{"id":13768,"date":"2013-06-19T11:34:46","date_gmt":"2013-06-19T10:34:46","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=13768"},"modified":"2020-09-01T13:21:55","modified_gmt":"2020-09-01T12:21:55","slug":"ziemia-zwana-obiecana-kwartalnik-karta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/ziemia-zwana-obiecana-kwartalnik-karta","title":{"rendered":"Ziemia zwana obiecan\u0105"},"content":{"rendered":"<p>W pocz\u0105tkach XIX wieku \u0141\u00f3d\u017a by\u0142a niewielk\u0105 osad\u0105 (cho\u0107 prawa miejskie nadano jej ju\u017c w XV wieku), licz\u0105c\u0105 oko\u0142o 250 mieszka\u0144c\u00f3w, w granicach Kr\u00f3lestwa Polskiego pod zaborem rosyjskim. Dopiero decyzja w\u0142adz z 1820 roku o jej w\u0142\u0105czeniu do grona osad fabrycznych, jako o\u015brodka tkackiego, da\u0142a pocz\u0105tek industrializacji miasta. Masowy nap\u0142yw taniej si\u0142y roboczej po uw\u0142aszczeniu ch\u0142op\u00f3w spowodowa\u0142 jego \u017cywio\u0142owy rozw\u00f3j. W XX wiek \u0141\u00f3d\u017a wesz\u0142a wi\u0119c jako przemys\u0142owa metropolia, licz\u0105ca w 1900 roku oko\u0142o 300 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w, w 1914 roku \u2013 ju\u017c ponad 500 tysi\u0119cy. Obok Polak\u00f3w, stanowi\u0105cych ponad po\u0142ow\u0119 ludno\u015bci miasta, \u017cyli tu \u017bydzi (28 procent), Niemcy (18 procent) i niewielki odsetek Rosjan (g\u0142\u00f3wnie carskich urz\u0119dnik\u00f3w i wojskowych). Uruchamiano nowoczesne fabryki, kwit\u0142 handel, rodzi\u0142y si\u0119 i upada\u0142y wielkie fortuny, \u017cyj\u0105cy w n\u0119dzy robotnicy radykalizowali si\u0119, zasilaj\u0105c szeregi dzia\u0142aczy zrewoltowanego ruchu. \u0141\u00f3d\u017a sta\u0142a si\u0119 przez to unikalnym miejscem wsp\u00f3\u0142istnienia wielu narod\u00f3w, kultur i wyzna\u0144, a tak\u017ce miastem wyj\u0105tkowych kontrast\u00f3w spo\u0142ecznych. (Red.)<\/p>\n<figure id=\"attachment_13770\" aria-describedby=\"caption-attachment-13770\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/ziemia-zwana-obiecana-kwartalnik-karta\/od%c2%9f-2\/\" rel=\"attachment wp-att-13770\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-13770\" title=\"Sprzedawcy sukna i krawcy, 1900. Fot. ze zbior\u00f3w prywatnych \/ OK (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Karta)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/ziemia-zwana-obiecana-karta-75-2013-06-18-002-540x351.jpg\" alt=\"Sprzedawcy sukna i krawcy, 1900. Fot. ze zbior\u00f3w prywatnych \/ OK (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Karta)\" width=\"540\" height=\"351\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-13770\" class=\"wp-caption-text\">Sprzedawcy sukna i krawcy, 1900. Fot. ze zbior\u00f3w prywatnych \/ OK (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Karta)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Lata &#8217;00 <\/strong><\/p>\n<p>Najwi\u0119ksz\u0105 atrakcj\u0105 dla dzieci i starszych by\u0142a urz\u0105dzana rokrocznie na Zielone \u015awi\u0119ta zabawa ludowa zwana Fajk\u0105. Ju\u017c na tydzie\u0144 przed \u015bwi\u0119tem na Wodny Rynek zje\u017cd\u017cali wszelakiego rodzaju atleci, kataryniarze i b\u0142azny. Rynek wype\u0142nia\u0142y budy jarmarczne, muzea osobliwo\u015bci, karuzele, hu\u015btawki i w\u0119drowne teatry. Na \u015brodku placu ustawiano g\u0142adki, dwudziestometrowy s\u0142up, do wierzcho\u0142ka kt\u00f3rego przywi\u0105zywano butelk\u0119 wina. Umieszczony na dole napis g\u0142osi\u0142, \u017ce stanie si\u0119 ona w\u0142asno\u015bci\u0105 tego, kto j\u0105 zdo\u0142a zdj\u0105\u0107.<\/p>\n<p>Wielu m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn i ch\u0142opc\u00f3w usi\u0142owa\u0142o wspi\u0105\u0107 si\u0119 na szczyt s\u0142upa; cz\u0119sto zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce ten i \u00f3w by\u0142 ju\u017c blisko celu, gdy trac\u0105c si\u0142y, zje\u017cd\u017ca\u0142 w d\u00f3\u0142 w\u015br\u00f3d powszechnego \u015bmiechu. Zdarza\u0142o si\u0119 te\u017c, \u017ce ca\u0142a gromada ch\u0142opc\u00f3w, jeden za drugim, wspina\u0142a si\u0119 w g\u00f3r\u0119, a gdy ten, kt\u00f3ry by\u0142 na wierzchu, zacz\u0105\u0142 zsuwa\u0107 si\u0119 w d\u00f3\u0142, reszta, ku uciesze gapi\u00f3w, spada\u0142a ze s\u0142upa. Niekiedy pojawia\u0142 si\u0119 jaki\u015b akrobata, kt\u00f3ry udowadnia\u0142, \u017ce butelk\u0119 mo\u017cna zdj\u0105\u0107 bez trudu: w takim wypadku, na polecenie w\u0142adz miejskich zawiesza\u0142 on now\u0105 flaszk\u0119, wi\u0119ksz\u0105 od poprzedniej, i zabawa zaczyna\u0142a si\u0119 od nowa. \u201eS\u0142up szcz\u0119\u015bcia\u201d \u2013 tak go bowiem nazywano \u2013 cieszy\u0142 si\u0119 najwi\u0119kszym powodzeniem i by\u0142 stale oblegany przez ludzi. Nic dziwnego, \u015bmiechu by\u0142o przy nim co niemiara, no i nic to nie kosztowa\u0142o; za wszystkie inne rozrywki trzeba by\u0142o p\u0142aci\u0107.