{"id":13592,"date":"2013-06-05T16:06:57","date_gmt":"2013-06-05T15:06:57","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=13592"},"modified":"2020-09-01T13:21:58","modified_gmt":"2020-09-01T12:21:58","slug":"natalia-borowska-henry-van-de-velde-artysta-pogranicza-czas-kultury","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/natalia-borowska-henry-van-de-velde-artysta-pogranicza-czas-kultury","title":{"rendered":"Henry van de Velde: artysta pogranicza"},"content":{"rendered":"

Flamandzki architekt przekonany by\u0142 o misji sztuki, o potrzebie podporz\u0105dkowania jej aspekt\u00f3w estetycznym funkcjom u\u017cytkowym.<\/strong><\/p>\n

Urodzony w 1863 roku w Antwerpii Henry van de Velde jest jednym z tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rzy radykalnie zmienili my\u015blenie o wzornictwie przemys\u0142owym i sztuce u\u017cytkowej. Uznany przez Waltera Gropiusa za poprzednika, kt\u00f3ry utorowa\u0142 drog\u0119 weimarskiej szkole Bauhausu, van de Velde by\u0142 jednym z bardziej wp\u0142ywowych architekt\u00f3w i projektant\u00f3w pocz\u0105tk\u00f3w XX wieku, artyst\u0105, kt\u00f3ry odwa\u017cy\u0142 si\u0119 zerwa\u0107 z p\u0142yn\u0105cymi z Francji wp\u0142ywami secesji i pod\u0105\u017cy\u0107 w stron\u0119 prostoty i funkcjonalno\u015bci. Van de Velde by\u0142 jednym z bardziej rozchwytywanych kreator\u00f3w wn\u0119trz, zwi\u0105zanym przede wszystkim z dworem weimarskim. Dzia\u0142alno\u015bci\u0105 autora, mi\u0119dzy innymi archiwum Nietzschego, jednego z bardziej nowatorskich projekt\u00f3w w Weimarze, zainteresowa\u0142a si\u0119 ksi\u0119\u017cna Maria Aleksandra von Reuss, zlecaj\u0105c mu projekt wystroju wn\u0119trz sanatorium w niewielkiej wsi Trebschen. Oryginalny projekt wystroju ca\u0142o\u015bci wn\u0119trza jest jednym z cenniejszych \u015bwiadectw dzia\u0142alno\u015bci van de Veldego. Tym cenniejszym, \u017ce to obecnie jedyny projekt Flamanda w granicach Polski.<\/p>\n

\"Klatka<\/a>
Klatka schodowa sanatorium w Trzebiechowie, secesyjny projekt Henry’ego van de Velde’a (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikipedia Wolna Encyklopedia, zdj\u0119cie na licencji Creative Commons)<\/figcaption><\/figure>\n

