{"id":14228,"date":"2013-07-19T00:00:10","date_gmt":"2013-07-18T23:00:10","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=14228"},"modified":"2020-09-01T13:20:24","modified_gmt":"2020-09-01T12:20:24","slug":"patrycja-wlodekk-hollywood-to-wielki-temat-dla-powiesci-ekrany","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/patrycja-wlodekk-hollywood-to-wielki-temat-dla-powiesci-ekrany","title":{"rendered":"Hollywood to wielki temat dla powie\u015bci"},"content":{"rendered":"

Dzi\u0119ki niedawnej premierze najnowszej adaptacji Wielkiego Gatsby\u2019ego<\/em> w re\u017cyserii Baza Luhrmanna, Francis Scott Fitzgerald prze\u017cywa kolejny renesans swej popularno\u015bci, opiewany jako autor jednej z pierwszych \u201ewielkich ameryka\u0144skich powie\u015bci\u201d, uwa\u017cny obserwator i kronikarz szalonej epoki jazzu. Jak cz\u0119sto z wielkimi artystami bywa, za \u017cycia i tu\u017c po \u015bmierci by\u0142 uwa\u017cany za talent zmarnowany, rozmieniony na drobne, zar\u00f3wno przez pisywanie dla popularnych magazyn\u00f3w, jak i, niestety nieudan\u0105, pr\u00f3b\u0119 zmierzenia si\u0119 z Hollywood, gdzie przyby\u0142 jak wielu \u2013 przed nim i po nim \u2013 zawodowych pisarzy, nieb\u0119d\u0105cych w stanie utrzyma\u0107 si\u0119 tylko i wy\u0142\u0105cznie z pisarstwa.<\/p>\n

\"\u201eOstatni<\/a>
\u201eOstatni z wielkich\u201d (1976, E. Kazan) na podstawie powie\u015bci F.S.Fitzgeralda, dystr. Paramount Pictures (\u017ar\u00f3d\u0142o: mat. czasopisma EKRANy)<\/figcaption><\/figure>\n

Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie zwi\u0105zki\u00a0 pisarzy z Hollywood najlepiej \u00a0chyba\u00a0 nazwa\u0107 flirtem,\u00a0 uwzgl\u0119dniaj\u0105cym\u00a0 okazjonaln\u0105 prac\u0119 przy scenariuszach i sprzeda\u017c praw do popularnych powie\u015bci. Relacje literat\u00f3w\u00a0 z\u00a0 wytw\u00f3rniami\u00a0 filmowymi kilka dekad temu trudno okre\u015bli\u0107 inaczej ni\u017c jako najci\u0119\u017csz\u0105 z mo\u017cliwych opart\u0105 na wyzysku umow\u0119 ma\u0142\u017ce\u0144sk\u0105. Taki przynajmniej obraz rysuje si\u0119 na podstawie \u015bwiadectw samych tw\u00f3rc\u00f3w. Niezale\u017cnie od tego, ile kreacji literackiej by\u0142o w ich opowie\u015bciach, spos\u00f3b funkcjonowania tej akurat grupy zawodowej w fabryce sn\u00f3w bardzo wiele m\u00f3wi o samym przemy\u015ble filmowym, jego merkantylnym charakterze zwartym w mocnym u\u015bcisku z aspiracjami i marzeniami o wielko\u015bci, a tak\u017ce o warto\u015bciach i oczekiwaniach, na jakich by\u0142 zbudowany. Niebagateln\u0105 rol\u0119 graj\u0105 te\u017c tragiczne losy kilku z owych pisarzy\u00a0 \u2013\u00a0 \u201ewi\u0119ksze ni\u017c \u017cycie\u201d, przenosz\u0105ce cz\u0142owieka z realnego \u015bwiata wprost na poziom legendy. Wspomnijmy tylko najs\u0142ynniejszych: Fitzgeralda, Nathanaela Westa i Raymonda Chandlera.<\/p>\n

Ich \u017cycie w starym, dobrym Hollywood oscylowa\u0142o pomi\u0119dzy anegdotami (najcz\u0119\u015bciej suto podlanymi alkoholem) a traumami (najcz\u0119\u015bciej alkoholem leczonymi). Nawet je\u015bli i jedne, i drugie by\u0142y podkolorowane, przesadzone i udramatyzowane oraz s\u0142u\u017cy\u0142y\u00a0 \u2013 przynajmniej cz\u0119\u015bciowo \u2013 efektownej autokreacji, to zawsze by\u0142y podane z mistrzowskim sznytem przedstawicieli literackiego parnasu Ameryki. Zapewne tak\u017ce to by\u0142o powodem, dla kt\u00f3rego \u2013 obok migotliwych gwiazd z fabryki sn\u00f3w \u2013 w\u0142a\u015bnie pisarze (oraz scenarzy\u015bci) stali si\u0119 najbarwniejszym elementem hollywoodzkiej mitologii, kt\u00f3r\u0105 sami zreszt\u0105 pracowicie tworzyli.<\/p>\n

