{"id":14379,"date":"2013-07-25T11:07:33","date_gmt":"2013-07-25T10:07:33","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=14379"},"modified":"2020-09-01T13:20:20","modified_gmt":"2020-09-01T12:20:20","slug":"slavenka-drakulic-chorwacja-w-pociagu-zwanym-unia-europejska-ale-w-wagonie-drugiej-klasy-herito","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/slavenka-drakulic-chorwacja-w-pociagu-zwanym-unia-europejska-ale-w-wagonie-drugiej-klasy-herito","title":{"rendered":"Chorwacja w poci\u0105gu zwanym Uni\u0105 Europejsk\u0105, ale w wagonie drugiej klasy"},"content":{"rendered":"<p>Chorwacja w ko\u0144cu wchodzi do Unii Europejskiej. Ach, pami\u0119tam, jak zazdro\u015bcili\u015bmy Bu\u0142garom i Rumunom, gdy przyj\u0119to ich kilka lat wcze\u015bniej. W naszym przekonaniu by\u0142 to akt jawnej niesprawiedliwo\u015bci, poniewa\u017c Chorwaci \u2013 jak powiada\u0142 nasz by\u0142y prezydent Franjo Tudjman \u2013 byli \u201eEuropejczykami zanim powsta\u0142a Europa\u201d. W\u0142a\u015bnie teraz, 1 lipca, Chorwacja stanie si\u0119 cz\u0142onkiem Unii.<\/p>\n<figure id=\"attachment_14383\" aria-describedby=\"caption-attachment-14383\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/slavenka-drakulic-chorwacja-w-pociagu-zwanym-unia-europejska-ale-w-wagonie-drugiej-klasy-herito\/chorwacja-tekst-slavenka-drakulic-herito-2013-07-25-003\/\" rel=\"attachment wp-att-14383\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-14383\" title=\"Rijeka, kamienice starego miasta, fot. www.photonet.hr (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Herito)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/07\/chorwacja-tekst-slavenka-drakulic-herito-2013-07-25-003-540x360.jpg\" alt=\"Rijeka, kamienice starego miasta, fot. www.photonet.hr (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Herito)\" width=\"540\" height=\"360\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-14383\" class=\"wp-caption-text\">Rijeka, kamienice starego miasta, fot. www.photonet.hr (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Herito)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Czy mamy co \u015bwi\u0119towa\u0107? A mo\u017ce wcale nie ma si\u0119 z czego cieszy\u0107? Nie jest bowiem oczywiste, czy dzisiejsza UE jest t\u0105 sam\u0105 organizacj\u0105, kt\u00f3r\u0105 by\u0142a jeszcze dziesi\u0119\u0107 lat temu, czyli wtedy, kiedy Chorwacja rozpoczyna\u0142a sw\u00f3j proces akcesyjny. By\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie to by\u0142 jeden z powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych frekwencja w zesz\u0142orocznym referendum wynios\u0142a ledwie 43,51 procent. Wprawdzie wi\u0119kszo\u015b\u0107, bo 66,27 procent uprawnionych do g\u0142osowania, opowiedzia\u0142a si\u0119 za przyst\u0105pieniem do Unii, ale rado\u015b\u0107 zwyci\u0119zc\u00f3w popsu\u0142 niski odzew obywateli.<\/p>\n<p>Przeciwnicy cz\u0142onkostwa przerzucali si\u0119 argumentami o mo\u017cliwym rozpadzie UE, o utracie suwerenno\u015bci i to\u017csamo\u015bci narodowej, o koniecznym oporze przeciwko gospodarce globalnej oraz o zniewoleniu kraju przez obcy kapita\u0142. Co ciekawe, zar\u00f3wno lewica, jak i prawica podkre\u015bla\u0142y niebezpiecze\u0144stwo tych samych zagro\u017ce\u0144. Z kolei zwolennicy akcesji, zw\u0142aszcza politycy, upodobnili si\u0119 do dzieci oczekuj\u0105cych na prezenty od \u015awi\u0119tego Miko\u0142aja: dostaniemy w prezencie zagraniczne inwestycje, prac\u0119, fundusze. Podnoszono wprawdzie kwesti\u0119 pokoju i stabilizacji w regionie, lecz nie jako najwa\u017cniejszy upominek na li\u015bcie \u017cycze\u0144 pod choink\u0119. Zwa\u017cywszy na niedawne wojny, jest to okoliczno\u015b\u0107 do\u015b\u0107 zaskakuj\u0105ca.<\/p>\n<p>Nie trzeba chyba dodawa\u0107, \u017ce nikomu nie przysz\u0142o do g\u0142owy zastanowi\u0107 si\u0119, w jaki spos\u00f3b Chorwacja i jej mieszka\u0144cy mogliby si\u0119 przyczyni\u0107 do rozwoju Unii i co by mogli do niej wnie\u015b\u0107.