{"id":1363,"date":"2010-02-04T22:21:57","date_gmt":"2010-02-04T20:21:57","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=1363"},"modified":"2020-11-05T11:04:42","modified_gmt":"2020-11-05T10:04:42","slug":"albert-misciorak-kultura-a-jej-obraz-medialny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/albert-misciorak-kultura-a-jej-obraz-medialny","title":{"rendered":"Kultura a jej obraz medialny"},"content":{"rendered":"

Przeprowadzone w marcu 2007 roku badania TNS OBOP-u wykaza\u0142y, \u017ce ponad 70 procent doros\u0142ych Polak\u00f3w nie uczestniczy w wydarzeniach kulturalnych. W opartym na tych wynikach tek\u015bcie (Nie)kulturalna Polska<\/em> Tomasz Handzlik stwierdzi\u0142 \u201ekatastrofalny poziom zainteresowania kultur\u0105 w Polsce\u201d1<\/sup>, nie t\u0142umacz\u0105c jednak, jak\u0105 kultur\u0119 dok\u0142adnie ma na my\u015bli. Wywi\u0105za\u0142a si\u0119 polemika. W odpowiedzi na artyku\u0142 Handzlika zaprotestowa\u0142 warszawski socjolog, Mateusz Halawa. Autor artyku\u0142u \u2013 wyja\u015bnia Halawa \u2013 pomyli\u0142 kultur\u0119 z tzw. kultur\u0105 wysok\u0105, tj. ze sztuk\u0105. W kulturze bowiem \u201enie \u00ad\u00aduczestniczy\u0107 si\u0119 nie da; zawsze jest jaka\u015b kultura, tak jak zawsze jest jaka\u015b pogoda\u201d2<\/sup>.<\/p>\n

\"Filharmonia
Filharmonia Wroc\u0142awska w przestrzeni miejskiej i aksjotycznej (nieobserwowalnej wprost), fot. Artur Mi\u015bciorak, 2009<\/figcaption><\/figure>\n

Sp\u00f3r o poj\u0119cie kultury od dawna budzi w\u015br\u00f3d humanist\u00f3w emocje. Za sztandarowy przyk\u0142ad trudno\u015bci dyskusji w przedmiocie i sposobach poznawania kultury uwa\u017ca si\u0119 opublikowan\u0105 ponad p\u00f3\u0142 wieku temu prac\u0119 ameryka\u0144skich antropolog\u00f3w, Alfreda L. Kroebera i Clyde\u2019a Kluckhohna, w kt\u00f3rej przedstawiaj\u0105 blisko 160 mo\u017cliwych jej definicji3<\/sup>. Wynika z niej, \u017ce rozmaite sposoby rozumienia kultury mog\u0105 rodzi\u0107 ciekawe i poznawczo tw\u00f3rcze teorie, ale i prowadzi\u0107 do licznych nieporozumie\u0144. Jednak przywo\u0142ane artyku\u0142y zwracaj\u0105 uwag\u0119 na inn\u0105, wa\u017cn\u0105 kwesti\u0119. Chodzi mianowicie o tzw. wizerunek kultury w mediach. Czy media mog\u0105 tworzy\u0107 i utrwala\u0107 w \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej i indywidualnej okre\u015blony \u201eobraz kultury\u201d? Z jak\u0105 \u201ekultur\u0105\u201d spotykamy si\u0119 w prasie, telewizji i radiu? W jakim stosunku pozostaje on do \u201esamej\u201d kultury? Czy mo\u017cna wskaza\u0107 na konkretne wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015bci pomi\u0119dzy kultur\u0105 a jej medialnym obrazem?<\/p>\n

Ot\u00f3\u017c, odpowiadaj\u0105c wst\u0119pnie na pierwsze pytanie, media mog\u0105 kreowa\u0107 obraz kultury i nie jest to obraz jednolity. W niniejszym uj\u0119ciu sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na\u0144 wybrane wypowiedzi z prasy i telewizji, fragmenty g\u0142o\u015bno komentowanych wydarze\u0144 kulturalnych i tre\u015bci medialnych projekt\u00f3w. Media s\u0105 tu \u201eno\u015bnikami\u201d tre\u015bci kulturowych, \u201eprzekazami\u201d kultury, \u201ekreatorami\u201d jej obrazu, nie za\u015b \u201esam\u0105\u201d kultur\u0105. Przyjmuj\u0119 wi\u0119c, \u017ce medialny wizerunek kultury r\u00f3\u017cni si\u0119 od samej \u201ekultury\u201d. Jak zatem rozumiem kultur\u0119?
\n<\/p>\n

