{"id":11894,"date":"2013-01-28T14:02:51","date_gmt":"2013-01-28T13:02:51","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=11894"},"modified":"2021-01-12T15:56:34","modified_gmt":"2021-01-12T14:56:34","slug":"boguslaw-bakula-ars-poetica-dzisiejszej-ukrainy-akcent","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/boguslaw-bakula-ars-poetica-dzisiejszej-ukrainy-akcent","title":{"rendered":"Ars poetica dzisiejszej Ukrainy"},"content":{"rendered":"

Uk\u0142adanie antologii przek\u0142ad\u00f3w poetyckich jest prac\u0105 niewdzi\u0119czn\u0105. Cho\u0107by nie wiadomo jak takie wydawnictwa by\u0142y potrzebne i dobrze skomponowane, zawsze znajd\u0105 si\u0119 niezadowoleni, kt\u00f3rzy dokonane wybory zakwestionuj\u0105, najcz\u0119\u015bciej nie proponuj\u0105c lepszego wyj\u015bcia. Do tego, gdy wybory owe dotycz\u0105 materia\u0142u wsp\u00f3\u0142czesnego, trudniej si\u0119 o nich dyskutuje, poniewa\u017c historia nie zd\u0105\u017cy\u0142a jeszcze dokona\u0107 swojej selekcji i zazwyczaj osoba uk\u0142adaj\u0105ca antologi\u0119 kieruje si\u0119 nier\u00f3wn\u0105 mieszank\u0105 osobistych znajomo\u015bci, upodoba\u0144 oraz opinii, kt\u00f3re \u015bwiadcz\u0105 o tym, co uwa\u017ca si\u0119 og\u00f3lnie za warto\u015bciowe. Proporcje mi\u0119dzy tymi elementami bywaj\u0105 nadzwyczaj r\u00f3\u017cne i w zasadzie ka\u017cdy krytyk powinien liczy\u0107 si\u0119 z konieczno\u015bci\u0105 zawieszenia w\u0142asnych oczekiwa\u0144 w konfrontacji z wyborami dokonanymi przez antologist\u0119. Antologista z kolei musi bra\u0107 pod uwag\u0119 nieuniknione grymasy tak zwanych specjalist\u00f3w i ewentualny brak zainteresowania zaproponowan\u0105 wi\u0105zk\u0105 utwor\u00f3w ze strony nieco szerszego grona czytelnik\u00f3w. Ryzyko jest znaczne. Bior\u0105c jednak pod uwag\u0119 pewn\u0105 popularno\u015b\u0107 ukrai\u0144skiej literatury w Polsce, ryzyko to w przypadku niedawno wydanej antologii Cz\u0105stki pomara\u0144czy<\/em>, u\u0142o\u017conej i prze\u0142o\u017conej przez Anet\u0119 Kami\u0144sk\u0105, datowanej przez wydawnictwo Korporacja \u201eHa!art\u201d na rok 2011, cho\u0107 rozpowszechnianej dopiero od po\u0142owy 2012 roku[1]<\/sup><\/a>, nie jest a\u017c tak du\u017ce.<\/p>\n

\"Aneta<\/a>
Aneta Kami\u0144ska, \u201eCz\u0105stki pomara\u0144czy\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y wydawcy)<\/figcaption><\/figure>\n

Poka\u017anej obj\u0119to\u015bci, dwuj\u0119zyczna, opatrzona komentarzami, biogramami poet\u00f3w i przypisami antologia Kami\u0144skiej (zrealizowana we wsp\u00f3\u0142pracy z Andrijem Porytk\u0105) przekonuje, \u017ce cho\u0107 \u017caden zbi\u00f3r zatytu\u0142owany \u201enajnowsza ukrai\u0144ska poezja\u201d nie jest w stanie odda\u0107 pe\u0142nego obrazu zjawiska, nawet gdyby zamieni\u0142 si\u0119 w czumacki w\u00f3z wype\u0142niony po brzegi tomikami i wierszami, to jednak dobrze wydana publikacja tego rodzaju mo\u017ce si\u0119 do uzyskania owej pe\u0142ni obrazu znacznie przyczyni\u0107. I to w spos\u00f3b bardzo atrakcyjny, je\u015bli w odpowiednio przemy\u015blane zostan\u0105 jej zakres i temat, selekcja nazwisk oraz koncepcja wydawnicza. Wprawdzie tak\u017ce w tym przypadku zakres czasowy antologii \u2013 okre\u015blony przymiotnikiem \u201enajnowsza\u201d \u2013 mo\u017ce budzi\u0107 spory, a dob\u00f3r nazwisk i utwor\u00f3w prowokuje do uzupe\u0142nie\u0144, lecz nad tym dyskutowa\u0107 b\u0119d\u0105 zapewne uczestnicy specjalistycznych seminari\u00f3w literackich. Faktem jest, \u017ce kolejny du\u017cy zbi\u00f3r ukrai\u0144skiej poezji oddany zosta\u0142 do r\u0105k polskich czytelnik\u00f3w i \u017ce trafi\u0142 on na w\u0105ski, ale ca\u0142kiem nie\u017ale przygotowany grunt.<\/p>\n

*<\/p>\n

Rozw\u00f3j poezji ukrai\u0144skiej w ostatnich dwudziestu latach, przy wszystkich k\u0142opotach natury politycznej, ekonomicznej, spo\u0142ecznej, kt\u00f3re ci\u0105\u017c\u0105 na ukrai\u0144skiej kulturze, przebiega w spos\u00f3b wr\u0119cz burzliwy i pe\u0142en niespodzianek. Mimo \u017ce poezja nie odgrywa ju\u017c roli liderki w tamtejszej literaturze, nadal pe\u0142ni rol\u0119 inkubatora warto\u015bciowych zjawisk estetycznych i lingwistycznych, podwa\u017caj\u0105cych do\u015b\u0107 demagogicznie szerzon\u0105 tez\u0119 o zagro\u017ceniu j\u0119zyka ukrai\u0144skiego, co nast\u0119pnie mia\u0142oby rzutowa\u0107 na dalszy los bytu narodowego Ukrai\u0144c\u00f3w. Wydaje si\u0119, \u017ce mamy raczej do czynienia z tendencjami odwrotnymi, to znaczy, \u017ce nigdy w dziejach nie by\u0142o tyle j\u0119zyka ukrai\u0144skiego (nawet, je\u015bli subiektywnie kto\u015b uwa\u017ca jego sytuacj\u0119 za niepewn\u0105), tylu dobrych dzie\u0142 literackich, tak bogatej publicystyki i tak wielu \u017cywych dyskusji. W mojej ocenie, je\u015bli istnieje jakiekolwiek zagro\u017cenie (na Ukrainie \u017cyj\u0105 inne narody znacznie bardziej zagro\u017cone co do podstaw w\u0142asnego bytu, jak cho\u0107by Tatarzy), nie odnosi si\u0119 ono do sfery j\u0119zyka, ale raczej do czego\u015b, co mo\u017cna by nazwa\u0107 lepiszczem spo\u0142ecznym lub narodowym. Tutaj jednak wchodzimy na obszary, o kt\u00f3rych trudno m\u00f3wi\u0107 bez specjalistycznej wiedzy politycznej, socjologicznej i ekonomicznej. Problem z j\u0119zykiem i liryk\u0105 \u2013 jak prawie zawsze \u2013 nie tkwi w poecie, ale raczej w jego odbiorcy; nie w mo\u017cliwo\u015bciach wydawniczych, ale w mo\u017cliwo\u015bciach sprzeda\u017cy; nie w sytuacji zagro\u017cenia bytu, ale w k\u0142opotach z poszerzaniem bazy spo\u0142ecznej czy ze znajdowaniem miejsca dla literatury w powi\u0119kszaj\u0105cej si\u0119 przestrzeni spo\u0142eczno-cywilizacyjnej.<\/p>\n