<\/p>\n<p>Zar\u00f3wno rzecznicy cz\u0142onkostwa, jak i jego przeciwnicy mieli racj\u0119. Prawd\u0105 jest, \u017ce Chorwacja straci cz\u0105stk\u0119 w\u0142asnej suwerenno\u015bci politycznej (lecz niekoniecznie to\u017csamo\u015bci narodowej), i prawd\u0105 jest, \u017ce b\u0119dzie bardziej nara\u017cona na brutalne mechanizmy rynkowe, cho\u0107 przecie\u017c nasi rodzimi przest\u0119pcy ju\u017c zadbali o to, aby pod przykrywk\u0105 prywatyzacji ograbi\u0107 kraj z jego bogactw. Tymczasem rzecz\u0105 naprawd\u0119 istotn\u0105, kt\u00f3ra pojawi\u0142a si\u0119 jedynie w tle dyskusji wok\u00f3\u0142 referendum, by\u0142o pytanie, czy Chorwacja \u2013 pozostaj\u0105c poza strukturami UE \u2013 mog\u0142aby przetrwa\u0107 i czy by\u0142aby zdolna \u017cy\u0107 na w\u0142asny rachunek. Nie b\u0119d\u0105c, oczywi\u015bcie, krajem r\u00f3wnie zamo\u017cnym jak Norwegia. Trudno dowie\u015b\u0107, czy kraj tak ma\u0142y, bo zaledwie czteroip\u00f3\u0142milionowy, kt\u00f3rego zasadniczym \u201etowarem eksportowym\u201d jest turystyka, m\u00f3g\u0142by si\u0119 sam utrzyma\u0107. Wydajemy bowiem \u2013 niech Grecja b\u0119dzie tu ostrze\u017ceniem \u2013 wi\u0119cej ni\u017c zarabiamy. No i wreszcie, przecie\u017c nawet Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki odda\u0142 g\u0142os na \u201etak\u201d w referendum. Cz\u0142onkostwo w UE jest dla duchowie\u0144stwa ostatecznym dowodem potwierdzaj\u0105cym, \u017ce my, Chorwaci (jako katolicy!), jeste\u015bmy Europejczykami, podczas gdy oni \u2013 Serbowie (jako prawos\u0142awni) \u2013 nie! Chocia\u017c pami\u0119ta\u0107 nale\u017cy, \u017ce ci sami Serbowie, jak tylko uda im si\u0119 znale\u017a\u0107 rozwi\u0105zanie problemu z Kosowem, stan\u0105 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 Unii.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-14379 gallery-columns-6 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/slavenka-drakulic-chorwacja-w-pociagu-zwanym-unia-europejska-ale-w-wagonie-drugiej-klasy-herito\/chorwacja-tekst-slavenka-drakulic-herito-2013-07-25-001'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/07\/chorwacja-tekst-slavenka-drakulic-herito-2013-07-25-001-400x240.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Rijeka, kartusz herbowy wie\u017cy zegarowej, fot. www.photonet.hr (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Herito)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-14381\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-14381'>\n\t\t\t\tRijeka, kartusz herbowy wie\u017cy zegarowej, fot. www.photonet.hr (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Herito)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/slavenka-drakulic-chorwacja-w-pociagu-zwanym-unia-europejska-ale-w-wagonie-drugiej-klasy-herito\/chorwacja-tekst-slavenka-drakulic-herito-2013-07-25-002'><img width=\"360\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/07\/chorwacja-tekst-slavenka-drakulic-herito-2013-07-25-002.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Rijeka, fasada siedziby Towarzystwa Filodramatycznego, fot. www.photonet.hr (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Herito)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-14382\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-14382'>\n\t\t\t\tRijeka, fasada siedziby Towarzystwa Filodramatycznego, fot. www.photonet.hr (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Herito)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/slavenka-drakulic-chorwacja-w-pociagu-zwanym-unia-europejska-ale-w-wagonie-drugiej-klasy-herito\/chorwacja-tekst-slavenka-drakulic-herito-2013-07-25-003'><img width=\"360\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/07\/chorwacja-tekst-slavenka-drakulic-herito-2013-07-25-003.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Rijeka, kamienice starego miasta, fot. www.photonet.hr (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Herito)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-14383\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-14383'>\n\t\t\t\tRijeka, kamienice starego miasta, fot. www.photonet.hr (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Herito)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>W moim przekonaniu jest to sytuacja osobliwa, przecie\u017c nie dalej jak dwadzie\u015bcia lat temu prowadzili\u015bmy w Jugos\u0142awii wojny, aby oddzieli\u0107 si\u0119 jedni od drugich. Teraz mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce podzia\u0142u dokonali\u015bmy tylko po to, aby zjednoczy\u0107 si\u0119 ponownie w innej, cho\u0107 przecie\u017c niezupe\u0142nie odmiennej unii. W\u0142a\u015bnie ten fenomen okre\u015blam mianem \u201eparadoksu ba\u0142ka\u0144skiego\u201d.