![\"1](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/02\/1-maja-1982-stan-wojenny-w-polsce-wroclaw-540x401.jpg\" "\\"1-maja-1982-stan-wojenny-w-polsce-wroclaw\\"")
Ze \u015brodk\u00f3w masowego przekazu dopuszczono do emisji tylko niekt\u00f3re programy telewizyjne i radiowe, co za\u015b absurdalne \u2013 prowadz\u0105cy audycje telewizyjne, o ile nie mieli stopnia wojskowego, to przynajmniej wyst\u0119powali w mundurach (na przyk\u0142ad Janusz Stefanowicz czy Marek Tumanowicz w \u201eDzienniku Telewizyjnym\u201d, z wyj\u0105tkiem Grzegorza Wo\u017aniaka, ze wzgl\u0119du na jego niewojskow\u0105 aparycj\u0119). R\u00f3wnoczesn\u0105 tragiczno\u015b\u0107 i \u015bmieszno\u015b\u0107 tej operacji obrazuje anegdota:<\/p>\n
\u201eW niedziel\u0119, 13 grudnia wieczorem, dziecko pyta mam\u0119:<\/p>\n
– Mamo, dlaczego dzi\u015b na dobranoc nie by\u0142o w telewizji Pszcz\u00f3\u0142ki Mai<\/em>?<\/p>\n – Widzisz kochanie, pewnie dlatego, \u017ce nie zd\u0105\u017cyli znale\u017a\u0107 takiego ma\u0142ego munduru\u201d4<\/sup>.<\/p>\n \u201eDziennik Telewizyjny\u201d w grudniu 1982 roku nagrywany by\u0142 w \u201ebunkrze\u201d przy ul. \u017bwirki i Wigury, otoczonym przez wojsko i zamkni\u0119tym. Umundurowanie prowadz\u0105cych przetrwa\u0142o do ko\u0144ca stanu wojennego.<\/p>\n Na pr\u00f3b\u0119 tego jeszcze wi\u0119kszego ukr\u00f3cenia swobody obywatelskiej w komunistycznej Polsce lat 80. \u015brodowiska artystyczne, zwi\u0105zane z kultur\u0105, nauk\u0105, pras\u0105 odpowiedzia\u0142y niemal natychmiast. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 artyst\u00f3w pocz\u0105tkowo odmawia\u0142a wyst\u0119p\u00f3w w mediach pa\u0144stwowych, sprzeciw ten jednak stopniowo os\u0142ab\u0142, ze wzgl\u0119du na proces weryfikacji dziennikarzy.<\/p>\n Poniewa\u017c sparali\u017cowane zosta\u0142y centra informacyjne Zwi\u0105zku \u201eS\u201d, pierwsze tygodnie stanu wojennego up\u0142yn\u0119\u0142y pod znakiem sk\u0105pej ilo\u015bci ulotek i druk\u00f3w sygnowanych przez \u201eS\u201d, a nawet wzbudzaj\u0105cych podejrzenia z powodu sprzecznych informacji, co wywo\u0142a\u0142o w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w miast (zw\u0142aszcza w Krakowie) ju\u017c w dniach przed wprowadzeniem stanu wojennego, ogrom plotek i wr\u0119cz histerii.<\/p>\n W ca\u0142ej Polsce wiele \u015brodowisk i organizacji zacz\u0119\u0142o wypowiada\u0107 si\u0119 i podejmowa\u0107 czynny b\u0105d\u017a bierny op\u00f3r wobec nowej sytuacji. Wielu aktor\u00f3w zbojkotowa\u0142o swe wyst\u0119py w telewizji, radiu, filmach, wielu artyst\u00f3w czy dziennikarzy zacz\u0119\u0142o odmawia\u0107 publikowania swych wypowiedzi. Konsekwencj\u0105 dla os\u00f3b wykonuj\u0105cych zawody, kt\u00f3re mia\u0142y wp\u0142yw na kszta\u0142towanie si\u0119 opinii czy otoczenia, by\u0142o zwalnianie czy represjonowanie, przy czym w zale\u017cno\u015bci od regionu kraju w\u0142adze prowadzi\u0142y strategi\u0119 r\u00f3\u017cnorodnej polityki. a) Bibu\u0142a<\/strong><\/p>\n