{"id":11658,"date":"2013-01-21T12:42:04","date_gmt":"2013-01-21T11:42:04","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=11658"},"modified":"2020-09-01T13:27:02","modified_gmt":"2020-09-01T12:27:02","slug":"tomasz-marciniak-alicja-wpadla-o-kulturowych-losach-i-zapozyczeniach-ze-slynnej-powiesci-lewis-carroll-rita-baum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/tomasz-marciniak-alicja-wpadla-o-kulturowych-losach-i-zapozyczeniach-ze-slynnej-powiesci-lewis-carroll-rita-baum","title":{"rendered":"Alicja wpad\u0142a!"},"content":{"rendered":"

Alicja wpad\u0142a! Alicja wpad\u0142a do kr\u00f3liczej nory! I od razu wszyscy wiedz\u0105, o jak\u0105 Alicj\u0119 i kt\u00f3r\u0105 nor\u0119 chodzi. Ojcem literackiej Alicji jest Charles Lutwidge Dodgson, znany raczej jako Lewis Carroll, kt\u00f3ry urodzi\u0142 si\u0119 180 lat temu. Zaprawd\u0119 posta\u0107 to nietuzinkowa, nawet jak na wiktoria\u0144sk\u0105 Angli\u0119: matematyk, kryptolog i logik oksfordzkiego uniwersytetu, jeden z wybitniejszych fotografik\u00f3w swej epoki. No i w ko\u0144cu literat \u2013 ten obszar dzia\u0142alno\u015bci przysporzy\u0142 mu ju\u017c za \u017cycia najwi\u0119cej s\u0142awy. Dzienniki, przez wiele lat skrupulatnie prowadzone przez Dodgsona, barwnie opisuj\u0105 tak\u017ce jego jedyn\u0105 zagraniczn\u0105 podr\u00f3\u017c \u2013 w roku 1867 wybra\u0142 si\u0119 do Rosji, a po drodze zwiedza\u0142\u00a0Wroc\u0142aw, Gda\u0144sk i Warszaw\u0119 \u2013 za kilka lat mog\u0142aby by\u0107 obchodzona lokalnie jej 150. rocznica, ale z pewno\u015bci\u0105 minie ona niezauwa\u017cenie.<\/p>\n

\"\u201eAlicja<\/a>
\u201eAlicja w Krainie Czar\u00f3w\u201d \u2013 wyd Vilnius Vyturys 1991, ilustracje John Tenniel (\u017ar\u00f3d\u0142o: zbiory autora)<\/figcaption><\/figure>\n

Najbardziej znanym dzie\u0142em Carrolla jest Alicja w Krainie Czar\u00f3w<\/em> (1865) oraz jej druga cz\u0119\u015b\u0107, Alicja po drugiej stronie lustra<\/em> (1871). Polscy czytelnicy znaj\u0105 je z wielu przek\u0142ad\u00f3w. Spolszczona przez Roberta Stillera zosta\u0142a te\u017c Wyprawa na \u017bmir\u0142acza<\/em> (1875)[1]<\/sup><\/a> oraz marginalne i raczej nieudane dzie\u0142ko Przygody Sylvii i Bruna<\/em> (1889)[2]<\/sup><\/a>. Powstawa\u0142y filmy, s\u0142uchowiska, opery i komiksy, gry karciane, zabawki i puzzle. Perypetie Alicji by\u0142y ilustrowane przez najznamienitszych ilustrator\u00f3w. Dlaczego Alicja<\/em> doczeka\u0142a si\u0119 takiego kultu?<\/p>\n