<\/p>\n<p>W\u0142adys\u0142aw Kossek<\/p>\n<p>***<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-13768 gallery-columns-5 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/ziemia-zwana-obiecana-kwartalnik-karta\/od%c2%9f'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/ziemia-zwana-obiecana-karta-75-2013-06-18-001-400x240.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Ulica Piotrkowska, 1900. Fot. ze zbior\u00f3w prywatnych \/ OK (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Karta)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-13769\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-13769'>\n\t\t\t\tUlica Piotrkowska, 1900. Fot. ze zbior\u00f3w prywatnych \/ OK (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Karta)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/ziemia-zwana-obiecana-kwartalnik-karta\/od%c2%9f-2'><img width=\"369\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/ziemia-zwana-obiecana-karta-75-2013-06-18-002.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Sprzedawcy sukna i krawcy, 1900. Fot. ze zbior\u00f3w prywatnych \/ OK (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Karta)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-13770\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-13770'>\n\t\t\t\tSprzedawcy sukna i krawcy, 1900. Fot. ze zbior\u00f3w prywatnych \/ OK (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Karta)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/ziemia-zwana-obiecana-kwartalnik-karta\/od%c2%9f-3'><img width=\"376\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/ziemia-zwana-obiecana-karta-75-2013-06-18-003.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Tramwaj do Pabianic, 1900. Fot. ze zbior\u00f3w prywatnych \/ OK (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Karta)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-13771\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-13771'>\n\t\t\t\tTramwaj do Pabianic, 1900. Fot. ze zbior\u00f3w prywatnych \/ OK (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Karta)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/ziemia-zwana-obiecana-kwartalnik-karta\/ziemia-zwana-obiecana-karta-75-2013-06-18-004'><img width=\"379\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/ziemia-zwana-obiecana-karta-75-2013-06-18-004.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Przemarsz oddzia\u0142\u00f3w armii rosyjskiej, 1914. Fot. ze zbior\u00f3w prywatnych \/ OK (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Karta)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-13772\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-13772'>\n\t\t\t\tPrzemarsz oddzia\u0142\u00f3w armii rosyjskiej, 1914. Fot. ze zbior\u00f3w prywatnych \/ OK (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Karta)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/ziemia-zwana-obiecana-kwartalnik-karta\/kolejka-po-make'><img width=\"339\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/ziemia-zwana-obiecana-karta-75-2013-06-18-005.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Ulica Andrzeja 7, grudzie\u0144 1915. Fot. ze zbior\u00f3w prywatnych \/ OK (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Karta)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-13773\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-13773'>\n\t\t\t\tUlica Andrzeja 7, grudzie\u0144 1915. Fot. ze zbior\u00f3w prywatnych \/ OK (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Karta)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Na wst\u0119pie zaznaczy\u0107 wypada, \u017ce \u0141\u00f3d\u017a, mimo i\u017c nie stanowi ani kraju, ani pa\u0144stwa, ma swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 narodowo\u015b\u0107 \u2013 s\u0105 to z niemiecka zwani \u201elodzermensche\u201d. Pierwotn\u0105 ich ojczyzn\u0105 by\u0142y Niemcy; d\u0142u\u017csze od kilku pokole\u0144 przebywanie w kraju naszym przeobrazi\u0142o w ko\u0144cu ich patriotyzm germa\u0144ski, lecz nie poci\u0105gn\u0119\u0142o do narodowo\u015bci polskiej. S\u0105 