Jednym z podstawowych cel\u00f3w w\u0142adz, wprowadzaj\u0105cych stan wojenny, by\u0142o uniemo\u017cliwienie spo\u0142ecze\u0144stwu dost\u0119pu do jakichkolwiek niezale\u017cnych informacji. Reakcj\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa jednak by\u0142 w\u0142a\u015bnie rozkwit podziemnej prasy na niezwyk\u0142\u0105 skal\u0119. Bardzo szybko rozwin\u0105\u0142 si\u0119 podziemny rynek wydawniczy, trudni\u0105cy si\u0119 rozpowszechnianiem tak zwanej \u201ebibu\u0142y\u201d5<\/sup>, prasy niezale\u017cnej okresu stanu wojennego.<\/p>\n Powsta\u0142y Komitet Oporu Spo\u0142ecznego zacz\u0105\u0142 wydawa\u0107 pismo \u201eKOS\u201d, wzywaj\u0105ce do biernego oporu, solidarno\u015bci spo\u0142ecznej, wymiany informacji czy ignorowania oficjalnej propagandy. Prasa podziemna przede wszystkim szuka\u0142a \u201esposob\u00f3w dalszego prowadzenia dzia\u0142a\u0144 o charakterze opozycyjnym\u201d6<\/sup>, z czego krystalizowa\u0142y si\u0119 w\u0142a\u015bciwie dwie koncepcje \u2013 szybkiego przeprowadzenia strajku generalnego, zmuszaj\u0105cego w\u0142adze do ust\u0119pstw oraz d\u0142ugotrwa\u0142ego procesu uniezale\u017cniania si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa wobec w\u0142adz w r\u00f3\u017cnych dziedzinach \u017cycia.<\/p>\n Wszelkie niezale\u017cne, a wi\u0119c w okresie stanu wojennego z punktu widzenia w\u0142adz nielegalne publikacje, drukowano r\u00f3\u017cnie: b\u0105d\u017a na zakonspirowanych powielaczach (matryce bia\u0142kowe czy spirytusowe), b\u0105d\u017a na wrzutach (w zak\u0142adach posiadaj\u0105cych niewielk\u0105 poligrafi\u0119), b\u0105d\u017a wreszcie metod\u0105 sitodruku czy druku offsetowego, najcz\u0119\u015bciej na papierze V klasy, ze wzgl\u0119du na trudno\u015b\u0107 zdobycia tego materia\u0142u w okresie stanu wojennego7<\/sup>.<\/p>\n \u201eW stanie wojennym \u2013 mimo represji \u2013 szybko rozwin\u0119\u0142a si\u0119 prasa podziemna, zwi\u0105zana g\u0142\u00f3wnie z\u00a0dzia\u0142aj\u0105c\u0105 w\u00a0konspiracji Solidarno\u015bci\u0105. Poza cenzur\u0105 wychodzi\u0142y pisma informacyjno-publicystyczne (\u201eWiadomo\u015bci\u201d, \u201eTygodnik Mazowsze\u201d, \u201eTygodnik Wojenny\u201d, \u201ePrzegl\u0105d Wiadomo\u015bci Agencyjnych\u201d), spo\u0142eczno-polityczne r\u00f3\u017cnych opcji ideowych (\u201eKrytyka\u201d, \u201eVacat\u201d, \u201eRobotnik\u201d, \u201eKos\u201d, \u201eG\u0142os\u201d, \u201eS\u0142owo\u201d, \u201eKurs\u201d, \u201e13\u201d, \u201eNiepodleg\u0142o\u015b\u0107\u201d, \u201eAntyk\u201d, \u201eOrientacja na Prawo\u201d, \u201eSta\u0144czyk\u201d), spo\u0142eczno-kulturalne (\u201eArka\u201d, \u201eObecno\u015b\u0107\u201d, \u201eWezwanie\u201d, \u201eKultura Niezale\u017cna\u201d), \u015brodowiskowe (o\u015bwiatowe \u201eTu teraz\u201d, studenckie: \u201eBratniak\u201d i\u00a0 \u201ePromieni\u015bci\u201d), zak\u0142adowe i\u00a0mi\u0119dzyzak\u0142adowe zwi\u0105zane ze strukturami NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d (krakowski \u201eHutnik\u201d)\u201d8<\/sup>.