Wielkie nadzieje<\/strong><\/p>\n

Wydaje si\u0119, \u017ce w ocenie Hollywood i umiej\u0119tno\u015bci odnalezienia si\u0119 w\u00a0 jego\u00a0 meandrach\u00a0 najwi\u0119ksze\u00a0 znaczenie mia\u0142 kierunek rozwoju kariery. Profesjonalnym scenarzystom, ludziom od pocz\u0105tku \u017cycia zawodowego zwi\u0105zanym z kinem i w pe\u0142ni rozumiej\u0105cym specyfik\u0119 tego medium, by\u0142o \u0142atwiej. Wiedzieli, czego si\u0119 od nich oczekuje, mieli\u00a0 zdrowy\u00a0 dystans\u00a0 i\u00a0 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce s\u0105 jednym z licznych tryb\u00f3w w machinie\u00a0 produkcyjnej\u00a0 \u2013\u00a0 bynajmniej\u00a0 nie najwa\u017cniejszym, ani w oczach wszech w\u0142adnych producent\u00f3w, ani w praktyce. Wiadomo by\u0142o, \u017ce ich scenariusz zostanie jeszcze przerobiony przez dziesi\u0119ciu innych, najcz\u0119\u015bciej anonimowych scriptdoctor\u00f3w<\/em>. Tylko je\u015bli zdobywali szczeg\u00f3lnie mocn\u0105 pozycj\u0119 i np. \u0142\u0105czyli funkcj\u0119 wsp\u00f3\u0142scenarzysty i re\u017cysera, jak Billy Wilder, mogli by\u0107 zadowoleni i faktycznie kontrolowa\u0107 ka\u017cde s\u0142owo.<\/p>\n

Zawodowym\u00a0 pisarzom,\u00a0 kt\u00f3rzy\u00a0 ze \u015bwiata wydawniczego dopiero przybywali do Hollywood, by\u0142o zdecydowanie trudniej, cho\u0107 nie wszyscy zdawali sobie z\u00a0 tego\u00a0 spraw\u0119\u00a0 od\u00a0 samego\u00a0 pocz\u0105tku.<\/p>\n

Hollywoodzcy w\u0142odarze wierzyli, \u017ce je\u015bli kto\u015b, produkuj\u0105c s\u0142owa, odni\u00f3s\u0142 sukces na\u00a0 niwie\u00a0 literackiej\u00a0 b\u0105d\u017a\u00a0 teatralnej, b\u0119dzie potrafi\u0142 zrobi\u0107 to samo w \u015bwiecie filmu. Zapraszano wi\u0119c najwi\u0119kszych, cho\u0107 cz\u0119sto do nietypowych dla nich projekt\u00f3w \u2013 Aldous Huxley pracowa\u0142 m.in. przy adaptacjach Dumy i uprzedzenia<\/em> (1940, R.Z. Leonard) i Jane Eyre<\/em> (1943, R. Stevenson). Co zadziwiaj\u0105ce, ich sukces by\u0142 rozumiany niekoniecznie\u00a0 w\u00a0 kategoriach\u00a0 finansowych.\u00a0 Jak w ksi\u0105\u017cce Writers in Hollywood<\/em> pisze Ian Hamilton, dla wszechw\u0142adnego Jacka Warnera nie by\u0142o istotne, czy powie\u015bci Williama Faulknera w latach 40. okupowa\u0142y listy bestseller\u00f3w (bynajmniej), ale \u017ce sam autor pojawi\u0142 si\u0119 na ok\u0142adce presti\u017cowego \u201eTimesa\u201d.<\/p>\n

Kolejnym\u00a0 paradoksem\u00a0 jest\u00a0 to, \u017ce Hollywood cz\u0119sto si\u0119ga\u0142o po znanych pisarzy, kt\u00f3rych nazwiska mia\u0142y nie tylko przyci\u0105gn\u0105\u0107\u00a0 bardziej\u00a0 wyrafinowan\u0105 publiczno\u015b\u0107 i zaspokoi\u0107 snobizm ca\u0142ej reszty, ale te\u017c legitymizowa\u0107 seryjne produkcje jako ambitne i artystyczne przedsi\u0119wzi\u0119cia. W rezultacie cz\u0119sto zdarza\u0142o si\u0119 za\u015b, \u017ce owe nazwiska nie by\u0142y nawet uwzgl\u0119dniane w napisach pocz\u0105tkowych i ko\u0144cowych filmu.<\/p>\n