Kontekst powstawania dzie\u0142 Carrolla pozostawia pewien niepok\u00f3j. Z dzisiejszego punktu widzenia m\u00f3g\u0142by by\u0107 on podejrzewany o pedofili\u0119. Zaprasza\u0142 kilkuletnie dziewczynki do swego domu, fotografowa\u0142 je w pon\u0119tnych pozach, urz\u0105dza\u0142 im wielkie przyj\u0119cia \u2013\u00a0jednak wszystko to za zgod\u0105 ich rodzic\u00f3w. Alicja istnia\u0142a naprawd\u0119 \u2013 by\u0142a c\u00f3rk\u0105 dziekana Christ Church. Trzydziestotrzyletni Carroll, wyk\u0142adowca i diakon Ko\u015bcio\u0142a anglika\u0144skiego, poprosi\u0142 o jej r\u0119k\u0119, gdy mia\u0142a trzyna\u015bcie lat[3]<\/sup><\/a>. Jej to te\u017c zadedykowa\u0142 obie cz\u0119\u015bci ksi\u0105\u017cki[4]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Pedofilia jest w naszej kulturze bardzo mocno pi\u0119tnowana spo\u0142ecznie, skazani za takie czyny w wi\u0119zieniach s\u0105 dodatkowo stygmatyzowani przez innych wi\u0119\u017ani\u00f3w, przy czym \u201estygmatyzowani\u201d to oczywi\u015bcie s\u0142owo w tym przypadku bardzo delikatne. Nie ma jednak \u017cadnych dowod\u00f3w, aby Carroll posuwa\u0142 si\u0119 a\u017c do jakiegokolwiek molestowania (to tak\u017ce, jak i \u201epedofilia\u201d, nowoczesne s\u0142owo). Ucieczka do zabaw z dzie\u0107mi by\u0142a mo\u017ce ucieczk\u0105 do bezpiecznego \u015bwiata dzieci\u0144stwa. Autor Alicji wydaje si\u0119 troch\u0119 nie\u015bmia\u0142y, wycofany \u2013 mia\u0142 k\u0142opoty z nawi\u0105zywaniem dobrych relacji z dojrza\u0142ymi kobietami, j\u0105ka\u0142 si\u0119…[5]<\/sup><\/a> Pozostawmy jednak takie rozwa\u017cania psychologom.<\/p>\n

Historia przekaza\u0142a obraz Alice Liddell jako \u015blicznej, jasnow\u0142osej, dziesi\u0119cioletniej dziewczynki[6]<\/sup><\/a>. Tymczasem, jak mo\u017cna s\u0105dzi\u0107 z zachowanych fotografii, by\u0142a ona raczej ciemn\u0105 blondynk\u0105; jako p\u0142ow\u0105 odmalowa\u0142 j\u0105 autor klasycznych i wiele razy reprodukowanych, a\u017c do zaniku czytelno\u015bci, ilustracji do ksi\u0105\u017cki, sir John Tenniel (cho\u0107 w jego wersji raczej szpetnej urody) i niewielu grafik\u00f3w oraz filmowych adaptator\u00f3w odwa\u017cy\u0142o si\u0119 naruszy\u0107 ten blond kanon[7]<\/sup><\/a>. Z polskich ilustrator\u00f3w zas\u0142u\u017conej s\u0142awy mo\u017cna w tym miejscu wymieni\u0107 Olg\u0119 Siemaszko, kt\u00f3rej obrazkowe komentarze wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 na tle nielicznych rodzimych pr\u00f3b[8]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Dziewczynka by\u0142a rzeczywistym obiektem platonicznej mi\u0142o\u015bci Lewisa Carrolla, jak wi\u0119c wida\u0107, blondynki ju\u017c od wczesnego etapu rozwoju potrafi\u0105 owija\u0107 sobie wok\u00f3\u0142 palca nawet, zdawa\u0142oby si\u0119, tych najbardziej logicznie my\u015bl\u0105cych \u2013 bo przecie\u017c autor Alicji<\/em> by\u0142 matematykiem. W r\u00f3\u017cnych graficznych adaptacjach niekt\u00f3re intryguj\u0105ce m\u0119\u017cczyzn cechy bywa\u0142y czasami wr\u0119cz wyostrzone. W znanych mi komiksowych interpretacjach dziewi\u0119tnastowiecznego arcydzie\u0142a literackiej pod\u015bwiadomo\u015bci autorzy nie wychylili si\u0119 poza mutacj\u0119 grafitypu[9]<\/sup><\/a> Tenniela. Hiszpa\u0144ska wersja wyszczupla panienk\u0119 i dodaje jej perkaty nosek oraz piegi, jednak nie pozbawia jej z\u0142otych w\u0142os\u00f3w[10]<\/sup><\/a>. Natomiast polski album mistrza kolorystyki, S\u0142awomira Jezierskiego, prezentuje Alicj\u0119, podobnie jak Tenniel, jako stworzenie o kr\u00f3tkim tu\u0142owiu, ale bujniejszej fryzurze i przyjemniejszych rysach[11]<\/sup><\/a>.<\/p>\n