<\/p>\n Na pocz\u0105tku lutego 1982 roku ukaza\u0142 si\u0119 pierwszy numer \u201eTygodnika Mazowsze\u201d, po\u015bwi\u0119cony Jerzemu Zieli\u0144skiemu, redaktorowi naczelnemu, kt\u00f3ry w reakcji na wstrzymanie wydania \u201eTygodnika\u201d, gotowego ju\u017c 12 grudnia, pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo. Pierwszy numer zawiera\u0142 te\u017c wywiad z ukrywaj\u0105cymi si\u0119 dzia\u0142aczami zwi\u0105zku, Zbigniewem Bujakiem i Wiktorem Kulerskim oraz przegl\u0105d organizowanych akcji protestacyjnych. \u201eTygodnik Mazowsze\u201d sta\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bciwie pismem w\u0142adz krajowych podziemnej \u201eSolidarno\u015bci\u201d, publikuj\u0105c wszelkie wa\u017cniejsze solidarno\u015bciowe wypowiedzi. By\u0142a to najistotniejsza i najwi\u0119ksza gazeta podziemna, jej nak\u0142ad dochodzi\u0142 do 80 tysi\u0119cy egzemplarzy. \u201eTygodnik Mazowsze\u201d ukazywa\u0142 si\u0119 od 2 lutego 1982 roku do 12 kwietnia 1989 roku, drukowano go w kilkudziesi\u0119ciu podziemnych drukarniach przy wsp\u00f3\u0142pracy setek os\u00f3b. Zawiera\u0142 przede wszystkim wszelkie \u201eo\u015bwiadczenia w\u0142adz podziemnych Zwi\u0105zku, mo\u017cliwie pe\u0142ny serwis informacji o strajkach i innych akcjach podziemnej \u201eS\u201d oraz stosowanych przez w\u0142adze represjach, ale te\u017c artyku\u0142y ekonomiczne, wywiady a nawet felietony sportowe\u201d9<\/sup>. Jednak pierwsze pisma podziemne, wydawane bez zezwolenia cenzury, zacz\u0119\u0142y si\u0119 ukazywa\u0107 ju\u017c kilka dni po wprowadzeniu stanu wojennego. 13 grudnia 1981 roku gotowy by\u0142 pierwszy numer serwisu informacyjnego NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d Dolny \u015al\u0105sk \u2013 \u201eZ Dnia na Dzie\u0144\u201d (ten organ dolno\u015bl\u0105skiego Regionalnego Komitetu Strajkowego mia\u0142 najwi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 wydanych egzemplarzy \u2013 39410<\/sup>), rozpowszechniany nast\u0119pnie w cyklu dwudniowym do marca 1982 roku. Redaktorem naczelnym pisma by\u0142 Romuald Lazarowicz.<\/p>\n Pisma podziemne zawiera\u0142y przede wszystkim wezwania do organizowania jakiej\u015b postaci oporu czy instrukcje post\u0119powania. Niekt\u00f3re jednak stara\u0142y si\u0119 popularyzowa\u0107 nowe kierunki my\u015blenia, radykalne i cz\u0119sto krytykuj\u0105ce sam\u0105 \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d \u2013 od hase\u0142 nawo\u0142uj\u0105cych do odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci, po budow\u0119 kapitalistycznej gospodarki. Gdy Warszawa zacz\u0119\u0142a wydawa\u0107 \u201eNiepodleg\u0142o\u015b\u0107\u201d, a Krak\u00f3w \u201e13 Grudzie\u0144\u201d, \u015brodowiska opozycyjne podejrzewa\u0142y prowokacj\u0119 s\u0142u\u017cb bezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n R\u00f3wnocze\u015bnie wci\u0105\u017c wychodzi\u0142a \u201eTrybuna Ludu\u201d. Ten warszawski polityczno-informacyjny