Swego rodzaju niedogodno\u015bci\u0105, \u017ale znoszon\u0105 przez puryst\u00f3w, jest s\u0142abszy rozw\u00f3j j\u0119zyk\u00f3w specjalistycznych, zw\u0142aszcza w medycynie, przoduj\u0105cych technologiach, in\u017cynierii, wojsku, bankowo\u015bci etc., a to z powodu historycznej dominacji w tych dziedzinach s\u0142ownika rosyjskiego. W zwi\u0105zku z tym socjolekty owe s\u0142abiej przenikaj\u0105 do literatury, co stanowi pewien k\u0142opot, ale nie oznacza jeszcze dramatu. Szcz\u0119\u015bliwie m\u0142odsi pisarze ukrai\u0144scy przestali obawia\u0107 si\u0119 popkultury, mowy codzienno\u015bci, powszechnego \u201egrubego j\u0119zyka\u201d, a nawet sur\u017cyka i dostrzegli w nich nowe mo\u017cliwo\u015bci artystycznej ekspresji (Serhij \u017badan, Andrij Lubka), co uelastyczni\u0142o do\u015b\u0107 sztywny ukrai\u0144ski j\u0119zyk literacki. O tym, jak bogaty jest w\u0142a\u015bnie \u2013 pomimo k\u0142opot\u00f3w \u2013 wsp\u00f3\u0142czesny ukrai\u0144ski j\u0119zyk literacki, antologia Kami\u0144skiej przekonuje dzi\u0119ki swej dwuj\u0119zyczno\u015bci. Antologistka da\u0142a czytelnikom szans\u0119 zmierzenia si\u0119 zar\u00f3wno z orygina\u0142em, jak i przek\u0142adem, a tym samym pozwoli\u0142a odbiorcom \u201esprawdzi\u0107\u201d warto\u015b\u0107 w\u0142asnych translacji, jak r\u00f3wnie\u017c samodzielnie wychwyci\u0107 nieuniknione wady.<\/p>\n

W dzisiejszym \u015bwiecie niemal ka\u017cda dyskusja o poezji jest zaproszeniem dla nielicznych. Nie ma ich wielu, poniewa\u017c wsp\u00f3\u0142czesna kultura unika g\u0142\u0119bokiej refleksyjno\u015bci, jak\u0105 proponuje poezja; ucieka od trudno\u015bci stwarzanych przez liryk\u0119 w przestrze\u0144 \u0142atwizny i schematyzmu. W przypadku antologii Cz\u0105stki pomara\u0144czy dodatkowy k\u0142opot wi\u0105\u017ce si\u0119 z tym, \u017ce wiedza o ukrai\u0144skiej poezji nie tylko w Polsce, ale i na szerokiej Ukrainie nale\u017cy do stosunkowo w\u0105skiego grona ekspert\u00f3w, t\u0142umaczy, filolog\u00f3w. Jednak o ma\u0142o kt\u00f3rej liryce mo\u017cna wci\u0105\u017c m\u00f3wi\u0107, \u017ce jest \u017cyw\u0105 ku\u017ani\u0105 poj\u0119\u0107 i stanowi silne wyzwanie dla to\u017csamo\u015bci swojego narodu; \u017ce uzewn\u0119trznia emocje, kt\u00f3rych w j\u0119zyku prozy wyrazi\u0107 si\u0119 nie udaje. Powinno to nadal interesowa\u0107 jak\u0105\u015b cz\u0119\u015b\u0107 polskiej publiczno\u015bci, dla kt\u00f3rej taka rola poezji wci\u0105\u017c jeszcze ma znaczenie. Nawet je\u015bli presja postkomunistycznej popkultury wp\u0142ywa na obni\u017cenie spo\u0142ecznej rangi poezji jako j\u0119zyka pierwszego, tego, poprzez kt\u00f3ry wyrazi\u0107 mo\u017cna podstawowe pragnienia zbiorowo\u015bci, zw\u0142aszcza te dotycz\u0105ce wolno\u015bci, na Ukrainie i w Polsce jego rola wci\u0105\u017c pozostaje wysoka, a s\u0142owo wi\u0105zane w okre\u015blonych sytuacjach rywalizuje z mow\u0105 prozy. Ukraina to jeden z ostatnich kraj\u00f3w europejskich, gdzie s\u0142owa poety nie gin\u0105 przysypane \u015bmieciow\u0105 produkcj\u0105 masowej kultury, gdzie nadal poet\u00f3w si\u0119 s\u0142ucha, poniewa\u017c dobitnie wyra\u017caj\u0105 oni te wa\u017cne prze\u015bwiadczenia, o kt\u00f3rych proza zwyk\u0142a czasami opowiada\u0107 szeroko i m\u0119tnie. Przekonuje o tym rezonans publicznej dzia\u0142alno\u015bci Liny Kostenko i Dmytra Paw\u0142yczki \u2013 poet\u00f3w s\u0142uchanych nader uwa\u017cnie, a zabieraj\u0105cych dzisiaj g\u0142os nie tylko w sprawach dotycz\u0105cych kultury.<\/p>\n

Podstawowy problem wi\u0105\u017ce si\u0119 nadal z zagadnieniem reprezentatywno\u015bci i to\u017csamo\u015bci w ramach kultury pa\u0144stwowej na Ukrainie. Nie znajduje ono wyra\u017anego odbicia w refleksji publicystycznej, a tym bardziej w przek\u0142adach. Struktura \u017cycia kulturalnego na Ukrainie, oparta na podziale na \u015brodowiska ukrai\u0144skoj\u0119zyczne i rosyjskoj\u0119zyczne, nadal funkcjonuje. Obie te spo\u0142eczno\u015bci nie integruj\u0105 si\u0119 poprzez literatur\u0119 lub \u2013 szerzej \u2013 poprzez wsp\u00f3ln\u0105 kultur\u0119, je\u015bli nie jest to kultura popularna. Zauwa\u017cmy jednak, \u017ce rosyjskoj\u0119zyczni pisarze z Ukrainy w zasadzie nie bywaj\u0105 do Polski zapraszani, a ich utwory nie s\u0105 przek\u0142adane. Nic o nich nie wiemy. Wynika to z tego, \u017ce lansuje si\u0119 w Polsce jednoetniczny obraz i model kultury ukrai\u0144skiej, co z kolei pozwala ugruntowa\u0107 si\u0119 niezbyt dok\u0142adnie odpowiadaj\u0105cemu rzeczywisto\u015bci przekonaniu, jakoby za Bugiem istnia\u0142a wy\u0142\u0105cznie literatura pisana w j\u0119zyku ukrai\u0144skim. Literaci rosyjskoj\u0119zyczni za\u015b, je\u015bli s\u0105 znani na Ukrainie, to z regu\u0142y jako pisarze rosyjscy, zreszt\u0105 transmitowani w \u015bwiat poprzez Rosj\u0119. Faktycznie przebieg proces\u00f3w zachodz\u0105cych w sferze kultury ukrai\u0144skiej jest bardziej skomplikowany od tego, kt\u00f3ry przyswajaj\u0105 nam t\u0142umacze i r\u00f3\u017cni opiniodawczy \u201efiltrerzy\u201d. Nie ma wi\u0119c w funkcjonuj\u0105cym w Polsce obrazie literackiej Ukrainy Rosjan (o kt\u00f3rych bym si\u0119 raczej nie martwi\u0142), ale nie ma te\u017c np. Tatar\u00f3w, Polak\u00f3w, W\u0119gr\u00f3w, \u017byd\u00f3w pisz\u0105cych na Ukrainie w j\u0119zyku innym ni\u017c ukrai\u0144ski. Antologii ukazuj\u0105cych t\u0119 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 na pewno brakuje, cho\u0107 raczej nie widz\u0119 szans na ich powstanie. Te komplikacje s\u0105 wynikiem walki kulturowej, jaka toczy si\u0119 na Ukrainie od pocz\u0105tku jej niepodleg\u0142ego istnienia, a po ostatnim politycznym zwyci\u0119stwie ugrupowa\u0144 ze wschodu kraju \u2013 lub po prostu prorosyjskich \u2013 przybra\u0142a na sile. Zaniepokojone t\u0105 sytuacj\u0105 ukrai\u0144skie \u015brodowiska intelektualne lansuj\u0105 katastroficzny obraz kultury ukrai\u0144skiej, zagro\u017conej jakoby kompletnym upadkiem, i podporz\u0105dkowuj\u0105 temu problemowi wszystkie inne kwestie kulturalne. Dodajmy jednak, \u017ce traktowana jako zagro\u017cenie wsp\u00f3\u0142czesna kultura rosyjskoj\u0119zyczna na Ukrainie to najcz\u0119\u015bciej mia\u0142ka kultura popularna \u2013 g\u0142o\u015bna, niekiedy wr\u0119cz agresywna w ekspresji, \u0142atwa w odbiorze i szeroko funkcjonuj\u0105ca w mediach, pop-muzyce, w internecie. Swoj\u0105 popularno\u015b\u0107 zawdzi\u0119cza ona programowej \u0142atwo\u015bci, prostocie, zachodniemu opakowaniu, co pozwala jej dobrze realizowa\u0107 cel najwa\u017cniejszy \u2013 zachowanie powszechnej obecno\u015bci j\u0119zyka rosyjskiego, bez wzgl\u0119du na tre\u015bci.<\/p>\n

