{"id":12462,"date":"2013-03-06T14:22:16","date_gmt":"2013-03-06T13:22:16","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=12462"},"modified":"2021-01-12T15:10:50","modified_gmt":"2021-01-12T14:10:50","slug":"katarzyna-gorska-cyfrowa-biblioteka-babel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/katarzyna-gorska-cyfrowa-biblioteka-babel","title":{"rendered":"Cyfrowa Biblioteka Babel"},"content":{"rendered":"

Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie obserwowany boom literatury cyfrowej prowokuje do pewnych obserwacji dotycz\u0105cych powszechnej digitalizacji zasob\u00f3w tradycyjnych bibliotek i dysonansu pomi\u0119dzy e-literatur\u0105 a tradycyjnym przemys\u0142em papierowej ksi\u0105\u017cki. Wynaleziony 2000 lat temu papier sta\u0142 si\u0119 fundamentem pi\u015bmienniczej tw\u00f3rczo\u015bci cz\u0142owieka, wyznaczaj\u0105c przez dekady spos\u00f3b funkcjonowania literatury. Ksi\u0105\u017cka natomiast przez ca\u0142e stulecia by\u0142a symbolem relacji mi\u0119dzy literatur\u0105 jako tak\u0105 a cz\u0142owiekiem. Zmieni\u0142a to dopiero cyfrowa rewolucja, bo ta technologiczna zmiana wkr\u00f3tce dosi\u0119g\u0142a tak\u017ce przemys\u0142u ksi\u0105\u017ckowego. Dlatego wi\u0119c wsp\u00f3\u0142czesna e-literatura i cyfrowe biblioteki, kt\u00f3rych popularno\u015b\u0107 z roku na rok odnosi coraz wy\u017csze warto\u015bci, stanowi pewien prze\u0142om. Aby zrozumie\u0107 fenomen stosunku pomi\u0119dzy literatur\u0105 elektroniczn\u0105 a tradycyjn\u0105, nale\u017ca\u0142oby poprawnie zdefiniowa\u0107 t\u0119 pierwsz\u0105. Je\u015bli rzecz si\u0119 tyczy cyfrowych ksi\u0105\u017cek to mo\u017cna poj\u0119cie to rozumie\u0107 jako ksi\u0105\u017cki tradycyjne poddane digitalizacji i funkcjonuj\u0105ce w \u015brodowisku elektronicznym, ale trzeba tu wyra\u017anie podkre\u015bli\u0107: one tak\u017ce utrwalane s\u0105 na no\u015bnikach materialnych. Szerszym jednak\u017ce poj\u0119ciem b\u0119dzie cyfrowa literatura (zwana te\u017c: literatur\u0105 nowych medi\u00f3w lub eLiteratur\u0105). N. Katherine Hayles, krytyk literatury wsp\u00f3\u0142czesnej, definiuje literatur\u0119 elektroniczn\u0105 jako tak\u0105, kt\u00f3r\u0105 od powstania funkcjonuje wy\u0142\u0105cznie w formie cyfrowej [1]<\/sup><\/a>(podzia\u0142 dzie\u0142 na tzw. born digital <\/em>oraz non-digital born<\/em>). Jak to przewa\u017cnie bywa, precyzyjna definicja e-literatury nie istnieje i nie obowi\u0105zuje, cz\u0119sto wnosi si\u0119 postulaty o nieadekwatno\u015bci terminu w og\u00f3le, co wynika m.in. z w\u0142\u0105czania w obr\u0119b tego zjawiska literackiego skrajnie r\u00f3\u017cnych form ekspresji, jak cho\u0107by przedstawie\u0144 literackich czy flashmob\u00f3w powsta\u0142ych i koordynowanych online. W kontek\u015bcie cyfryzacji, warto zwr\u00f3ci\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na literatur\u0119 pi\u0119kn\u0105, jako \u017ce w jej przypadku digitalizacja ma nieco inny wymiar ni\u017c w przypadku publikacji naukowych i wszelkiej literatury stosowanej. Literatura nie-artystyczna rz\u0105dzi si\u0119 innymi prawami, a w przypadku jej cyfryzacji najistotniejszym argumentem jest jej u\u017cyteczno\u015b\u0107, dost\u0119pno\u015b\u0107 i powszechno\u015b\u0107. Chcia\u0142abym tak\u017ce zaw\u0119zi\u0107 niniejsz\u0105 refleksj\u0119 do literatury stricte tekstowej, takiej kt\u00f3rej podstaw\u0105 jest s\u0142owo w czystej formie. Nie\u015bcis\u0142o\u015b\u0107 ta mo\u017ce by\u0107 powodowana faktem, \u017ce w ramach e-literatury cz\u0119sto wymienia si\u0119 tak\u017ce literatur\u0119 hipertekstow\u0105 czy fikcj\u0119 interaktywn\u0105 (ang. IF<\/em>), s\u0105 one jednak elektronicznymi utworami jako\u015bciowo r\u00f3\u017cnymi od cyfrowej transpozycji werbalnych jednostek tekstu.<\/p>\n

\"Logo<\/a>
Logo International Children’s Digital Library ICDL (\u017ar\u00f3d\u0142o: http:\/\/childrenslibrary.org)<\/figcaption><\/figure>\n