dziennik, kontrolowany organ KC PZPR, powsta\u0142 z po\u0142\u0105czenia gazet \u201eG\u0142os Ludu\u201d i \u201eRobotnik\u201d. W okresie stanu wojennego redaktorem naczelnym gazety by\u0142 Wies\u0142aw Bek. \u201eTrybuna Ludu\u201d by\u0142a bezkrytyczna wobec w\u0142adz, jako g\u0142\u00f3wne narz\u0119dzie propagandy nadrz\u0119dnej partii do czasu, gdy funkcje propagandowe w\u0142adz PRL przej\u0119\u0142a telewizja. Co ciekawe, gazeta ta, ju\u017c pod zmienion\u0105 nazw\u0105 na \u201eTrybun\u0119\u201d, wychodzi\u0142a od 1990 roku do 4 grudnia 2009 roku, jako nieoficjalny dziennik polskiej lewicy postkomunistycznej, ostatecznie oficjalnie zosta\u0142a zawieszona z przyczyn ekonomicznych.<\/p>\n Rozwin\u0105\u0142 si\u0119 tak\u017ce masowy kolporta\u017c wszelkich ulotek, komunikat\u00f3w, znaczk\u00f3w czy kalendarzy solidarno\u015bciowych, rozprowadzanych przez podziemne komisje zak\u0142adowe \u201eS\u201d oraz inne organizacje, a nawet poszczeg\u00f3lne \u015brodowiska lekarzy, naukowc\u00f3w, uczni\u00f3w czy student\u00f3w. Ze sprzeda\u017cy znaczk\u00f3w podziemnego ruchu filatelistycznego, zw\u0142aszcza \u201epoczty Solidarno\u015bci\u201d dofinansowywano dzia\u0142alno\u015b\u0107 opozycji.<\/p>\n \u201eZjawiskiem wyj\u0105tkowym na skal\u0119 \u015bwiatow\u0105 by\u0142 fenomen solidarno\u015bciowej poczty podziemnej. Pierwsze znaczki, kartki pocztowe i koperty okoliczno\u015bciowe powstawa\u0142y w obozach internowania. Z czasem zacz\u0119\u0142y je wydawa\u0107 struktury podziemne. Znaczki, posiadaj\u0105ce niekiedy du\u017c\u0105 warto\u015b\u0107 artystyczn\u0105, szybko sta\u0142y si\u0119 obiektem po\u017c\u0105dania kolekcjoner\u00f3w. Obok roli propagandowej mia\u0142y one du\u017ce znaczenie w procesie gromadzenia funduszy na dzia\u0142alno\u015b\u0107 podziemn\u0105. Dzi\u015b pozostaj\u0105 ulotn\u0105 acz pi\u0119kn\u0105 pami\u0105tk\u0105 tamtych trudnych dni\u201d11<\/sup>.<\/p>\n <\/p>\n Ilo\u015b\u0107 wszelkiego rodzaju \u201ebibu\u0142y\u201d prawdopodobnie osi\u0105gn\u0119\u0142a nak\u0142ad tysi\u0119cy egzemplarzy. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 prasy tamtego okresu by\u0142a skonfliktowana z tak zwanym \u201ebetonem\u201d partyjnym w Komitecie Wojew\u00f3dzkim, wspieranym przez publikacje pism sowieckich, i atakowana za antypartyjno\u015b\u0107 oraz sprzyjanie si\u0142om zmierzaj\u0105cym do obalenia socjalizmu12<\/sup>. Reakcj\u0105 w\u0142adz wobec rozpowszechniaj\u0105cej si\u0119 prasy podziemnej by\u0142a przede wszystkim \u015bcis\u0142a weryfikacja dziennikarzy, likwidacja pism (\u201eKultura\u201d) czy zmniejszenie nak\u0142adu i zasi\u0119gu (\u201eLiteratura\u201d), wreszcie po prostu wymieniano redaktor\u00f3w naczelnych i osoby z zespo\u0142\u00f3w redakcyjnych (\u201e\u017bycie Warszawy\u201d). Ju\u017c od stycznia 1982 roku upokarzaj\u0105cej lustracji poddano stopniowo ponad 10 tysi\u0119cy dziennikarzy. Niekt\u00f3rzy wykorzystywali to do demonstracji politycznej:<\/p>\n \u201eUbrana na czarno Maria de Hernandez-Paluch z krakowskiego tygodnika \u201eStudent\u201d na pytanie komisarza wojskowego, czy popiera Wojskow\u0105 Rad\u0119 Ocalenia Narodowego (b\u0142yskawicznie nazwanej \u201ewron\u0105\u201d), odpowiedzia\u0142a: – Nie widzi pan, \u017ce nawet przebra\u0142am si\u0119 za wron\u0119?