Elitaryzm kultury<\/h4>\n

\u201eA jednak… arystokracja… A jednak… arystokracja… O, arystokracjo, a jednak jeste\u015b mo\u017ce czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c z\u0142o\u015bliwym \u017cartem. Bo\u017cyszczem gminu jest po\u017cytek<\/em>, a bo\u017cyszczem arystokracji, przyjemno\u015b\u0107<\/em>\u201d4<\/sup>.<\/p>\n

\u201eTo wszyscy prostacy \u2013 pisa\u0142 ostro Stendhal do Balzaka \u2013 poniewa\u017c ceni\u0105 szlachectwo<\/em>\u201d5<\/sup>.<\/p>\n

Nie wszystko, co uwa\u017camy za kulturalne<\/em> jest kultur\u0105. Przyj\u0119te tutaj rozumienie kultury jest jej w\u0105skim, mo\u017cna rzec, elitarnym uj\u0119ciem. Kultura odznacza si\u0119 w\u0142asno\u015bciami, kt\u00f3re wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 j\u0105 spo\u015br\u00f3d z\u0142o\u017conego uniwersum ludzkiego \u015bwiata, m.in. sfery spo\u0142ecznej i cywilizacyjnej. Kultura jest przede wszystkim sfer\u0105 warto\u015bci o charakterze nieinstrumentalnym i nieutylitarnym. Oznacza to, \u017ce warto\u015bci kulturowe nie s\u0142u\u017c\u0105 osi\u0105ganiu innych cel\u00f3w, po\u017cytk\u00f3w i interes\u00f3w \u2013 s\u0105 autoteliczne. Mo\u017cna doda\u0107, \u017ce cho\u0107 po\u017c\u0105dane, realizuj\u0105 si\u0119 niezale\u017cnie od spo\u0142ecznych czy indywidualnych potrzeb i \u015bwiadomo\u015bci. Kultur\u0119 i warto\u015bci cechuje, wi\u0119c pewna autonomia \u2013 wp\u0142ywaj\u0105c na ludzki \u015bwiat, same jego wp\u0142ywom, we wzgl\u0119dnym stopniu, nie ulegaj\u01056<\/sup>.<\/p>\n

\"Filharmonia
Filharmonia Wroc\u0142awska w przestrzeni miejskiej i aksjotycznej (nieobserwowalnej wprost), fot. Artur Mi\u015bciorak, 2009<\/figcaption><\/figure>\n

Powy\u017csze poj\u0119cie kultury jest blisko powi\u0105zane z tzw. \u201euczestnictwem w kulturze\u201d. Jak zauwa\u017ca Antonina K\u0142oskowska: \u201eautoteliczno\u015bci warto\u015bci nie mo\u017cna stwierdzi\u0107 inaczej, jak odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do postaw dzia\u0142aj\u0105cych ludzi, do ich prze\u017cy\u0107 wewn\u0119trznych okre\u015blaj\u0105cych motywy dzia\u0142ania\u201d7<\/sup>. Postawa czy uczestnictwo autoteliczne, winno by\u0107 ex definitione<\/em> <\/strong>zgodne z charakterem warto\u015bci: bezinteresowne, spontaniczne, nieukierunkowane \u017cadnym \u201epraktycznym\u201d celem, skupione bardziej \u2013 jak podaje K\u0142oskowska \u2013 na tera\u017aniejszo\u015bci ni\u017c przysz\u0142o\u015bci (\u201e\u017cycie chwil\u0105\u201d).<\/p>\n

Warto\u015bci autoteliczne nie realizuj\u0105 si\u0119 bowiem w wyniku ludzkiego pragnienia, kt\u00f3re zwraca cz\u0142owieka ku przysz\u0142o\u015bci. Realizacja warto\u015bci wymaga spe\u0142nienia odpowiednich warunk\u00f3w \u201etu i teraz\u201d, wymaga okre\u015blonej przestrzeni, w kt\u00f3rej warto\u015b\u0107 zdolna jest ujawni\u0107 si\u0119 jako naoczny fakt. Na potrzeby niniejszych rozwa\u017ca\u0144 nale\u017ca\u0142oby podkre\u015bli\u0107, \u017ce od pragnienia czy potrzeby warto\u015bci kulturowych do aktywnego w nich uczestnictwa prowadzi droga d\u0142uga i nieprosta.<\/p>\n

Dla medi\u00f3w publicznych nie zawsze jest to oczywiste. Elitaryzm kultury stanowi atrakcyjny \u201etowar\u201d, o kt\u00f3ry warto zabiega\u0107, cz\u0119sto niezale\u017cnie od \u015brodk\u00f3w, kt\u00f3re powinny do niej prowadzi\u0107. Innymi s\u0142owy, w pogoni za warto\u015bciami (poszanowania \u017cycia, wolno\u015bci s\u0142owa, \u201ekultury wysokiej\u201d) media cz\u0119stokro\u0107 lekcewa\u017c\u0105 podstawowe \u201ewarunki\u201d ich mo\u017cliwej realizacji.<\/p>\n