to ludzie przewa\u017cnie bez zasad politycznych \u2013 ojczyzn\u0119 znale\u017ali na gruncie \u0142\u00f3dzkim, tu zdobyli byt i stanowiska, przywi\u0105zali si\u0119 do miasta i dzisiaj s\u0105 bardzo patriotycznymi \u2013 \u201elodzermenschami\u201d&#8230;<\/p>\n<p>Gdyby zapyta\u0107 o w\u0142a\u015bciw\u0105 narodowo\u015b\u0107 og\u00f3\u0142 mieszka\u0144c\u00f3w \u0141odzi, jest rzecz\u0105 pewn\u0105, \u017ce znaczny procent nie umia\u0142by powiedzie\u0107, do jakiego spo\u0142ecze\u0144stwa ma si\u0119 zaliczy\u0107. W \u017cyciu potocznym sami nazywaj\u0105 si\u0119 \u201elodzermenschami\u201d i to im najzupe\u0142niej wystarcza. W takich warunkach o dok\u0142adnej statystyce narodowo\u015bciowej mowy by\u0107 nie mo\u017ce.<\/p>\n<p>Mimo wszystko, po\u015br\u00f3d wielu tych \u201eludzi \u0142\u00f3dzkich\u201d, daje si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 zwrot ku do\u015b\u0107 szybkiej z nami asymilacji, a dzieci \u201elodzermensch\u00f3w\u201d niekiedy otwarcie nazywaj\u0105 siebie Polakami.<\/p>\n[&#8230;] \u017bydzi, dzi\u0119ki swej niezwyk\u0142ej ruchliwo\u015bci i opanowaniu rynk\u00f3w handlowych, odgrywaj\u0105 w \u0141odzi pot\u0119\u017cn\u0105 rol\u0119 i bodaj czy nie zyskali najwi\u0119kszych wp\u0142yw\u00f3w. Stanowi\u0105 trzeci\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w. Liczy si\u0119 z nimi og\u00f3\u0142 \u0142odzian, zale\u017cy od nich nie tylko miejscowa prasa polska, teatr, instytucje spo\u0142eczne, ale nawet cukiernie na wyra\u017ane \u017c\u0105danie \u201ego\u015bci\u201d nie trzymaj\u0105 pism nieprzychylnych \u017bydom, prenumeruj\u0105c w zamian \u201eIzraelit\u0119\u201d, a cz\u0119sto dzienniki \u017cargonowe.<\/p>\n[&#8230;] Polacy nabieraj\u0105 w \u0141odzi zmys\u0142u przedsi\u0119biorczego, odradzaj\u0105 si\u0119 ze szlachetczyzny, wydostaj\u0105 si\u0119 ze sfer przes\u0105d\u00f3w i dziwnych niekiedy konwenans\u00f3w \u017cyciowych.<\/p>\n<p>Od \u0142odzian bije \u017cycie i energia, bije zapa\u0142 do wywalczenia niezale\u017cnych stanowisk. Wyrabiaj\u0105 w sobie pracowito\u015b\u0107 i rzutko\u015b\u0107. Ekonomia krajowa przesta\u0142a wierzy\u0107 w wy\u0142\u0105czn\u0105 pot\u0119g\u0119 i donios\u0142o\u015b\u0107 rolnictwa \u2013 wytw\u00f3rczo\u015b\u0107 przemys\u0142owa musi p\u00f3j\u015b\u0107 w parze z soch\u0105 i bron\u0105. Musimy i\u015b\u0107 naprz\u00f3d.<\/p>\n<p>Micha\u0142 Na\u0142\u0119cz<\/p>\n<figure id=\"attachment_13771\" aria-describedby=\"caption-attachment-13771\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/ziemia-zwana-obiecana-kwartalnik-karta\/od%c2%9f-3\/\" rel=\"attachment wp-att-13771\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-13771\" title=\"Tramwaj do Pabianic, 1900. Fot. ze zbior\u00f3w prywatnych \/ OK (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Karta)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/ziemia-zwana-obiecana-karta-75-2013-06-18-003-540x344.jpg\" alt=\"Tramwaj do Pabianic, 1900. Fot. ze zbior\u00f3w prywatnych \/ OK (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Karta)\" width=\"540\" height=\"344\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-13771\" class=\"wp-caption-text\">Tramwaj do Pabianic, 1900. Fot. ze zbior\u00f3w prywatnych \/ OK (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Karta)<\/figcaption><\/figure>\n<p>***<\/p>\n<p><strong>Lata &#8217;10<\/strong><\/p>\n<p>To by\u0142o bardzo dziwne miasto, owa \u0141\u00f3d\u017a, przez nikogo w tych czasach nie kochana. Mo\u017ce przez jej mieszka\u0144c\u00f3w, chocia\u017c i tego nie jestem pewien. \u0141\u00f3d\u017a to by\u0142y trzy, co ja m\u00f3wi\u0119 \u2013 cztery miasta albo mo\u017ce i wi\u0119cej. Na pewno wi\u0119cej. By\u0142a \u0141\u00f3d\u017a Polak\u00f3w, \u0141\u00f3d\u017a \u017byd\u00f3w, \u0141\u00f3d\u017a Niemc\u00f3w. By\u0142a \u0141\u00f3d\u017a Ba\u0142ut, \u0141\u00f3d\u017a Chojen, \u0141\u00f3d\u017a \u015ar\u00f3dmie\u015bcia. W mojej pami\u0119ci pozosta\u0142a \u0141\u00f3d\u017a ulic i dzielnic zamieszkanych g\u0142\u00f3wnie przez ha\u0142a\u015bliw\u0105, rozdygotan\u0105, zagonion\u0105, niespokojn\u0105 biedot\u0119 \u017cydowsk\u0105, \u017cyj\u0105c\u0105 od soboty do soboty, od Jom Kipur jednego roku do Jom Kipur drugiego. Na Nowomiejskiej i na Wschodniej, na Kamiennej i na Pfeffera, na Po\u0142udniowej i \u017bydowskiej \u2013 ona w\u0142a\u015bnie, kapciarsko-rzemie\u015blniczo-handlarska biedota by\u0142a wizyt\u00f3wk\u0105 tej cz\u0119\u015bci miasta.