<\/p>\n<p>Obecnie nie jest do ko\u0144ca jasne, czy kraje takie jak te powsta\u0142e z rozpadu Jugos\u0142awii: Serbia, Macedonia, Czarnog\u00f3ra, Bo\u015bnia, Kosowo albo jak Albania, Bia\u0142oru\u015b i Ukraina \u2013 zazdroszcz\u0105 Chorwacji jej akcesji. Nie jest ju\u017c tak oczywiste, \u017ce s\u0105siedzi powinni uwa\u017ca\u0107 nas za szcz\u0119\u015bciarzy. C\u00f3\u017c bowiem czeka nas w Unii? Przecie\u017c wielu obywateli by\u0142ych kraj\u00f3w komunistycznych b\u0119d\u0105cych ju\u017c jej cz\u0142onkami \u2013 jak cho\u0107by Polski, republik ba\u0142tyckich, Rumunii i S\u0142owacji, Bu\u0142garii, Czech i W\u0119gier, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o Niemcach z by\u0142ego NRD \u2013 narzeka na mieszka\u0144c\u00f3w Zachodu, \u017ce traktuj\u0105 ich jak \u201eosoby drugiej kategorii\u201d.<\/p>\n<p>Nietrudno sobie wyobrazi\u0107, jak si\u0119 z tym czuj\u0105. Gdy by\u0142am w szkole podstawowej, w Jugos\u0142awii p\u00f3\u017anych lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, je\u017adzili\u015bmy cz\u0119sto na wycieczki szkolne poci\u0105gami. W tamtym czasie poci\u0105gi by\u0142y podzielone na trzy klasy. Pierwsza klasa mia\u0142a przedzia\u0142y, a w nich siedzenia obite by\u0142y czerwonym aksamitem \u2013 zupe\u0142nie jak w teatrze. Druga klasa, rzecz jasna, by\u0142a mniej komfortowa, siedzenia wykonane by\u0142y z jasnobr\u0105zowego plastiku, lepi\u0105cego si\u0119 do cia\u0142a, kt\u00f3ry pachnia\u0142 \u2013 no c\u00f3\u017c, pachnia\u0142 plastikiem. Wagon w trzeciej klasie za\u015b nie mia\u0142 ani przedzia\u0142\u00f3w, ani tym bardziej siedze\u0144. Sta\u0142y w nim rz\u0119dy twardych drewnianych \u0142awek. Czu\u0142am si\u0119 w\u015br\u00f3d nich rzeczywi\u015bcie jak turystka trzeciej kategorii. By\u0142o niewygodnie, brudno i \u015bmierdzia\u0142o. Nie mieli\u015bmy szans, \u017ceby tak po prostu przej\u015b\u0107 do drugiej klasy, zasad strzeg\u0142 nauczyciel i stoj\u0105cy ponad nim w hierarchii konduktor, kt\u00f3ry dba\u0142 o poszanowanie regu\u0142 i warunk\u00f3w przesiadki do innej klasy. Jedyn\u0105 pociech\u0105 by\u0142o to, \u017ce jechali\u015bmy tym samym poci\u0105giem.<\/p>\n<p>W UE jest podobnie. Pierwsza klasa podzielona jest na rdze\u0144 \u2013 ekskluzywny klub, kt\u00f3ry podejmuje decyzje, oraz na pozosta\u0142\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 strefy euro. Druga klasa sk\u0142ada si\u0119 z by\u0142ych kraj\u00f3w komunistycznych, cho\u0107 przecie\u017c istniej\u0105 wyra\u017ane r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Rumuni\u0105 czy Czechami a Bu\u0142gari\u0105. One wszystkie s\u0105 r\u00f3wne, ale \u201ejedne s\u0105 r\u00f3wniejsze od innych\u201d, jak zwi\u0119\u017ale sformu\u0142owa\u0142 to w roku 1945 \u2013 wprawdzie jako metafor\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa komunistycznego \u2013 George Orwell w powie\u015bci <em>Folwark zwierz\u0119cy<\/em>. I dopiero wtedy nast\u0119puj\u0105 pozostali: ostatnia cz\u0119\u015b\u0107 sk\u0142adu \u2013 klasa trzecia z drewnianymi \u0142awkami. Ale nawet i ona dzieli si\u0119 na uczni\u00f3w s\u0142abych i jeszcze gorszych od nich. Ci pierwsi mog\u0105 si\u0119 poprawi\u0107 i zdobywaj\u0105c lepsze stopnie, dokona\u0107 zmiany, a w \u015blad za tym \u2013 wskoczy\u0107 do drugiej klasy. Pozostali nie maj\u0105 tej szansy. \u0141atwo ich dostrzec. Lepsi uczniowie siedz\u0105 blisko nauczyciela i s\u0142uchaj\u0105 uwa\u017cnie. S\u0105 te\u017c i tacy, kt\u00f3rzy siedz\u0105 daleko, na uboczu, i nie zwracaj\u0105 uwagi na wskaz\u00f3wki belfra, maj\u0105c nadziej\u0119, \u017ce uda im si\u0119 zbli\u017cy\u0107 do \u015brodka, cho\u0107by \u2013 jak w przypadku Ukrainy i Bia\u0142orusi \u2013 z powod\u00f3w czysto strategicznych.