{"id":11572,"date":"2013-01-18T17:23:44","date_gmt":"2013-01-18T16:23:44","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=11572"},"modified":"2020-09-01T13:27:05","modified_gmt":"2020-09-01T12:27:05","slug":"kuba-kulasa-ludzie-za-burta-czyli-co-slychac-u-pynchona-delillo-i-austera","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/kuba-kulasa-ludzie-za-burta-czyli-co-slychac-u-pynchona-delillo-i-austera","title":{"rendered":"Ludzie za burt\u0105, czyli co s\u0142ycha\u0107 u Pynchona, DeLillo i Austera?"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: left;\" align=\"JUSTIFY\">W ci\u0105gu nieco ponad roku polscy czytelnicy mieli okazj\u0119 zapozna\u0107 si\u0119 z najnowszymi powie\u015bciami trzech wielkich ameryka\u0144skich postmodernist\u00f3w (czy najwi\u0119kszych \u2013 mo\u017cna si\u0119 spiera\u0107, bo miejsca na podium domagaliby si\u0119 cho\u0107by nie mniej zas\u0142u\u017ceni John Barth, Philip Roth czy Kurt Vonnegut): we wrze\u015bniu 2011 wysz\u0142a <em><strong>Wada ukryta <\/strong><\/em><strong>Thomasa Pynchona<\/strong>, w czerwcu 2012 <em><strong>Cosmopolis<\/strong><\/em><strong> Dona DeLillo<\/strong> (cho\u0107 faktycznie by\u0142o to wznowienie przy okazji ekranizacji wyre\u017cyserowanej przez Davida Cronenberga \u2013 ksi\u0105\u017cka po raz pierwszy zosta\u0142a wydana w Polsce w 2005 roku), a w sierpniu ukaza\u0142 si\u0119 <em><strong>Sunset Park<\/strong><\/em><strong> Paula Austera<\/strong>. Te trzy powie\u015bci maj\u0105 wbrew pozorom sporo wsp\u00f3lnego \u2013 chocia\u017c ich autorzy pisz\u0105 w skrajnie odmienny spos\u00f3b, podejmuj\u0105 kra\u0144cowo r\u00f3\u017cne tematy \u2013 a kariera ka\u017cdego z nich przebiega\u0142a zupe\u0142nie inaczej. Jednemu nie mo\u017cna zaprzeczy\u0107: ka\u017cdy z nich jest postaci\u0105 arcyciekaw\u0105.<\/p>\n<figure id=\"attachment_11573\" aria-describedby=\"caption-attachment-11573\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/kuba-kulasa-ludzie-za-burta-czyli-co-slychac-u-pynchona-delillo-i-austera\/amerykanscy-postmodernisci-sunset-park-2013-01-18\/\" rel=\"attachment wp-att-11573\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-11573\" title=\"Sunset Park, Brooklyn, fot. Barry Yanowitz (zdj\u0119cie na licencji creative commons)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/01\/amerykanscy-postmodernisci-sunset-park-2013-01-18-540x355.jpg\" alt=\"Sunset Park, Brooklyn, fot. Barry Yanowitz (zdj\u0119cie na licencji creative commons)\" width=\"540\" height=\"355\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-11573\" class=\"wp-caption-text\">Sunset Park, Brooklyn, fot. Barry Yanowitz (zdj\u0119cie na licencji creative commons)<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: left;\" align=\"JUSTIFY\">Najbardziej tajemniczy jest <strong>Thomas Pynchon<\/strong>. Tak tajemniczy, \u017ce kr\u0105\u017cy\u0142y nawet plotki, jakoby pod takim przybranym nazwiskiem publikowa\u0142 swoje nowe ksi\u0105\u017cki J. D. Salinger, odk\u0105d w 1965 podj\u0105\u0142 oficjaln\u0105 decyzj\u0119 o zako\u0144czeniu kariery literackiej. Od swojego znikni\u0119cia w latach 60. Pynchon czujnie strze\u017ce swojej prywatno\u015bci, a jedyne, co o nim wiadomo, to gar\u015b\u0107 niepotwierdzonych doniesie\u0144: podobno o\u017ceni\u0142 si\u0119 ze swoj\u0105 agentk\u0119 literack\u0105, od 1990 przypuszczalnie mieszka w Nowym Jorku, a jego ostatnia znana publicznie fotografia pochodzi z 1957, gdy jako dziewi\u0119tnastolatek s\u0142u\u017cy\u0142 w marynarce wojennej. W\u015br\u00f3d wielbicieli ma opini\u0119 geniusza, kt\u00f3ry w swoich powie\u015bciach