{"id":13522,"date":"2013-06-03T16:51:01","date_gmt":"2013-06-03T15:51:01","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=13522"},"modified":"2020-09-01T13:22:01","modified_gmt":"2020-09-01T12:22:01","slug":"waclaw-urbanowicz-dominik-czapigo-koniec-chrobrego-karta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/waclaw-urbanowicz-dominik-czapigo-koniec-chrobrego-karta","title":{"rendered":"Koniec Chrobrego"},"content":{"rendered":"<p><strong>Wac\u0142aw Urbanowicz (1913\u20132013) \u2013 przyjaciel O\u015brodka KARTA \u2013 ju\u017c jako nastolatek pod wp\u0142ywem pierwszych lektur postanowi\u0142, \u017ce b\u0119dzie p\u0142ywa\u0142 na morzu. Jego marzenie zi\u015bci\u0142o si\u0119 w 1936 roku. Zosta\u0142 ch\u0142opcem kuchennym na parowcu SS \u201eKo\u015bciuszko\u201d i wyruszy\u0142 w sw\u00f3j pierwszy rejs do Brazylii i Argentyny. W 1939 roku by\u0142 cz\u0142onkiem za\u0142ogi \u201eChrobrego\u201d \u2013 ostatniego przedwojennego polskiego transatlantyku. MS \u201eChrobry\u201d 29 lipca 1939 rozpocz\u0105\u0142 sw\u00f3j pierwszy \u2013 i zarazem jedyny \u2013 rejs pasa\u017cerski do Ameryki Po\u0142udniowej, zabieraj\u0105c w t\u0119 podr\u00f3\u017c m.in. Witolda Gombrowicza. Wybuch II wojny \u015bwiatowej zasta\u0142 statek na wodach brazylijskich \u2013 rejs zosta\u0142 przerwany, pasa\u017cerowie zeszli na l\u0105d.<\/strong><\/p>\n<figure id=\"attachment_13526\" aria-describedby=\"caption-attachment-13526\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/waclaw-urbanowicz-dominik-czapigo-koniec-chrobrego-karta\/waclaw-urbanowicz-chrobry-karta-2013-06-03-004\/\" rel=\"attachment wp-att-13526\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-13526\" title=\"Za\u0142oga \u201eChrobrego\u201d na pok\u0142adzie \u201eUlster Monarch\u201d. Fot. J\u00f3zef D\u0105bkowski\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/waclaw-urbanowicz-chrobry-karta-2013-06-03-004-540x349.jpg\" alt=\"Za\u0142oga \u201eChrobrego\u201d na pok\u0142adzie \u201eUlster Monarch\u201d. Fot. J\u00f3zef D\u0105bkowski\" width=\"540\" height=\"349\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-13526\" class=\"wp-caption-text\">Za\u0142oga \u201eChrobrego\u201d na pok\u0142adzie \u201eUlster Monarch\u201d. Fot. J\u00f3zef D\u0105bkowski<\/figcaption><\/figure>\n<p>W chwili wybuchu wojny by\u0142em cz\u0142onkiem za\u0142ogi \u201eChrobrego\u201d. [&#8230;] Nast\u0119pnego dnia po zawini\u0119ciu do portu kapitan zarz\u0105dzi\u0142 zbi\u00f3rk\u0119 ca\u0142ej za\u0142ogi i zawiadomi\u0142 wszystkich oficjalnie, \u017ce wojska niemieckie wkroczy\u0142y do Polski. [&#8230;] Mieli\u015bmy odp\u0142yn\u0105\u0107 natychmiast po wysadzeniu na l\u0105d wszystkich pasa\u017cer\u00f3w. I odp\u0142yn\u0119li\u015bmy rzeczywi\u015bcie \u2013 ale tylko na red\u0119. Tam sp\u0119dzili\u015bmy na kotwicy 39 dni. [&#8230;]\n<p>W ostatnich tygodniach postoju w Pernambuco \u201eChrobry\u201d ca\u0142kowicie zmieni\u0142 sw\u00f3j zewn\u0119trzny wygl\u0105d. Jeszcze niedawno by\u0142 wytwornym i l\u015bni\u0105co bia\u0142ym liniowcem. W\u0105ski czerwony pas biegn\u0105cy dooko\u0142a burty dodawa\u0142 elegancji jego niezwykle pi\u0119knej sylwetce. Teraz by\u0142 ca\u0142y pomalowany na \u201ebojowo\u201d, czyli na ciemnoszary kolor chmur, wojny i okr\u0119t\u00f3w wojennych. Wszystkie iluminatory i szyby, z wyj\u0105tkiem szyb sterowni, spotka\u0142 ten sam los. Niekt\u00f3re cz\u0119\u015bci mostku, sufit ster\u00f3wki oraz maszynowe luki \u015bwietlne zabezpieczono pancerzem z work\u00f3w