<\/p>\n

Weto kultury<\/h4>\n

Zwyk\u0142o si\u0119 m\u00f3wi\u0107, \u017ce jednym z zada\u0144 (\u201emisji\u201d) medi\u00f3w publicznych jest tzw. upowszechnianie kultury i warto\u015bci, nie tylko warto\u015bci kultury narodowej. Nie jest to uzus j\u0119zykowy. Strategia Pa\u0144stwa Polskiego w dziedzinie medi\u00f3w elektronicznych na lata 2005\u20132020 (KRRiT, Warszawa, sierpie\u0144 2005) wyra\u017anie okre\u015bla cele nadawc\u00f3w publicznych: \u201ejako instytucja narodowa, nadawcy publiczni powinni tworzy\u0107 i nadawa\u0107 program odzwierciedlaj\u0105cy warto\u015bci, tradycj\u0119, kultur\u0119 i to\u017csamo\u015b\u0107 narodu (…) powinni tworzy\u0107 przeciwwag\u0119 dla tendencji do urynkowienia informacji, wiedzy i kultury, s z e r z y \u0107 w a r t o \u015b c i inne ni\u017c rynkowe. Powinni w istocie sta\u0107 si\u0119 si\u0142\u0105 wsp\u00f3\u0142finansuj\u0105c\u0105 i p r o m u j \u0105 c \u0105 publiczny sektor o\u015bwiaty, sztuki i k u l t u r y\u201d8<\/sup>.<\/p>\n

Promocja i upowszechnianie kultury (warto\u015bci), wspieranie instytucji i projekt\u00f3w kulturalnych, s\u0105 dzia\u0142aniami z za\u0142o\u017cenia niew\u0105tpliwie s\u0142usznymi i potrzebnymi. Praktyka jednak ukazuje, \u017ce wspieranie i propagowanie kultury nierzadko wykracza poza zakres wyznaczonych cel\u00f3w. Nie tylko \u201eupowszechnia si\u0119\u201d, lecz nak\u0142ania do uznania, aby nie rzec dosadniej \u2013 agituje. W dzia\u0142aniach tych ujawnia si\u0119 wyra\u017any kontrast pomi\u0119dzy \u201eobrazem\u201d a \u201esam\u0105\u201d kultur\u0105. Przyk\u0142adem jest zesz\u0142oroczna, \u201e\u017cywo komentowana w \u015brodkach masowego przekazu\u201d, akcja Tramwajem do Filharmonii<\/em>. Przez tydzie\u0144 w przestrzeni komunikacji miejskiej (tramwajach i autobusach) zaprezentowane mia\u0142y zosta\u0107 mieszka\u0144com Wroc\u0142awia wybrane utwory muzyki klasycznej. Has\u0142o, kt\u00f3rym media komentowa\u0142y owe wydarzenie brzmia\u0142o: \u201enasze nerwy ukoi muzyka powa\u017cna. Rusza akcja Tramwajem do Filharmonii<\/em>\u201d9<\/sup>. Tymczasem, wbrew pocz\u0105tkowym za\u0142o\u017ceniom, \u201eakcja\u201d zako\u0144czy\u0142a si\u0119 po czterech dniach; \u201ez uwagi na liczne protesty pasa\u017cer\u00f3w\u201d10<\/sup>.<\/p>\n