wypracowa\u0142 unikaln\u0105 syntez\u0119 sztuki i nauki, do czego mocno przyczyni\u0142a si\u0119 jego wiedza z zakresu matematyki i in\u017cynierii (przez dwa lata pracowa\u0142 dla Boeinga). Do tego dochodzi jeszcze fascynacja teori\u0105 przypadku i entropi\u0105, znajduj\u0105ca wyraz w konstrukcji i w\u0105tkach jego powie\u015bci, a tak\u017ce otwarcie manifestowane uwielbienie dla jazzu. Kiedy dorzucimy ulubione tematy: paranoj\u0119, teorie spiskowe i \u015brodki halucynogenne (wie\u015b\u0107 niesie, \u017ce Pynchon raczej od nich nie stroni\u0142, zar\u00f3wno w trakcie prac nad kolejnymi powie\u015bciami, jak i w przerwach pomi\u0119dzy nimi), otrzymamy niezwykle frapuj\u0105cy wizerunek pisarza, kt\u00f3rego powie\u015bci, poza drugim, trzecim (i dziesi\u0105tym) dnem, maj\u0105 przede wszystkim do\u015bwiadczy\u0107 czytelnikowi dobrej zabawy. To ostatnie wytr\u0105ca argumenty z r\u0119ki jego przeciwnik\u00f3w, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce powie\u015bci Pynchona wype\u0142nia pretensjonalny, pseudointelektualny be\u0142kot.<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/www.youtube.com\/embed\/jR0588DtHJA?rel=0\" frameborder=\"0\" width=\"480\" height=\"360\"><\/iframe><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\" align=\"JUSTIFY\"><em>Pisz\u0105cy o kulturze popularnej Pynchon sam sta\u0142 si\u0119 w ko\u0144cu jej bohaterem<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\" align=\"JUSTIFY\">Do\u015b\u0107 podobny do autora <em>T\u0119czy grawitacji<\/em> \u017cywot wiedzie Quinn, bohater <em>Szklanego miasta<\/em>, powie\u015bci otwieraj\u0105cej <em>Trylogi\u0119 nowojorsk\u0105 <\/em><strong>Paula Austera <\/strong>(Quinn publikuje pod przybranym nazwiskiem \u2013 nawet jego wydawca nie zna prawdziwej to\u017csamo\u015bci autora \u2013 a przyjacio\u0142om m\u00f3wi, \u017ce \u017cyje z odziedziczonego po \u017conie funduszu powierniczego).<strong> <\/strong>Sam Auster s\u0142aw\u0119 zyska\u0142 p\u00f3\u017ano, w\u0142a\u015bnie za spraw\u0105 <em>Trylogii<\/em>, kt\u00f3rej pierwszy tom ukaza\u0142 si\u0119 dwa lata przed jego czterdziestymi urodzinami. Co wi\u0119cej ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3ra potem mia\u0142a zyska\u0107 status kultowej, ukaza\u0142a si\u0119 prawie wy\u0142\u0105cznie dzi\u0119ki uporowi autora \u2013 zanim wyda\u0142o j\u0105 Sun and Moon Press z San Francisco, manuskrypt odrzuci\u0142o siedemnastu innych wydawc\u00f3w. Wcze\u015bniej Auster publikowa\u0142 tomy poezji i eseje, a tak\u017ce, podczas pobytu w Pary\u017cu w latach 70., t\u0142umaczy\u0142 z francuskiego m.in. <em>Mallarme<\/em><em>&#8216;<\/em><em>go. Tak\u017ce dlatego<\/em> okre\u015bla si\u0119 go mianem najbardziej europejskiego w\u015br\u00f3d pisarzy ameryka\u0144skich, a do\u015b\u0107 cz\u0119sto bywa por\u00f3wnywany do Becketta i Kafki. Wi\u0119kszy (a przynajmniej pozaliteracki) rozg\u0142os zyska\u0142 jednak dopiero dzi\u0119ki dw\u00f3m wyre\u017cyserowanym przez siebie filmom z Harveyem Keitelem: <em>Dym<\/em> oraz <em>Lulu na mo\u015bcie<\/em>.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\" align=\"JUSTIFY\">R\u00f3wnie mocno kojarzony z Nowym Jorkiem jest <strong>Don DeLillo<\/strong>, pisarz z tej tr\u00f3jki ceniony chyba najwy\u017cej i pisz\u0105cy z najwi\u0119kszym rozmachem. W latach 60. DeLillo \u017cy\u0142 skromnie, mieszka\u0142 w ciasnym pokoiku, a jedyn\u0105 ucieczk\u0119 od szarej rzeczywisto\u015bci stanowi\u0142y dla niego cz\u0119ste wypady do kina, gdzie ogl\u0105da\u0142 najch\u0119tniej europejskich re\u017cyser\u00f3w: Bergmana, Antonioniego, Godarda. Uformowana