nape\u0142nionych piaskiem. [&#8230;]\n<p>Zaraz po wyj\u015bciu z Pernambuco zatoczyli\u015bmy wielki \u0142uk, aby zmyli\u0107 ewentualn\u0105 pogo\u0144. Na wodach m\u00f3g\u0142 si\u0119 znajdowa\u0107 jaki\u015b niemiecki okr\u0119t, kt\u00f3ry by ch\u0119tnie na nas zapolowa\u0142&#8230; Przez ca\u0142\u0105 podr\u00f3\u017c nie mieli\u015bmy \u017cadnych przyg\u00f3d, opr\u00f3cz fa\u0142szywego alarmu spowodowanego przez brytyjski kr\u0105\u017cownik, kt\u00f3ry na mostku \u201eChrobrego\u201d wzi\u0119to za okr\u0119t niemiecki. [&#8230;] Wreszcie osi\u0105gn\u0119li\u015bmy Freetown w Afryce Zachodniej, gdzie [&#8230;] dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce statek skierowano do Dakaru. W doku tego dobrze znanego nam portu \u201eChrobry\u201d pozby\u0142 si\u0119 brazylijskich wodorost\u00f3w i muszli, kt\u00f3rymi obr\u00f3s\u0142 kad\u0142ub w Pernambuco. St\u0105d pop\u0142yn\u0119li\u015bmy do Southampton [w Anglii]. [&#8230;] Nasze dalsze losy rozstrzygn\u0119\u0142y si\u0119 14 listopada w Southampton, przed pierwsz\u0105 podr\u00f3\u017c\u0105 do Kanady. Wtedy w\u0142a\u015bnie zosta\u0142em przemusztrowany do za\u0142ogi pok\u0142adowej jako m\u0142odszy marynarz. [&#8230;]\n<p>Nale\u017ca\u0142em do wachty artyleryjskiej. Sta\u0142em dwie godziny na dziobie i dwie przy dziale na rufie. Wachta masztowa zmienia\u0142a si\u0119 w koszu i na mostku i zawsze mia\u0142a pewn\u0105 os\u0142on\u0119, je\u015bli nie od deszczu, to przynajmniej od wiatru. Artyleryjska nie mia\u0142a \u017cadnej, opr\u00f3cz zimnej lufy dzia\u0142: osiem bitych godzin na ostrym wietrze. [&#8230;] Sta\u0142em przy dziale, ubrany w nieprzemakalny p\u0142aszcz nasi\u0105kaj\u0105cy powoli wod\u0105, przemarzni\u0119ty do szpiku ko\u015bci. Ta\u0144czy\u0142em dla rozgrzewki na dr\u0119twiej\u0105cych z zimna nogach w gumowych butach. Gdy ci\u0119\u017ckie fale wpada\u0142y na dziko rozhu\u015btany dzi\u00f3b, statek trz\u0105s\u0142 si\u0119 gwa\u0142townie i konwulsyjnie, niby schwytany za gard\u0142o olbrzymi zwierz. [&#8230;]\n<p>Przy ko\u0144cu drugiej podr\u00f3\u017cy do Kanady zosta\u0142em przeniesiony do wachty masztowej i tam pozosta\u0142em a\u017c do ko\u0144ca. [&#8230;]\n<p>W po\u0142owie kwietnia 1940 wyruszyli\u015bmy w pierwszy rejs norweski. W konwoju znajdowa\u0142y si\u0119 trzy transportowce: \u201eEmpress of Australia\u201d, \u201eBatory\u201d i \u201eChrobry\u201d, pod eskort\u0105 okr\u0119t\u00f3w angielskich. Par\u0119 dni up\u0142yn\u0119\u0142o bez \u017cadnych zdarze\u0144. Gdy jednak przekroczyli\u015bmy kr\u0105g polarny, zacz\u0119\u0142y si\u0119 codzienne alarmy. Niszczyciele wyw\u0119szy\u0142y nieprzyjacielski okr\u0119t podwodny. Rzucono kilkana\u015bcie bomb g\u0142\u0119binowych, kt\u00f3re podobno mia\u0142y go zatopi\u0107. [&#8230;]\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-13522 gallery-columns-4 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/waclaw-urbanowicz-dominik-czapigo-koniec-chrobrego-karta\/waclaw-urbanowicz-chrobry-karta-2013-06-03-002'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/waclaw-urbanowicz-chrobry-karta-2013-06-03-002-400x240.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"14 maja 1940, \u201eChrobry\u201d wyp\u0142ywa z portu Harstad w Norwegii. Fot. J\u00f3zef D\u0105bkowski\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-13524\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-13524'>\n\t\t\t\t14 maja 1940, \u201eChrobry\u201d wyp\u0142ywa z portu Harstad w Norwegii. Fot. J\u00f3zef D\u0105bkowski\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/waclaw-urbanowicz-dominik-czapigo-koniec-chrobrego-karta\/ostatnie-chwile-ms-chrobry-15-maja-1940-norwegia-fot-joseph-d%c2%b9bkowski'><img width=\"367\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/waclaw-urbanowicz-chrobry-karta-2013-06-03-003.