<\/p>\n<p>W ponurych, szarych, brudnych kamienicach ponure, szare, brudne mieszkania zapchane by\u0142y gratami, dzie\u0107mi i zawsze pachnia\u0142y cebul\u0105 i praniem. W tych to mieszkaniach, podczas pi\u0105tkowo-sobotnich spotka\u0144, opowiadano sobie o fortunie Pozna\u0144skiego, o m\u0105dro\u015bci i wp\u0142ywach tego czy innego cadyka, o ostatniej roli Molly Picon, o chorobach dzieci i o podatkach, co oddycha\u0107 \u017bydom nie pozwalaj\u0105, o Palestynie i o Trockim.<\/p>\n<p>Arnold Mostowicz<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>\u017bycie ulicy ze\u015brodkowuje si\u0119 na Piotrkowskiej. Szeregi taks\u00f3wek pruj\u0105 powietrze, unosz\u0105c spiesz\u0105cych si\u0119 do wi\u0119kszych i mniejszych fabryk dyrektor\u00f3w, adwokat\u00f3w spiesz\u0105cych si\u0119 do sali s\u0105dowej \u2013 ludzi pracy na wy\u017cszych stanowiskach, dla kt\u00f3rych \u201eczas to pieni\u0105dz\u201d. Ci ludzie, pogr\u0105\u017ceni we w\u0142asnych my\u015blach, oboj\u0119tnie wodz\u0105 oczyma po tych t\u0142ocz\u0105cych si\u0119 na chodnikach. Rzuc\u0105 nerwowo okiem na zegar u wylotu ulicy Dzielnej lub na bank, gdzie maj\u0105 swoje lokaty, lub w okna wystawowe bankrutuj\u0105cej firmy. Bo przecie\u017c to nie jest spacerowa przeja\u017cd\u017cka, ale inna forma pospiesznego my\u015blenia w taks\u00f3wce. Ch\u0142opak wykrzykuj\u0105cy na ca\u0142y g\u0142os \u201eKu-ryjerek\u201d lub \u201eRepu-blika\u201d podbiega do znanej twarzy \u201epana dygnitarza\u201d czy \u201egrubej ryby\u201d i wrzuca pospiesznie do taks\u00f3wki numer dziennika z uk\u0142onami przyjaznymi. Dygnitarz rzuca okiem na dziennik, patrzy na dzia\u0142 gie\u0142dowy i zwija gazet\u0119 w tr\u0105bk\u0119, by dalej my\u015ble\u0107 o swoich sprawach.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n[&#8230;] Widzi si\u0119 d\u0142ugie twarze chudych robotnik\u00f3w niemieckich, starannie, czysto ubranych, widzi si\u0119 polskich \u201erobociarzy\u201d rozgadanych, nieco podnieconych, podra\u017cnionych nerwami. W\u015br\u00f3d jednych i drugich n\u0119dznie przyodziane dziewczyny i kobiety fabryczne. Nie jest ten widok mi\u0142y. Nie mo\u017cna szczyci\u0107 si\u0119 zdrowiem tej warstwy, rado\u015bci\u0105 z \u017cycia, ch\u0119ci\u0105 u\u017cywania. Psychologia rozpaczy \u2013 w\u00f3dka \u201esiwucha\u201d.<\/p>\n[\u2026] I tak mkn\u0105 ci ludzie wzd\u0142u\u017c czerwonego muru, wzd\u0142u\u017c bia\u0142ych p\u0142ot\u00f3w, na \u015bcie\u017cki boczne traw\u0105 poros\u0142e, na wie\u015b ju\u017c prawie \u2013 id\u0105 pochyleni z latarkami lub z blaszank\u0105 tylko. Sun\u0105 gromadami, potem si\u0119 jak cienie zwijaj\u0105 i wyd\u0142u\u017caj\u0105 na zakr\u0119tach ulic, gin\u0105 gdzie\u015b za latarniami podmiejskimi. Noc pokrywa wszystko [\u2026].<\/p>\n<p>Tego obrazu \u0142\u00f3dzkiego przemys\u0142u mo\u017cna pozazdro\u015bci\u0107 \u0141odzi. Tyle grozy, tyle mocy, Tyle pracy. Bo nawet brzydota ma czar i pi\u0119kno. To element bardzo wa\u017cny z punktu narodowego, zapewniaj\u0105cy polsko\u015b\u0107 \u0141odzi. Ale i to element wielce niespokojny, walcz\u0105cy o byt i solidarnie id\u0105cy. Jest tam si\u0142a, ale id\u0105ca na pi\u0119\u015bci, rewolucyjnie usposobiona, jednak dr\u017c\u0105ca o to, \u017ceby nie utraci\u0107 zaj\u0119cia.<\/p>\n<p>C.B. Aleksandrowicz<\/p>\n<figure id=\"attachment_13769\" aria-describedby=\"caption-attachment-13769\" style=\"width: 523px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/ziemia-zwana-obiecana-kwartalnik-karta\/od%c2%9f\/\" rel=\"attachment wp-att-13769\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-13769\" title=\"Ulica Piotrkowska, 1900. Fot. ze zbior\u00f3w prywatnych \/ OK (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Karta)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/ziemia-zwana-obiecana-karta-75-2013-06-18-001-523x800.jpg\" alt=\"Ulica Piotrkowska, 1900. Fot. ze zbior\u00f3w prywatnych \/ OK (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Karta)\" width=\"523\" height=\"800\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-13769\" class=\"wp-caption-text\">Ulica Piotrkowska, 1900. Fot. ze zbior\u00f3w prywatnych \/ OK (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Karta)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Lata &#8217;20 <\/strong><\/p>\n<blockquote><p>W twoich facjatkach krzywych i garbatych,<br \/>\nW twoich piwnicach, w godnych psa pos\u0142aniach,<br \/>\nU bezrobotnego i chorego taty,<br \/>\nU matki, kt\u00f3ra \u0142ata bielizn\u0119 \u2013 i z prania<br \/>\nPrzy zakopconej lampie<br \/>\nO\u015blep\u0142a, blado\u015bci\u0105 \u015bwieci:<br \/>\nJa, dziecko twoich dzieci,<br \/>\nP\u00f3\u0142nagi, opuszczony,<br \/>\nSytego k\u0105ska spragniony<br \/>\nRos\u0142em zawzi\u0119cie<br \/>\nKu dzisiejszym dniom,<br \/>\nDniom smutku, n\u0119dzy i walki od nowa,<br \/>\nGdy po\u017c\u0105daniem ognistym p\u0142on\u0105 s\u0142owa<br \/>\nRw\u0105ce si\u0119 do wolno\u015bci.