przez kino wyobra\u017ania pisarza stworzy\u0142a p\u00f3\u017aniej pe\u0142ne rozmachu literackie freski o niezr\u00f3wnanej skali (wystarczy przywo\u0142a\u0107 dwa skrajnie odmienne obrazy z <em>Podziemi<\/em>: nieruchome, ci\u0105gn\u0105ce si\u0119 po horyzont pustynne \u201ecmentarzysko\u201d bombowc\u00f3w strategicznych, kt\u00f3re mia\u0142y niegdy\u015b przenosi\u0107 bomby atomowe, oraz wype\u0142niony szalej\u0105c\u0105 publiczno\u015bci\u0105 stadion Polo Grounds w Nowym Jorku podczas meczu Dodgers\u00f3w z Giantsami 3 pa\u017adziernika 1951 roku, kiedy Bobby Thomson zaliczy\u0142 legendarny <em>home run<\/em>, a zasiadaj\u0105cy na trybunie w towarzystwie Franka Sinatry J. Edgar Hoover otrzyma\u0142 wiadomo\u015b\u0107 z ostatniej chwili, \u017ce Zwi\u0105zek Radziecki przeprowadzi\u0142 pierwszy udany test broni nuklearnej).<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/www.youtube.com\/embed\/I8tHXFl0kTE?rel=0\" frameborder=\"0\" width=\"480\" height=\"360\"><\/iframe><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\" align=\"JUSTIFY\"><em>Historyczny moment w dziejach Stan\u00f3w Zjednoczonych. DeLillo doskonale uchwyci\u0142 t\u0119 atmosfer\u0119.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\" align=\"JUSTIFY\">DeLillo zreszt\u0105 z lubo\u015bci\u0105 portretuje punkty prze\u0142omowe w historii Ameryki, jak cho\u0107by zabicie prezydenta Kennedy\u2019ego (<em>Libra<\/em>) czy p\u0119kni\u0119cie ba\u0144ki internetowej (<em>Cosmopolis<\/em>), nie dziwi wi\u0119c fascynacja najbardziej ameryka\u0144skim sportem (kt\u00f3r\u0105 zreszt\u0105 dzieli z nim Paul Auster). Ten przyk\u0142ad mo\u017ce zreszt\u0105 pos\u0142u\u017cy\u0107 za \u015bwietn\u0105 ilustracj\u0119 tego, na czym polega r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy oboma pisarzami. Je\u015bli autor <em>Cosmopolis<\/em> obserwuje mecz baseballowy z wielu perspektyw, pokazuj\u0105c losy jednostki (m\u0142ody ch\u0142opak, kt\u00f3ry przeskakuje przez barierk\u0119, bo nie sta\u0107 go na bilet, a potem przypadkowo wchodzi w posiadanie legendarnej pi\u0142ki) uwik\u0142anej w histori\u0119 narodu (jeden z najs\u0142ynniejszych mecz\u00f3w w dziejach) oraz wielk\u0105 histori\u0119 (pr\u00f3by atomowe ZSRR), to Auster ogranicza si\u0119 do wyliczenia baseballowych anegdot i osobliwo\u015bci (np. najbardziej pechowi gracze w historii i najwi\u0119ksi farciarze), aby przywo\u0142a\u0107 poczucie nostalgii za bezpowrotnie minion\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\" align=\"JUSTIFY\">W pewnym momencie Miles, depresyjny odludek (nie gromadzi przedmiot\u00f3w, \u017cyje jak asceta, chce si\u0119 odci\u0105\u0107 od ca\u0142ego \u015bwiata), g\u0142\u00f3wny bohater <em>Sunset Park<\/em> wylicza utalentowanych graczy baseballa, kt\u00f3rych kariery sko\u0144czy\u0142y si\u0119 jeszcze zanim zd\u0105\u017cy\u0142y si\u0119 na dobre zacz\u0105\u0107 \u2013 cz\u0119sto po jednym b\u0142yskotliwym sezonie (jakby w ten spos\u00f3b pr\u00f3bowa\u0142 znale\u017a\u0107 usprawiedliwienie dla samego siebie i swojego \u017cycia, kt\u00f3re by\u0142o zmarnowane jeszcze zanim si\u0119 na dobre zacz\u0119\u0142o). Miles pracowa\u0142 przez jaki\u015b czas w ekipie sprz\u0105taj\u0105cej mieszkania po eksmitowanych d\u0142u\u017cnikach. W trakcie pracy Miles realizowa\u0142 swoje specyficzne hobby: fotografowa\u0142 przedmioty pozostawione przez dawnych mieszka\u0144c\u00f3w; prowadzi\u0142 dokumentacj\u0119 trop\u00f3w po ludziach, kt\u00f3rzy poszli na dno \u2013 przepadli bez \u015bladu.