{"id":12434,"date":"2013-03-04T14:42:00","date_gmt":"2013-03-04T13:42:00","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=12434"},"modified":"2021-01-12T15:11:20","modified_gmt":"2021-01-12T14:11:20","slug":"stefan-szydlowski-kondensacja-formy-stefan-krygier-oronsko","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/stefan-szydlowski-kondensacja-formy-stefan-krygier-oronsko","title":{"rendered":"Kondensacja formy"},"content":{"rendered":"

Stefan Krygier nale\u017cy do grona artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy w istotny spos\u00f3b wp\u0142yn\u0119li na polsk\u0105 sztuk\u0119 drugiej po\u0142owy XX w. To by\u0142 jego czas, bo \u017cy\u0142 w latach 1923\u20131997, bo od 1948 r. zaczyna\u0142 i\u015b\u0107 w sztuce swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 drog\u0105, bo, w du\u017cej mierze, jemu zawdzi\u0119czamy istotne wskaz\u00f3wki interpretacyjne tw\u00f3rczo\u015bci W\u0142adys\u0142awa Strzemi\u0144skiego. Krygier by\u0142 uczniem Strzemi\u0144skiego, kt\u00f3ry nie poprzesta\u0142 na popularyzacji tw\u00f3rczo\u015bci mistrza, ale, co podkre\u015bla artysta i teoretyk Grzegorz Sztabi\u0144ski, charakter tych oddzia\u0142ywa\u0144 nie by\u0142 prosty, a z pewno\u015bci\u0105 nie polega\u0142 na na\u015bladownictwie. Nawet ogl\u0105daj\u0105c wczesne prace Krygiera, pochodz\u0105ce z pocz\u0105tk\u00f3w jego tw\u00f3rczo\u015bci, trudno jest zauwa\u017cy\u0107 bezpo\u015bredni\u0105 zale\u017cno\u015b\u0107 od dzie\u0142 Strzemi\u0144skiego<\/em>[1]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

\"Stefan<\/a>
Stefan Krygier \u201eKondensacja formy\u201d \u2013 zdj\u0119cia z ekspozycji w Galerii \u201eOran\u017ceria\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142 Kwartalnika Oro\u0144sko)<\/figcaption><\/figure>\n