Z kolei ukrai\u0144ska kultura, je\u015bli nie jest folklorem, zosta\u0142a uklasyczniona w programach szkolnych, za\u015b ta najbardziej wsp\u00f3\u0142czesna funkcjonuje na zasadzie zjawiska elitarnego, dystrybuowanego stosunkowo w\u0105sko. Cho\u0107 sztuka owa budzi zainteresowanie elitarnej cz\u0119\u015bci ukrai\u0144skoj\u0119zycznego \u015brodowiska, trudno m\u00f3wi\u0107 o jej funkcjonowaniu w \u015bwiadomo\u015bci ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa na Ukrainie. Kulturze ukrai\u0144skiej brakuje wi\u0119c w\u0142a\u015bnie \u201e\u015brodka\u201d \u2013 warstw po\u015brednich, kt\u00f3re najsilniej przemawiaj\u0105 swoj\u0105 nowoczesn\u0105 form\u0105 i niesztywnym j\u0119zykiem. W Kijowie dzia\u0142aj\u0105 bodaj cztery ksi\u0119garnie z ukrai\u0144sk\u0105 literatur\u0105. Wystarczy to, by podtrzyma\u0107 dyskusj\u0119 w\u015br\u00f3d elity, ale nie mo\u017ce zapewni\u0107 szerszego odzewu ze strony spo\u0142ecze\u0144stwa. W tej sytuacji ukrai\u0144ska poezja stanowi elitarn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 nie najpot\u0119\u017cniejszej, cho\u0107 ciekawej i budz\u0105cej emocje wsp\u00f3\u0142czesnej kultury literackiej w jej ukrai\u0144skoj\u0119zycznym wariancie. Trzeba o tym pami\u0119ta\u0107, by wiedzie\u0107, jak si\u0119 ma obszerny tom Kami\u0144skiej w stosunku do rzeczywistych rozmiar\u00f3w zjawiska, kt\u00f3re przedstawia. Poezja ukrai\u0144ska, cho\u0107 spe\u0142nia wa\u017cn\u0105 rol\u0119 kulturotw\u00f3rcz\u0105, skupia wielu tw\u00f3rc\u00f3w, stanowi ku\u017ani\u0119 idei i \u017ar\u00f3d\u0142o j\u0119zyka, kt\u00f3ry mo\u017ce si\u0119 rozwija\u0107 nie tylko poprzez absorpcj\u0119 z angielszczyzny, ale tak\u017ce na zasadzie proces\u00f3w wewn\u0119trznych, nie jest postrzegana jako w\u0142asna przez ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo \u017cyj\u0105ce na Ukrainie.<\/p>\n

<\/p>\n

W 1990 roku znany krytyk Myko\u0142a Riabczuk w g\u0142o\u015bnym tek\u015bcie Nie w Pary\u017cu umrzemy<\/em>, maj\u0105c na uwadze tylko liryk\u0119 powstaj\u0105c\u0105 w j\u0119zyku ukrai\u0144skim, pisa\u0142: \u017badna poezja na \u015bwiecie nie spogl\u0105da tak uporczywie w przesz\u0142o\u015b\u0107 jak poezja Ukrainy. \u017badna poezja nie szuka w niej usprawiedliwienia i uzasadnienia prawa do istnienia. \u017badna poezja wreszcie nie znajduje si\u0119 wraz ze swym narodem w tak krytycznej \u201egranicznej\u201d sytuacji mi\u0119dzy bytem a niebytem.<\/em> Po dwudziestu latach formalnej niepodleg\u0142o\u015bci Ukrainy mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce cho\u0107 s\u0142owa krytyka nie potwierdzaj\u0105 si\u0119 jako wy\u0142\u0105czna diagnoza dramatu narodowego, postawiona przez niego zasadnicza teza, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 pisarz nie jest suwerennym gospodarzem kultury w swoim kraju i pa\u0144stwie, wydaje si\u0119 wci\u0105\u017c aktualna. Po burzliwym rozwoju literatury ukrai\u0144skiej w latach 90. i swoistym szczycie emocji proukrai\u0144skich w 2004 roku zauwa\u017camy dzisiaj zjawiska odwrotne, a wi\u0119c swego rodzaju odchodzenie od s\u0142owa ukrai\u0144skiego, mniejsz\u0105 dynamik\u0119 rozwoju, cho\u0107 ju\u017c dojrza\u0142o i wyda\u0142o \u015bwietne owoce pokomunistyczne pokolenie intelektualist\u00f3w oraz pisarzy ukrai\u0144skich robi\u0105cych karier\u0119 w Europie: Jurij Andruchowycz, Oksana Zabu\u017cko, Serhij \u017badan, Myko\u0142a Riabczuk, Maria Motius, Nata\u0142ka \u015aniadanko, Andrij Lubka, Andrij Portnow, Kostiantyn Moskalec, Wo\u0142odymyr Dibrowa, Wo\u0142odymyr Cybulko i wielu innych. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich zaczyna\u0142a od poezji, z czasem jednak przewag\u0119 w ich tw\u00f3rczo\u015bci bra\u0142a proza i eseistyka.<\/p>\n