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"15 maja 1940. Fot. J\u00f3zef D\u0105bkowski\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-13525\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-13525'>\n\t\t\t\t15 maja 1940. Fot. J\u00f3zef D\u0105bkowski\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/waclaw-urbanowicz-dominik-czapigo-koniec-chrobrego-karta\/waclaw-urbanowicz-chrobry-karta-2013-06-03-004'><img width=\"371\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/waclaw-urbanowicz-chrobry-karta-2013-06-03-004.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Za\u0142oga \u201eChrobrego\u201d na pok\u0142adzie \u201eUlster Monarch\u201d. Fot. J\u00f3zef D\u0105bkowski\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-13526\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-13526'>\n\t\t\t\tZa\u0142oga \u201eChrobrego\u201d na pok\u0142adzie \u201eUlster Monarch\u201d. Fot. J\u00f3zef D\u0105bkowski\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/waclaw-urbanowicz-dominik-czapigo-koniec-chrobrego-karta\/waclaw-urbanowicz-chrobry-karta-2013-06-03-001'><img width=\"292\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/waclaw-urbanowicz-chrobry-karta-2013-06-03-001.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Wac\u0142aw Urbanowicz (stoi w \u015brodku), II po\u0142owa lat 30.\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-13534\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-13534'>\n\t\t\t\tWac\u0142aw Urbanowicz (stoi w \u015brodku), II po\u0142owa lat 30. \n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Weszli\u015bmy do [cie\u015bniny] Vestfjorden w pobli\u017cu Lofot\u00f3w. \u201eBatory\u201d opu\u015bci\u0142 nasz konw\u00f3j, my za\u015b, to znaczy \u201eEmpress\u201d i \u201eChrobry\u201d, stan\u0119li\u015bmy w zatoce mi\u0119dzy g\u00f3rami w pobli\u017cu Namsos. Rozpocz\u0119li\u015bmy prze\u0142adunek amunicji, prowiantu i wojska na okr\u0119ty wojenne, kt\u00f3re z kolei mia\u0142y odstawi\u0107 to wszystko na l\u0105d. Wtem trzy samoloty niemieckie wylecia\u0142y spoza g\u00f3r i pocz\u0119\u0142y szybko zbli\u017ca\u0107 si\u0119 do nas. Na mostku zabrzmia\u0142a komenda: \u201eCa\u0142a naprz\u00f3d!\u201d, zad\u017awi\u0119cza\u0142y dzwonki w maszynie. [&#8230;] Bomby odrywa\u0142y si\u0119 od kad\u0142ub\u00f3w samolot\u00f3w i gin\u0119\u0142y z oczu, lec\u0105c w d\u00f3\u0142 \u2013 zda si\u0119, prosto na nas \u2013 z przenikliwym gwizdem, ko\u0144cz\u0105cym si\u0119 hukiem eksplozji i wybuchami pot\u0119\u017cnych gejzer\u00f3w wody. Nie trafia\u0142y jednak. [&#8230;]\n<p>Alarmy by\u0142y tak cz\u0119ste, \u017ce ludzie \u2013 poza nielicznymi wyj\u0105tkami \u2013 przyzwyczaili si\u0119 do nich i zbytnio si\u0119 nie przejmowali. [&#8230;] Ale zdawa\u0142o si\u0119 nam, \u017ce z ka\u017cdym dniem eksplozje zbli\u017caj\u0105 si\u0119 coraz bardziej do burt naszego statku. [&#8230;] Wbrew pesymistycznym prognozom powr\u00f3cili\u015bmy jednak ca\u0142o do Szkocji.