Nie znamy dok\u0142adnych przyczyn niepowodzenia tego projektu. By\u0107 mo\u017ce, jak zauwa\u017caj\u0105 niekt\u00f3rzy, pasa\u017cerowie uznali, \u017ce tramwaj czy autobus nie s\u0105 odpowiednim miejscem dla muzyki: s\u0142uchanie, zw\u0142aszcza muzyki klasycznej, wymaga spokoju i skupienia. Jednak\u017ce, mo\u017cna zapyta\u0107, czy zapewnienie wszelkiego \u201ekomfortu technicznego\u201d rozwi\u0105za\u0142oby problem? Wydaje si\u0119 bowiem, \u017ce nie tyle przyczyni\u0142y si\u0119 tutaj niedogodno\u015bci zwi\u0105zane z komfortem s\u0142uchania, ile fakt, \u017ce z\u0142amano elementarne zasady uczestnictwa kulturowego \u2013 a po\u015brednio \u2013 zlekcewa\u017cono same warto\u015bci. Pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 chwytliwym has\u0142em \u201ekultura\u201d, uznano, \u017ce warto\u015bciowo\u015b\u0107 rozumie si\u0119 \u201esama przez si\u0119\u201d, \u201epartycypowanie w kulturze\u201d nie wymaga nic poza obecno\u015bci\u0105 muzyki klasycznej \u2013 a dok\u0142adniej \u2013 obecno\u015bci\u0105 repertuaru wybranego przez organizator\u00f3w. Kultura jednak, jak powiedziano, to warto\u015bci: wymagaj\u0105 spontanicznego odbioru, indywidualnego zaanga\u017cowania, pewnego autotelicznego \u201eprzyzwolenia\u201d. Jak komentuje akcj\u0119 jeden z wroc\u0142awskich kulturoznawc\u00f3w: \u201etramwajowe s\u0142uchanie muzyki okazuje si\u0119 w tym \u015bwietle form\u0105 spo\u0142ecznej presji w imi\u0119 nie do ko\u0144ca jasnej idei kultury, kt\u00f3ra wyra\u017ca si\u0119 w poj\u0119ciu cz\u0142owieka kulturalnego<\/em>, a nawet jak wskazuj\u0105 odno\u015bne cytaty \u2013 kulturalnego miasta<\/em>\u201d11<\/sup>. Czy tej nie \u201edo ko\u0144ca jasnej idei kultury\u201d k\u0142am nie zada\u0142a sama kultura? Protestuj\u0105cy pasa\u017cerowie niekoniecznie wykazali si\u0119 \u201ebrakiem kultury\u201d, co wi\u0119cej, wydaj\u0105c w\u0142asny s\u0105d, by\u0107 mo\u017ce okazali si\u0119 lepszymi \u201euczestnikami kultury\u201d, ni\u017c ci, kt\u00f3rzy ow\u0105 muzyk\u0119, w ca\u0142kiem dobrych intencjach, pr\u00f3bowali im narzuci\u0107.<\/p>\n

<\/p>\n

Media a kryzys w kulturze<\/h4>\n

Aczkolwiek kultura zdradza wyra\u017ane cechy autonomii, przede wszystkim zdolna jest wzgl\u0119dem zewn\u0119trznych czynnik\u00f3w zachowa\u0107 niezale\u017cno\u015b\u0107, b\u0142\u0119dem by\u0142oby utrzymywa\u0107, \u017ce jest to autonomia pe\u0142na, nie ulegaj\u0105ca rozmaitym wp\u0142ywom, w tym wp\u0142ywom tych, kt\u00f3rzy \u201eszerz\u0105 warto\u015bci i kultur\u0119\u201d. Wp\u0142ywu tego trudno nie uzna\u0107 za pejoratywny, zw\u0142aszcza, \u017ce w gr\u0119 wchodzi instrumentalizacja warto\u015bci, o czym dalej.<\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142czesne zjawisko kryzysu w kulturze wydaje si\u0119 niekiedy spraw\u0105 oczywist\u0105. Od dawna mno\u017c\u0105 si\u0119 teorie kryzysu, ujawnia i charakteryzuje si\u0119 coraz nowsze jego \u017ar\u00f3d\u0142a, procesy i przyczyny. Niejednoznaczny jest przy tym udzia\u0142 mass <\/em>medi\u00f3w \u2013 g\u0142\u00f3wnie z uwagi na ich nieprost\u0105 struktur\u0119. Z jednej strony wskazuje si\u0119 na post\u0119puj\u0105c\u0105 komercjalizacj\u0119 medi\u00f3w publicznych, wzrost liczby \u201eog\u0142upiaj\u0105cych\u201d program\u00f3w rozrywkowych, kt\u00f3re zdominowa\u0142y nawet wydarzenia uznawane spo\u0142ecznie za prze\u0142omowe i donios\u0142e12<\/sup>. Z drugiej za\u015b, w\u0142a\u015bnie krytyka ta jest cz\u0119sto udzia\u0142em \u201epostaci medialnych\u201d, rekrutuj\u0105cych si\u0119 ze \u015bwiata sztuki, nauki, o\u015bwiaty, sportu i polityki. Mo\u017cna rzec, \u017ce przy malej\u0105cym z roku na rok zasobie pa\u0144stwowych \u015brodk\u00f3w finansowych przeznaczanych na kultur\u0119, walka z rynkiem rozrywkowym w imi\u0119 d\u00f3br i warto\u015bci kulturowych sta\u0142a si\u0119 czym\u015b wysoce au courant<\/em>.<\/p>\n