Brak upowszechnienia poezji pisanej po rosyjsku, po polsku czy nawet tatarsku, ale wywodz\u0105cej si\u0119 z Ukrainy, to mankament o charakterze raczej teoretycznym. Ma\u0142o kto na Ukrainie orientuje si\u0119 w tych sferach i nie wiadomo, jaka jest warto\u015b\u0107 owej tw\u00f3rczo\u015bci. Mam te\u017c wra\u017cenie, i\u017c po\u0142\u0105czenie poezji pisanej po ukrai\u0144sku i po rosyjsku w tomie zatytu\u0142owanym Najnowsza poezja ukrai\u0144ska<\/em> spotka\u0142oby si\u0119 z zastrze\u017ceniami. Poniewa\u017c Kami\u0144ska nie zacytuje zapewne ani jednego poety z Ukrainy pisz\u0105cego po rosyjsku czy po polsku, problem jest tym bardziej teoretyczny. Akcentuj\u0119 go tylko po to, by przeciwstawi\u0107 si\u0119 wizji kraju jednoetnicznego i jednowymiarowego kulturalnie, tak\u017ce w dziedzinie literatury, oraz uproszczonemu podzia\u0142owi Ukrainy na dwa \u015bwiaty: zachodni i wschodni, ukrai\u0144ski i rosyjski. Za po\u015bredni skutek obfitej, acz jednostronnej dzia\u0142alno\u015bci przek\u0142adowej uzna\u0107 trzeba niestety r\u00f3wnie\u017c utrwalanie podzia\u0142\u00f3w, zamiast ich likwidowania. Pewnie nie wszyscy zwolennicy ukrai\u0144skiej poezji polubi\u0105 mnie za te s\u0142owa. Wielu odrzuca my\u015bl, \u017ce mo\u017cna wyj\u015b\u0107 poza model narodowy sformu\u0142owany przez Dmytra Doncowa. Jednak w analogicznej sytuacji wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w przyj\u0119\u0142aby podobn\u0105 postaw\u0119. Podkre\u015blmy wi\u0119c jeszcze raz jedynie teoretyczny charakter tych uwag.<\/p>\n

*<\/p>\n

Mam wra\u017cenie, \u017ce gor\u0105ca atmosfera wok\u00f3\u0142 ukrai\u0144skiej literatury w Polsce nieco w ostatnich latach ostyg\u0142a. Czy wynika to z pewnej zadyszki literackiej na Ukrainie? A mo\u017ce raczej powod\u00f3w nale\u017cy szuka\u0107 w tym, \u017ce spora i gorliwa grupa t\u0142umaczy transferuje z Ukrainy do Polski niemal wszystko, co ciekawe, w tak szybkim czasie, i\u017c nie spos\u00f3b nad\u0105\u017cy\u0107 z czytaniem i zaczyna brakowa\u0107 zasadniczych nowo\u015bci? Jak si\u0119 wydaje, chodzi raczej o t\u0119 drug\u0105 sytuacj\u0119. W sferze poezji czytelnik polski ma na przyk\u0142ad do wyboru trzy pot\u0119\u017cne antologie i wiele pomniejszych wybor\u00f3w poetyckich, tom\u00f3w zbiorowych oraz indywidualnych. Warto przypomnie\u0107 publikacj\u0119 Floriana Nieuwa\u017cnego i Jerzego Ple\u015bniarowicza Antologia poezji ukrai\u0144skiej<\/em> z 1977 roku oraz p\u00f3\u017aniejsz\u0105 antologi\u0119 Bohdana Zadury Wiersze zawsze s\u0105 wolne<\/em> (2004). Kami\u0144ska do\u0142\u0105czy\u0142a do nich jako autorka wyboru wierszy, kt\u00f3ry liczy niemal siedemset pi\u0119\u0107dziesi\u0105t stron. O ile antologia wierszy Nieuwa\u017cnego i Ple\u015bniarowicza mia\u0142a charakter ca\u0142o\u015bciowo przegl\u0105dowy, prezentowa\u0142a wszystko, co dzia\u0142o si\u0119 w liryce ukrai\u0144skiej od Nestora do poezji z lat 70. XX w., o tyle Zadura zademonstrowa\u0142 w tym wzgl\u0119dzie podej\u015bcie przede wszystkim subiektywne, mo\u017cna powiedzie\u0107 \u201etowarzyskie\u201d, cho\u0107 nie porzuca\u0142 przy tym pewnych aspiracji przegl\u0105dowych \u2013 chcia\u0142 przedstawi\u0107 mo\u017cliwie szeroki przekr\u00f3j zjawisk poetyckich, od utwor\u00f3w Dmytra Paw\u0142yczki po wiersze poet\u00f3w najm\u0142odszych. Kami\u0144ska natomiast ca\u0142kowicie zrezygnowa\u0142a z ambicji odtwarzania ca\u0142o\u015bciowego pejza\u017cu ukrai\u0144skiej poezji \u2013 zar\u00f3wno nowej, jak i dawnej. Jej antologi\u0119 wypada uzna\u0107 w tym sensie za bezprogramow\u0105. Jedynym kryterium doboru by\u0142a zapewne znajomo\u015b\u0107 z autorem i lektura kilku interesuj\u0105cych dla niej \u2013 z tego czy innego powodu \u2013 wierszy. Powsta\u0142 w rezultacie zbi\u00f3r obszerny, ale niepretenduj\u0105cy do miana \u201esyntezy\u201d, ca\u0142kowicie subiektywny. Wydaje si\u0119, \u017ce w obecnym czasie decyzj\u0119 tak\u0105 trzeba uzna\u0107 za dobr\u0105, cho\u0107 kwestia selekcji autor\u00f3w i tekst\u00f3w zawsze b\u0119dzie prowokowa\u0142a do pyta\u0144, wzbudza\u0142a prywatne w\u0105tpliwo\u015bci.<\/p>\n

O autorce s\u0142\u00f3w kilka. Aneta Kami\u0144ska jest zamo\u015bciank\u0105, cho\u0107 urodzi\u0142a si\u0119 w Szczebrzeszynie. Mieszka w Warszawie, gdzie uko\u0144czy\u0142a filologi\u0119 polsk\u0105 i pracuje na Uniwersytecie Warszawskim. Ma w\u0142asn\u0105 stron\u0119 internetow\u0105, prowadzi blog, pisze wiersze (jest autork\u0105 poetyckiego hipertekstu czary i mary<\/em> wydanego w roku 2007) oraz t\u0142umaczy poezj\u0119 ukrai\u0144sk\u0105. Wydaj\u0105c wsp\u00f3lnie z Andrijem Porytk\u0105 zbi\u00f3r pod tytu\u0142em gdybym<\/em> (2007), przedstawi\u0142a polskim czytelnikom w szerszym zakresie poezj\u0119 Nazara Honczara \u2013 nie\u017cyj\u0105cego od kilku lat lwowskiego tw\u00f3rcy, jednego z cz\u0142onk\u00f3w znanej lwowskiej grupy \u0141u-Ho-Sad. Opublikowa\u0142a r\u00f3wnie\u017c tom przek\u0142ad\u00f3w poezji Ha\u0142yny Tkaczuk Ja i inne pi\u0119kno\u015bci<\/em> (2011). Uprawia poetyckie performanse, w kt\u00f3rych prezentuje tw\u00f3rczo\u015b\u0107 w\u0142asn\u0105 i Honczara. My\u015bl\u0119, \u017ce wydanie antologii Cz\u0105stki pomara\u0144czy<\/em> stanowi wa\u017cne wydarzenie w jej tw\u00f3rczej biografii. Na pewno ksi\u0105\u017cka zostanie zauwa\u017cona poza \u015brodowiskiem ukrainist\u00f3w, kt\u00f3rzy z regu\u0142y kwa\u015bno odnosz\u0105 si\u0119 do pracy przek\u0142adowej oraz interpretacyjnej autor\u00f3w przez nich nienamaszczonych (Kami\u0144ska to z wykszta\u0142cenia polonistka i osoba nowa w tych kr\u0119gach). Ju\u017c teraz mo\u017cna jednak powiedzie\u0107, \u017ce m\u0142oda t\u0142umaczka zdoby\u0142a sobie uznanie odwag\u0105 i pracowito\u015bci\u0105, jakimi wykaza\u0142a si\u0119, tworz\u0105c omawian\u0105 antologi\u0119 oraz przygotowuj\u0105c wcze\u015bniejsze projekty przyczyniaj\u0105ce si\u0119 do promowania ukrai\u0144skiej liryki. Ciekawie wymy\u015blony tytu\u0142 \u0142\u0105czy natychmiast prezentowan\u0105 poezj\u0119 z pomara\u0144czow\u0105 rewolucj\u0105. Szcz\u0119\u015bliwie Kami\u0144ska pomin\u0119\u0142a pu\u0142apki, jakie stwarza wyb\u00f3r liryki politycznej, wi\u0119c nawi\u0105zanie to jest czysto symboliczne (\u0142adne, cho\u0107 \u015brednio trafne, bo cz\u0119\u015b\u0107 wierszy pochodzi sprzed 2004 roku, a mnie Ukraina kojarzy si\u0119 raczej z arbuzem).<\/p>\n