<\/p>\n<p>W nast\u0119pny rejs wyp\u0142yn\u0119li\u015bmy ju\u017c w maju. Wiosna budzi\u0142a si\u0119 w\u015br\u00f3d fiord\u00f3w. [&#8230;] 14 maja 1940 opu\u015bcili\u015bmy Harstad. W tym ma\u0142ym norweskim porcie \u017cegnali nas polscy oficerowie i \u017co\u0142nierze z Brygady Podhala\u0144skiej. Wkr\u00f3tce mia\u0142 si\u0119 rozpocz\u0105\u0107 b\u00f3j o Narwik. Na statku znajdowa\u0142o si\u0119 o\u015bmiuset \u017co\u0142nierzy Kr\u00f3lewskiej Gwardii Irlandzkiej, o\u015bmiuset wielkich, dzielnych ch\u0142opc\u00f3w, kt\u00f3rzy mieli wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w operacji desantowej na wybrze\u017cu w okolicach Bodo<strong>\/<\/strong>\u00a0i zaatakowa\u0107 pozycje niemieckie od strony po\u0142udniowej. Mia\u0142em mie\u0107 s\u0142u\u017cb\u0119 z drugim oficerem, J\u00f3zefem D\u0105bkowskim, od dwunastej w nocy do czwartej rano. [&#8230;]\n<p>20 minut przed p\u00f3\u0142noc\u0105 us\u0142ysza\u0142em \u2013 jak zwykle przez sen \u2013 kroki sternika id\u0105cego po schodach budzi\u0107 mnie na s\u0142u\u017cb\u0119. Nagle kroki ucich\u0142y i chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej rozleg\u0142 si\u0119 pot\u0119\u017cny wybuch. Okr\u0119t silnie zadr\u017ca\u0142. Trzech moich koleg\u00f3w w kabinie skoczy\u0142o na r\u00f3wne nogi i wybieg\u0142o na pok\u0142ad, zostawiaj\u0105c mnie wewn\u0105trz samego, gdy\u017c tylko ja spa\u0142em wtedy nieubrany. Nie min\u0119\u0142o wi\u0119cej ni\u017c kilkadziesi\u0105t sekund, gdy wszyscy wr\u00f3cili i zacz\u0119li znowu k\u0142a\u015b\u0107 si\u0119 do koi, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce nic si\u0119 nie sta\u0142o. Nie trafi\u0142. Narobi\u0142 ha\u0142asu i polecia\u0142.<\/p>\n<p>I wtedy spad\u0142y bomby, kt\u00f3re trafi\u0142y. Teraz ju\u017c nikt nie mia\u0142 \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci. \u201eChrobry\u201d zako\u0142ysa\u0142 si\u0119 ci\u0119\u017cko do g\u00f3ry i na d\u00f3\u0142. W ciszy, kt\u00f3ra zapanowa\u0142a po eksplozji, us\u0142ysza\u0142em brz\u0119k t\u0142uk\u0105cego si\u0119 szk\u0142a na mostku i niezno\u015bny ha\u0142as dzwonk\u00f3w alarmowych. Chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej wszystko zag\u0142uszy\u0142 grzmot dzia\u0142 i trzask karabin\u00f3w maszynowych.<\/p>\n<figure id=\"attachment_13524\" aria-describedby=\"caption-attachment-13524\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/waclaw-urbanowicz-dominik-czapigo-koniec-chrobrego-karta\/waclaw-urbanowicz-chrobry-karta-2013-06-03-002\/\" rel=\"attachment wp-att-13524\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-13524\" title=\"14 maja 1940, \u201eChrobry\u201d wyp\u0142ywa z portu Harstad w Norwegii. Fot. J\u00f3zef D\u0105bkowski\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/waclaw-urbanowicz-chrobry-karta-2013-06-03-002-540x354.jpg\" alt=\"14 maja 1940, \u201eChrobry\u201d wyp\u0142ywa z portu Harstad w Norwegii. Fot. J\u00f3zef D\u0105bkowski\" width=\"540\" height=\"354\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-13524\" class=\"wp-caption-text\">14 maja 1940, \u201eChrobry\u201d wyp\u0142ywa z portu Harstad w Norwegii. Fot. J\u00f3zef D\u0105bkowski<\/figcaption><\/figure>\n<p>Z kabiny wyszed\u0142em sam, ju\u017c kompletnie ubrany. Zabra\u0142em ze sob\u0105 w worku marynarskim jedno zapasowe ubranie oraz we\u0142niany sweter i czapk\u0119. Mia\u0142em w nim r\u00f3wnie\u017c dokumenty osobiste w specjalnej wodoszczelnej torebce, kt\u00f3r\u0105 kilka miesi\u0119cy wcze\u015bniej kupi\u0142em w Glasgow, oraz dwa zeszyty z notatkami z przeczytanych ksi\u0105\u017cek. [&#8230;] Samolot zszed\u0142 ni\u017cej i \u2013 ostrzeliwuj\u0105c pok\u0142ady z karabin\u00f3w maszynowych \u2013 zrzuci\u0142 now\u0105 seri\u0119 bomb, kt\u00f3re tym razem trafi\u0142y w \u015br\u00f3dokr\u0119cie. Po wybuchu \u017co\u0142nierze wycofali si\u0119 na pok\u0142ady spacerowe oraz do pomieszcze\u0144 wewn\u0119trznych.