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\" align=\"JUSTIFY\">Podobn\u0105 form\u0119 sztuki uprawia\u0142 przecie\u017c Jed Martin z <em>Mapy i terytorium <\/em>Houellebecqa &#8211; z t\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce Austerowski Miles dzia\u0142a wy\u0142\u0105cznie na w\u0142asny u\u017cytek \u2013 poza systemem i nie my\u015bl\u0105c o \u017cadnym ewentualnym odbiorcy. To co robi odzwierciedla w pe\u0142ni to, kim jest: Miles cierpi na syndrom odrzucenia (matka rozwiod\u0142a si\u0119 z jego ojcem tu\u017c po porodzie, bo dziecko przeszkadza\u0142o w rozwoju kariery aktorskiej) i czuje si\u0119 spisany na straty (kt\u00f3rego\u015b dnia przypadkiem pods\u0142ucha\u0142 rozmow\u0119 ojca i macochy, kt\u00f3rzy m\u00f3wili o tym, jak bardzo si\u0119 zmieni\u0142, odk\u0105d zgin\u0105\u0142 jego przybrany brat \u2013 Miles przyczyni\u0142 si\u0119 do tej \u015bmierci, wi\u0119c do gn\u0119bi\u0105cych go od dawna wyrzut\u00f3w sumienia dochodzi \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce w\u0142asna rodzina utraci\u0142a w niego wiar\u0119).<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\" align=\"JUSTIFY\"><!--nextpage--><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\" align=\"JUSTIFY\">Jaki\u015b czas p\u00f3\u017aniej Miles przenosi si\u0119 z Florydy do Nowego Jorku, by z tr\u00f3jk\u0105 innych ludzi zamieszka\u0107 na squacie w okolicach Sunset Park. W\u015br\u00f3d nich jest Big Nathan \u2013 dawny kumpel Milesa, kt\u00f3ry utrzymuje si\u0119 m.in. z naprawy maszyn do pisania (kto ich jeszcze u\u017cywa w dzisiejszych czasach \u2013 poza staromodnymi pisarzami pokroju Austera?), ale opr\u00f3cz tego prowadzi Szpital rzeczy porzuconych. I chyba w\u0142a\u015bnie te porzucone przedmioty najdobitniej ilustruj\u0105 obsesyjnie powracaj\u0105c\u0105 w <em>Sunset Park <\/em>ide\u0119, odzwierciedlaj\u0105c losy odrzuconych bohater\u00f3w o pokr\u0119conej historii, postaci ze \u015bmietnika \u2013 ludzi za burt\u0105:<\/p>\n<blockquote>\n<p align=\"JUSTIFY\">\u2026gniewni ludzie, kt\u00f3rych \u0142\u0105czy\u0142o wsp\u00f3lne uczucie pogardy wobec hipokryzji ameryka\u0144skiego \u017cycia, i to w\u0142a\u015bnie m\u0142odszy uczy\u0142 starszego, na czym polega stawianie oporu, na jakiej podstawie mo\u017cna odrzuca\u0107 uczestnictwo w nic nie znacz\u0105cych grach, do jakich zaprasza\u0142o ich spo\u0142ecze\u0144stwo\u2026<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-1\" id=\"refmark-1\"><sup>[1]<\/sup><\/a><\/p>\n<\/blockquote>\n<p align=\"JUSTIFY\">Wyrzutkiem jest Doc Sportello z <em>Wady ukrytej<\/em>, prywatny detektyw na skraju upadku, abnegat, eroto- i narkoman, kt\u00f3rego niedawno rzuci\u0142a dziewczyna. I podobnym wyrzutkiem staje si\u0119 na naszych oczach Eric Parker z <em>Cosmopolis<\/em> \u2013 geniusz gie\u0142dowy, kt\u00f3ry w wyniku ryzykownej spekulacji i nieprzewidzianego t\u0105pni\u0119cia na \u015bwiatowych rynkach w ci\u0105gu kilku sekund zosta\u0142 bankrutem. Nietrudno odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce Pynchon, Auster i DeLillo maj\u0105 wsp\u00f3lne credo, idealnie zawieraj\u0105ce si\u0119 w wypowiedzi tego ostatniego dla francuskiego magazynu <em>Panic<\/em> w 2005 roku:<\/p>\n<blockquote>\n<p align=\"JUSTIFY\">Pisarze musz\u0105 si\u0119 przeciwstawia\u0107 systemom. To istotne, by pisa\u0107 przeciw w\u0142adzy, korporacjom, pa\u0144stwu, ca\u0142emu systemowi konsumpcji i og\u0142upiaj\u0105cych rozrywek. Wydaje mi si\u0119, \u017ce pisarze, z samej swojej natury musz\u0105 d\u0105\u017cy\u0107 do konfrontacji, sprzeciwia\u0107 si\u0119 ka\u017cdej sile, kt\u00f3ra stara si\u0119 wywrze\u0107 na nas wp\u0142yw.