Przywo\u0142any wcze\u015bniej przyk\u0142ad rezultat\u00f3w \u201epolityki kulturalnej\u201d ka\u017ce jednak zachowa\u0107 ostro\u017cno\u015b\u0107. Has\u0142o \u201ekultura dla wszystkich\u201d okaza\u0142o si\u0119 w rzeczywisto\u015bci propagowaniem kultury \u201ewybranych\u201d i to w z\u0142ym tego s\u0142owa znaczeniu. Czy ostra krytyka rozrywki oraz przemys\u0142u rozrywkowego nie kszta\u0142tuje r\u00f3wnie\u017c zbyt tendencyjnego obrazu kultury? Czy opozycja rozrywki i kultury nie stwarza mitu \u201ecz\u0142owieka kulturalnego\u201d, generuj\u0105cego sztuczne kryteria, pod\u0142ug kt\u00f3rych \u201ekulturalno\u015b\u0107\u201d mierzy si\u0119 skal\u0105 uczestnictwa w tzw. wydarzeniach kulturalnych? Czy krytyka ta, wcale nie paradoksalnie, nie przyczynia si\u0119 do pog\u0142\u0119biania kryzysu w kulturze?13<\/sup><\/p>\n

W swym, opublikowanym w latach 60., eseju po\u015bwi\u0119conemu kryzysowi w kulturze Hannah Arendt pisa\u0142a: \u201elekcewa\u017cenie rozrywki i zabawy jako tego, co nie mo\u017ce prowadzi\u0107 do \u017cadnej \u201ewarto\u015bci\u201d, by\u0142o zawsze znamieniem wykszta\u0142conego filisterstwa. A przecie\u017c wszyscy potrzebujemy rozrywki i zabawy w takiej czy innej formie\u201d14<\/sup>. Arendt zauwa\u017ca, \u017ce nie powinni\u015bmy gani\u0107 produkt\u00f3w przemys\u0142u rozrywkowego za ich nietrwa\u0142o\u015b\u0107, ulotno\u015b\u0107, b\u0142aho\u015b\u0107, bardziej ni\u017c \u201ew przypadku przemys\u0142u piekarniczego, kt\u00f3rego wytwory musz\u0105 by\u0107 skonsumowane natychmiast po wyprodukowaniu, je\u015bli nie maj\u0105 ulec zepsuciu\u201d15<\/sup>. Wytwory rozrywki i wytwory kultury wysokiej s\u0105 czym\u015b tak r\u00f3\u017cnym, \u017ce zwalczanie pierwszej przy u\u017cyciu drugiej zakrawa na snobizm. Wedle Arendt wi\u0119ksze zagro\u017cenie niesie w\u0142a\u015bnie tzw. filisterstwo wykszta\u0142cone, kt\u00f3re w przeciwie\u0144stwie do \u201ezwyk\u0142ej\u201d rozrywki, pozostaj\u0105cej w granicach \u015bwiata konsumpcji, wkracza w rejony kultury. \u201eFilister wykszta\u0142cony\u201d dzia\u0142a bowiem na dw\u00f3ch \u201ep\u0142aszczyznach\u201d \u2013 gdzie\u015b pomi\u0119dzy kultur\u0105 a procesem \u017cycia; mi\u0119dzy ambicj\u0105 \u201ebycia kulturalnym\u201d a pragnieniem zaspokojenia w\u0142asnych i niejawnych \u201einteres\u00f3w\u201d. Je\u015bli si\u0119ga po \u201eklasyk\u0119\u201d \u2013 pisze Arendt \u2013 czyni to \u201epowodowany ukrytym zamiarem samodoskonalenia, zgo\u0142a nie\u015bwiadom faktu, i\u017c Szekspir czy Platon mogliby mu powiedzie\u0107 co\u015b wi\u0119cej ponadto, jak zdoby\u0107 wykszta\u0142cenie\u201d16<\/sup>. Innymi s\u0142owy, zagarnia on i przetwarza dobra kulturowe w innym celu ni\u017c zosta\u0142y stworzone. Nie daleko ju\u017c st\u0105d do dzia\u0142a\u0144 rozmaitych \u201eedukator\u00f3w i propagator\u00f3w kultury\u201d.<\/p>\n