<\/p>\n<p>Ale pojawia si\u0119 pytanie: czy uzasadnione jest wrzucanie do jednego worka wszystkich kraj\u00f3w postkomunistycznych z Europy Wschodniej, zar\u00f3wno b\u0119d\u0105cych w UE, jak i tych poza ni\u0105? Zar\u00f3wno szcz\u0119\u015bciarzy, jak i mniej fortunnych? Przecie\u017c blok pa\u0144stw komunistycznych upad\u0142 przesz\u0142o dwadzie\u015bcia lat temu, wi\u0119c kraje te wreszcie otrzyma\u0142y mo\u017cliwo\u015b\u0107 usamodzielnienia si\u0119 i wyrwania spod wsp\u00f3lnego mianownika, a w \u015blad za tym \u2013 wyeksponowania w\u0142asnych odmienno\u015bci. Zas\u0142u\u017cy\u0142y przecie\u017c na to, aby je traktowa\u0107 jako byty odr\u0119bne, o podobnych, lecz jednak odmiennych historiach, a nawet o podobnych, lecz odmiennych rodzajach komunizmu: komunizmu gulaszowego na W\u0119grzech, bunkrowego w Albanii czy liberalnego w Jugos\u0142awii.<\/p>\n<p>Wydaje mi si\u0119, \u017ce ca\u0142kiem uzasadnione jest analizowanie tego ich wsp\u00f3lnego mianownika cho\u0107by nawet do cel\u00f3w lepszego zrozumienia do\u015bwiadcze\u0144 postkomunizmu oraz obecnych zapatrywa\u0144 tych kraj\u00f3w na dziel\u0105ce je r\u00f3\u017cnice i nier\u00f3wno\u015bci \u2013 od Republiki Czeskiej do Serbii, od Polski po Albani\u0119. Jestem przekonana, \u017ce fakt, i\u017c mia\u0142y one podobne do\u015bwiadczenia komunizmu, ma swoje odzwierciedlenie w wielu r\u00f3\u017cnych kwestiach. Ludzi wci\u0105\u017c \u0142\u0105czy ta sama obyczajowo\u015b\u0107, to samo zachowanie, \u015bwiatopogl\u0105d, wyznawane warto\u015bci czy wreszcie mentalno\u015b\u0107. T\u0119 mentalno\u015b\u0107 naprawd\u0119 trudno zmieni\u0107.<\/p>\n<p>Komunizm w Zwi\u0105zku Sowieckim i w pa\u0144stwach bloku sowieckiego upad\u0142 przypadkiem, jakby przez pomy\u0142k\u0119. \u0141atwo zapominamy, \u017ce <em>g\u0142asnost<\/em> i <em>pierestrojka <\/em>za czas\u00f3w Michai\u0142a Gorbaczowa by\u0142y pomy\u015blane jako pr\u00f3ba usprawnienia systemu politycznego, jego utrzymania, nie za\u015b \u2013 likwidacji. System \u00f3w upad\u0142 z r\u00f3\u017cnych innych powod\u00f3w, ale na pewno nie by\u0142o to zamierzeniem Gorbaczowa. Jego najwi\u0119kszym wk\u0142adem w zdarzenia roku 1989 by\u0142o to, i\u017c nie zdecydowa\u0142 si\u0119 przeciwdzia\u0142a\u0107 zmianom politycznym w momencie, kiedy wymyka\u0142y si\u0119 one spod kontroli.<\/p>\n<p>W przeciwie\u0144stwie do Polski, w kt\u00f3rej rewolucyjny ruch Solidarno\u015bci istnia\u0142 od lat i uniemo\u017cliwi\u0142 rz\u0105dowi komunistycznemu obalenie si\u0119 samemu, upadek re\u017cim\u00f3w komunistycznych wydarzy\u0142 si\u0119, w mniejszym lub wi\u0119kszym stopniu, bez uczestnictwa ludzi. On zwyczajnie implodowa\u0142. Je\u015bli ju\u017c nic innego, to wsp\u00f3lnym mianownikiem \u0142\u0105cz\u0105cym by\u0142e kraje komunistyczne i wp\u0142ywaj\u0105cym na ich mentalno\u015b\u0107 jest bierno\u015b\u0107 mas.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p>Doda\u0107 do tego nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c \u2013 przeciwstawiony indywidualizmowi<em> \u2013 <\/em>kolektywizm: spos\u00f3b postrzegania siebie jako cz\u0105stki pewnej masy, klasy, grupy, narodu, a czasem nawet plemienia. Trudno zatem w sytuacji przynale\u017cno\u015bci do pewnej wsp\u00f3lnoty przyst\u0105pi\u0107 do dzia\u0142ania jako jednostka, poniewa\u017c \u2013 mimo funkcjonowania ustroju demokratycznego \u2013 dominuje przekonanie, \u017ce jednostkowa opinia, inicjatywa lub g\u0142os w wyborach pr\u0119dzej przysporz\u0105 problem\u00f3w ni\u017c zmieni\u0105 co\u015b na lepsze. Co wi\u0119cej, dzia\u0142anie w swoim w\u0142asnym imieniu oznacza wzi\u0119cie za co\u015b jednostkowej odpowiedzialno\u015bci, a takiej postawy trzeba si\u0119 d\u0142ugo uczy\u0107. Zw\u0142aszcza w sytuacji, kiedy przywyk\u0142o si\u0119 oskar\u017ca\u0107 w\u0142adz\u0119 o wszystkie pora\u017cki, nawet te osobiste. Niedostatek odpowiedzialno\u015bci wydaje si\u0119 powa\u017cn\u0105 u\u0142omno\u015bci\u0105 epoki postkomunizmu.