\u201d13<\/sup>.<\/p>\n Wobec dzia\u0142a\u0144 w\u0142adz szansa oficjalnego wykonywania zawodu zosta\u0142a uniemo\u017cliwiona oko\u0142o dw\u00f3m tysi\u0105com dziennikarzy. Ostatecznie 20 marca 1982 w\u0142adze rozwi\u0105za\u0142y Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich i powo\u0142a\u0142y marionetkowe Stowarzyszenia Dziennikarzy PRL.<\/p>\n Opr\u00f3cz \u201ebibu\u0142y\u201d rozpowszechniano r\u00f3wnie\u017c tradycyjne ksi\u0105\u017cki. Podziemny ruch wydawniczy, kt\u00f3ry dorobi\u0142 si\u0119 z biegiem czasu przemyconych z Zachodu offset\u00f3w, dzia\u0142a\u0142 przez ca\u0142\u0105 dekad\u0119 lat 80., wydaj\u0105c tysi\u0105ce broszur i ksi\u0105\u017cek o r\u00f3\u017cnej tematyce, zar\u00f3wno publicystycznej, jak i historycznej czy politologicznej. Wydawano tak\u017ce literatur\u0119 pi\u0119kn\u0105, polsk\u0105, i zagraniczn\u0105, dotychczas blokowan\u0105 przez cenzur\u0119. Najwi\u0119kszym polskim wydawnictwem tamtych lat by\u0142a Niezale\u017cna Oficyna Wydawnicza istniej\u0105ca od 1979 roku. Pierwsz\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 wydan\u0105 ju\u017c w stanie wojennym by\u0142 Problem winy<\/em> Karla Jaspersa. Autorami zwi\u0105zanymi z \u201eNow\u0105\u201d byli mi\u0119dzy innymi: Jerzy Andrzejewski, Kazimierz Brandys, Kinga Dunin, Jacek Fedorowicz, Tomasz Jastrun, Jacek Kaczmarski, Jan Kofman, Marcel \u0141ozi\u0144ski, Adam Michnik, Piotr Niemczyk, Marek Nowakowski, Maciej Or\u0142o\u015b, Barbara Sadowska, Krzysztof Siemie\u0144ski czy Edward Wasilewski. b) Radio i Telewizja<\/strong><\/p>\n Przeci\u0119tnemu Polakowi wprowadzenie stanu wojennego b\u0119dzie kojarzy\u0107 si\u0119 z brakiem \u201eTeleranka\u201d, radiowego programu \u201e60 minut na godzin\u0119\u201d czy z podejrzeniami zepsucia si\u0119 cennego w\u00f3wczas domowego odbiornika telewizyjnego. Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi nie spodziewa\u0142a si\u0119 i nie domy\u015bla\u0142a, jakie poczyniono radykalne zmiany w pa\u0144stwie.<\/p>\n Niezale\u017cne radia \u2013 przede wszystkim radiostacje Radia \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d \u2013 od\u017cy\u0142y ju\u017c w pierwszych tygodniach stanu wojennego i zacz\u0119\u0142y nadawa\u0107 konspiracyjne audycje, aby w ten spos\u00f3b nawi\u0105za\u0107 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 krajow\u0105 i mi\u0119dzynarodow\u0105, i prowadzi\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 propagandow\u0105. Podj\u0119to te\u017c pr\u00f3by budowania nadajnik\u00f3w. Dzi\u0119ki przemyconemu z zagranicy nadajnikowi 12 kwietnia 1982 roku ekipa Radia \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d