Duma i uprzedzenie<\/strong><\/p>\n

Na\u00a0 t\u0119\u00a0 nieco\u00a0 schizofreniczn\u0105\u00a0 sytuacj\u0119 nak\u0142ada\u0142o si\u0119 podej\u015bcie samych pisarzy, a\u00a0 trajektorie\u00a0 ich\u00a0 los\u00f3w\u00a0 \u2013\u00a0 niezale\u017cnie od tego, gdzie prowadzi\u0142y \u2013 tworzy\u0142y do\u015b\u0107 trwa\u0142y wz\u00f3r. Przybywaj\u0105c do Hollywood, najcz\u0119\u015bciej na zaproszenie producent\u00f3w b\u0105d\u017a\u00a0 nielicznych\u00a0 re\u017cyser\u00f3w\u00a0 obdarzonych spor\u0105 samodzielno\u015bci\u0105, na \u015bwiat kina cz\u0119sto patrzyli z g\u00f3ry. Fitzgerald, kt\u00f3ry\u00a0 swoj\u0105\u00a0 tragicznie\u00a0 zako\u0144czon\u0105 przygod\u0119 z filmem zacz\u0105\u0142 w 1927 roku, \u201erobi\u0142\u00a0 Hollywood\u00a0 \u0142ask\u0119\u201d\u00a0 (Hamilton, s. 33) i to mimo umiarkowanego sukcesu Wielkiego Gatsby\u2019ego<\/em> (wydanego w 1925 roku). Faulkner by\u0142 z kolei zainteresowany wy\u0142\u0105cznie czekami z wyp\u0142at\u0105. Wedle niezliczonych anegdot robi\u0142 wszystko, by wbrew zapisom kontrakt\u00f3w pracowa\u0107 w domu (kt\u00f3rym, ku zaskoczeniu kolejnych producent\u00f3w, nie by\u0142y mieszkania wynajmowane w Los Angeles, ale rodzinny Oxford w stanie Missisipi), do kina odnosi\u0142 si\u0119 z pogard\u0105. Jak sam powiada\u0142, lubi\u0142 tylko kroniki i Myszk\u0119 Miki. Wed\u0142ug historii\u00a0 ch\u0119tnie\u00a0 przytaczanej\u00a0 przez Howarda Hawksa, filmowej ignorancji przysz\u0142ego noblisty dowodzi\u0142a te\u017c jego wymiana zda\u0144 z Clarkiem Gable\u2019em: \u201ePanie Faulkner, czy pan pisze?\u201d \u2013 \u201eTak, panie Gable. A czym pan si\u0119 zajmuje?\u201d. Wprawdzie Faulkner i Gable doskonale si\u0119 znali i ten dialog \u2013 je\u015bli si\u0119 wydarzy\u0142 \u2013 mia\u0142 raczej charakter \u017cartobliwy, ale nonszalancki stosunek pisarza do przemys\u0142u filmowego by\u0142 faktem.<\/p>\n

Je\u015bli\u00a0 nawet zdarzali si\u0119 mniej lub bardziej umiarkowani entuzja\u015bci \u2013 jak chocia\u017cby Nathanael West i Raymond Chandler \u2013 to Hollywood szybko leczy\u0142o ich z tej przypad\u0142o\u015bci, co odbija\u0142o si\u0119 p\u00f3\u017aniej na ich stosunku do pracy scenarzysty, a sw\u00f3j wyraz znajdowa\u0142o w listach, wspomnieniach i esejach (Chandler da\u0142 popisy z\u0142o\u015bliwo\u015bci w\u00a0 tekstach\u00a0 Pisarze w Hollywood<\/em> oraz Noc\u00a0 oscarowa\u00a0 w Hollywood<\/em>), a tak\u017ce w powie\u015bciach. Przejawem \u201esyndromu Hollywood\u201d by\u0142y bowiem przede wszystkim \u2013 zgodne z powo\u0142aniem i tw\u00f3rczym temperamentem autor\u00f3w \u2013 ksi\u0105\u017cki opowiadaj\u0105ce o \u015bwiecie filmu. W literaturze ameryka\u0144skiej wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 wr\u0119cz odr\u0119bny nurt \u2013 tzw. Hollywood novel, czyli powie\u015bci rozgrywaj\u0105ce si\u0119 w Los Angeles i obieraj\u0105ce za sw\u00f3j temat mechanizmy dzia\u0142ania przemys\u0142u kinowego oraz jego wp\u0142yw na ludzi z nim zwi\u0105zanych. Pisarze chc\u0105cy uchwyci\u0107 i opisa\u0107 istot\u0119 Hollywood portretowali wszystkie znane im poziomy filmowe-go wtajemniczenia, poczynaj\u0105c od tak zwanych mogo\u0142\u00f3w, czyli pot\u0119\u017cnych szef\u00f3w wytw\u00f3rni i producent\u00f3w, poprzez scenarzyst\u00f3w, ko\u0144cz\u0105c na najni\u017cszych, dopiero aspiruj\u0105cych kr\u0119gach.<\/p>\n

W tych \u015brodowiskach rozgrywa si\u0119 akcja najs\u0142ynniejszych dzie\u0142 nale\u017c\u0105cych do tego nurtu: Ostatniego z wielkich<\/em> (1941) Fitzgeralda (bohater, Monroe Stahr, by\u0142 wzorowany na legendarnym Irvingu Thalbergu); Dnia szara\u0144czy<\/em> (1939) Westa, opowiadaj\u0105cego o najmniej znacz\u0105cych statystach, najemnych pracownikach technicznych i pocz\u0105tkuj\u0105cych aktorkach; What Makes\u00a0 Sammy\u00a0 Run?<\/em> (1941) Budda Schulberga o b\u0142yskotliwej karierze, kt\u00f3r\u0105 po trupach robi ch\u0142opiec na posy\u0142ki, zostaj\u0105c rozchwytywanym scenarzyst\u0105; Siostrzyczki<\/em> (1949) Chandlera \u2013 jednej z ods\u0142on przyg\u00f3d Philipa Marlowe\u2019a, tym\u00a0 razem osadzonej w\u015br\u00f3d cynicznych producent\u00f3w, smutnych gwiazd i zach\u0142annych adeptek aktorstwa. By\u0142 to nie tylko przejaw czerpania z nowych do\u015bwiadcze\u0144, ale i spos\u00f3b odreagowania niepowodze\u0144. Chandler w Siostrzyczce<\/em> odmalowa\u0142 wyj\u0105tkowo z\u0142o\u015bliwy portret Wildera, kt\u00f3ry wzbudza\u0142 w nim wielki szacunek i jeszcze wi\u0119ksz\u0105 irytacj\u0119 (posta\u0107 Sheridana Ballou). Zanim Fitzgerald napisa\u0142 Ostatniego z wielkich<\/em>, sportretowa\u0142 te\u017c Thalberga w opowiadaniu Szalona niedziela<\/em> (1932). Nie tylko u\u015bmierci\u0142 wzorowan\u0105 na nim posta\u0107, ale kaza\u0142 swemu w\u0142asnemu alter ego<\/em> pociesza\u0107 nieszcz\u0119\u015bliw\u0105 wdow\u0119 (Thalberg, \u017conaty z gwiazd\u0105 filmow\u0105 Norm\u0105 Shearer, zmar\u0142 przedwcze\u015bnie cztery lata po tej publikacji).<\/p>\n