<\/p>\n<figure id=\"attachment_14382\" aria-describedby=\"caption-attachment-14382\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/slavenka-drakulic-chorwacja-w-pociagu-zwanym-unia-europejska-ale-w-wagonie-drugiej-klasy-herito\/chorwacja-tekst-slavenka-drakulic-herito-2013-07-25-002\/\" rel=\"attachment wp-att-14382\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-14382\" title=\"Rijeka, fasada siedziby Towarzystwa Filodramatycznego, fot. www.photonet.hr (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Herito)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/07\/chorwacja-tekst-slavenka-drakulic-herito-2013-07-25-002-540x360.jpg\" alt=\"Rijeka, fasada siedziby Towarzystwa Filodramatycznego, fot. www.photonet.hr (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Herito)\" width=\"540\" height=\"360\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-14382\" class=\"wp-caption-text\">Rijeka, fasada siedziby Towarzystwa Filodramatycznego, fot. www.photonet.hr (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Herito)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Kolejnym elementem odziedziczonej mentalno\u015bci jest r\u00f3wnouprawnienie. Nadchodz\u0105ce zmiany polityczne by\u0142y traktowane jako obietnica wzbogacenia si\u0119, jako <span style=\"text-decoration: underline;\">konsumencki raj dla wszystkich<\/span>. Wszelako transformacja od totalitarnego systemu politycznego ku demokratycznemu, od gospodarki planowej do kapitalizmu nie oznacza\u0142a automatycznie polepszenia standardu \u017cyciowego wszystkich obywateli. Tranzycj\u0119 zdefiniowa\u0142 nowy rodzaj ub\u00f3stwa i niepewno\u015bci, pog\u0142\u0119biaj\u0105ca si\u0119 przepa\u015b\u0107 mi\u0119dzy bogatymi a biednymi, wysokie bezrobocie, potworna korupcja na wszystkich poziomach. W ci\u0105gu dw\u00f3ch dekad rozczarowanie powoli narasta\u0142o: nie tylko, \u017ce nie spe\u0142ni\u0142y si\u0119 marzenia, ale tak\u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 obietnic powsta\u0142ych w nowych warunkach. To r\u00f3wnie\u017c uznano za przejaw jawnej <span style=\"text-decoration: underline;\">niesprawiedliwo\u015bci<\/span>.<\/p>\n<p>Skutkiem tego jest powszechny brak zaufania do elit politycznych, do procedur demokratycznych oraz instytucji pa\u0144stwowych. Zagubieni w czasach tranzycji? Zapewne, zw\u0142aszcza \u017ce pojawi\u0142o si\u0119 kolejne zasadnicze pytanie: je\u015bli tranzycja, to od czego ku czemu? Prowadz\u0105ca dok\u0105d? Wydaje si\u0119, \u017ce po za\u0142amaniu si\u0119 rynk\u00f3w finansowych i kryzysie wsp\u00f3lnej waluty europejskiej lokomotywa ci\u0105gn\u0105ca sk\u0142ad \u2013 by wr\u00f3ci\u0107 do metafory UE jako poci\u0105gu \u2013 jakby zwolni\u0142a. Sta\u0142o si\u0119 te\u017c jasne, \u017ce nie ka\u017cdy nowy cz\u0142onek wsp\u00f3lnoty bez zastrze\u017ce\u0144 popiera projekt europejski, wskutek czego mi\u0119dzy nowymi pa\u0144stwami cz\u0142onkowskimi pog\u0142\u0119bia si\u0119 przepa\u015b\u0107. Wyra\u017caj\u0105 to, i to na wiele sposob\u00f3w, Czesi, W\u0119grzy, pa\u0144stwa ba\u0142tyckie, Bu\u0142garia i Rumunia. Ich niezadowolenie i brak zaufania manifestuj\u0105 si\u0119 w czasie kryzysu rz\u0105dowego w Czechach, w czasie protest\u00f3w przeciwko planom oszcz\u0119dno\u015bciowym w Bukareszcie czy majstrowania przy mediach i konstytucji na W\u0119grzech pomimo ostrze\u017ce\u0144 p\u0142yn\u0105cych z UE.<\/p>\n<p>\u017beby ca\u0142\u0105 rzecz jeszcze bardziej skomplikowa\u0107, dodajmy i to, \u017ce obok podzia\u0142\u00f3w dziel\u0105cych Wsch\u00f3d od Zachodu, pojawi\u0142 si\u0119 nagle podzia\u0142 nowy \u2013 mi\u0119dzy europejsk\u0105 P\u00f3\u0142noc\u0105 a Po\u0142udniem. Grecja, W\u0142ochy, Hiszpania, Portugalia s\u0105 dzisiaj, ku naszemu i ich ca\u0142kowitemu zaskoczeniu, uznane za uczni\u00f3w miernych! Z kolei tradycyjnie tolerancyjna P\u00f3\u0142noc coraz bardziej brnie w stron\u0119 prawicowego populizmu, a towarzyszy mu pojawienie si\u0119 partii nacjonalistycznych, takich jak Prawdziwi Finowie, Szwedzcy Demokraci czy holenderska Partia Wolno\u015bci. Niekt\u00f3rzy przyw\u00f3dcy polityczni natychmiast wyt\u0142umaczyli rosn\u0105ce poczucie niepewno\u015bci i braku bezpiecze\u0144stwa \u201ekryzysem to\u017csamo\u015bci narodowej\u201d. Zaoferowali \u2013 przy jednoczesnym braku kontrpropozycji \u2013 to\u017csamo\u015b\u0107 narodow\u0105 w zamian za poczucie bezpiecze\u0144stwa. Jak\u017ce \u0142atwo u\u017cy\u0107 emigrant\u00f3w, zw\u0142aszcza muzu\u0142man\u00f3w, jako koz\u0142y ofiarne. Nawet je\u015bli przyw\u00f3dcy polityczni nie maj\u0105 nic ciekawego do zaproponowania, to przynajmniej kogo\u015b o co\u015b oskar\u017caj\u0105, niech to b\u0119dzie pierwszy z brzegu \u2013 imigranci, globalizacja, hedonizm, dekadencja, kapitalizm, korupcja, demokracja, dawni komuni\u015bci, nowi oligarchowie, Zach\u00f3d czy Cyganie. Niepewno\u015b\u0107 rodzi strach, a przestraszone spo\u0142ecze\u0144stwa maj\u0105 tendencj\u0119 do izolacji.