<\/p>\n<p>Kabiny marynarzy znajdowa\u0142y si\u0119 na dziobie. Gdy stan\u0105\u0142em na przednim pok\u0142adzie, nie zauwa\u017cy\u0142em ju\u017c na nim ani jednego cz\u0142owieka. Wysoko w g\u00f3rze, nad mostkiem, unosi\u0142y si\u0119 wielkie k\u0142\u0119by dymu rozci\u0105gaj\u0105ce czarn\u0105 zas\u0142on\u0119 na chmurnym tle bia\u0142ej nocy polarnej. [&#8230;]\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p>W zaworach na przednim pok\u0142adzie nie by\u0142o wody. Ruszy\u0142em wi\u0119c w kierunku pok\u0142adu spacerowego i raz jeszcze spr\u00f3bowa\u0142em otworzy\u0107 zamkni\u0119te drzwi. [&#8230;] \u017bo\u0142nierze zrobili miejsce, k\u0142ad\u0105c si\u0119 na deskach pok\u0142adu, jeden na drugim. Otworzy\u0142em drzwi i, st\u0105paj\u0105c po piersiach i plecach gwardzist\u00f3w, doszed\u0142em do zaworu. Odkr\u0119ci\u0142em go do ko\u0144ca, ale w otworze rury by\u0142o zupe\u0142nie sucho. [&#8230;]\n<p>Wr\u00f3ci\u0142em na pok\u0142ad szalupowy. Drugi oficer przyj\u0105\u0142 spokojnie niepomy\u015bln\u0105 wiadomo\u015b\u0107.<\/p>\n<figure id=\"attachment_13525\" aria-describedby=\"caption-attachment-13525\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/waclaw-urbanowicz-dominik-czapigo-koniec-chrobrego-karta\/ostatnie-chwile-ms-chrobry-15-maja-1940-norwegia-fot-joseph-d%c2%b9bkowski\/\" rel=\"attachment wp-att-13525\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-13525\" title=\"15 maja 1940. Fot. J\u00f3zef D\u0105bkowski\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/waclaw-urbanowicz-chrobry-karta-2013-06-03-003-540x353.jpg\" alt=\"15 maja 1940. Fot. J\u00f3zef D\u0105bkowski\" width=\"540\" height=\"353\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-13525\" class=\"wp-caption-text\">15 maja 1940. Fot. J\u00f3zef D\u0105bkowski<\/figcaption><\/figure>\n<p>\u2013 Skoro nie ma wody, nic ju\u017c dla statku nie mo\u017cemy zrobi\u0107 \u2013 powiedzia\u0142, gdy spojrza\u0142em na niego pytaj\u0105co. \u2013 Trzeba jak najszybciej opuszcza\u0107 \u0142odzie, zanim ogarnie je ogie\u0144. B\u0119dziemy ratowa\u0107 naszych pasa\u017cer\u00f3w. Niech pan idzie do swojej szalupy. [&#8230;]\n<p>Gdy przep\u0142ywali\u015bmy w pobli\u017cu wynios\u0142ego dziobu \u201eChrobrego\u201d, d\u0142ugo nie mog\u0142em oderwa\u0107 od niego oczu. Uderzy\u0142o mnie jego pi\u0119kno, stanowi\u0105ce dziwny kontrast z groz\u0105 po\u017caru. Ten statek d\u0142ugo by\u0142 moim domem, zanim musia\u0142em go opu\u015bci\u0107.<\/p>\n<p>Nie wiadomo, czy wskutek uderzenia o burt\u0119, czy te\u017c przedziurawienia zbiornik\u00f3w powietrznych kulami z karabinu maszynowego \u0142\u00f3d\u017a zanurza\u0142a si\u0119 stopniowo coraz bardziej. Tymczasem okr\u0119ty brytyjskie, zaj\u0119te ostrzeliwaniem, znajdowa\u0142y si\u0119 daleko. [&#8230;]\n<p>Po pewnym czasie zacz\u0105\u0142 si\u0119 zbli\u017ca\u0107 do nas jeden z okr\u0119t\u00f3w. Na jego pok\u0142adzie, obok Anglik\u00f3w, ujrza\u0142em drugiego oficera z aparatem fotograficznym w r\u0119ku oraz bosmana i kilku marynarzy z \u201eChrobrego\u201d. Gdy znalaz\u0142em si\u0119 na pok\u0142adzie brytyjskiego okr\u0119tu, spojrza\u0142em raz jeszcze na morze w kierunku naszego statku. \u201eChrobry\u201d wci\u0105\u017c p\u0142on\u0105\u0142, ale nie wybucha\u0142 [mia\u0142 jako \u0142adunek dziesi\u0105tki ton amunicji].