<br \/>\nNa ulicach twych krzycz\u0105 dono\u015bnie<br \/>\nZ nienawi\u015bci\u0105,<br \/>\nZ odwag\u0105 przebudzon\u0105 \u2013<br \/>\nO domu m\u00f3j!<br \/>\nBa\u0142uty!<em>M\u00f3j dom<\/em>, Motel Koz\u0142owski<\/p><\/blockquote>\n<p>***<\/p>\n<p>Moi rodzice snuli wspania\u0142e plany dla swoich dw\u00f3ch syn\u00f3w: kupi\u0105 dwie maszyny dziewiarskie \u2013 oczywi\u015bcie r\u0119cznie nap\u0119dzane \u2013 i te mo\u017cna by umie\u015bci\u0107 gdzie\u015b w mieszkaniu, \u017ceby ch\u0142opcy mogli pracowa\u0107 i zarabia\u0107 na \u017cycie bez nara\u017cania si\u0119 na korupcj\u0119 i nowe zwyczaje panuj\u0105ce w zak\u0142adach pracy \u2013 w fabrykach, gdzie si\u0142a zwi\u0105zk\u00f3w narasta\u0142a i przybiera\u0142a agresywnej mocy, gdzie m\u0119\u017cczy\u017ani i kobiety pracowali razem, razem jadali i razem \u015bpiewali bezbo\u017cne piosenki. [&#8230;]\n<p>M\u00f3j brat pracowa\u0142 dla pobo\u017cnego cz\u0142owieka, chasyda, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 ma\u0142\u0105 manufaktur\u0119 i sk\u0142onny by\u0142 mnie przyj\u0105\u0107 jako praktykanta. Sprawa za\u0142atwiona. Pewnego niedzielnego ranka znalaz\u0142em si\u0119 przy pracy w ma\u0142ej fabryczce dziewiarskiej. [&#8230;] Radzi\u0142em sobie nie\u017ale, jak na pocz\u0105tkuj\u0105cego, ale my\u015bli moje by\u0142y gdzie indziej. Jeszcze nie oswoi\u0142em si\u0119 ze zmianami w moim \u017cyciu. [&#8230;] By\u0142em zaniepokojony perspektyw\u0105 kontakt\u00f3w z nieznajomymi lud\u017ami w \u015bwiecie interesu. Przywyk\u0142em do poczucia bezpiecze\u0144stwa, kt\u00f3re dawa\u0142o mi \u015brodowisko domu modlitewnego. W kontaktach poza tym \u015brodowiskiem by\u0142em wstydliwy i niepewny siebie. [&#8230;]\n<p>W poszukiwaniu nowego zatrudnienia musia\u0142em podczas dnia odwiedza\u0107 ma\u0142e manufaktury dziewiarskie. Moje rozmowy z pracownikami by\u0142y nacechowane niezr\u0119czn\u0105 nie\u015bmia\u0142o\u015bci\u0105. A najgorszym odkryciem by\u0142 fakt, \u017ce w niekt\u00f3rych zak\u0142adach pracy m\u0119\u017cczy\u017ani i kobiety rzeczywi\u015bcie razem pracowali. Kiedy pewnego razu m\u0142oda dziewczyna przeprowadzi\u0142a ze mn\u0105 rozmow\u0119 na temat pracy, by\u0142em tak sparali\u017cowany nie\u015bmia\u0142o\u015bci\u0105, \u017ce nagle obla\u0142em si\u0119 rumie\u0144cem i zabrak\u0142o mi s\u0142\u00f3w. Doprawdy nigdy przedtem nie mia\u0142em okazji rozmawia\u0107 z nieznan\u0105 mi dziewczyn\u0105. Nawet w towarzystwie m\u0142odszych ode mnie kuzynek czu\u0142em si\u0119 skr\u0119powany, a tu \u2013 prosz\u0119, przede mn\u0105 siedzia\u0142a ca\u0142kowicie obca mi osoba, kobieta, kt\u00f3ra wypytywa\u0142a mnie w jak najbardziej rzeczowy spos\u00f3b o moje nazwisko, moje kwalifikacje i tym podobne. Do dzi\u015b nie jestem pewien, czy dziewczyna zako\u0144czy\u0142a nasz\u0105 rozmow\u0119 informacj\u0105, \u017ce nie ma dla mnie pracy, czy te\u017c porzuci\u0142em j\u0105 w po\u0142owie zdania i uciek\u0142em.<\/p>\n<p>Pami\u0119tam jednak, \u017ce p\u00f3\u017aniej stan\u0105\u0142em przed tym budynkiem i t\u0142umaczy\u0142em sobie, \u017ce zas\u0142u\u017cy\u0142em na wszelkie z\u0142o, kt\u00f3re los mi zgotuje za to, \u017ce porzuci\u0142em studiowanie Tory na rzecz dziewiarstwa! [&#8230;]\n<p>Nie pobra\u0142em nigdy wykszta\u0142cenia \u015bwieckiego i wobec tego moja znajomo\u015b\u0107 polskiego j\u0119zyka jest s\u0142aba. W \u0141odzi, kt\u00f3ra liczy sobie ponad 200 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w pochodzenia \u017cydowskiego, mo\u017cna by mieszka\u0107 bez konieczno\u015bci u\u017cywania j\u0119zyka polskiego. W \u015bwiecie interesu natomiast zmuszony by\u0142em do za\u0142atwiania przer\u00f3\u017cnych spraw, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 moj\u0105 kulaw\u0105 polszczyzn\u0105. Za\u0142atwia\u0142em sprawy z urz\u0119dem podatkowym, z dzia\u0142ami zakupu oraz z agentami zaopatrzenia bez wi\u0119kszych trudno\u015bci.