<\/p>\n<p>Ostateczn\u0105 konsekwencj\u0105 obecnego zastoju r\u00f3wnie dobrze mo\u017ce by\u0107 \u2013 jak twierdz\u0105 specjali\u015bci \u2013 kryzys samego modelu globalnego kapitalizmu.<\/p>\n<p>Tymczasem w czerwcu zesz\u0142ego roku \u201eFinancial Times\u201d opublikowa\u0142 wyniki analiz por\u00f3wnawczych, kt\u00f3re pokazuj\u0105 rzecz zaskakuj\u0105c\u0105. Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju oraz Bank \u015awiatowy przeprowadzi\u0142y badania w trzydziestu czterech krajach Europy Wschodniej i Zachodniej. Wynika z nich, \u017ce obywatele by\u0142ych kraj\u00f3w komunistycznych \u2013 pomimo \u017ce one te\u017c powa\u017cnie odczu\u0142y kryzys finansowy i ograniczenia wydatk\u00f3w socjalnych \u2013 wydawali si\u0119 bardziej zadowoleni z \u017cycia ni\u017c mieszka\u0144cy w zachodniej cz\u0119\u015bci kontynentu.<\/p>\n<p>\u0141atwo odgadn\u0105\u0107 czemu: ich obecne \u017cycie jest i tak lepsze ni\u017c wcze\u015bniej! Czy kt\u00f3rykolwiek z mieszka\u0144c\u00f3w Europy Wschodniej, maj\u0105cy dzisiaj poni\u017cej trzydziestu lat, pami\u0119ta, \u017ce jeszcze niedawno papier toaletowy by\u0142 towarem luksusowym? Wydaje mi si\u0119, \u017ce moja generacja jest ostatni\u0105, kt\u00f3ra to pami\u0119ta. Gdy odejdziemy, wszystko ulegnie ca\u0142kowitemu zapomnieniu. Urodzeni po roku 1989 zapytaj\u0105 z zak\u0142opotaniem: jak to, nie by\u0142o papieru toaletowego? To przecie\u017c niemo\u017cliwe! Jak mogli\u015bcie bez niego \u017cy\u0107?<\/p>\n<p>Teraz ju\u017c przywykli\u015bmy do tego luksusu, a nawet znacz\u0105co rozbudzili\u015bmy nasze oczekiwania. Unieszcz\u0119\u015bliwia nas w\u0142a\u015bnie \u017c\u0105dza posiadania \u201edu\u017co wi\u0119cej\u201d, bo wiemy, \u017ce pragnienia nasze \u2013 zar\u00f3wno w krajach szcz\u0119\u015bliwo\u015bci, jak i tych mniej fortunnych \u2013 mog\u0105 zosta\u0107 szybko zawiedzone, zupe\u0142nie jak w drugiej i trzeciej klasie poci\u0105gu. W tym akurat jeste\u015bmy ca\u0142kowicie r\u00f3wni. Wi\u0119c je\u015bli nawet \u201enowi\u201d Europejczycy nie wpadli w powszechne na Zachodzie przygn\u0119bienie, to teraz i oni zaczynaj\u0105 w nim grz\u0119zn\u0105\u0107.<\/p>\n<p>W rzeczy samej, przed rokiem 2008 tli\u0142a si\u0119 jeszcze nadzieja na szybsze przezwyci\u0119\u017cenie przepa\u015bci dziel\u0105cej Wsch\u00f3d od Zachodu, poniewa\u017c motywacja by\u0142a jeszcze \u017cywa i wi\u0119cej by\u0142o dost\u0119pnych \u015brodk\u00f3w do osi\u0105gni\u0119cia tego celu. Teraz, kiedy poci\u0105g zdaje si\u0119 coraz bardziej zwalnia\u0107, wszyscy siedz\u0105cy z ty\u0142u maj\u0105 mniejsze szanse. Demokracja ma swoje s\u0142abo\u015bci; kapitalizm przechodzi kryzys. Ale jak\u0105 mamy alternatyw\u0119? Wycofa\u0107 si\u0119? A mo\u017ce zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 w stron\u0119 wschodnich s\u0105siad\u00f3w?<\/p>\n<p>Wydaje mi si\u0119, \u017ce by\u0142e kraje komunistyczne zar\u00f3wno b\u0119d\u0105ce ju\u017c w Unii Europejskiej, jak i oczekuj\u0105ce na akcesj\u0119, powinny cz\u0119\u015bciej si\u0119ga\u0107 pami\u0119ci\u0105 w przesz\u0142o\u015b\u0107, aby przypomnie\u0107 sobie, jak wygl\u0105da\u0142o ich \u017cycie przed ponad dwudziestu laty. Dla Chorwacji, bior\u0105c pod uwag\u0119 jej niedawne do\u015bwiadczenia wojenne, za wa\u017cniejsze korzy\u015bci p\u0142yn\u0105ce z cz\u0142onkostwa powinno si\u0119 uznawa\u0107 pok\u00f3j i stabilno\u015b\u0107 ni\u017ali oczekiwany wzrost gospodarczy.<\/p>\n<p><em>Z angielskiego prze\u0142o\u017cy\u0142 Maciej Czerwi\u0144ski<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Chorwacja w ko\u0144cu wchodzi do Unii Europejskiej. Ach, pami\u0119tam, jak zazdro\u015bcili\u015bmy Bu\u0142garom i Rumunom, gdy przyj\u0119to ich kilka lat wcze\u015bniej. W naszym przekonaniu by\u0142 to akt jawnej niesprawiedliwo\u015bci, poniewa\u017c Chorwaci \u2013 jak powiada\u0142 nasz by\u0142y prezydent Franjo Tudjman \u2013 byli \u201eEuropejczykami zanim powsta\u0142a Europa\u201d. <\/p>\n","protected":false},"author":276,"featured_media":14381,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[1920,529,7260,1922,1921],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[1919],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Chorwacja w poci\u0105gu zwanym Uni\u0105 Europejsk\u0105, ale w wagonie drugiej klasy<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Chorwacja w ko\u0144cu wchodzi do Unii Europejskiej. Ach, pami\u0119tam, jak zazdro\u015bcili\u015bmy Bu\u0142garom i Rumunom, gdy przyj\u0119to ich kilka lat wcze\u015bniej.