<\/p>\n<p>\u201eUlster Monarch\u201d przewi\u00f3z\u0142 nas ju\u017c bez \u017cadnych przyg\u00f3d z Norwegii do portu Greenock w Szkocji. Stamt\u0105d wyruszyli\u015bmy poci\u0105giem do Glasgow. [&#8230;]\n<p>W oknie wagonu sta\u0142 obok mnie m\u0142odszy marynarz Jan Por\u0119ba.<\/p>\n<p>\u2013 Sp\u00f3jrz, jaka pi\u0119kna trawa. Jaka zielona \u2013 powiedzia\u0142em do niego.<\/p>\n<p>Od dawna ju\u017c nie widzieli\u015bmy ro\u015blin, kwiat\u00f3w i drzew. Przez wiele tygodni patrzyli\u015bmy tylko na wod\u0119 i niebo, na \u017celazo, ska\u0142y i \u015bnieg. A ta trawa by\u0142a tak \u015bwie\u017ca i soczysta, jak to jest mo\u017cliwe tylko na tych wyspach.<\/p>\n<p>\u2013 Trawa \u2013 powt\u00f3rzy\u0142 pogardliwie. \u2013 Do diab\u0142a z traw\u0105. Ja widz\u0119 [&#8230;] klatk\u0119 schodow\u0105 naszego statku. By\u0142a zat\u0142oczona \u017co\u0142nierzami, kiedy wybuch\u0142a bomba. Sam bies mnie skusi\u0142, \u017ceby otworzy\u0107 drzwi z pok\u0142adu i zajrze\u0107 do \u015brodka. Wszystko tam si\u0119 zawali\u0142o i pomiesza\u0142o: deski, trupy i \u017cywi ludzie. Wielki stos, z kt\u00f3rego bi\u0142 w g\u00f3r\u0119 ogie\u0144 i dym. Na \u015bcianach strz\u0119py ludzkich cia\u0142. Od sufitu a\u017c do pod\u0142ogi sp\u0142ywa\u0142a po nich krew. Tak jakby kto\u015b pomalowa\u0142 je farb\u0105. A tam na dole, pod pal\u0105cymi si\u0119 deskami, krzyczeli ludzie. Ale jakimi g\u0142osami&#8230; I nic nie mo\u017cna by\u0142o im pom\u00f3c. Nic. Dziwi\u0119 si\u0119, \u017ce wtedy nie osiwia\u0142em. Nie potrafi\u0119 tego zapomnie\u0107. Do samej \u015bmierci b\u0119d\u0119 s\u0142ysza\u0142 te j\u0119ki&#8230; krzyki&#8230; wo\u0142ania&#8230; wycia&#8230;<\/p>\n<p>Teraz, dopiero teraz ujrza\u0142em ca\u0142\u0105 prawd\u0119. Nie mia\u0142em ch\u0119ci si\u0119 odzywa\u0107, lecz powiedzia\u0142em to, o czym on musia\u0142 ju\u017c s\u0142ysze\u0107:<\/p>\n<p>\u2013 Podobno Anglicy odpalili torped\u0119 w nasz okr\u0119t. Skr\u00f3ci\u0142a czas tych na dole.<\/p>\n<p><em>Wac\u0142aw Urbanowicz<\/em><\/p>\n<p>***<\/p>\n<p><strong>Wac\u0142aw Urbanowicz<\/strong> do ko\u0144ca wojny p\u0142ywa\u0142 w konwojach na statkach Polskiej Marynarki Handlowej. Wr\u00f3ci\u0142 do Polski w 1946 roku i gdy tylko nadarzy\u0142a si\u0119 sposobno\u015b\u0107, powr\u00f3ci\u0142 na morze. Przesta\u0142 p\u0142ywa\u0107 z powodu s\u0142abn\u0105cego wzroku. Swoje morskie przygody utrwali\u0142 we wspomnieniach W niewoli morza i ognia (Gdynia 1993), sk\u0105d pochodzi przedstawiony fragment. Zdj\u0119cia ze zbior\u00f3w Autora publikowane s\u0105 po raz pierwszy. Podczas opisanego bombardowania zgin\u0119\u0142o na \u201eChrobrym\u201d 12 cz\u0142onk\u00f3w za\u0142ogi i wielu \u017co\u0142nierzy brytyjskich, kt\u00f3rzy mieli wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w operacji desantowej.<\/p>\n<p>Morze nie by\u0142o jedyn\u0105 pasj\u0105 Wac\u0142awa Urbanowicza. Podczas jednej z wymuszonych przerw w p\u0142ywaniu, w czasie wojny, do jego r\u0105k trafi\u0142a ksi\u0105\u017cka Arthura Stanleya Eddingtona <em>The nature of the physical world<\/em> (Natura \u015bwiata fizycznego). Od tego momentu fizyka sta\u0142a si\u0119 jego drug\u0105 pasj\u0105. Szczeg\u00f3lnie zajmowa\u0142a go teoria wzgl\u0119dno\u015bci, kt\u00f3r\u0105 ocenia\u0142 krytycznie.