W przypadku w\u0105tpliwo\u015bci autor antologii zawsze b\u0119dzie zas\u0142ania\u0107 si\u0119 w\u0142asnym smakiem, wra\u017cliwo\u015bci\u0105, osobistymi preferencjami; przek\u0142ad to przecie\u017c interpretacja, metatekst kultury, a nawet \u2013 jak zauwa\u017ca wybitny polski znawca t\u0142umacze\u0144 \u2013 \u201ewojna \u015bwiat\u00f3w\u201d. Cho\u0107 a\u017c tak gro\u017anie w antologii nie jest, nie zagra\u017ca te\u017c z jej powodu najazd innych, \u201ekonfrontacja\u201d to dobre okre\u015blenie, zw\u0142aszcza na tle sentymentalnych wynurze\u0144 antologistki o jej fascynacjach i prze\u017cyciach zwi\u0105zanych z zaznajamianiem si\u0119 z Ukrain\u0105 na przej\u015bciach granicznych oraz z odkrywaniem ukrai\u0144skiej poezji. Taki etap poznawania inno\u015bci prze\u017cywa\u0142 prawie ka\u017cdy, by nast\u0119pnie albo pozosta\u0107 przy pierwszym odczuciu, albo sch\u0142odzi\u0107 swoje wra\u017cenia i zast\u0105pi\u0107 je bardziej przemy\u015blan\u0105, a nawet nieodzownie krytyczn\u0105 ocen\u0105. Z regu\u0142y przek\u0142ady bywaj\u0105 lepsze ni\u017c komentarze t\u0142umaczy i ta regu\u0142a potwierdza si\u0119 w omawianym przypadku. Natomiast \u201ekonfrontacja\u201d w najlepszym tego s\u0142owa znaczeniu b\u0119dzie mia\u0142a miejsce w\u00f3wczas, kiedy otrzymamy wsp\u00f3ln\u0105 antologi\u0119 wierszy polskich i ukrai\u0144skich, dobranych nie wed\u0142ug klucza wy\u0142\u0105cznie osobistych przyja\u017ani, ale na podstawie innych r\u00f3wnie powa\u017cnych kryteri\u00f3w (cho\u0107 jak dot\u0105d wydaje si\u0119, \u017ce przysz\u0142o\u015b\u0107 nale\u017cy do subiektywist\u00f3w).<\/p>\n

Zbi\u00f3r wierszy Kami\u0144skiej to ksi\u0105\u017cka dla czytelnik\u00f3w nieco ju\u017c wtajemniczonych \u2013 najbardziej osobista i malownicza z wymienionych wcze\u015bniej antologii. Znajdujemy w niej nier\u00f3wne ilo\u015bciowo wybory liryk\u00f3w dziewi\u0119tnastu tw\u00f3rc\u00f3w, przedstawicieli co najmniej dw\u00f3ch pokole\u0144 ukrai\u0144skich poet\u00f3w, od Oksany Zabu\u017cko po Andrija Lubk\u0119. Zwraca uwag\u0119 du\u017ce zainteresowanie Anety Kami\u0144skiej tw\u00f3rcami z grupy \u0141u-Ho-Sad, z czego trzeba si\u0119 cieszy\u0107, poniewa\u017c to, co Iwan \u0141uczuk, Nazar Honczar i Roman Sad\u0142owski pokazali w dziedzinie poezji konceptualnej oraz wizualnej, konkretnej, jest tw\u00f3rcze, oryginalne, nowe i jednocze\u015bnie dobrze nawi\u0105zuje do tradycji ukrai\u0144skiej awangardy. Cho\u0107 brak w zbiorze kilku czo\u0142owych poet\u00f3w: Jurija Andruchowycza, Tarasa Herasymiuka, O\u0142eksandra Irwan\u0107a, Andrija Bondara, Serhija \u017badana, ca\u0142o\u015b\u0107 na tym nie ucierpia\u0142a (dzisiaj wymienieni pisarze zajmuj\u0105 si\u0119 zreszt\u0105 g\u0142\u00f3wnie proz\u0105). Antologi\u0119 otwiera kilka niez\u0142ych wierszy Oksany Zabu\u017cko, z kt\u00f3rych wyr\u00f3\u017cni\u0142bym dwa przek\u0142ady: W drodze do piek\u0142a<\/em> i Motyw rosyjski<\/em>. To ciemne, egzystencjalne, mocne, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce najbardziej \u201em\u0119skie\u201d wiersze tomu (je\u015bli w s\u0142owie \u201em\u0119ski\u201d odszukamy jego derywat \u201em\u0119stwo\u201d, kt\u00f3ra to cecha wcale nie musi by\u0107 przypisana w naturze tylko m\u0119\u017cczy\u017anie, cho\u0107 w patriarchalnym j\u0119zyku tak si\u0119, niestety, dzieje). Zdarzaj\u0105 si\u0119 niedor\u00f3bki j\u0119zykowe, jak w wierszu Portret kobiety w odwr\u00f3conej perspektywie<\/em>, gdzie podmiot m\u00f3wi o \u201edrapie\u017c\u0119cym szczerzeniu z\u0119b\u00f3w\u201d, pojawiaj\u0105 si\u0119 niedok\u0142adno\u015bci redakcyjne, ale otwarcie tomu lirykami Zabu\u017cko uzna\u0107 nale\u017cy za mocn\u0105 i dobr\u0105 decyzj\u0119.<\/p>\n