ze Zbigniewem Romaszewskim na czele, nada\u0142a z Warszawy pierwsz\u0105 audycj\u0119. W okresie stanu wojennego stopniowo uruchamiano audycje w innych miastach, nadaj\u0105c na w\u0142asnych cz\u0119stotliwo\u015bciach lub zag\u0142uszaj\u0105c oficjalne programy radia, foni\u0119 telewizji czy przez emisj\u0119 napis\u00f3w na\u0142o\u017conych na program telewizyjny dokonan\u0105 przez toru\u0144sk\u0105 telewizj\u0119 podziemn\u0105. Toru\u0144scy naukowcy, elektronik Andrzej Je\u015bmanowicz, fizyk dr Jerzy Wieczorek, chemik prof. Jerzy Tomaszewski i radioastronom dr Zygmunt Tur\u0142o, skonstruowali nadajnik z telewizora i komputera ZX Spectrum z anten\u0105 ustawion\u0105 na wie\u017cowcu. W ten spos\u00f3b mogli emitowa\u0107 napisy (na przyk\u0142ad \u201eSolidarno\u015b\u0107 Toru\u0144 \u2013 do\u015b\u0107 podwy\u017cek cen, k\u0142amstw i represji\u201d14<\/sup>) na tle \u201eDziennika Telewizyjnego\u201d czy s\u0142awnego tendencyjnego serialu \u201e07 zg\u0142o\u015b si\u0119\u201d.<\/p>\n Jednym z legendarnych pomys\u0142\u00f3w by\u0142o zastosowanie dost\u0119pnych w sklepach sportowych balon\u00f3w, do kt\u00f3rych doczepiano nadajniki. Z inicjatywy wspomnianych naukowc\u00f3w skonstruowano aparaty, za po\u015brednictwem kt\u00f3rych nadawano audycje o zasi\u0119gu kilkudziesi\u0119ciu kilometr\u00f3w. \u201eRadio Solidarno\u015b\u0107 Toru\u0144\u201d odbierane by\u0142o w Grudzi\u0105dzu, Bydgoszczy, \u015awieciu a nawet w Katowicach, gdy balony zosta\u0142y wypuszczone z Chorzowskiego Parku Kultury. Mimo uprzedzania ulotkami o godzinach i cz\u0119stotliwo\u015bci audycji oraz interwencji w tej sprawie w\u0142adz zesp\u00f3\u0142 unikn\u0105\u0142 wpadki.<\/p>\n Podziemna radiofonia rozwija\u0142a si\u0119, wi\u0119c do\u015b\u0107 pr\u0119\u017cnie, pomimo represji w\u0142adz krajowych i tak zwanych zagranicznych \u201ebratnich s\u0142u\u017cb\u201d (Stasi, KGB). Nadawa\u0142y struktury zwi\u0105zkowe, tak\u017ce Solidarno\u015b\u0107 Walcz\u0105ca czy Niezale\u017cne Zrzeszenie Student\u00f3w. Polacy starali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c ods\u0142uchiwa\u0107, w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci, audycji zag\u0142uszanych rozg\u0142o\u015bni z zagranicy: RWE (Radio Wolna Europa, Rozg\u0142o\u015bnia Polska RFE, Radio Free Europe), BBC (sekcja polska oddzia\u0142u British Broadcasting Corporation), RFI (Radio France Internationale), czy VoA (Voice of America, G\u0142os Ameryki). 1 kwietnia 1982 dyrektorem Rozg\u0142o\u015bni Polskiej RWE zosta\u0142 Zdzis\u0142aw Najder, natomiast 12 kwietnia tego samego roku rozpocz\u0119\u0142o nadawanie warszawskie Radio Solidarno\u015b\u0107, pod kierownictwem Zbigniewa Romaszewskiego.