<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-2\" id=\"refmark-2\"><sup>[2]<\/sup><\/a><\/p>\n<\/blockquote>\n<p align=\"JUSTIFY\">Mo\u017cna powiedzie\u0107 bardzo og\u00f3lnie, \u017ce wszyscy trzej sprzeciwiaj\u0105 si\u0119 po prostu naszym czasom \u2013 a spos\u00f3b, w jaki to robi\u0105, zawiera si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w przyj\u0119tych w ich powie\u015bciach koncepcjach samego czasu. Zacznijmy od Austera.<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">Czas w \u201eSunset Park\u201d to kapry\u015bne i niezdecydowane zwierz\u0119, kt\u00f3re porusza si\u0119 skokami i kt\u00f3remu nierzadko zdarza si\u0119 da\u0107 poka\u017anego susa wstecz. Perspektywa nie jest tu rozleg\u0142a: ot, ledwie kilka miesi\u0119cy. W dodatku przygl\u0105damy si\u0119 tylko poszczeg\u00f3lnym (niekoniecznie decyduj\u0105cym) momentom, gdy ca\u0142e po\u0142acie czasu zostaj\u0105 usuni\u0119te sprzed naszych oczu, jakby nie wydarza\u0142o si\u0119 wtedy nic godnego uwagi (a wydarza si\u0119, wydarza). Najwa\u017cniejsze za\u015b w tej konstrukcji s\u0105 nast\u0119puj\u0105ce w miar\u0119 regularnie roszady: miejsca, w kt\u00f3rych autor przestawia elementy uk\u0142adanki, cofaj\u0105c si\u0119 do wydarze\u0144 wcze\u015bniejszych \u2013 czy raczej roz\u0142adowuj\u0105c napi\u0119cie, zanim zd\u0105\u017cy si\u0119 ono skumulowa\u0107. Najpierw zatem dowiadujemy si\u0119 na przyk\u0142ad, \u017ce czw\u00f3rka bohater\u00f3w zosta\u0142a eksmitowana ze squatu, a dopiero potem \u015bledzimy przebieg brutalnej akcji policji. Skutek poprzedza przyczyn\u0119. Czy raczej autor rozmontowuje klasyczny uk\u0142ad zdarze\u0144, pokazuj\u0105c, \u017ce poszczeg\u00f3lne wydarzenia \u0142\u0105czy wy\u0142\u0105cznie nast\u0119pstwo czasowe, a uk\u0142adanie ich w logiczne zwi\u0105zki jest tylko tendencj\u0105 ludzkiego umys\u0142u, sk\u0142onnego doszukiwa\u0107 si\u0119 sensu w otaczaj\u0105cym nas, ja\u0142owym \u015bwiecie. Jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych spr\u0119\u017cyn, jakie nap\u0119dzaj\u0105 akcj\u0119 \u201eSunset Park\u201d, s\u0105 bowiem dziwne zbiegi okoliczno\u015bci, kt\u00f3re z perspektywy czasu urastaj\u0105 do rangi punkt\u00f3w zwrotnych w biografiach postaci: odt\u0105d bohaterowie nawet poruszaj\u0105c si\u0119 naprz\u00f3d, b\u0119d\u0105 wiecznie zwr\u00f3ceni wstecz, w niesko\u0144czono\u015b\u0107 roztrz\u0105saj\u0105c znaczenie kilku wydarze\u0144 z przesz\u0142o\u015bci. Miles poznaje Pilar w parku: ale czy ich p\u0142omienne uczucie mia\u0142oby szans\u0119 si\u0119 narodzi\u0107, gdyby traf nie sprawi\u0142, \u017ce oboje czytali w tym momencie \u201eWielkiego Gatsby\u2019ego\u201d? Miles w zwyk\u0142ej sprzeczce popycha swojego przyrodniego brata \u2013 ale gdyby wtedy zza zakr\u0119tu nie wyskoczy\u0142 rozp\u0119dzony samoch\u00f3d, kt\u00f3ry przejecha\u0142 le\u017c\u0105cego na drodze ch\u0142opaka, ca\u0142e \u017cycie Milesa wygl\u0105da\u0142oby zupe\u0142nie inaczej. I tak dalej, i tak dalej\u2026 Absolutna w\u0142adza Paula Austera nad czasem to tylko czcza demonstracja: autor ucieka si\u0119 do niej po to, \u017ceby pokaza\u0107 nam, jak naiwna jest wiara, \u017ce mamy kontrol\u0119 nad w\u0142asnym \u017cyciem.