Wyst\u0119puj\u0105cy obok Zabu\u017cko w roli klasyka Wiktor Neborak jako poeta ju\u017c dawno po\u017cegna\u0142 si\u0119 z ograniczaj\u0105c\u0105 go tradycj\u0105 Bu-Ba-Bu i pisze innego rodzaju wiersze. W antologii Kami\u0144skiej znalaz\u0142a si\u0119 spora dawka jego utwor\u00f3w \u2013 w wi\u0119kszo\u015bci wyra\u017anie politycznych \u2013 pochodz\u0105cych z tomu Litajucza Ho\u0142owa<\/em> i p\u00f3\u017aniejszych zbior\u00f3w. Tak jak Zabu\u017cko, Neborak pisze o wsp\u00f3\u0142czesnej, nielirycznej, dotkni\u0119tej egzystencjalnymi problemami Ukrainie. Wyborem jego wierszy jestem troch\u0119 rozczarowany. Nawi\u0105zuj\u0105 one do \u201epomara\u0144czowej\u201d wyk\u0142adni antologii, ale ich okazjonalno\u015b\u0107 powoduje, \u017ce nieco przyblad\u0142y pod wzgl\u0119dem poetyckim. Jednak zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 liryk\u00f3w zebranych w Cz\u0105stkach pomara\u0144czy<\/em> daleka jest od spraw politycznych. Dzi\u0119ki temu antologia zyskuje silniejszy wyraz artystyczny i pokazuje ciekawsze oblicza ukrai\u0144skiej poezji. W utworach Bogdany Matijasz, Marianny Kijanowskiej (\u015bwietne wiersze i niezgorsze przek\u0142ady!), Marjany Sawki, O\u0142eha Kocarewa przebijaj\u0105 w interesuj\u0105cy spos\u00f3b motywy egzystencjalne. Dekonstrukcja j\u0119zyka i poetyckie eksperymenty to domena zagarni\u0119ta w antologii przez poet\u00f3w z grupy \u0141u-Ho-Sad: Nazara Honczara, Romana Sad\u0142owskiego, Iwana \u0141uczuka. Jak\u017ce poezja Honczara w przek\u0142adach Kami\u0144skiej przypomina liryk\u0119 nieod\u017ca\u0142owanego Mirona Bia\u0142oszewskiego! Obok \u2013 w wierszach Oleha Kocarewa, Dmytra \u0141azutkina, Bohdana O\u0142eha Horobczuka, Andrija Lubki \u2013 czytelnicy odnajd\u0105 obrazy brutalnej ukrai\u0144skiej rzeczywisto\u015bci okresu postkomunizmu: ciemne miejskie pejza\u017ce, zak\u0142\u00f3cone relacje spo\u0142eczne, bolesn\u0105 histori\u0119, Ukrain\u0119 jako zgwa\u0142con\u0105 koloni\u0119, przekl\u0119te problemy ukrai\u0144skiej egzystencji. Z kolei stylizowana ameryka\u0144ska rzeczywisto\u015b\u0107, o kt\u00f3rej m\u00f3wi si\u0119 w poetyckim j\u0119zyku mi\u0119dzynarodowym (czu\u0107 motywy wzi\u0119te z Ginsberga, Kerouaca), pojawia si\u0119 w lirykach Mariji Szu\u0144 i Oksany \u0141ucyszyny. Proz\u0119 poetyck\u0105 ciekawie prezentuj\u0105 natomiast wiersze Bohdany Matyjasz. Tak znaczna r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 wymaga bogatego i elastycznego j\u0119zyka, co nie przeszkadza Kami\u0144skiej, kt\u00f3rej ca\u0142kiem cz\u0119sto udaje si\u0119 stworzy\u0107 pi\u0119kn\u0105 liryk\u0119 \u2013 wyr\u00f3\u017cni\u0142bym przede wszystkim translacje wierszy Zabu\u017cko, Kijanowskiej, Honczara, za bodaj naj\u0142adniejsze w antologii uwa\u017cam natomiast przek\u0142ady kilku wierszy Iwana Andrusiaka: m.in. Zamawianie z go\u0142\u0119biami, *** czasem z nieczerwia a czasem z nieczerwca.<\/em> W nich t\u0142umaczka wykaza\u0142a si\u0119 wy\u015bmienitym wyczuciem brzmienia i nastroju.<\/p>\n

<\/p>\n

Jaki obraz \u015bwiata przynosi poezja zebrana w antologii? Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce trudno\u015bciom \u017cycia na Ukrainie b\u0119dzie towarzyszy\u0107 liryka brutalist\u00f3w, a z tworzonej tam literatury wy\u0142oni\u0107 si\u0119 musi czarny obraz \u015bwiata, pe\u0142en j\u0119ku, skowytu, wzburzenia i ciemnych wizji. O ile tych ostatnich nie brakuje (cho\u0107by u Zabu\u017cko i Lubki), o tyle generalnie nie wyczuwa si\u0119, by \u015bwiat ukrai\u0144ski zmierza\u0142 ku katastrofie lub podlega\u0142 nadzwyczajnemu rozpadowi; by za Bugiem \u017cy\u0142o si\u0119 jak w jakiej\u015b spec-zonie, co sugeruje znerwicowana cz\u0119\u015b\u0107 tamtejszej krytyki literackiej. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w mamy do czynienia z liryk\u0105 osobist\u0105, to znaczy bez politycznego czy spo\u0142ecznego zad\u0119cia, jak\u017ce charakterystycznego dla epoki burzy i naporu. Jest ju\u017c po burzy \u2013 niekiedy zauwa\u017cy\u0107 mo\u017cna wr\u0119cz rezygnacj\u0119, zm\u0119czenie, czemu towarzyszy przej\u015bcie podmiotu do rzeczywisto\u015bci wewn\u0119trznej, w \u015bwiat lektur, w ciekawe do\u015bwiadczenia kulturowe, w sfer\u0119 prze\u017cy\u0107 intymnych. Wyb\u00f3r Kami\u0144skiej by\u0142 wyra\u017any \u2013 liryka ta mo\u017ce i jest pomara\u0144czowa, ale dystansuje si\u0119 od patriotycznych gloryfikacji zwyci\u0119stwa lub kl\u0119ski. W tym sensie mianem \u201epomara\u0144czowej\u201d mo\u017cna okre\u015bli\u0107 nie tylko poezj\u0119 z Majdanu albo wi\u0119kszo\u015b\u0107 poezji tworzonej po przegranej rewolucji, lecz po prostu poezj\u0119 tej epoki. Jej podmiotem jest wyra\u017anie poeta. Dzi\u0119ki temu liryk\u0119 ow\u0105 charakteryzuje szczeg\u00f3lne nachylenie w stron\u0119 j\u0119zyka. Co ciekawe \u2013 i w zasadzie niewyobra\u017calne w poezji pokolenia lat 60. i 70. XX w. \u2013 mowa codzienna staje si\u0119 tu czym\u015b oczywistym, a nawet ociera si\u0119 o \u2013 do niedawna pot\u0119piany \u2013 rosyjsko-ukrai\u0144ski volap\u00fck<\/em> \u2013 sur\u017cyk. Przestrze\u0144 komunikacyjna nie istnieje tylko w wyabstrahowanym \u015bwiecie ukrai\u0144skich \u017cycze\u0144, w s\u0142ownikach i utworach klasyk\u00f3w, ale okazuje si\u0119 ca\u0142kowicie realna \u2013 jest pe\u0142na dziwno\u015bci obyczaju, mowy i pokr\u0119conego \u017cycia, w\u00f3dki, b\u00f3lu egzystencjalnego, rzadkich uniesie\u0144. Podmiot liryczny lubi snu\u0107 d\u0142ugie poetyckie monologi, opowiada\u0107 w niespiesznym rytmie niemal gaw\u0119dy. Troch\u0119 to mo\u017ce m\u0119czy\u0107 polskiego czytelnika, przyzwyczajonego do ironicznych, kr\u00f3tkich fraz i syntez Szymborskiej, p\u00f3\u017anych wierszy Mi\u0142osza, Herberta czy fantastycznych w swojej metafizycznej skr\u00f3towo\u015bci \u201ezlep\u00f3w\u201d Bia\u0142oszewskiego. Brakuje tu wyrafinowanej, lekkiej ironii, w og\u00f3le nie pojawia si\u0119 niemal j\u0119zykowy dowcip (z wyj\u0105tkiem poezji Honczara i \u0141uczuka). Wynika to z dystansu wobec stylizacji, tak typowej dla bubabist\u00f3w. Nie ma te\u017c zaczepnych, blu\u017anierczych tekst\u00f3w, do kt\u00f3rych nas przyzwyczai\u0142a liryka prze\u0142omu lat 80. i 90. XX wieku. S\u0105 za to i ciesz\u0105 poetyckie eksperymenty Honczara, Sad\u0142owskiego, ich powr\u00f3t do awangardy jako tej niewyczerpanej jeszcze w poezji ukrai\u0144skiej tradycji.<\/p>\n