<\/p>\n<p>Itzhak Cytrynowski<\/p>\n<p><strong>Lata &#8217;30<\/strong><\/p>\n<p>Weszli\u015bmy we tr\u00f3jk\u0119 do pokoju. [&#8230;] Zasiedli\u015bmy na rozchybotanych krzes\u0142ach, przy rozchybotanym stole. Stefan dosta\u0142 z kieszeni paczk\u0119 z kilkoma w niej pozosta\u0142ymi papierosami, wyci\u0105gn\u0105\u0142 w stron\u0119 ojca. Zawaha\u0142 si\u0119 i wzi\u0105\u0142 jeden. \u201eEe, chyba si\u0119 nie strefni\u0119.\u201d<\/p>\n<p>Zapalili, zaci\u0105gali si\u0119 d\u0142ugo, nie bardzo wiedz\u0105c, jak wybrn\u0105\u0107 z niezr\u0119cznej sytuacji. Siedzia\u0142am jak trusia, z bij\u0105cym sercem.<\/p>\n<p>\u2013 A wi\u0119c, c\u00f3rko, to jest ten tw\u00f3j goj! \u2013 i natychmiast sprostowa\u0142. \u2013 Ten tw\u00f3j Polak.<br \/>\n\u2013 Stefan, tato, to Rosjanin.<br \/>\n\u2013 Oo, Rosjanin. To gorzej jeszcze ni\u017c my\u015bla\u0142em! Rosjanin \u2013 przez oczy przelecia\u0142 mu wyraz niek\u0142amanego strachu. \u2013 Znaczy si\u0119, kozak!<br \/>\n\u2013 Z Ba\u0142ut, tato! Oswojony, \u0142agodny jak baranek. Z r\u0119ki jada&#8230;<br \/>\n\u2013 Do czasu. Ka\u017cdy bez wyj\u0105tku goj pije i bije swoj\u0105 \u017con\u0119.<br \/>\n\u2013 Ee, to ju\u017c pr\u0119dzej ja jego bi\u0107 b\u0119d\u0119, je\u015bli zas\u0142u\u017cy. Ale nie zas\u0142u\u017cy \u2013 bo dobry cz\u0142owiek. [&#8230;]\n\u2013 Panie drogi! \u2013 ojciec zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 wprost do Stefana, kalecz\u0105c te nieliczne zaledwie zdania polskie, rosyjskie, jakimi dysponowa\u0142; brzmia\u0142y zbyt przejmuj\u0105co, by wydawa\u0142y si\u0119 \u015bmieszne. \u2013 Panie mi\u0142y! Ju\u017c widz\u0119, \u017ce jest pan dobry, porz\u0105dny cz\u0142owiek, cho\u0107 nie \u017byd.<\/p>\n<p>Stanis\u0142awa Sowi\u0144ska<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p>Drog\u0105 powrotn\u0105 z rynku, a niekiedy celem odr\u0119bnych wypraw, by\u0142 odcinek G\u0142\u00f3wnej, mi\u0119dzy Kili\u0144skiego i Sienkiewicza. Tam, po p\u00f3\u0142nocnej stronie ulicy, znajdowa\u0142y si\u0119 ma\u0142e masarnie i jeszcze mniejsze przy nich sklepiki. Chodzi\u0142o si\u0119 tam po ma\u0142o wykwintne, za to smakowite wyroby, takie jak salceson, \u201eleberka\u201d [w\u0105trobianka], ale przede wszystkim kaszanka. O sta\u0142ej na og\u00f3\u0142 porze sam mistrz lub jego czeladnik wynosi\u0142 z zaplecza wielkie drewniane dzie\u017ce pe\u0142ne kaszanek, z kt\u00f3rych bucha\u0142a wonna para. Ustawia\u0142a si\u0119 wtedy niewielka i b\u0142yskawicznie obs\u0142ugiwana kolejka.<\/p>\n<figure id=\"attachment_13772\" aria-describedby=\"caption-attachment-13772\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/ziemia-zwana-obiecana-kwartalnik-karta\/ziemia-zwana-obiecana-karta-75-2013-06-18-004\/\" rel=\"attachment wp-att-13772\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-13772\" title=\"Przemarsz oddzia\u0142\u00f3w armii rosyjskiej, 1914. Fot. ze zbior\u00f3w prywatnych \/ OK (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Karta)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/ziemia-zwana-obiecana-karta-75-2013-06-18-004-540x341.jpg\" alt=\"Przemarsz oddzia\u0142\u00f3w armii rosyjskiej, 1914. Fot. ze zbior\u00f3w prywatnych \/ OK (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Karta)\" width=\"540\" height=\"341\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-13772\" class=\"wp-caption-text\">Przemarsz oddzia\u0142\u00f3w armii rosyjskiej, 1914. Fot. ze zbior\u00f3w prywatnych \/ OK (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Karta)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Obok, w r\u00f3wnoleg\u0142ej kolejce, sta\u0142y kobiety z garnkami, ba\u0144kami lub ma\u0142ymi wiadrami, spogl\u0105daj\u0105ce niespokojnie na du\u017cy kocio\u0142 z ocynkowanej blachy, taki sam, jak do gotowania bielizny. Z tego kot\u0142a sprzedaj\u0105cy nabiera\u0142 du\u017c\u0105 chochl\u0105 zawiesist\u0105, brunatnaw\u0105 ciecz z drobnymi kawa\u0142kami o sta\u0142ej konsystencji i nape\u0142nia\u0142 ni\u0105 podstawiane naczynia. Kupuj\u0105ce kobiety cz\u0119sto domaga\u0142y si\u0119, aby \u201ezagarn\u0105\u0142 od dna\u201d. Ten bardzo \u0142\u00f3dzki produkt, a w\u0142a\u015bciwie p\u00f3\u0142produkt, powszechnie znany jako \u201ewursztzupa\u201d, by\u0142 w istocie odpadem \u2013 p\u0142ynem po ugotowanych w nim kaszankach i kie\u0142basach. Jego ogromn\u0105 zalet\u0105 by\u0142y wielkie oka t\u0142uszczu i rozdrobnione kawa\u0142ki w\u0119dlin, a g\u0142\u00f3wnym walorem \u2013 niska cena. Rozcie\u0144czona wod\u0105 \u201ewursztzupa\u201d z ziemniakami, zalana barszczem lub zarzucona kiszon\u0105 kapust\u0105 nie wymaga\u0142a okrasy, stanowi\u0142a podstawowe, cenione danie obiadowe wielu rodzin.