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/slavenka-drakulic-chorwacja-w-pociagu-zwanym-unia-europejska-ale-w-wagonie-drugiej-klasy-herito\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/slavenka-drakulic-chorwacja-w-pociagu-zwanym-unia-europejska-ale-w-wagonie-drugiej-klasy-herito\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/slavenka-drakulic-chorwacja-w-pociagu-zwanym-unia-europejska-ale-w-wagonie-drugiej-klasy-herito#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/07\/chorwacja-tekst-slavenka-drakulic-herito-2013-07-25-001.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/07\/chorwacja-tekst-slavenka-drakulic-herito-2013-07-25-001.jpg\",\"width\":800,\"height\":1200,\"caption\":\"Rijeka, kartusz herbowy wie\u017cy zegarowej, fot. www.photonet.hr (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Herito)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/slavenka-drakulic-chorwacja-w-pociagu-zwanym-unia-europejska-ale-w-wagonie-drugiej-klasy-herito#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/slavenka-drakulic-chorwacja-w-pociagu-zwanym-unia-europejska-ale-w-wagonie-drugiej-klasy-herito\",\"name\":\"Chorwacja w poci\u0105gu zwanym Uni\u0105 Europejsk\u0105, ale w wagonie drugiej klasy\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/slavenka-drakulic-chorwacja-w-pociagu-zwanym-unia-europejska-ale-w-wagonie-drugiej-klasy-herito#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2013-07-25T10:07:33+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:20:20+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e4fe63bd781600f0fccbd8cf311cef12\"},\"description\":\"Chorwacja w ko\u0144cu wchodzi do Unii Europejskiej. Ach, pami\u0119tam, jak zazdro\u015bcili\u015bmy Bu\u0142garom i Rumunom, gdy przyj\u0119to ich kilka lat wcze\u015bniej.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/slavenka-drakulic-chorwacja-w-pociagu-zwanym-unia-europejska-ale-w-wagonie-drugiej-klasy-herito#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/slavenka-drakulic-chorwacja-w-pociagu-zwanym-unia-europejska-ale-w-wagonie-drugiej-klasy-herito\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/slavenka-drakulic-chorwacja-w-pociagu-zwanym-unia-europejska-ale-w-wagonie-drugiej-klasy-herito#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Chorwacja w poci\u0105gu zwanym Uni\u0105 Europejsk\u0105, ale w wagonie drugiej klasy\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e4fe63bd781600f0fccbd8cf311cef12\",\"name\":\"Slavenka Drakuli\u0107\",\"description\":\"Slavenka Drakuli\u0107 \u2013 chorwacka dziennikarka, pisarka i eseistka. Uko\u0144czy\u0142a literaturoznawstwo i socjologi\u0119 na Uniwersytecie w Zagrzebiu. Jest autork\u0105 ksi\u0105\u017cek publicystycznych, m.in. How We Survived Communism and Even Laughed (1991), Balkan Express (1992), Caf\u00e9 Europa (1996), A Guided Tour Through the Museum of Communism (2011), i powie\u015bci: Hologrami straha (Hologramy strachu, 1987), Mramorna ko\u017ea (Sk\u00f3ra z marmuru, 1989), Bo\u017eanska glad (Boski g\u0142\u00f3d, 1997), Kao da me nema (Jakby mnie nie by\u0142o, 1999). Po polsku ukaza\u0142y si\u0119 dwie jej ksi\u0105\u017cki: Oni nie skrzywdziliby nawet muchy (2006) i Cia\u0142o z jej cia\u0142a (2008). Publikowa\u0142a w \u201eThe Nation\u201d, \u201eGuardian\u201d, \u201eLa Stampa\u201d, \u201eFrankfurter Allgemeine Zeitung\u201d czy \u201ePolitiken\u201d. Pisze po chorwacku i angielsku, jej ksi\u0105\u017cki s\u0105 t\u0142umaczone na ponad pi\u0119tna\u015bcie j\u0119zyk\u00f3w.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/slavenka-drakulic\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Chorwacja w poci\u0105gu zwanym Uni\u0105 Europejsk\u0105, ale w wagonie drugiej klasy","description":"Chorwacja w ko\u0144cu wchodzi do Unii Europejskiej. Ach, pami\u0119tam, jak zazdro\u015bcili\u015bmy Bu\u0142garom i Rumunom, gdy przyj\u0119to ich kilka lat wcze\u015bniej.