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\" align=\"JUSTIFY\">W <em>Cosmopolis<\/em> DeLillo r\u00f3wnie\u017c porwa\u0142 si\u0119 na rozmontowywanie czasu \u2013 i czeg\u00f3\u017c innego spodziewa\u0107 si\u0119 w powie\u015bci dziej\u0105cej si\u0119 pod patronatem <em>Szczeg\u00f3lnej teorii wzgl\u0119dno\u015bci<\/em> (Eric czyta j\u0105 w jednej z pierwszych scen)? Zmienne tempo up\u0142ywu czasu jest jednym z kluczowych temat\u00f3w tej historii. I nie chodzi tylko o czas akcji, ale o czas historyczny w og\u00f3le; o czas, kt\u00f3ry przejawia przera\u017caj\u0105c\u0105 tendencj\u0119 do przyspieszania, co sprawia, \u017ce \u017cyjemy w czasach pe\u0142nych anachronizm\u00f3w \u2013 \u017cyjemy w wielu r\u00f3\u017cnych czasach. Przez okno swojej limuzyny Eric obserwuje chasydzkich jubiler\u00f3w i lichwiarzy dokonuj\u0105cych transakcji na progu domu, m\u0119\u017cczyzn w garniturach i kobiety w garsonkach notuj\u0105ce co\u015b w elektronicznych organizerach, ludzi wyp\u0142acaj\u0105cych pieni\u0105dze z bankomatu i ludzi p\u0142ac\u0105cych got\u00f3wk\u0105 za zegarek u ulicznego sprzedawcy, kt\u00f3ry roz\u0142o\u017cy\u0142 sw\u00f3j towar na kocu wprost na chodniku \u2013 wszystkie te obrazy pochodz\u0105 z jednej ulicy i z r\u00f3\u017cnych epok. Podobnie jak w <em>Sunset Park<\/em> obserwujemy tu rozliczne manipulacje czasem, cho\u0107 w <em>Cosmopolis<\/em> zachodz\u0105 one nie na poziomie narracji, a na poziomie \u015bwiata przedstawionego.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\" align=\"JUSTIFY\">Jeszcze inaczej w ten sam temat wgryz\u0142 si\u0119 Pynchon, portretuj\u0105c historyczn\u0105 epok\u0119 (lata sze\u015b\u0107dziesi\u0105te) niemal zupe\u0142nie bez u\u017cycia dat i fakt\u00f3w historycznych. Dla Pynchona wyznacznikiem okre\u015blonych czas\u00f3w jest kultura (tak\u017ce \u2013 a mo\u017ce przede wszystkim: masowa), kt\u00f3ra definiuje szeroko poj\u0119ty styl \u017cycia. \u015alady, przy pomocy kt\u00f3rych pisarz odwzorowuje bezpowrotnie minione czasy, s\u0105 ulotne i nieuchwytne: to przede wszystkim modele samochod\u00f3w i piosenki. W\u0142a\u015bciwie jedyn\u0105 postaci\u0105 historyczn\u0105, o kt\u00f3rej regularnie i ca\u0142kiem cz\u0119sto wspomina si\u0119 na kartach powie\u015bci, jest Charles Manson (warto przypomnie\u0107, \u017ce DeLillo fascynowa\u0142 si\u0119 inn\u0105 wstrz\u0105saj\u0105c\u0105 zbrodni\u0105 tamtych lat \u2013 zab\u00f3jstwem prezydenta Kennedy\u2019ego). Mo\u017cna nawet chwilami doj\u015b\u0107 do wniosku, \u017ce Pynchon przywi\u0105zuje jak\u0105\u015b szczeg\u00f3ln\u0105 wag\u0119 do morderstwa w willi przy Cielo Drive \u2013 jakby uwa\u017ca\u0142 to wydarzenie za najistotniejsze w tamtych latach, je\u015bli nie dla ludzko\u015bci, to z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 dla kultury. I w gruncie rzeczy mo\u017ce tak by\u0142o naprawd\u0119: \u201esprawa Mansona\u201d mocno wp\u0142ywa w powie\u015bci Pynchona na zachowanie ludzi czy ich poczucie bezpiecze\u0144stwa, a tak\u017ce na prac\u0119 policji, kt\u00f3rej daje pretekst do bardziej zdecydowanych, brutalniejszych dzia\u0142a\u0144. Sam Manson ma status celebryty \u2013 ikony kontrkultury, z kt\u00f3rej si\u0119 wywodzi, bohatera niezliczonych piosenek rockowych, wzbudzaj\u0105cego r\u00f3wnocze\u015bnie l\u0119k i perwersyjne po\u017c\u0105danie. A zatem tak\u017ce i Pynchon w swojej najnowszej powie\u015bci zakwestionowa\u0142 czas \u2013 a raczej jego oficjalnie usankcjonowan\u0105 wersj\u0119, nosz\u0105c\u0105 obiegowe miano <em>historii<\/em>. Autor <em>Wady ukrytej<\/em> zaproponowa\u0142 nam jej konkurencyjn\u0105 wersj\u0119, w kt\u00f3rej pr\u0105dy, zwroty i prze\u0142omy s\u0105 wyznaczane wzgl\u0119dem zupe\u0142nie innych moment\u00f3w, ni\u017c te obecne w podr\u0119cznikach. Paradoksalnie ta buntownicza propozycja jest chyba o wiele bli\u017csza cz\u0142owiekowi funkcjonuj\u0105cemu poza trybami wielkich <em>system\u00f3w<\/em>.