Czy da si\u0119 wskaza\u0107 w wyborze i przek\u0142adach jakie\u015b b\u0142\u0119dy? Na pewno w przypadku kilku poet\u00f3w mo\u017cna by\u0142o zaproponowa\u0107 inny zestaw wierszy, z niekt\u00f3rych autor\u00f3w ca\u0142kowicie zrezygnowa\u0107. Mniej podoba\u0142y mi si\u0119 poezja i przek\u0142ady wierszy Wiktora Neboraka, Katriny Haddad, O\u0142eny Husejnowej, Lubow Jakymczuk, Bohdana O\u0142eha Horobczuka, Bohdany Matijasz. S\u0105, co\u015b m\u00f3wi\u0105, ale mia\u0142bym du\u017cy k\u0142opot z okre\u015bleniem, co stanowi w nich motyw przewodni (poza sprawami egzystencjalnymi) i dlaczego przemawiaj\u0105 do nas z tej antologii. Te wiersze w og\u00f3le mnie \u201enie grzej\u0105\u201d, ale jest to, by\u0107 mo\u017ce, po prostu kwestia innej wra\u017cliwo\u015bci, odmienno\u015bci zainteresowa\u0144 czy oczekiwa\u0144 \u2013 sprawa typowa, je\u015bli chodzi o kontakt z r\u00f3\u017cnego rodzaju antologiami.<\/p>\n

Og\u00f3lne wra\u017cenie jest jednak bardzo pozytywne \u2013 utwory kilku autor\u00f3w Kami\u0144ska prze\u0142o\u017cy\u0142a pi\u0119knie, a Cz\u0105stki pomara\u0144czy<\/em> to w tej chwili chyba najwa\u017cniejsza antologia poezji zagranicznej w Polsce. Mo\u017cna j\u0105 potraktowa\u0107 jako wst\u0119p do wydania kolejnych, tym razem autorskich tom\u00f3w Zabu\u017cko, Andrusiaka, Lubki. Warto ponadto przygotowa\u0107 osobny zbi\u00f3r wierszy poet\u00f3w wchodz\u0105cych w sk\u0142ad \u0141u-Ho-Sad. W gruncie rzeczy nie ma te\u017c w Polsce dobrej antologii poezji grupy Bu-Ba-Bu, a to brak bardzo dotkliwy.<\/p>\n

Rzuca si\u0119 w oczy wysi\u0142ek t\u0142umaczy, by wyj\u015b\u0107 poza schematy \u0142atwego poezjowania, a niekiedy w og\u00f3le poza konwencj\u0119 liryczn\u0105. Podoba mi si\u0119 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Zabu\u017cko, Kijanowskiej, Honczara, Andrusiaka, Lubki. Ten ostatni, je\u015bli pisze wiersze, a nie felietony z pobytu w Ameryce, potrafi mocno zaznaczy\u0107 swoj\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 poetyck\u0105, jak w wierszu Piosenka<\/em>:<\/p>\n

 S\u0142uchaj\u0105c tego nocnego taks\u00f3wkarza, zaczynaszpojmowa\u0107 \u017cycie jako skrzepy piosenki z niezag\u0142uszonychradiostacji, zaczynasz pojmowa\u0107 te senne przekle\u0144stwa,ten Statek pijany, bo z j\u0119zykiem naprawd\u0119 wartoobchodzi\u0107 si\u0119 jak z ostatni\u0105 dziwk\u0105:gry\u017a\u0107, ch\u0142osta\u0107, kocha\u0107.<\/p><\/blockquote>\n

Najlepsza fraza w tomie wysz\u0142a spod pi\u00f3ra Lubki, a bodaj najlepszy prze\u0142o\u017cony wiersz nale\u017cy do Andrusiaka; jako ca\u0142o\u015b\u0107 przekonuje mnie przede wszystkim wyb\u00f3r liryk\u00f3w Kijanowskiej, za\u015b najbardziej m\u0119\u017cn\u0105 i zarazem bolesn\u0105 poezj\u0119 pisze Zabu\u017cko. Podoba mi si\u0119, \u017ce nowa ukrai\u0144ska tw\u00f3rczo\u015b\u0107 poetycka w ciekawy spos\u00f3b wi\u0105\u017ce si\u0119 z muzyk\u0105, zw\u0142aszcza z rockiem, i pozostaje wra\u017cliwa nie tylko na spo\u0142eczne b\u00f3le dzisiejszej Ukrainy, ale tak\u017ce na z\u0142udzenia oferowane przez wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 kultur\u0119 masow\u0105. Przek\u0142ady Anety Kami\u0144skiej wszystko to w wi\u0119kszo\u015bci pi\u0119knie oddaj\u0105, cho\u0107 niekt\u00f3rzy b\u0119d\u0105 zapewne w nich grzeba\u0107, wy\u0142uskuj\u0105c pojawiaj\u0105ce si\u0119, ich zdaniem, niedok\u0142adno\u015bci leksykalne czy odmienno\u015bci frazy (niech wi\u0119c pisz\u0105 sami!). Ale nawet ci hipotetyczni nieufni ukraini\u015bci powinni by\u0107 zadowoleni z tak znacznego poszerzenia pola swych poszukiwa\u0144 poznawczych i estetycznych. Antologia wtajemnicza nas w \u015bwiat poezji ukrai\u0144skiej, kt\u00f3rej patronuj\u0105 tytu\u0142owe \u201epomara\u0144czowe\u201d klimaty. C\u00f3\u017c one oznaczaj\u0105? Przede wszystkim niezgod\u0119 na istniej\u0105cy na Ukrainie porz\u0105dek spo\u0142eczny, a poza tym: uwra\u017cliwienie na formy indywidualnego prze\u017cywania do\u015bwiadcze\u0144 zbiorowych; otwarcie si\u0119 na kultur\u0119 europejsk\u0105 i og\u00f3lnie zachodni\u0105; niech\u0119\u0107 wobec zamkni\u0119tych, ograniczaj\u0105cych formu\u0142 j\u0119zykowych i \u015bwiatopogl\u0105dowych; g\u0142\u00f3d warto\u015bciowej tradycji literackiej; obron\u0119 indywidualno\u015bci; postaw\u0119 etyczn\u0105 uwzgl\u0119dniaj\u0105c\u0105 istnienie inno\u015bci; patriotyzm niezamykaj\u0105cy si\u0119 w w\u0105skich formu\u0142ach ideowych; ugruntowanie wra\u017cliwo\u015bci genderowej. Wydaje si\u0119, \u017ce owe warto\u015bci i cechy w wysokim stopniu odpowiadaj\u0105 idea\u0142om spo\u0142ecze\u0144stwa otwartego, jakie zacz\u0119\u0142o si\u0119 formowa\u0107 na Ukrainie dzi\u0119ki pomara\u0144czowej rewolucji. Cho\u0107 jestem raczej zwolennikiem ukrai\u0144skich arbuz\u00f3w ni\u017c pomara\u0144czy, z przyjemno\u015bci\u0105 stwierdzam, i\u017c wsp\u00f3\u0142czesna ukrai\u0144ska poezja sta\u0142a si\u0119 symbolem w\u0142a\u015bnie pomara\u0144czowej rewolucji. Z pewno\u015bci\u0105 nie spos\u00f3b uzna\u0107, \u017ce tw\u00f3rczo\u015b\u0107 ta znalaz\u0142a si\u0119 w b\u0142\u0119dzie, a wraz z ni\u0105 jej czytelnicy i t\u0142umacze.<\/p>\n