<\/p>\n

Praca w Hollywood okazywa\u0142a si\u0119 z jednej strony wyka\u0144czaj\u0105ca \u2013 artystycznie, emocjonalnie i fizycznie (ze wzgl\u0119du na tryb \u017cycia), ale z drugiej dawa\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 pasjonuj\u0105cych obserwacji specyficznego otoczenia. Westa fascynowa\u0142y hollywoodzkie niziny \u2013 \u015bwiat klasy B, gdzie trafiali wszyscy, kt\u00f3rym nie uda\u0142o si\u0119 zrealizowa\u0107 ameryka\u0144skiego snu, ko\u0144cz\u0105c na ulicach, pomi\u0119dzy statystowaniem w wielkich widowiskach lub tandetnych szmirach, \u017cyj\u0105c z hazardu, prostytucji b\u0105d\u017a str\u0119czycielstwa. W 1946 roku Chandler \u2013 ju\u017c dwukrotnie nominowany do Oscara za scenariusz \u2013 napisa\u0142, \u017ce \u201eHollywood to wielki temat dla powie\u015bci \u2013 najwi\u0119kszy chyba z temat\u00f3w dot\u0105d nie wyzyskanych\u201d (M\u00f3wi Chandler<\/em>, Warszawa 1983, s. 154).Tym jednak, co tak naprawd\u0119 trzyma\u0142o tych ludzi w Los Angeles, by\u0142y pieni\u0105dze \u2013 perspektywa mniej lub bardziej sta\u0142ych dochod\u00f3w. Proza niestety nie przynosi\u0142a im tyle, ile potrzebowali \u2013 Fitzgerald na picie i ekscentryczny styl \u017cycia w duchu epoki jazzu, Faulkner na picie i wspomaganie licznej rodziny, Chandler na picie, ci\u0105g\u0142e przeprowadzki, a od pewnego momentu na schorowan\u0105 \u017con\u0119 \u2013 Cissy. Wszyscy wi\u0119c wracali, cz\u0119sto na coraz gorszych warunkach (cho\u0107 to nie by\u0142o regu\u0142\u0105, czego dowodzi przyk\u0142ad Chandlera). Zawsze wyzbywali si\u0119 jednak pierwotnych z\u0142udze\u0144 \u2013 \u017ce oto czyni\u0105 Hollywood zaszczyt b\u0105d\u017a \u017ce scenariusz jest \u201efundamentem, bez kt\u00f3rego nic nie mo\u017ce powsta\u0107\u201d (M\u00f3wi Chandler<\/em>, s. 166). U\u015bwiadamiali sobie, \u017ce film jest przede wszystkim \u201epot\u0119\u017cnym przemys\u0142em, nie tylko za\u015b sztuk\u0105, kt\u00f3ra ponios\u0142a kl\u0119sk\u0119\u201d (M\u00f3wi Chandler<\/em>, s. 147).<\/p>\n

\"F.<\/a>
F. Scott Fitzgerald, 4 czerwca 1937, autor: Carl van Vechten (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikipedia. Wolna Encyklopedia \u2013 zdj\u0119cie w domenie publicznej)<\/figcaption><\/figure>\n