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\" align=\"JUSTIFY\">\n<p style=\"text-align: left;\" align=\"JUSTIFY\">\n<div id=\"footnote-list\" style=\"display:inherit\"><span id=fn-heading>Poka\u017c przypisy<\/span> &nbsp;&nbsp;&nbsp;(\u21b5 returns to text)<\/p>\n<ol>\n<li id=\"footnote-1\" class=\"fn-text\">Paul Auster, <em>Sunset Park<\/em>, Krak\u00f3w 2012, s. 237<a href=\"#refmark-1\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-2\" class=\"fn-text\"><em> Has Terrorism Become the World&#8217;s Main Plot?<\/em> \u2013 z Donem DeLillo rozmawiaj\u0105 St\u00e9phane Bou i Jean-Baptiste Thoret, Panic #1, 2005<a href=\"#refmark-2\">\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W ci\u0105gu nieco ponad roku polscy czytelnicy mieli okazj\u0119 zapozna\u0107 si\u0119 z najnowszymi powie\u015bciami trzech wielkich ameryka\u0144skich postmodernist\u00f3w. Ich autorzy pisz\u0105 w skrajnie odmienny spos\u00f3b, podejmuj\u0105 kra\u0144cowo r\u00f3\u017cne tematy \u2013 a kariera ka\u017cdego z nich przebiega\u0142a zupe\u0142nie inaczej. Jednemu nie mo\u017cna zaprzeczy\u0107: ka\u017cdy z nich jest postaci\u0105 arcyciekaw\u0105.<\/p>\n","protected":false},"author":25,"featured_media":11573,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[1311,7257,484,1509,1165],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[712],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Ludzie za burt\u0105, czyli co s\u0142ycha\u0107 u Pynchona, DeLillo i Austera?<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Ludzie za burt\u0105, czyli co s\u0142ycha\u0107 u Pynchona, DeLillo i Austera? \u2013 o najnowszych powie\u015bciach ameryka\u0144skich postmodernist\u00f3w pisze Kuba Kulasa\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/kuba-kulasa-ludzie-za-burta-czyli-co-slychac-u-pynchona-delillo-i-austera\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/kuba-kulasa-ludzie-za-burta-czyli-co-slychac-u-pynchona-delillo-i-austera\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/kuba-kulasa-ludzie-za-burta-czyli-co-slychac-u-pynchona-delillo-i-austera#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/01\/amerykanscy-postmodernisci-sunset-park-2013-01-18.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/01\/amerykanscy-postmodernisci-sunset-park-2013-01-18.jpg\",\"width\":1000,\"height\":658,\"caption\":\"Sunset Park, Brooklyn, fot. Barry Yanowitz (zdj\u0119cie na licencji creative commons)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/kuba-kulasa-ludzie-za-burta-czyli-co-slychac-u-pynchona-delillo-i-austera#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/kuba-kulasa-ludzie-za-burta-czyli-co-slychac-u-pynchona-delillo-i-austera\",\"name\":\"Ludzie za burt\u0105, czyli co s\u0142ycha\u0107 u Pynchona, DeLillo i Austera?\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/kuba-kulasa-ludzie-za-burta-czyli-co-slychac-u-pynchona-delillo-i-austera#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2013-01-18T16:23:44+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:27:05+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/d0077ed4465bfb53f263b5a3bad62f98\"},\"description\":\"Ludzie za burt\u0105, czyli co s\u0142ycha\u0107 u Pynchona, DeLillo i Austera? \u2013 o najnowszych powie\u015bciach ameryka\u0144skich postmodernist\u00f3w pisze Kuba Kulasa\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/kuba-kulasa-ludzie-za-burta-czyli-co-slychac-u-pynchona-delillo-i-austera#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/kuba-kulasa-ludzie-za-burta-czyli-co-slychac-u-pynchona-delillo-i-austera\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/kuba-kulasa-ludzie-za-burta-czyli-co-slychac-u-pynchona-delillo-i-austera#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Ludzie za burt\u0105, czyli co s\u0142ycha\u0107 u Pynchona, DeLillo i Austera?