Jednym z argument\u00f3w, kt\u00f3ry tradycyjnie pojawia si\u0119 podczas dyskusji o digitalizowaniu literatury i wirtualnych bibliotekach, jest argument zachowania i utrwalenia (ang. digital preservation<\/em>). Argument ten przywo\u0142uje si\u0119 w obliczu nietrwa\u0142o\u015bci tradycyjnych no\u015bnik\u00f3w, takich jak papier czy klisza celuloidowa, kt\u00f3re poza dzia\u0142aniem czasu poddane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c innym czynnikom odpowiedzialnym za ich degradacj\u0119. Ale czy mo\u017cemy zagwarantowa\u0107, \u017ce cyfrowe utrwalenie zapewnia wieczne trwanie? Ot\u00f3\u017c digitalizacja z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 nie mo\u017ce tego zagwarantowa\u0107.  Przecie\u017c no\u015bniki magnetyczne i optyczne, takie jak dysk twardy HDD, p\u0142yty CD\/DVD, pendrive’y i dyski zewn\u0119trzne oraz serwery s\u0105 nara\u017cone na utrat\u0119 danych jeszcze bardziej ni\u017c tradycyjne no\u015bniki. Zatem wieczne trwanie zasob\u00f3w cyfrowych jest tylko mitem. Warto jednak\u017ce zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na to, \u017ce eLiteratura przez potencjaln\u0105 kopiowalno\u015b\u0107 przez niezliczon\u0105 grup\u0119 u\u017cytkownik\u00f3w ko\u0144cowych zaczyna \u017cy\u0107 swoim \u017cyciem na zupe\u0142nie inn\u0105 skal\u0119 ni\u017c tradycyjnie wydawane pi\u015bmiennictwo. Zatem wiek XX postawi\u0142 nowe wyzwania dla dzisiejszych bibliotek, instytucji naukowych i archiw\u00f3w, poza gromadzeniem oraz indeksowaniem zasob\u00f3w, pojawi\u0142a si\u0119 tak\u017ce konieczno\u015b\u0107 ich cyfryzacji. Digitalizacji podlegaj\u0105 materia\u0142y zgromadzone na takich tradycyjnych no\u015bnikach jak papier, mikrofilm, klisze fotograficzne, czy w mniejszym stopniu formaty audio-wizualne. Powszechna cyfryzacja literackich zasob\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych bibliotek swoj\u0105 argumentacj\u0119 opiera przede wszystkim na nietrwa\u0142o\u015bci tych tradycyjnych medi\u00f3w. Przyk\u0142adem dzia\u0142ania niszcz\u0105cych czynnik\u00f3w mo\u017ce by\u0107 zjawisko okre\u015blane terminem \u201ekwa\u015bnego papieru\u201d, precyzyjniej procesem kwasowej degradacji celulozy. Problem \u00f3w narodzi\u0142 si\u0119 w po\u0142owie XIX w., kiedy to zacz\u0119to masowo stosowa\u0107 metod\u0119 produkcji papieru z drewna. Cho\u0107 ilo\u015bciowo technika ta pozwala\u0142a na wzrost produkcji, to jednak otrzymywana przy jej pomocy masa papiernicza odznacza\u0142a si\u0119 znacznie gorsz\u0105 jako\u015bci\u0105. Zastosowanie materia\u0142\u00f3w o niskiej zawarto\u015bci i jako\u015bci w\u0142\u00f3kien celulozowych oraz zakwaszenie papieru na etapie jego produkcji, spowodowa\u0142o narastanie problemu nietrwa\u0142o\u015bci oraz post\u0119puj\u0105cej degradacji ca\u0142ych kolekcji druk\u00f3w bibliotecznych. Mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce produkcja kwa\u015bnego papieru zako\u0144czy\u0142a si\u0119 pod sam koniec XX w., kiedy to opracowano nowe bezkwasowe metody produkcji. Problem kwa\u015bnego papieru dotyczy ksi\u0105\u017cek publikowanych od po\u0142owy XIX przez niemal ca\u0142y wiek XX. Jako  ciekawostk\u0119 warto przytoczy\u0107 dane z materia\u0142\u00f3w Kliniki Papieru Biblioteki Jagiello\u0144skiej: \u201ePrzeprowadzona  ocena stanu ksi\u0119gozbioru Biblioteki Jagiello\u0144skiej pokaza\u0142a, jak du\u017ca jest skala problemu. Spo\u015br\u00f3d zbadanych ponad 11 tysi\u0119cy tom\u00f3w  a\u017c 97% druk\u00f3w wydanych w Polsce  przed rokiem 1996 wydrukowano na papierze kwasowym\u201d[2]<\/sup><\/a>. Na szcz\u0119\u015bcie w przypadku p\u00f3\u017aniejszych publikacji problem ten zosta\u0142 prawie ca\u0142kowicie zlikwidowany, jednak\u017ce ta poddana kwasowemu rozkladowi cz\u0119\u015b\u0107 zbior\u00f3w papierowych, wymaga szybkiego zastosowania metody masowego odkwaszania (pierwsz\u0105 tak\u0105 metod\u0119 opracowano w najwi\u0119kszej bibliotece \u015bwiata, czyli w Bibliotece Kongresu USA).<\/p>\n