<\/p>\n<p>Nagrywa\u0142em biograficzne wspomnienia Wac\u0142awa Urbanowicza. W trakcie jednego ze spotka\u0144 opowiada\u0142 o swojej pracy z zakresu fizyki oraz recenzentach, kt\u00f3rym zosta\u0142a przedstawiona. Na koniec powiedzia\u0142, \u017ce przes\u0142a\u0142 j\u0105 do oceny tak\u017ce Albertowi Einsteinowi. W pierwszym odruchu pomy\u015bla\u0142em, \u017ce to niemo\u017cliwe. Nast\u0119pnego dnia, gdy przyszed\u0142em doko\u0144czy\u0107 nagranie, na stole czeka\u0142a na mnie odpowied\u017a, jakiej Einstein udzieli\u0142 Wac\u0142awowi Urbanowiczowi w marcu 1946. Jednozdaniowa, krytyczna recenzja przes\u0142anego r\u0119kopisu. Dla mnie by\u0142a to lekcja pokory. Ludzkie biografie s\u0105 znacznie bardziej z\u0142o\u017cone, ni\u017c jeste\u015bmy sobie w stanie wyobrazi\u0107 i uwierzy\u0107.<\/p>\n<p>W trakcie kilku spotka\u0144 Wac\u0142aw Urbanowicz opowiada\u0142 mi o ca\u0142ym swoim \u017cyciu \u2013 nie tylko p\u0142ywaniu i zainteresowaniu fizyk\u0105. Nagranie d\u017awi\u0119kowe dost\u0119pne jest w Archiwum Historii M\u00f3wionej O\u015brodka KARTA i Domu Spotka\u0144 z Histori\u0105.<\/p>\n<p>Wac\u0142aw Urbanowicz przekaza\u0142 O\u015brodkowi KARTA ca\u0142y sw\u00f3j zbi\u00f3r zapis\u00f3w historycznych, fotografii, dokument\u00f3w. Zmar\u0142 w styczniu 2013.<\/p>\n<p>Dominik Czapigo<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W ostatnich tygodniach postoju w Pernambuco \u201eChrobry\u201d ca\u0142kowicie zmieni\u0142 sw\u00f3j zewn\u0119trzny wygl\u0105d. Jeszcze niedawno by\u0142 wytwornym i l\u015bni\u0105co bia\u0142ym liniowcem. W\u0105ski czerwony pas biegn\u0105cy dooko\u0142a burty dodawa\u0142 elegancji jego niezwykle pi\u0119knej sylwetce. Teraz by\u0142 ca\u0142y pomalowany na \u201ebojowo\u201d, czyli na ciemnoszary kolor chmur, wojny i okr\u0119t\u00f3w wojennych. <\/p>\n","protected":false},"author":261,"featured_media":13524,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[1765,529,589,1764],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[1763],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Koniec Chrobrego<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Koniec Chrobrego: W ostatnich tygodniach postoju w Pernambuco \u201eChrobry\u201d ca\u0142kowicie zmieni\u0142 sw\u00f3j zewn\u0119trzny wygl\u0105d. Jeszcze niedawno by\u0142...\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/waclaw-urbanowicz-dominik-czapigo-koniec-chrobrego-karta\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/waclaw-urbanowicz-dominik-czapigo-koniec-chrobrego-karta\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/waclaw-urbanowicz-dominik-czapigo-koniec-chrobrego-karta#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/waclaw-urbanowicz-chrobry-karta-2013-06-03-002.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/waclaw-urbanowicz-chrobry-karta-2013-06-03-002.jpg\",\"width\":850,\"height\":558,\"caption\":\"14 maja 1940, \u201eChrobry\u201d wyp\u0142ywa z portu Harstad w Norwegii. Fot. J\u00f3zef D\u0105bkowski\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/waclaw-urbanowicz-dominik-czapigo-koniec-chrobrego-karta#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/waclaw-urbanowicz-dominik-czapigo-koniec-chrobrego-karta\",\"name\":\"Koniec Chrobrego\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/waclaw-urbanowicz-dominik-czapigo-koniec-chrobrego-karta#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2013-06-03T15:51:01+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:22:01+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/1d90b4ba63d94713a8ccf1115ba7b613\"},\"description\":\"Koniec Chrobrego: W ostatnich tygodniach postoju w Pernambuco \u201eChrobry\u201d ca\u0142kowicie zmieni\u0142 sw\u00f3j zewn\u0119trzny wygl\u0105d. Jeszcze niedawno by\u0142...