\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/d0077ed4465bfb53f263b5a3bad62f98\",\"name\":\"Kuba Kulasa\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/kuba-kulasa\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Ludzie za burt\u0105, czyli co s\u0142ycha\u0107 u Pynchona, DeLillo i Austera?","description":"Ludzie za burt\u0105, czyli co s\u0142ycha\u0107 u Pynchona, DeLillo i Austera? \u2013 o najnowszych powie\u015bciach ameryka\u0144skich postmodernist\u00f3w pisze Kuba Kulasa","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/kuba-kulasa-ludzie-za-burta-czyli-co-slychac-u-pynchona-delillo-i-austera","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/kuba-kulasa-ludzie-za-burta-czyli-co-slychac-u-pynchona-delillo-i-austera\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/kuba-kulasa-ludzie-za-burta-czyli-co-slychac-u-pynchona-delillo-i-austera#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/01\/amerykanscy-postmodernisci-sunset-park-2013-01-18.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/01\/amerykanscy-postmodernisci-sunset-park-2013-01-18.jpg","width":1000,"height":658,"caption":"Sunset Park, Brooklyn, fot. Barry Yanowitz (zdj\u0119cie na licencji creative commons)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/kuba-kulasa-ludzie-za-burta-czyli-co-slychac-u-pynchona-delillo-i-austera#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/kuba-kulasa-ludzie-za-burta-czyli-co-slychac-u-pynchona-delillo-i-austera","name":"Ludzie za burt\u0105, czyli co s\u0142ycha\u0107 u Pynchona, DeLillo i Austera?","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/kuba-kulasa-ludzie-za-burta-czyli-co-slychac-u-pynchona-delillo-i-austera#primaryimage"},"datePublished":"2013-01-18T16:23:44+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:27:05+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/d0077ed4465bfb53f263b5a3bad62f98"},"description":"Ludzie za burt\u0105, czyli co s\u0142ycha\u0107 u Pynchona, DeLillo i Austera? \u2013 o najnowszych powie\u015bciach ameryka\u0144skich postmodernist\u00f3w pisze Kuba Kulasa","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/kuba-kulasa-ludzie-za-burta-czyli-co-slychac-u-pynchona-delillo-i-austera#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/kuba-kulasa-ludzie-za-burta-czyli-co-slychac-u-pynchona-delillo-i-austera"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/kuba-kulasa-ludzie-za-burta-czyli-co-slychac-u-pynchona-delillo-i-austera#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Ludzie za burt\u0105, czyli co s\u0142ycha\u0107 u Pynchona, DeLillo i Austera?"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/d0077ed4465bfb53f263b5a3bad62f98","name":"Kuba Kulasa","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/kuba-kulasa"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11572"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/25"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11572"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11572\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11573"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11572"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11572"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11572"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=11572"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=11572"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}