<\/p>\n Innym fenomenem tamtych czas\u00f3w z pogranicza kultury medialnej by\u0142o wykreowanie za po\u015brednictwem anegdot fikcyjnego radia, nadaj\u0105cego audycje ze stolicy Armenii Erewa\u0144 (niekiedy Jerewa\u0144). Dowcipy o tym radiu kr\u0105\u017cy\u0142y w wielu krajach, pocz\u0105wszy od Polski na samym Zwi\u0105zku Radzieckim sko\u0144czywszy. Tym samym Radio Erewa\u0144 sta\u0142o si\u0119 symbolem nierzetelnego \u017ar\u00f3d\u0142a informacji i metod komunistycznej propagandy. – Szanowny Panie Rumian, czy mo\u017cna zaj\u015b\u0107 w ci\u0105\u017c\u0119 od kropli Waleriana? – Szanowny Panie Rumian. Do mojej \u017cony pisze kto\u015b mi\u0142osne listy. Co robi\u0107? Tworzy\u0142y te\u017c seri\u0119: \u201eRadio Erewa\u0144 wyja\u015bnia\u201d:<\/p>\n S\u0142uchacze pytaj\u0105: Czy nadzwyczajne zalety i osi\u0105gni\u0119cia komunizmu znane s\u0105 w \u015bwiecie?<\/p>\n Radio Erewa\u0144 odpowiada: W zasadzie tak, chocia\u017c jest to r\u00f3wnie\u017c jego najwi\u0119ksza wada.<\/p>\n S\u0142uchacze pytaj\u0105: Czy obywatel radziecki mo\u017ce kupi\u0107 sobie Wo\u0142g\u0119?<\/p>\n Radio Erewa\u0144 odpowiada: Oczywi\u015bcie, \u017ce mo\u017ce, ale po co mu tyle wody?15<\/sup>.<\/p>\n Telewizja pa\u0144stwowa natomiast pos\u0142u\u017cy\u0142a przede wszystkim akcji propagandowej w\u0142adz. Przeinaczano w \u201eDzienniku\u201d informacje, podejmowano pr\u00f3by opiniotw\u00f3rcze, stylizowano odbi\u00f3r \u201eSolidarno\u015bci\u201d:<\/p>\n \u201ePocz\u0105tkowo materia\u0142y przygotowane przez SB ukazywa\u0142y \u201earsena\u0142y\u201d \u201eSolidarno\u015bci\u201d, kt\u00f3ra d\u0105\u017cy\u0142a do eksterminacji Polak\u00f3w popieraj\u0105cych PZPR. By\u0142y to dzidy, piki, pa\u0142ki z kabli oraz \u201eznalezione\u201d samopa\u0142y i amunicja. W \u201eDzienniku\u201d nadawane by\u0142y szczeg\u00f3lnie cz\u0119sto fragmenty nagranej i przemontowanej przez SB ta\u015bmy z narady Komisji Krajowej \u201eSolidarno\u015bci\u201d w Radomiu, w czasie kt\u00f3rej nawo\u0142ywano do konfrontacji z rz\u0105dem\u201d16<\/sup>.<\/p>\n Z czasem mieszka\u0144cy r\u00f3\u017cnych miast zacz\u0119li bojkotowa\u0107 \u201eDziennik Telewizyjny\u201d z inicjatywy wezwa\u0144 w\u0142adz podziemnej \u201eS\u201d. Pierwsza tak zwana \u201edemonstracja spacerowa\u201d odby\u0142a si\u0119 5 lutego 1982 roku w \u015awidniku w porze emisji \u201eDziennika\u201d (godzina 19.30). Poniewa\u017c w\u0142adze w odpowiedzi na to zmieni\u0142y godzin\u0119 milicyjn\u0105 z 22 na 19 (do 6 rano), mieszka\u0144cy \u015awidnika manifestowali w porze \u201eDziennika\u201d popo\u0142udniowego (godzina 17) i porannego (10 rano). Fala tego przeciwdzia\u0142ania przela\u0142a si\u0119 na inne miasta: Lublin, Garwolin, Sochaczew, Sieradz (tam mieszka\u0144cy, je\u015bli nie spacerowali, to wystawiali telewizory w oknach). W\u0142adze pr\u00f3bowa\u0142y ukr\u00f3ci\u0107 ow\u0105 samowolk\u0119 radiofonizuj\u0105c ulice, zatrzymuj\u0105c, legitymuj\u0105c i spisuj\u0105c demonstruj\u0105cych.