\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/waclaw-urbanowicz-dominik-czapigo-koniec-chrobrego-karta#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/waclaw-urbanowicz-dominik-czapigo-koniec-chrobrego-karta\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/waclaw-urbanowicz-dominik-czapigo-koniec-chrobrego-karta#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Koniec Chrobrego\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/1d90b4ba63d94713a8ccf1115ba7b613\",\"name\":\"Wac\u0142aw Urbanowicz\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/waclaw-urbanowicz\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Koniec Chrobrego","description":"Koniec Chrobrego: W ostatnich tygodniach postoju w Pernambuco \u201eChrobry\u201d ca\u0142kowicie zmieni\u0142 sw\u00f3j zewn\u0119trzny wygl\u0105d. Jeszcze niedawno by\u0142...","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/waclaw-urbanowicz-dominik-czapigo-koniec-chrobrego-karta","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/waclaw-urbanowicz-dominik-czapigo-koniec-chrobrego-karta\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/waclaw-urbanowicz-dominik-czapigo-koniec-chrobrego-karta#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/waclaw-urbanowicz-chrobry-karta-2013-06-03-002.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/waclaw-urbanowicz-chrobry-karta-2013-06-03-002.jpg","width":850,"height":558,"caption":"14 maja 1940, \u201eChrobry\u201d wyp\u0142ywa z portu Harstad w Norwegii. Fot. J\u00f3zef D\u0105bkowski"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/waclaw-urbanowicz-dominik-czapigo-koniec-chrobrego-karta#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/waclaw-urbanowicz-dominik-czapigo-koniec-chrobrego-karta","name":"Koniec Chrobrego","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/waclaw-urbanowicz-dominik-czapigo-koniec-chrobrego-karta#primaryimage"},"datePublished":"2013-06-03T15:51:01+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:22:01+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/1d90b4ba63d94713a8ccf1115ba7b613"},"description":"Koniec Chrobrego: W ostatnich tygodniach postoju w Pernambuco \u201eChrobry\u201d ca\u0142kowicie zmieni\u0142 sw\u00f3j zewn\u0119trzny wygl\u0105d. Jeszcze niedawno by\u0142...","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/waclaw-urbanowicz-dominik-czapigo-koniec-chrobrego-karta#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/waclaw-urbanowicz-dominik-czapigo-koniec-chrobrego-karta"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/waclaw-urbanowicz-dominik-czapigo-koniec-chrobrego-karta#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Koniec Chrobrego"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/1d90b4ba63d94713a8ccf1115ba7b613","name":"Wac\u0142aw Urbanowicz","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/waclaw-urbanowicz"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13522"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/261"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13522"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13522\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13524"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13522"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13522"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13522"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=13522"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=13522"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}