Stracone z\u0142udzenia<\/strong><\/p>\n

Sk\u0105d bra\u0142y si\u0119 te przekonania? Pomijaj\u0105c wabienie przez producent\u00f3w, \u0142asych zar\u00f3wno na g\u0142o\u015bne i modne nazwiska, jak i niebywa\u0142e talenty, pisarze nie mieli poj\u0119cia, jak funkcjonuje Hollywood. Kiedy si\u0119 dowiadywali, spirala finansowego uzale\u017cnienia najcz\u0119\u015bciej ju\u017c ruszy\u0142a, wi\u0119c \u2013 z rosn\u0105cym wstr\u0119tem \u2013 nie tylko podejmowali si\u0119 kolejnych zlece\u0144, ale wr\u0119cz o nie zabiegali, by mie\u0107 z czego \u017cy\u0107 (w wypadku Faulknera przez pewien czas motywacj\u0105 by\u0142 te\u017c romans z asystentk\u0105 Hawksa, Met\u0105 Carpenter). Czasem na pewnym etapie to Hollywood ich odrzuca\u0142o \u2013 Faulkner otrzymywa\u0142 kolejne zlecenia w latach 40. (kt\u00f3re by\u0142y zreszt\u0105 jego najlepszym okresem jako scenarzysty) przede wszystkim dlatego, \u017ce upiera\u0142 si\u0119 przy tym zaprzyja\u017aniony z nim Hawks, kt\u00f3ry po prostu lubi\u0142 \u201emie\u0107 go pod r\u0119k\u0105\u201d (Hamilton, s. 197).Pisarze\u00a0 przybywali bowiem do Hollywood z ca\u0142kowicie odmiennego przemys\u0142u, jakim by\u0142 rynek wydawniczy. Ka\u017cdy z nich mia\u0142 rzecz jasna swego agenta, redaktora i polityk\u0119 wydawnicz\u0105, z kt\u00f3r\u0105 musia\u0142 si\u0119 liczy\u0107. By\u0142 jednak wy\u0142\u0105cznym tw\u00f3rc\u0105, kt\u00f3rego zdanie \u2013 i poszczeg\u00f3lne s\u0142owa \u2013 si\u0119 liczy\u0142o. Mia\u0142 te\u017c prawo do poprawek, zmian, kontrolowa\u0142 w\u0142asne dzie\u0142o i m\u00f3g\u0142 nazywa\u0107 si\u0119 jego Autorem. Hollywoodzki system nie mie\u015bci\u0142 im si\u0119 wi\u0119c w g\u0142owach.<\/p>\n

Z trudem przychodzi\u0142a im praca, cz\u0119sto kolektywna, w wyznaczonych godzinach, np. w tzw. budynku pisarzy nale\u017c\u0105cym do Paramountu, sk\u0142adaj\u0105cym si\u0119 z identycznych biur wyposa\u017conych jedynie w biurka, fotele i telefony. Dobrze ilustruj\u0105 to zar\u00f3wno opowie\u015bci o pisaniu Faulknera \u201ez domu\u201d, jak i o pierwszej wizycie Chandlera we wspomnianej wytw\u00f3rni. Gdy zatrudniono go do Podw\u00f3jnego ubezpieczenia<\/em> (1944, B. Wilder), nie mia\u0142 poj\u0119cia o pracy nad scenariuszem ani w og\u00f3le nad filmem. S\u0105dzi\u0142, \u017ce w ci\u0105gu sze\u015bciu dni i za tysi\u0105c dolar\u00f3w przygotuje tekst, kt\u00f3ry b\u0119dzie uwzgl\u0119dnia\u0142 wskaz\u00f3wki techniczne dotycz\u0105ce takich szczeg\u00f3\u0142\u00f3w jak ustawienia kamery. Wilder wraz z producentem Josephem Sistromem wyja\u015bnili mu, \u017ce skala przedsi\u0119wzi\u0119cia jest ca\u0142kiem inna \u2013 b\u0119dzie otrzymywa\u0142 750 dolar\u00f3w tygodniowo i zostaje zakontraktowany na 14 tygodni.<\/p>\n

Kompleks jedynego ojca<\/strong><\/p>\n

Istotnym powodem, wymagaj\u0105cym prze\u0142amania wielkiej, psychologicznej bariery \u2013 co w wypadku pisarzy (w przeciwie\u0144stwie do scenarzyst\u00f3w) nigdy do ko\u0144ca si\u0119 nie udawa\u0142o \u2013 by\u0142a konieczno\u015b\u0107 zrozumienia, \u017ce utw\u00f3r nie by\u0142 ich wy\u0142\u0105czn\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105. Niezwykle bolesny, odbierany jako niesprawiedliwy i godz\u0105cy w ego, okazywa\u0142 si\u0119 fakt, \u017ce byli jednymi z wielu b\u0105d\u017a bardzo wielu ingeruj\u0105cych w tekst (Fitzgerald dorzuci\u0142 swoje trzy grosze nawet do Przemin\u0119\u0142o z wiatrem<\/em> [1939, V. Fleming], cho\u0107 jego nazwiska brak w napisach). Ostateczne poprawki i tak wprowadzano na planie zdj\u0119ciowym oraz w biurze cenzora. Z cenionych za sw\u00f3j talent gwiazd presti\u017cowych wydawnictw pisarze stawali si\u0119 wi\u0119c szeregowymi wyrobnikami pi\u00f3ra.<\/p>\n

Wielkim b\u0142\u0119dem pope\u0142nianym przez obie strony by\u0142o z kolei za\u0142o\u017cenie, \u017ce s\u0142owa to s\u0142owa \u2013 czy to w powie\u015bci, teatrze czy kinie. Zarzutem, kt\u00f3ry najcz\u0119\u015bciej podnoszono przeciwko pisarzom, by\u0142a bowiem ich nieumiej\u0119tno\u015b\u0107 wyzbycia si\u0119 maniery literackiej. Poniewa\u017c wszyscy z wymienionych to niezr\u00f3wnani styli\u015bci, mistrzowie wyrafinowanego j\u0119zyka prozatorskiego, nie zaskakuje, \u017ce np. Faulkner i Chandler byli wysoko cenieni za s\u0142uch do dialog\u00f3w (Faulkner\u00a0 \u2013 tych rodem z Po\u0142udnia, Chandler \u2013 slangowych), ale \u017caden z nich nie radzi\u0142 sobie w pe\u0142ni ze scenariuszem jako ca\u0142o\u015bciow\u0105 konstrukcj\u0105. Najlepsze dzie\u0142a akurat tych dw\u00f3ch powstawa\u0142y wi\u0119c w kolaboracji, w tym Wielki sen<\/em> (1946, H. Hawks; Faulkner by\u0142 wsp\u00f3\u0142autorem scenariusza na podstawie powie\u015bci Chandlera) i Podw\u00f3jne ubezpieczenie<\/em> (Chandler i Wilder).<\/p>\n