<\/p>\n[\u2026] Dla mnie dwie cechy decydowa\u0142y o osobliwej fizjonomii tego miasta: \u201erolwagi\u201d ci\u0105gni\u0119te po bruku przez dwa ci\u0119\u017ckie perszerony i chustki na ramionach \u0142\u00f3dzkich kobiet. \u201eRolwaga\u201d, jeden z licznych przyswojonych przez \u0142\u00f3dzk\u0105 gwar\u0119 germanizm\u00f3w, oznacza\u0142 du\u017c\u0105 platform\u0119, najpierw na metalowych, p\u00f3\u017aniej na ogumionych ko\u0142ach, za\u0142adowan\u0105 poza granice mo\u017cliwo\u015bci belami bawe\u0142ny lub prz\u0119dz\u0105 na tekturowych \u201etytlach\u201d. Cz\u0119sto ubezpiecza\u0142 ten transport starozakonny \u017byd, w czarnym cha\u0142acie i w jarmu\u0142ce na g\u0142owie. By\u0142 to widok powszechny, r\u00f3wnie\u017c na Piotrkowskiej. Innym, typowo \u0142\u00f3dzkim obrazem, zw\u0142aszcza w dzielnicach robotniczych, by\u0142y kobiety w grubych, we\u0142nianych chustach w krat\u0119, zarzuconych na plecy i ramiona. By\u0142o to okrycie uniwersalne, niezwi\u0105zane w\u0142a\u015bciwie ani z por\u0105 roku, ani z wiekiem kobiety, a jedynie ze spo\u0142ecznym \u015brodowiskiem, z kt\u00f3rego si\u0119 wywodzi\u0142a. Chustka zast\u0119powa\u0142a te\u017c w\u00f3zek dzieci\u0119cy; owini\u0119te w ni\u0105 niemowl\u0119, a czasem i dwoje, bezpieczniej i \u0142atwiej by\u0142o nie\u015b\u0107.<\/p>\n<p>Halina Klatkowa<\/p>\n<p><strong>\u0179r\u00f3d\u0142a wykorzystane w tek\u015bcie<\/strong>:<\/p>\n<p>1. C.B. Aleksandrowicz, <em>\u0141\u00f3d\u017a \u2013 miasto dym\u00f3w<\/em>, \u201eGiewont\u201d nr 3, \u0141\u00f3d\u017a\u2013Zakopane 1923.<br \/>\n2. Itzhak Cytrynowski, <em>\u201eAnd I will remember my covenant&#8230;\u201d<\/em>, Melbourne 1988, t\u0142um. z angielskiego Barbara Herchenreder.<br \/>\n3. Stefan Gorski (Micha\u0142 Na\u0142\u0119cz), <em>\u0141\u00f3d\u017a sp\u00f3\u0142czesna. Obrazki i szkice publicystyczne<\/em>, \u0141\u00f3d\u017a 1904.<br \/>\n4. Halina Klatkowa, <em>\u017byciorys nie tylko naukowy<\/em>, [w:] <em>Moja droga do nauki<\/em>, red. El\u017cbieta Paradowska, \u0141\u00f3d\u017a 1996.<br \/>\n5. W\u0142adys\u0142aw Kossek, <em>Kartki z \u017cyciorysu proletariusza<\/em>, [w:] <em>Wspomnienia weteran\u00f3w rewolucji 1905 i 1917 roku<\/em>, \u0141\u00f3d\u017a 1967.<br \/>\n6. Motel Koz\u0142owski, <em>M\u00f3j dom<\/em>, [w:] <em>Antologia poezji \u017cydowskiej<\/em>, red. Arnold S\u0142ucki, Warszawa 1983, t\u0142um. Ewa Lipska.<br \/>\n7. Arnold Mostowicz, <em>\u017b\u00f3\u0142ta gwiazda i czerwony krzy\u017c<\/em>, Warszawa 1988.<br \/>\n8. Stanis\u0142awa Sowi\u0144ska, <em>Okrutne lata<\/em>, Biblioteka Narodowa, rkps. sygn. akc. 14256.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W pocz\u0105tkach XIX wieku \u0141\u00f3d\u017a by\u0142a niewielk\u0105 osad\u0105 (cho\u0107 prawa miejskie nadano jej ju\u017c w XV wieku), licz\u0105c\u0105 oko\u0142o 250 mieszka\u0144c\u00f3w, w granicach Kr\u00f3lestwa Polskiego pod zaborem rosyjskim. Dopiero decyzja w\u0142adz z 1820 roku o jej w\u0142\u0105czeniu do grona osad fabrycznych, jako o\u015brodka tkackiego, da\u0142a pocz\u0105tek industrializacji miasta. Masowy nap\u0142yw taniej si\u0142y roboczej po uw\u0142aszczeniu ch\u0142op\u00f3w spowodowa\u0142 jego \u017cywio\u0142owy rozw\u00f3j.<\/p>\n","protected":false},"author":266,"featured_media":13769,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[1828,1829,1833,529,1831,589,1827,1830,1832,1826,1837],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[1836],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Ziemia zwana obiecan\u0105<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"W pocz\u0105tkach XIX wieku \u0141\u00f3d\u017a by\u0142a niewielk\u0105 osad\u0105, licz\u0105c\u0105 oko\u0142o 250 mieszka\u0144c\u00f3w, w granicach Kr\u00f3lestwa Polskiego pod zaborem rosyjskim.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/ziemia-zwana-obiecana-kwartalnik-karta\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/ziemia-zwana-obiecana-kwartalnik-karta\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/ziemia-zwana-obiecana-kwartalnik-karta#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/ziemia-zwana-obiecana-karta-75-2013-06-18-001.