<\/p>\n Co tydzie\u0144 odbywa\u0142y si\u0119 tak\u017ce konferencje rzecznika rz\u0105du Jerzego Urbana, kt\u00f3re stanowi\u0142y \u201emetod\u0119 informowania spo\u0142ecze\u0144stwa o post\u0119pach partii w przywracaniu normalno\u015bci\u201d17<\/sup>. Pierwsza taka konferencja prasowa odby\u0142a si\u0119 ju\u017c 13 grudnia 1981 roku, kolejna dopiero miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej, 9 stycznia 1982, potem ju\u017c regularnie, co wtorek o godzinie 12 w po\u0142udnie. Telewizja zacz\u0119\u0142a przygotowywa\u0107 pi\u0119tnastominutowe relacje popo\u0142udniowe, za\u015b \u201eRzeczpospolita\u201d drukowa\u0142a ich obszerniejsze wersje.<\/p>\n \u201eDla zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci telewidz\u00f3w by\u0142y demonstracj\u0105 arogancji i pogardy dla spo\u0142ecze\u0144stwa, a Urban sta\u0142 si\u0119 najbardziej znienawidzonym cz\u0142onkiem re\u017cimu. Od pierwszej pokazanej przez telewizj\u0119 konferencji 9 stycznia 1982 roku. Powiedzia\u0142 wtedy, w reakcji na zapowiedziane przez rz\u0105d ameryka\u0144ski sankcje gospodarcze przeciwko Polsce, kt\u00f3re mia\u0142y by\u0107 sprzeciwem wobec stanu wojennego, \u017ce sankcje te nie dotkn\u0105 rz\u0105du, ale polskie spo\u0142ecze\u0144stwo, bo w ka\u017cdej sytuacji <<rz\u0105d si\u0119 wy\u017cywi>>. To by\u0142a niby prawda. Ale \u2013 wtedy \u2013 odebrana zosta\u0142a jako szczyt cynizmu i tego cynizmu bardzo wiele os\u00f3b do dzisiaj mu nie darowa\u0142o\u201d18<\/sup>.<\/p>\n Niemniej jednak konferencje Urbana cieszy\u0142y si\u0119 bardzo du\u017cym powodzeniem, nie tyle ze wzgl\u0119du na tematyk\u0119 i pr\u00f3by demaskowania antypolskiego charakteru takich rozg\u0142o\u015bni, jak RWE, BBC, RFI czy VoA, co z uwagi na fakt, \u017ce relacje z konferencji umo\u017cliwia\u0142y s\u0142uchanie bez zag\u0142uszania fragment\u00f3w audycji emitowanych przez te stacje radiowe19<\/sup>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" O wprowadzeniu stanu wojennego niekt\u00f3rych mieszka\u0144c\u00f3w Polski poinformowa\u0142o ju\u017c o godzinie 6 rano Polskie Radio. W ca\u0142ej Polsce niemal natychmiastow\u0105 konsekwencj\u0105 tej wyj\u0105tkowej akcji w\u0142adz by\u0142o og\u00f3lne umilkni\u0119cie stacji radia oraz telewizji…<\/p>\n","protected":false},"author":71,"featured_media":1343,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[529,283,284,155,282,281],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[84],"yoast_head":"\n
\n<\/p>\n2. Kultura niezale\u017cna, ale i zale\u017cna<\/h4>\n
![\"Trybuna](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/02\/trybuna-ludu-14-12-1981-przemowienie-wojciech-jaruzelski-433x600.jpg\" "\\"trybuna-ludu-14-12-1981-przemowienie-wojciech-jaruzelski\\"")
\n<\/p>\n
\n<\/p>\n
\n
\nDowcipy zwi\u0105zane z Radiem Erewa\u0144 mia\u0142y dwie formy. Pojawi\u0142y si\u0119 jako \u201ePytania do Andrzeja Rumiana\u201d, autora cyklu w ramach jednej z audycji satyrycznej Podwieczorku przy mikrofonie, nagrywanego w kawiarni Stolica w Warszawie i nadawanego w programie I Polskiego Radia:<\/p>\n
\n– Mo\u017cna, ale to zale\u017cy od wieku Waleriana.<\/p>\n
\n– Nic nie robi\u0107. Do Pana nie pisze. Nie odpisywa\u0107.<\/p>\n