Oczywi\u015bcie lekcewa\u017cono te\u017c ich w\u0142asne projekty \u2013 i to mimo \u017ce nie wszystkie by\u0142y kiepskie. Aldous Huxley latami usi\u0142owa\u0142 przeforsowa\u0107 pomys\u0142 filmu o Marii Sk\u0142odowskiej\u2011Curie (w ko\u0144cu zrealizowano go w 1943 roku [re\u017c. M. LeRoy], ale ju\u017c bez udzia\u0142u pisarza). Fitzgerald \u2013 tak\u017ce na pewnym etapie zaanga\u017cowany w Madame Curie<\/em> \u2013 stale zbiera\u0142 w\u0105t\u0142e si\u0142y i proponowa\u0142 kolejne scenariusze, faktycznie bardzo ci\u0119\u017cko pracuj\u0105c. Zawsze bez efektu. Z wyj\u0105tkiem Faulknera, zoboj\u0119tnia\u0142ego na wszystko opr\u00f3cz w\u0142asnej tw\u00f3rczo\u015bci i ojczystego Oxfordu (a i on mia\u0142 le\u017c\u0105cy mu na sercu niezrealizowany projekt filmu o De Gaulle\u2019u), dotkliwie i osobi\u015bcie odbierali te\u017c wszelkie modyfikacje wprowadzane do \u201eich\u201d scenariuszy. Fitzgerald pono\u0107 za\u0142ama\u0142 si\u0119 po premierze Trzech towarzyszy<\/em> (1938, F. Borzage; adaptacja powie\u015bci Ericha Marii\u00a0 Remarque\u2019a), kt\u00f3rych uwa\u017ca\u0142 za \u201esw\u00f3j\u201d film, gdy okaza\u0142o si\u0119, \u017ce zmieniono dos\u0142ownie wszystko, co napisa\u0142.<\/p>\n

Przyczyny obiektywne<\/strong><\/p>\n

Jedna z najg\u0142o\u015bniejszych anegdot \u00f3wczesnego Hollywoodu doskonale pokazuje te\u017c, jak rozmaite i arbitralne by\u0142y powody wymuszania zmian. Pracuj\u0105c nad \u2013 nominowanym p\u00f3\u017aniej do Oscara \u2013 scenariuszem B\u0142\u0119kitnej dalii<\/em> (1946, G. Marshall), Chandler mia\u0142 wielkie problemy z zako\u0144czeniem, co podnosi\u0142o ci\u015bnienie ca\u0142ej ekipie, poniewa\u017c dostarcza\u0142 kolejne strony tekstu prosto na plan. John Houseman, producent, wspomina\u0142: \u201eRaymond Chandler mia\u0142 57 lat, kiedy zaryzykowa\u0142 dla mnie \u017cycie\u201d (J.\u00a0 Houseman, Lost Fortnight<\/em>, [w:] The World of Raymond Chandler<\/em>, New York 1977, s. 54). Pisarz, b\u0119d\u0105c w\u00f3wczas alkoholikiem w fazie wzgl\u0119dnej abstynencji, doszed\u0142 do wniosku, \u017ce uko\u0144czy scenariusz, tylko je\u015bli b\u0119dzie stale pijany. Houseman zgodzi\u0142 si\u0119, zawieraj\u0105c jednocze\u015bnie absurdaln\u0105 \u2013 nawet jak na Hollywood \u2013 umow\u0119, z kt\u00f3rej wynika\u0142o, \u017ce Chandler b\u0119dzie mia\u0142 do dyspozycji dwie limuzyny stoj\u0105ce ca\u0142\u0105 dob\u0119 pod jego domem, bezpo\u015bredni\u0105 lini\u0119 telefoniczn\u0105 pomi\u0119dzy mieszkaniem a biurem producent\u00f3w w siedzibie Paramountu, kilka sekretarek, sta\u0142y dost\u0119p do lekarza oraz \u2013 oczywi\u015bcie \u2013 alkoholu. I to wszystko z powodu braku pomys\u0142u na zako\u0144czenie.<\/p>\n