Poka\u017c przypisy<\/span>    (\u21b5 returns to text)<\/p>\n
    \n
  1. \u0414\u043e\u043b\u044c\u043a\u0438 \u043f\u043e\u043c\u0430\u0440\u0430\u043d\u0447. \u041d\u043e\u0432\u0430 \u0443\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0441\u044c\u043a\u0430 \u043f\u043e\u0435\u0437\u0456\u044f. \/ Cz\u0105stki pomara\u0144czy. Nowa poezja ukrai\u0144ska.<\/em> \u0423\u043f\u043e\u0440\u044f\u0434\u043a\u0443\u0432\u0430\u043b\u0430 \u0410\u043d\u0435\u0442\u0430 \u041a\u0430\u043c\u0456\u043d\u0441\u044c\u043a\u0430. \u041f\u0435\u0440\u0435\u043a\u043b\u0430\u0434\u0430\u0447\u0456 \u0410\u043d\u0435\u0442\u0430 \u041a\u0430\u043c\u0456\u043d\u0441\u044c\u043a\u0430 \u0456 \u0410\u043d\u0434\u0440\u0456\u0439 \u041f\u043e\u0440\u0438\u0442\u043a\u043e. \/ Wyb\u00f3r i opracowanie Aneta Kami\u0144ska. Przek\u0142ad Aneta Kami\u0144ska i Andrij Porytko. \u041d\u0430\u0446\u0456\u043e\u043d\u0430\u043b\u044c\u043d\u0438\u0439 \u0426\u0435\u043d\u0442\u0440 \u041a\u0443\u043b\u044c\u0442\u0443\u0440\u0438-\u041a\u043e\u0440\u043f\u043e\u0440\u0430\u0446\u0456\u044f \u201eHa!art\u201d, \u0412\u0430\u0440\u0448\u0430\u0432\u0430-\u041a\u0440\u0430\u043a\u0456\u0432 2011, \u0441. 748. \/ Narodowe Centrum Kultury-Korporacja Ha!art, Warszawa-Krak\u00f3w 2011, ss. 748. Mia\u0142em okazj\u0119 zaprezentowa\u0107 t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 m.in. podczas pozna\u0144skiego festiwalu \u201eUkrai\u0144ska wiosna\u201d w maju 2012 roku.\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Uk\u0142adanie antologii przek\u0142ad\u00f3w poetyckich jest prac\u0105 niewdzi\u0119czn\u0105. Cho\u0107by nie wiadomo jak takie wydawnictwa by\u0142y potrzebne i dobrze skomponowane, zawsze znajd\u0105 si\u0119 niezadowoleni, kt\u00f3rzy dokonane wybory zakwestionuj\u0105, najcz\u0119\u015bciej nie proponuj\u0105c lepszego wyj\u015bcia.<\/p>\n","protected":false},"author":239,"featured_media":11895,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[1529,7321,484],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[14111],"yoast_head":"\nArs poetica dzisiejszej Ukrainy<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Ars poetica dzisiejszej Ukrainy: Cz\u0105stki pomara\u0144czy - antologia poezji ukrai\u0144skiej prze\u0142o\u017cona przez Anet\u0119 Kami\u0144sk\u0105.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/boguslaw-bakula-ars-poetica-dzisiejszej-ukrainy-akcent\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/boguslaw-bakula-ars-poetica-dzisiejszej-ukrainy-akcent\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/boguslaw-bakula-ars-poetica-dzisiejszej-ukrainy-akcent#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/01\/czastki-pomaranczy-2013-01-28-002.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/01\/czastki-pomaranczy-2013-01-28-002.jpg\",\"width\":287,\"height\":410,\"caption\":\"Aneta Kami\u0144ska, \u201eCz\u0105stki pomara\u0144czy\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y wydawcy)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/boguslaw-bakula-ars-poetica-dzisiejszej-ukrainy-akcent#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/boguslaw-bakula-ars-poetica-dzisiejszej-ukrainy-akcent\",\"name\":\"Ars poetica dzisiejszej Ukrainy\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/boguslaw-bakula-ars-poetica-dzisiejszej-ukrainy-akcent#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2013-01-28T13:02:51+00:00\",\"dateModified\":\"2021-01-12T14:56:34+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/4581a30a4bbf36e41e71f0f420e60228\"},\"description\":\"Ars poetica dzisiejszej Ukrainy: Cz\u0105stki pomara\u0144czy - antologia poezji ukrai\u0144skiej prze\u0142o\u017cona przez Anet\u0119 Kami\u0144sk\u0105.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/boguslaw-bakula-ars-poetica-dzisiejszej-ukrainy-akcent#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/boguslaw-bakula-ars-poetica-dzisiejszej-ukrainy-akcent\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/boguslaw-bakula-ars-poetica-dzisiejszej-ukrainy-akcent#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Ars poetica dzisiejszej Ukrainy\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/4581a30a4bbf36e41e71f0f420e60228\",\"name\":\"Bogus\u0142aw Baku\u0142a\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/boguslaw-bakula\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Ars poetica dzisiejszej Ukrainy","description":"Ars poetica dzisiejszej Ukrainy: Cz\u0105stki pomara\u0144czy - antologia poezji ukrai\u0144skiej prze\u0142o\u017cona przez Anet\u0119 Kami\u0144sk\u0105.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/boguslaw-bakula-ars-poetica-dzisiejszej-ukrainy-akcent","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/boguslaw-bakula-ars-poetica-dzisiejszej-ukrainy-akcent\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/boguslaw-bakula-ars-poetica-dzisiejszej-ukrainy-akcent#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/01\/czastki-pomaranczy-2013-01-28-002.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/01\/czastki-pomaranczy-2013-01-28-002.jpg","width":287,"height":410,"caption":"Aneta Kami\u0144ska, \u201eCz\u0105stki pomara\u0144czy\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y wydawcy)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/boguslaw-bakula-ars-poetica-dzisiejszej-ukrainy-akcent#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/boguslaw-bakula-ars-poetica-dzisiejszej-ukrainy-akcent","name":"Ars poetica dzisiejszej Ukrainy","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/boguslaw-bakula-ars-poetica-dzisiejszej-ukrainy-akcent#primaryimage"},"datePublished":"2013-01-28T13:02:51+00:00","dateModified":"2021-01-12T14:56:34+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/4581a30a4bbf36e41e71f0f420e60228"},"description":"Ars poetica dzisiejszej Ukrainy: Cz\u0105stki pomara\u0144czy - antologia poezji ukrai\u0144skiej prze\u0142o\u017cona przez Anet\u0119 Kami\u0144sk\u0105.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/boguslaw-bakula-ars-poetica-dzisiejszej-ukrainy-akcent#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/boguslaw-bakula-ars-poetica-dzisiejszej-ukrainy-akcent"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/boguslaw-bakula-ars-poetica-dzisiejszej-ukrainy-akcent#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Ars poetica dzisiejszej Ukrainy"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/4581a30a4bbf36e41e71f0f420e60228","name":"Bogus\u0142aw Baku\u0142a","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/boguslaw-bakula"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11894"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/239"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11894"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11894\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":49409,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11894\/revisions\/49409"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11895"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11894"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11894"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11894"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=11894"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=11894"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}