Flamandzki \u201eaposto\u0142 funkcjonalizmu\u201d \u017cyciorys mia\u0142 niemal tak skomplikowany jak dzieje polsko-niemieckiego pogranicza. Pochodz\u0105cy z rodziny \ufb02amandzkiej, a wi\u0119c niderlandzkoj\u0119zycznej, kszta\u0142ci\u0142 si\u0119 najpierw w Antwerpii, potem w Pary\u017cu. Jeden ze wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u00f3w nadaj\u0105cej ton \u017cyciu artystycznemu Belgii grupy Les Vingt sta\u0107 si\u0119 mia\u0142 wkr\u00f3tce jednym z najwa\u017cniejszych architekt\u00f3w wilhelmi\u0144skich Niemiec. Koniec XIX wieku to czas dla Belgii niezwykle korzystny: powsta\u0142e w 1830 roku, a uznane faktycznie w 1839 roku Kr\u00f3lestwo Belgii prze\u017cywa\u0142o okres niezwyk\u0142ej prosperity, tak\u017ce dzi\u0119ki p\u0142yn\u0105cym z Konga, stanowi\u0105cego do 1908 roku faktyczn\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 kr\u00f3la, bogactwom kolonialnym. To okres narastaj\u0105cych napi\u0119\u0107 spo\u0142ecznych, lecz r\u00f3wnie\u017c coraz wi\u0119kszej samo\u015bwiadomo\u015bci Belg\u00f3w i poszukiwa\u0144 swego miejsca na arenie mi\u0119dzynarodowej, a tak\u017ce wzmo\u017conych poszukiwa\u0144 w dziedzinie sztuk plastycznych i rzemios\u0142 u\u017cytkowych. Wzmiankowana ju\u017c grupa Les Vingt zgromadzi\u0142a w swych szeregach najwybitniejszych tw\u00f3rc\u00f3w m\u0142odego pokolenia: obracaj\u0105cego si\u0119 w estetyce ekspresyjnego symbolizmu Jamesa Ensora, neoimpresjonist\u0119 Theo van Rysselberghe\u2019a, pointylist\u0119 i ceramika Willy\u2019ego Fincha, symbolist\u0119 Fernanda Khnopffa, znajduj\u0105cego si\u0119 pod wp\u0142ywem prerafaelizmu czy ilustratora Baudelaire\u2019owskich Odprysk\u00f3w<\/em>, Feliciena Ropsa. Wkr\u00f3tce szeregi grupy zasilili arty\u015bci z innych kraj\u00f3w: Francuzi Paul Signac i Auguste Rodin oraz Holender o jawajskich korzeniach Jan Toorop.<\/p>\n

Przynale\u017c\u0105cych do grupy artyst\u00f3w charakteryzowa\u0142, mimo zr\u00f3\u017cnicowanej stylistyki, radykalny stosunek do sztuki i otwarto\u015b\u0107 na nowe kierunki, wpisuj\u0105ce ich dzia\u0142alno\u015b\u0107 w ci\u0105g przemian estetycznych w Europie drugiej po\u0142owy XIX wieku. Okres ten to, z jednej strony, szukanie inspiracji we Francji \u2013 kolebce przemian estetycznych, z drugiej \u2013 zwrot ku Wielkiej Brytanii i tw\u00f3rczo\u015bci skierowanej tak na estetyzacj\u0119 \u017cycia codziennego jak i procesy produkcyjne. Inspiracje tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 prerafaelit\u00f3w wykracza\u0142y daleko poza nastrojowe malarstwo symboliczne i kierowa\u0142y si\u0119 w stron\u0119 rzemios\u0142a. Wiadomo, \u017ce van de Velde inspirowa\u0142 si\u0119 angielskim ruchem Arts and Crafts. Zainicjowane w Anglii przez Williama Morrisa zmiany pod\u0105\u017ca\u0142y w kierunku zbli\u017conym do poszukiwa\u0144 Flamanda, d\u0105\u017c\u0105cego przede wszystkim do prostoty we wzornictwie i kszta\u0142towaniu przestrzeni. D\u0142uga droga, jak\u0105 przeszed\u0142 van der Velde, od wczesnych inspiracji sztuk\u0105 francusk\u0105, jeszcze jako pocz\u0105tkuj\u0105cy malarz, po w pe\u0142ni modernistyczne projekty z lat 30. i 40., nie tylko obrazuje nieograniczony impuls poszukiwawczy tw\u00f3rcy, lecz r\u00f3wnie\u017c pokazuje niekt\u00f3re z g\u0142\u00f3wnych nurt\u00f3w rozwojowych XIX- i XX-wiecznej my\u015bli estetycznej. Mo\u017cna by tu wspomnie\u0107 chocia\u017cby o trwaj\u0105cych r\u00f3wnolegle poszukiwaniach nowej formy w Szkocji (Szko\u0142a z Glasgow) czy niemieckim Werkbundzie z Darmstadt oraz docieraj\u0105cych zza oceanu impulsach tw\u00f3rczych szko\u0142y chicagowskiej i dewizy form follows function<\/em>.<\/p>\n