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/slavenka-drakulic-chorwacja-w-pociagu-zwanym-unia-europejska-ale-w-wagonie-drugiej-klasy-herito","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/slavenka-drakulic-chorwacja-w-pociagu-zwanym-unia-europejska-ale-w-wagonie-drugiej-klasy-herito\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/slavenka-drakulic-chorwacja-w-pociagu-zwanym-unia-europejska-ale-w-wagonie-drugiej-klasy-herito#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/07\/chorwacja-tekst-slavenka-drakulic-herito-2013-07-25-001.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/07\/chorwacja-tekst-slavenka-drakulic-herito-2013-07-25-001.jpg","width":800,"height":1200,"caption":"Rijeka, kartusz herbowy wie\u017cy zegarowej, fot. www.photonet.hr (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika Herito)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/slavenka-drakulic-chorwacja-w-pociagu-zwanym-unia-europejska-ale-w-wagonie-drugiej-klasy-herito#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/slavenka-drakulic-chorwacja-w-pociagu-zwanym-unia-europejska-ale-w-wagonie-drugiej-klasy-herito","name":"Chorwacja w poci\u0105gu zwanym Uni\u0105 Europejsk\u0105, ale w wagonie drugiej klasy","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/slavenka-drakulic-chorwacja-w-pociagu-zwanym-unia-europejska-ale-w-wagonie-drugiej-klasy-herito#primaryimage"},"datePublished":"2013-07-25T10:07:33+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:20:20+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e4fe63bd781600f0fccbd8cf311cef12"},"description":"Chorwacja w ko\u0144cu wchodzi do Unii Europejskiej. Ach, pami\u0119tam, jak zazdro\u015bcili\u015bmy Bu\u0142garom i Rumunom, gdy przyj\u0119to ich kilka lat wcze\u015bniej.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/slavenka-drakulic-chorwacja-w-pociagu-zwanym-unia-europejska-ale-w-wagonie-drugiej-klasy-herito#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/slavenka-drakulic-chorwacja-w-pociagu-zwanym-unia-europejska-ale-w-wagonie-drugiej-klasy-herito"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/slavenka-drakulic-chorwacja-w-pociagu-zwanym-unia-europejska-ale-w-wagonie-drugiej-klasy-herito#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Chorwacja w poci\u0105gu zwanym Uni\u0105 Europejsk\u0105, ale w wagonie drugiej klasy"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e4fe63bd781600f0fccbd8cf311cef12","name":"Slavenka Drakuli\u0107","description":"Slavenka Drakuli\u0107 \u2013 chorwacka dziennikarka, pisarka i eseistka. Uko\u0144czy\u0142a literaturoznawstwo i socjologi\u0119 na Uniwersytecie w Zagrzebiu. Jest autork\u0105 ksi\u0105\u017cek publicystycznych, m.in. How We Survived Communism and Even Laughed (1991), Balkan Express (1992), Caf\u00e9 Europa (1996), A Guided Tour Through the Museum of Communism (2011), i powie\u015bci: Hologrami straha (Hologramy strachu, 1987), Mramorna ko\u017ea (Sk\u00f3ra z marmuru, 1989), Bo\u017eanska glad (Boski g\u0142\u00f3d, 1997), Kao da me nema (Jakby mnie nie by\u0142o, 1999). Po polsku ukaza\u0142y si\u0119 dwie jej ksi\u0105\u017cki: Oni nie skrzywdziliby nawet muchy (2006) i Cia\u0142o z jej cia\u0142a (2008). Publikowa\u0142a w \u201eThe Nation\u201d, \u201eGuardian\u201d, \u201eLa Stampa\u201d, \u201eFrankfurter Allgemeine Zeitung\u201d czy \u201ePolitiken\u201d. Pisze po chorwacku i angielsku, jej ksi\u0105\u017cki s\u0105 t\u0142umaczone na ponad pi\u0119tna\u015bcie j\u0119zyk\u00f3w.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/slavenka-drakulic"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14379"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/276"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14379"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14379\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14381"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14379"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14379"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14379"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=14379"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=14379"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}