Zdaniem niekt\u00f3rych badaczy, praktyki nak\u0142aniaj\u0105ce do \u201ezachowa\u0144 kulturalnych\u201d, w tym praktyki medialne, kt\u00f3re stawiaj\u0105 sobie \u201eambitniejsze\u201d cele ni\u017c \u201etylko\u201d jej upowszechnianie, nios\u0105 z sob\u0105 bardzo konkretne zagro\u017cenie. Swego czasu o problemie tym wspomina\u0142a cytowana ju\u017c A. K\u0142oskowska. Przyczyn\u0119 mo\u017cliwego zagro\u017cenia kultury widzia\u0142a w postulatywnym charakterze warto\u015bci. \u201eW sytuacji zewn\u0119trznego nacisku mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 \u0142atwo zmiana ich modalno\u015bci powoduj\u0105ca przekszta\u0142cenie w warto\u015bci instrumentalne\u201d17<\/sup>. Warto\u015bci (i kultura) trac\u0105, innymi s\u0142owy, \u201echarakter autoteliczny\u201d, staj\u0105c si\u0119 \u015brodkiem do okre\u015blonego celu. Dzieje si\u0119 tak na przyk\u0142ad w przypadku edukacji szkolnej, gdzie praca z lekturami szkolnymi staje si\u0119 cz\u0119sto \u201eprzymuszaniem\u201d do warto\u015bci, uznawaniem ich ad hoc<\/em>, podziwem bezdyskusyjnym, instrumentem s\u0142u\u017c\u0105cym celom pedagogicznym, jak w podanej przez K\u0142oskowsk\u0105 za przyk\u0142ad lekcji polskiego i \u0142aciny z Ferdydurke<\/em> Gombrowicza.
\n<\/p>\n

Mo\u017ce przy tym zastanawia\u0107, \u017ce mechanizm instrumentalizacji warto\u015bci w edukacji kulturalnej nie r\u00f3\u017cni si\u0119 od tego, kt\u00f3ry reguluje tzw. rynek komercyjny \u2013 tak\u017ce medialny. Przyk\u0142ad\u00f3w tej drugiej dostarcza reklama. W tek\u015bcie Czy z reklam mo\u017cna dowiedzie\u0107 si\u0119 czego\u015b o kulturze<\/em> Jolanta Jagoszewska zauwa\u017ca, \u017ce z jednej strony reklama \u201ewzbogaca si\u0119 o odniesienie do warto\u015bci, a wi\u0119c zyskuje wymiar ponadutylitarny i ponadinstrumentalny, z drugiej natomiast \u201ezwi\u0105zek z warto\u015bciami zostaje podporz\u0105dkowany jej podstawowej to\u017csamo\u015bci ekonomiczno-komunikacyjnej i nabiera charakteru w\u0142a\u015bnie instrumentalnego i utylitarnego\u201d18<\/sup>. Innymi s\u0142owy, reklama, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 swym przekazem do warto\u015bci, wprowadza w ten zwi\u0105zek w\u0142asne, swoiste \u201einteresy\u201d, jak w \u201epracy z lektur\u0105\u201d interesami by\u0142y cele pedagogiczne. Podawana przez autork\u0119 za przyk\u0142ad reklama herbaty Lipton<\/em>, ukazuj\u0105ca graj\u0105cego na fortepianie pianist\u0119, doskonale ilustruje koegzystencj\u0119 tych dw\u00f3ch zdawa\u0142oby si\u0119 sprzecznych czynnik\u00f3w \u2013 ekonomicznego (produkt-herbata) oraz aksjotycznego (obraz pianisty uobecniaj\u0105cego \u201epole warto\u015bci tradycyjnej tzw. kultury wysokiej\u201d). Przyk\u0142ad ten stanowi tak\u017ce exemplum<\/em> procesu mo\u017cliwego kreowania przez reklam\u0119 wizerunku kultury. Reklama, nawi\u0105zuj\u0105c do warto\u015bci, ukazuje przecie\u017c to, co jest, albo, co powinno by\u0107 warte \u2013 nie dlatego jednak, \u017ce warte jest \u201esame w sobie\u201d, lecz \u017ce dzi\u0119ki tej \u201ewarto\u015bci\u201d reklamowany produkt staje si\u0119 \u201ewarto\u015bciowszy\u201d a tym samym bardziej atrakcyjny dla potencjalnego nabywcy. Autorka nie wypowiada si\u0119 w kwestii mo\u017cliwych konsekwencji tej obop\u00f3lnej ekonomiczno-aksjotycznej relacji reklamy, nie pyta czy warto\u015bci kulturowe co\u015b trac\u0105, czy zyskuj\u0105. Jednak\u017ce nie budzi chyba w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce w zestawieniu papieru toaletowego z muzyk\u0105 Beethovena, wi\u0119cej straci ta ostatnia.<\/p>\n