Trzy dzie\u0142a Stefana Krygiera, kt\u00f3re mo\u017cna by\u0142o zobaczy\u0107 w Centrum Rze\u017aby Polskiej w Oro\u0144sku, na indywidualnej wystawie artysty, mog\u0105 by\u0107 prologiem do pog\u0142\u0119bionego poznawania tw\u00f3rczo\u015bci artysty, ale tak\u017ce istotnym punktem odniesienia nie tylko do jego tw\u00f3rczo\u015bci, ale sztuki drugiej po\u0142owy XX w. w Polsce i na \u015bwiecie. Warto szczeg\u00f3lnie uwa\u017cnie przygl\u0105da\u0107 si\u0119 tym dzie\u0142om. Trzy dzie\u0142a pokazuj\u0105ce now\u0105 form\u0119 artystyczn\u0105, kt\u00f3ra wymyka\u0142a si\u0119 klasycznej definicji rze\u017aby, lecz nie do ko\u0144ca, i w\u0142a\u015bnie dlatego prowokowa\u0142a poszukiwania i u\u017cywanie nowych s\u0142\u00f3w, nowych nazw na te nowatorskie dzie\u0142a sztuki. Do\u015b\u0107 szeroko upowszechni\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas termin \u201eforma przestrzenna\u201d, kt\u00f3rym chciano bardziej uwypukli\u0107 znaczenie przestrzeni ni\u017c bry\u0142y w tego typu dziele. Jednak form\u0105 przestrzenn\u0105 mo\u017cna by\u0142o nazwa\u0107 zbyt wiele i zbyt daleko id\u0105cej interpretacji termin ten mo\u017cna poddawa\u0107, trudno zachowa\u0107 i ujawni\u0107 jego specyfik\u0119 i jednoznacznie opisa\u0107 to, co form\u0105 przestrzenn\u0105 ju\u017c nie jest. Trudno te\u017c okre\u015bli\u0107 plastyczne i ideowe przes\u0142anie tego typu dzie\u0142, poza tym, \u017ce ujawniaj\u0105 fakt pojawienia si\u0119 w sztuce nie bry\u0142, ale konstrukcji, kt\u00f3re nie daj\u0105 si\u0119 sprowadzi\u0107 do ram klasyfikacyjnych termin\u00f3w stosowanych tradycyjnie. Do tego w tw\u00f3rczo\u015bci teoretycznej i w pracy artystycznej Krygier pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny poj\u0119ciem formy. By\u0142a ona zdecydowanie czym\u015b wi\u0119cej, ni\u017c tradycyjnie rozumiana poprzez odniesienie do kategorii tre\u015b\u0107 dzie\u0142a. Stefan Krygier upatrywa\u0142 w formie, jeden z konstytutywnych termin\u00f3w opisowych i wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cych oraz cech wyodr\u0119bniaj\u0105cych dzie\u0142a sztuki ze \u015bwiata idei, warto\u015bci i przedmiot\u00f3w. St\u0105d wi\u0119c jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 artystyczn\u0105 mo\u017cemy ogl\u0105da\u0107 w kilku perspektywach. Zwi\u0105zane s\u0105 one z pewn\u0105 kontynuacj\u0105 postawy Strzemi\u0144skiego, z archeologi\u0105 formy i badaniem form historycznych w perspektywie ich potencja\u0142u, si\u0142y, \u017cywotno\u015bci dla nas tu i teraz. Nie by\u0142o to zwyk\u0142e wyszukiwanie \u015blad\u00f3w przesz\u0142o\u015bci, ale zdecydowanie wybi\u00f3rcze zajmowanie si\u0119 tym, co jest ci\u0105gle wa\u017cne i bez czego wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 by\u0142aby \u201eniepe\u0142na\u201d i, jak zdaje si\u0119 pokazywa\u0107 ju\u017c swoimi dzie\u0142ami, niezrozumia\u0142a. My reagujemy na jego reliefy i obrazy, i nie odczuwamy w kontakcie z nimi, \u017ce chodzi o jak\u0105\u015b form\u0119 popularyzacji sztuki staroegipskiej, renesansowej, czy starych mistrz\u00f3w niderlandzkich. Mamy natomiast mo\u017cliwo\u015b\u0107 prze\u017cycia szczeg\u00f3lnego do\u015bwiadczenia dyskursu artystycznego. Przypomnijmy sobie niekt\u00f3re dzie\u0142a, obrazy i reliefy, za pomoc\u0105 kt\u00f3rych, jakby przy okazji, artysta uwalnia\u0142 si\u0119 od form i sposob\u00f3w wyra\u017cania ju\u017c ukszta\u0142towanych i przechodzi\u0142 do nowych. By\u0142y to m.in. obrazy i reliefy powsta\u0142e w pierwszej po\u0142owie lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych, takie jak: Egipt<\/em> (1963), Narodziny Golema<\/em> (1964), Dolina Kr\u00f3l\u00f3w<\/em> (1965). Dla kogo\u015b, kto zechce pochyli\u0107 si\u0119 nad tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 artysty, do poznawania wymienionych obraz\u00f3w pomocne oka\u017c\u0105 si\u0119 Elementy Nofret<\/em> (1946) i 26 razy Nofret<\/em> (1979). Pomocne b\u0119d\u0105 prace wcze\u015bniejsze i p\u00f3\u017aniejsze, pomocna b\u0119dzie ta sama metoda, kt\u00f3r\u0105 artysta stosuje badaj\u0105c dzie\u0142a historyczne.<\/p>\n

Stefan Krygier zdaje si\u0119 tu stosowa\u0107 jako przedwst\u0119pn\u0105 zasad\u0119, zasad\u0119 wyprzedzaj\u0105c\u0105 dzia\u0142anie artystyczne: gdy m\u00f3wisz, pomy\u015bl jak b\u0119dziesz s\u0142yszany, przekaz jest zale\u017cny od odbioru. Ta zdawa\u0142oby si\u0119 banalna prawda w sztuce wi\u0105\u017ce fundamentalne decyzje dotycz\u0105ce \u015brodk\u00f3w wyrazu, materia\u0142\u00f3w, skali, kompozycji, rytm\u00f3w, barw. W wymienionych obrazach nie znajdziemy kopii ani cytat\u00f3w ikonografii staroegipskiej, natomiast s\u0105 one na temat, tzn. dotykaj\u0105 formy, wskazuj\u0105 na to, co wypowied\u017a artystyczn\u0105 w tamtej sztuce organizowa\u0142o, nadawa\u0142o jej form\u0119 \u2013 w\u0119druj\u0105c\u0105 o\u015b symetrii.<\/p>\n