Znaj\u0105c jednak film, inne okoliczno\u015bci jego realizacji oraz warunki panuj\u0105ce w \u00f3wczesnym Hollywood, trudno przypisywa\u0107 problemy Chandlera wy\u0142\u0105cznie brakowi weny. O ile historia jego spektakularnego powrotu do skrajnego alkoholizmu jest przytaczana przez biograf\u00f3w jako wiarygodna, o tyle nale\u017cy uzupe\u0142ni\u0107 j\u0105 informacj\u0105 o rzeczywistej genezie tego zjawiska. Tak naprawd\u0119 bowiem problemy z fina\u0142em wynika\u0142y z ingerencji Departamentu Marynarki Wojennej (bohaterowie filmu byli\u00a0 weteranami II wojny \u015bwiatowej), kt\u00f3ra ju\u017c na p\u00f3\u017anym etapie prac nie pozwoli\u0142a na przewidywany w scenariuszu fina\u0142 obrazuj\u0105cy fatalne konsekwencje wojny i jej niszcz\u0105cego wp\u0142ywu na zdrowie, psychik\u0119 i morale \u017co\u0142nierzy. Co\u015b podobnego nie zdarzy\u0142oby si\u0119 na rynku wydawniczym. To w\u0142a\u015bnie kwestie polityczne zdecydowa\u0142y te\u017c w du\u017cej mierze o przerobieniu scenariusza do Trzech towarzyszy<\/em>.<\/p>\n

Dno butelki<\/strong><\/p>\n

Ka\u017cdy z nich opuszcza\u0142 Hollywood rozczarowany, by powr\u00f3ci\u0107 tu jeszcze bardziej rozgoryczony. Czy to jednak przemys\u0142 filmowy wp\u0119dza\u0142 ich w pija\u0144stwo i w rezultacie zabi\u0142? Taka wersja stanowi element pisarsko\u2011filmowej legendy Hollywood i jedynie cz\u0119\u015bciowo jest prawdziwa, cho\u0107 z pewno\u015bci\u0105 starannie piel\u0119gnowane w fabryce sn\u00f3w uzale\u017cnienie przyczyni\u0142o si\u0119 do \u015bmierci Chandlera w 1959 roku. Faulkner z kolei zmar\u0142 trzy lata p\u00f3\u017aniej na atak serca. Poza problemami osobistymi, takimi jak kolejne za\u0142amania nerwowe ukochanej \u017cony Zeldy, niew\u0105tpliwie zawodowe frustracje zabi\u0142y r\u00f3wnie\u017c Fitzgeralda, poniewa\u017c jego kariera w Mie\u015bcie Anio\u0142\u00f3w by\u0142a pasmem niepowodze\u0144. Po odsuni\u0119ciu go\u00a0 od\u00a0 realizacji filmu \u017bycie zaczyna si\u0119 o 8.30<\/em> (1942, I. Pichel) dosta\u0142 drugiego ataku serca i umar\u0142 (w 1940), nie doczekawszy premiery. Pono\u0107 na jego pogrzebie Dorothy Parker przytoczy\u0142a cytat z Wielkiego Gatsby\u2019ego<\/em> \u2013 \u201eBiedny sukinsyn\u201d \u2013 kt\u00f3rego nikt z zebranych nie rozpozna\u0142 (Hamilton, s. 157).<\/p>\n

Z i\u015bcie hollywoodzk\u0105 fantazj\u0105 \u015bmier\u0107 Fitzgeralda poci\u0105gn\u0119\u0142a za sob\u0105 kolejn\u0105 \u2013 Nathanaela Westa. By\u0142 on znany w Los Angeles nie tylko z wielkiego talentu i upodobania do filmowego planktonu, ale te\u017c z fatalnej jazdy samochodem \u2013 wi\u0119kszo\u015b\u0107 znajomych kategorycznie odmawia\u0142a podr\u00f3\u017cy, je\u015bli mia\u0142 prowadzi\u0107. \u015apiesz\u0105c z powrotem do Los Angeles na wie\u015b\u0107 o \u015bmierci Fitzgeralda \u2013 z kt\u00f3rym si\u0119 wprawdzie nie przyja\u017ani\u0142, ale bardzo go podziwia\u0142 \u2013 West wjecha\u0142 wprost pod inne auto, w wyniku czego zabi\u0142 siebie i Eileen, sw\u0105 m\u0142odsz\u0105 o 10 lat \u017con\u0119.<\/p>\n