Media mog\u0105 wi\u0119c kreowa\u0107 obraz kultury zgodnie (reklama) b\u0105d\u017a niezgodnie ze \u201espo\u0142eczn\u0105 potrzeb\u0105\u201d warto\u015bci (projekt Tramwajem do filharmonii<\/em>). W obu wypadkach jest to obraz uproszczony, sprowadzaj\u0105cy j\u0105 do sfery warto\u015bci tzw. kultury wysokiej. Taki wizerunek kultury wywo\u0142uje uczucie pewnego dysonansu: odbiorca z zewn\u0105trz mo\u017ce nabra\u0107 przekonania, \u017ce skoro nie uczestniczy w wydarzeniach kulturalnych jest \u201eniekulturalny\u201d, \u017ce istnieje niejako poza \u201ehabitatem\u201d kultury, co w my\u015bl jej autotelicznego rozumienia jest niezgodne z prawd\u0105. O uczestnictwie w kulturze, \u201ebyciu w kulturze\u201d, decyduj\u0105, przypomn\u0119, bardziej z\u0142o\u017cone czynniki. S\u0105 to, mi\u0119dzy innymi, indywidualne zaanga\u017cowanie (\u201eaksjotyczne samookre\u015blenie\u201d) oraz bezinteresowne \u201eprzyzwolenie\u201d, kt\u00f3re w swoistej transcendentalizacji aktywno\u015bci \u017cyciowej podmiotu19<\/sup> obejmuj\u0105 du\u017co szerszy horyzont zachowa\u0144 cz\u0142owieka ni\u017c udzia\u0142 w wydarzeniach kulturalnych czy recepcja \u201ekulturalnego\u201d komunikatu reklamowego. Inn\u0105 kwesti\u0105 jest pytanie o wp\u0142yw medialnego wizerunku kultury na \u201esam\u0105\u201d kultur\u0119. Skoro \u201eautoteliczno\u015bci warto\u015bci nie mo\u017cna stwierdzi\u0107 inaczej, jak odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do postaw dzia\u0142aj\u0105cych ludzi\u201d (A. K\u0142oskowska), to co, gdy postawy te kreuje uproszczony i instrumentalny obraz kultury? Gdzie wobec tego jest miejsce dla kultury autotelicznej?<\/p>\n

Przywo\u0142ane przyk\u0142ady ilustruj\u0105 z\u0142o\u017cone relacje kultury i medi\u00f3w, daj\u0105c zarazem o nich negatywne poj\u0119cie \u2013 przede wszystkim kreowany przez media obraz kultury jest niezgodny z jej autotelicznym, przyj\u0119tym tu za wz\u00f3r, statusem. Nie powinny one jednak, jak s\u0105dz\u0119, przes\u0142oni\u0107 pozytywnej roli medi\u00f3w publicznych we wspieraniu i upowszechnianiu kultury (tutaj nie wymienionej). Media maj\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 i s\u0142u\u017c\u0105 zaspokojeniu \u201edemokratycznych, socjalnych i kulturowych potrzeb spo\u0142ecze\u0144stwa\u201d. Niekoniecznie trzeba wskazywa\u0107 na terapeutyczny wp\u0142yw muzyki klasycznej transmitowanej przez radio czy edukacyjne korzy\u015bci p\u0142yn\u0105ce z czytania felieton\u00f3w prasowych, aby ujrze\u0107 plusy. Chodzi raczej o ukryty w programie medialnym idea\u0142, kt\u00f3ry winien prowadzi\u0107 ku respektowaniu autotelicznych zachowa\u0144 cz\u0142owieka, ku stwarzaniu warunk\u00f3w i przestrzeni, gdzie pomi\u0119dzy cz\u0142owiekiem a kultur\u0105 nawi\u0105za\u0142aby si\u0119 trwa\u0142a korespondencja.<\/p>\n