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/ziemia-zwana-obiecana-karta-75-2013-06-18-001.jpg\",\"width\":556,\"height\":850,\"caption\":\"Ulica Piotrkowska, 1900. Fot. ze zbior\u00f3w prywatnych \/ OK (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Karta)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/ziemia-zwana-obiecana-kwartalnik-karta#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/ziemia-zwana-obiecana-kwartalnik-karta\",\"name\":\"Ziemia zwana obiecan\u0105\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/ziemia-zwana-obiecana-kwartalnik-karta#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2013-06-19T10:34:46+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:21:55+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/cb16a5d3a750d7e0acfaedb0b3c0ad33\"},\"description\":\"W pocz\u0105tkach XIX wieku \u0141\u00f3d\u017a by\u0142a niewielk\u0105 osad\u0105, licz\u0105c\u0105 oko\u0142o 250 mieszka\u0144c\u00f3w, w granicach Kr\u00f3lestwa Polskiego pod zaborem rosyjskim.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/ziemia-zwana-obiecana-kwartalnik-karta#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/ziemia-zwana-obiecana-kwartalnik-karta\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/ziemia-zwana-obiecana-kwartalnik-karta#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Ziemia zwana obiecan\u0105\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/cb16a5d3a750d7e0acfaedb0b3c0ad33\",\"name\":\"Zesp\u00f3\u0142 redakcji kwartalnika Karta\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/zespol-redakcji-karty\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Ziemia zwana obiecan\u0105","description":"W pocz\u0105tkach XIX wieku \u0141\u00f3d\u017a by\u0142a niewielk\u0105 osad\u0105, licz\u0105c\u0105 oko\u0142o 250 mieszka\u0144c\u00f3w, w granicach Kr\u00f3lestwa Polskiego pod zaborem rosyjskim.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/ziemia-zwana-obiecana-kwartalnik-karta","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/ziemia-zwana-obiecana-kwartalnik-karta\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/ziemia-zwana-obiecana-kwartalnik-karta#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/ziemia-zwana-obiecana-karta-75-2013-06-18-001.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/ziemia-zwana-obiecana-karta-75-2013-06-18-001.jpg","width":556,"height":850,"caption":"Ulica Piotrkowska, 1900. Fot. ze zbior\u00f3w prywatnych \/ OK (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Karta)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/ziemia-zwana-obiecana-kwartalnik-karta#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/ziemia-zwana-obiecana-kwartalnik-karta","name":"Ziemia zwana obiecan\u0105","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/ziemia-zwana-obiecana-kwartalnik-karta#primaryimage"},"datePublished":"2013-06-19T10:34:46+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:21:55+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/cb16a5d3a750d7e0acfaedb0b3c0ad33"},"description":"W pocz\u0105tkach XIX wieku \u0141\u00f3d\u017a by\u0142a niewielk\u0105 osad\u0105, licz\u0105c\u0105 oko\u0142o 250 mieszka\u0144c\u00f3w, w granicach Kr\u00f3lestwa Polskiego pod zaborem rosyjskim.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/ziemia-zwana-obiecana-kwartalnik-karta#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/ziemia-zwana-obiecana-kwartalnik-karta"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/ziemia-zwana-obiecana-kwartalnik-karta#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Ziemia zwana obiecan\u0105"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/cb16a5d3a750d7e0acfaedb0b3c0ad33","name":"Zesp\u00f3\u0142 redakcji kwartalnika Karta","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/zespol-redakcji-karty"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13768"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/266"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13768"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13768\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13769"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13768"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13768"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13768"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=13768"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=13768"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}