Fitzgerald uwa\u017ca\u0142 Hollywood za \u201etruj\u0105ce miejsce, kt\u00f3rego nienawidzi\u0142 ca\u0142ym sercem\u201d (Hamilton, s. 143). Chandler widzia\u0142 w nim \u201eustawiczne \u015bcieranie si\u0119 rozd\u0119tych, pretensjonalnych ja\u017ani, niekiedy silnych, zawsze krzykliwych i z regu\u0142y niezdolnych do czego\u015b bardziej tw\u00f3rczego ni\u017c autoreklama i przypisywanie sobie cudzych zas\u0142ug\u201d (M\u00f3wi Chandler<\/em>, s. 142). Dla Westa by\u0142a to wielka umieralnia przegranych i niespe\u0142nionych, dla Faulknera \u2013 \u201enic, tylko filmy\u201d (Hamilton<\/em>, s. 202). Mimo to, poza znakomit\u0105 literatur\u0105 i (niekiedy) mniej znakomitymi scenariuszami, zostawili te\u017c po sobie nieprzemijaj\u0105cy i stworzony przez siebie mit \u2013 \u017car\u0142ocznego, okrutnego, ale niezmiennie fascynuj\u0105cego Hollywood.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzi\u0119ki niedawnej premierze najnowszej adaptacji Wielkiego Gatsby\u2019ego<\/em> w re\u017cyserii Baza Luhrmanna, Francis Scott Fitzgerald prze\u017cywa kolejny renesans swej popularno\u015bci, opiewany jako autor jednej z pierwszych \u201ewielkich ameryka\u0144skich powie\u015bci\u201d, uwa\u017cny obserwator i kronikarz szalonej epoki jazzu. Jak cz\u0119sto z wielkimi artystami bywa, za \u017cycia i tu\u017c po \u015bmierci by\u0142 uwa\u017cany za talent zmarnowany, rozmieniony na drobne…<\/p>\n","protected":false},"author":254,"featured_media":14229,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[1895,1607,377,1896,484,1711],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[1712],"yoast_head":"\nHollywood to wielki temat dla powie\u015bci<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie zwi\u0105zki pisarzy z Hollywood najlepiej chyba nazwa\u0107 flirtem, uwzgl\u0119dniaj\u0105cym okazjonaln\u0105 prac\u0119 przy scenariuszach...\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/patrycja-wlodekk-hollywood-to-wielki-temat-dla-powiesci-ekrany\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/patrycja-wlodekk-hollywood-to-wielki-temat-dla-powiesci-ekrany\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/patrycja-wlodekk-hollywood-to-wielki-temat-dla-powiesci-ekrany#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/07\/elia-kazan-ostatni-z-wielkich-mat-ekrany-2013-07-18.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/07\/elia-kazan-ostatni-z-wielkich-mat-ekrany-2013-07-18.jpg\",\"width\":600,\"height\":337,\"caption\":\"\u201eOstatni z wielkich\u201d (1976, E. Kazan) na podstawie powie\u015bci F.S.Fitzgeralda, dystr. Paramount Pictures (\u017ar\u00f3d\u0142o: mat. czasopisma EKRANy)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/patrycja-wlodekk-hollywood-to-wielki-temat-dla-powiesci-ekrany#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/patrycja-wlodekk-hollywood-to-wielki-temat-dla-powiesci-ekrany\",\"name\":\"Hollywood to wielki temat dla powie\u015bci\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/patrycja-wlodekk-hollywood-to-wielki-temat-dla-powiesci-ekrany#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2013-07-18T23:00:10+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:20:24+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/3aee7b59f0512e875e7ae802d84b9193\"},\"description\":\"Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie zwi\u0105zki pisarzy z Hollywood najlepiej chyba nazwa\u0107 flirtem, uwzgl\u0119dniaj\u0105cym okazjonaln\u0105 prac\u0119 przy scenariuszach...\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/patrycja-wlodekk-hollywood-to-wielki-temat-dla-powiesci-ekrany#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/patrycja-wlodekk-hollywood-to-wielki-temat-dla-powiesci-ekrany\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/patrycja-wlodekk-hollywood-to-wielki-temat-dla-powiesci-ekrany#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hollywood to wielki temat dla powie\u015bci\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/3aee7b59f0512e875e7ae802d84b9193\",\"name\":\"Patrycja W\u0142odek\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/patrycja-wlodek\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Hollywood to wielki temat dla powie\u015bci","description":"Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie zwi\u0105zki pisarzy z Hollywood najlepiej chyba nazwa\u0107 flirtem, uwzgl\u0119dniaj\u0105cym okazjonaln\u0105 prac\u0119 przy scenariuszach...","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/patrycja-wlodekk-hollywood-to-wielki-temat-dla-powiesci-ekrany","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/patrycja-wlodekk-hollywood-to-wielki-temat-dla-powiesci-ekrany\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/patrycja-wlodekk-hollywood-to-wielki-temat-dla-powiesci-ekrany#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/07\/elia-kazan-ostatni-z-wielkich-mat-ekrany-2013-07-18.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/07\/elia-kazan-ostatni-z-wielkich-mat-ekrany-2013-07-18.jpg","width":600,"height":337,"caption":"\u201eOstatni z wielkich\u201d (1976, E. Kazan) na podstawie powie\u015bci F.S.Fitzgeralda, dystr. Paramount Pictures (\u017ar\u00f3d\u0142o: mat. czasopisma EKRANy)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/patrycja-wlodekk-hollywood-to-wielki-temat-dla-powiesci-ekrany#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/patrycja-wlodekk-hollywood-to-wielki-temat-dla-powiesci-ekrany","name":"Hollywood to wielki temat dla powie\u015bci","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/patrycja-wlodekk-hollywood-to-wielki-temat-dla-powiesci-ekrany#primaryimage"},"datePublished":"2013-07-18T23:00:10+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:20:24+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/3aee7b59f0512e875e7ae802d84b9193"},"description":"Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie zwi\u0105zki pisarzy z Hollywood najlepiej chyba nazwa\u0107 flirtem, uwzgl\u0119dniaj\u0105cym okazjonaln\u0105 prac\u0119 przy scenariuszach...","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/patrycja-wlodekk-hollywood-to-wielki-temat-dla-powiesci-ekrany#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/patrycja-wlodekk-hollywood-to-wielki-temat-dla-powiesci-ekrany"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/patrycja-wlodekk-hollywood-to-wielki-temat-dla-powiesci-ekrany#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hollywood to wielki temat dla powie\u015bci"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/3aee7b59f0512e875e7ae802d84b9193","name":"Patrycja W\u0142odek","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/patrycja-wlodek"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14228"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/254"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14228"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14228\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14229"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14228"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14228"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14228"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=14228"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=14228"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}