Cytowany we wst\u0119pie Mateusz Halawa zach\u0119ca do wsp\u00f3lnego namys\u0142u \u201enad prowadzeniem racjonalnej polityki kulturalnej\u201d, do przyjrzenia si\u0119 \u201einstytucjom powo\u0142anym przez pa\u0144stwo do upowszechniania kultury, w tym szkolnictwu\u201d, w ko\u0144cu \u2013 za Gombrowiczem \u2013 do wyrobienia w sobie \u201ekrn\u0105brnego ducha\u201d, kt\u00f3ry \u201estara si\u0119 w\u0142a\u015bnie o przywr\u00f3cenie cz\u0142owiekowi jego suwerenno\u015bci i niezale\u017cno\u015bci w stosunku do tych Bog\u00f3w i Muz, kt\u00f3re, ostatecznie, s\u0105 jego, cz\u0142owieka, tworem\u201d20<\/sup>. Czy dzisiejsza przestrze\u0144 kulturalna, przestrze\u0144, w kt\u00f3rej tak wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 media, jest takim w\u0142a\u015bnie \u201educhem\u201d? S\u0105dz\u0119, \u017ce pytanie to pozostaje na razie otwarte.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przeprowadzone w marcu 2007 roku badania TNS OBOP-u wykaza\u0142y, \u017ce ponad 70 procent doros\u0142ych Polak\u00f3w nie uczestniczy w wydarzeniach kulturalnych. W opartym na tych wynikach tek\u015bcie (Nie)kulturalna Polska<\/em> Tomasz Handzlik stwierdzi\u0142 \u201ekatastrofalny poziom zainteresowania kultur\u0105 w Polsce\u201d…<\/p>\n","protected":false},"author":70,"featured_media":1365,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[286,288,377,484,287,283,56,289,849,659,285],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[14078],"yoast_head":"\nKultura a jej obraz medialny<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Aczkolwiek kultura zdradza wyra\u017ane cechy autonomii, przede wszystkim zdolna jest wzgl\u0119dem zewn\u0119trznych czynnik\u00f3w zachowa\u0107 niezale\u017cno\u015b\u0107....\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/albert-misciorak-kultura-a-jej-obraz-medialny\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/albert-misciorak-kultura-a-jej-obraz-medialny\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/albert-misciorak-kultura-a-jej-obraz-medialny#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/02\/filharmonia-wroclawska-artur-misciorak-2009-1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/02\/filharmonia-wroclawska-artur-misciorak-2009-1.jpg\",\"width\":\"1000\",\"height\":\"671\",\"caption\":\"Filharmonia Wroc\u0142awska w przestrzeni miejskiej i aksjotycznej (nieobserwowalnej wprost), fot. Artur Mi\u015bciorak, 2009\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/albert-misciorak-kultura-a-jej-obraz-medialny#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/albert-misciorak-kultura-a-jej-obraz-medialny\",\"name\":\"Kultura a jej obraz medialny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/albert-misciorak-kultura-a-jej-obraz-medialny#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2010-02-04T20:21:57+00:00\",\"dateModified\":\"2020-11-05T10:04:42+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/24fb865b24bc7b164760fa20e50e31a6\"},\"description\":\"Aczkolwiek kultura zdradza wyra\u017ane cechy autonomii, przede wszystkim zdolna jest wzgl\u0119dem zewn\u0119trznych czynnik\u00f3w zachowa\u0107 niezale\u017cno\u015b\u0107....\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/albert-misciorak-kultura-a-jej-obraz-medialny#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/albert-misciorak-kultura-a-jej-obraz-medialny\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/albert-misciorak-kultura-a-jej-obraz-medialny#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Kultura a jej obraz medialny\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/24fb865b24bc7b164760fa20e50e31a6\",\"name\":\"Albert Mi\u015bciorak\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/albert-misciorak\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Kultura a jej obraz medialny","description":"Aczkolwiek kultura zdradza wyra\u017ane cechy autonomii, przede wszystkim zdolna jest wzgl\u0119dem zewn\u0119trznych czynnik\u00f3w zachowa\u0107 niezale\u017cno\u015b\u0107....","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/albert-misciorak-kultura-a-jej-obraz-medialny","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/albert-misciorak-kultura-a-jej-obraz-medialny\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/albert-misciorak-kultura-a-jej-obraz-medialny#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/02\/filharmonia-wroclawska-artur-misciorak-2009-1.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/02\/filharmonia-wroclawska-artur-misciorak-2009-1.jpg","width":"1000","height":"671","caption":"Filharmonia Wroc\u0142awska w przestrzeni miejskiej i aksjotycznej (nieobserwowalnej wprost), fot. Artur Mi\u015bciorak, 2009"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/albert-misciorak-kultura-a-jej-obraz-medialny#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/albert-misciorak-kultura-a-jej-obraz-medialny","name":"Kultura a jej obraz medialny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/albert-misciorak-kultura-a-jej-obraz-medialny#primaryimage"},"datePublished":"2010-02-04T20:21:57+00:00","dateModified":"2020-11-05T10:04:42+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/24fb865b24bc7b164760fa20e50e31a6"},"description":"Aczkolwiek kultura zdradza wyra\u017ane cechy autonomii, przede wszystkim zdolna jest wzgl\u0119dem zewn\u0119trznych czynnik\u00f3w zachowa\u0107 niezale\u017cno\u015b\u0107....","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/albert-misciorak-kultura-a-jej-obraz-medialny#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/albert-misciorak-kultura-a-jej-obraz-medialny"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/albert-misciorak-kultura-a-jej-obraz-medialny#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Kultura a jej obraz medialny"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/24fb865b24bc7b164760fa20e50e31a6","name":"Albert Mi\u015bciorak","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/albert-misciorak"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1363"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/70"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1363"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1363\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":48629,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1363\/revisions\/48629"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1365"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1363"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1363"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1363"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=1363"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=1363"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}