![\"S\u0142awomir](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/08\/mrozek-p-piotrowski-wydawnictwo-literackie-2013-08-30-540x360.jpg\" "\\"S\u0142awomir")
<\/a>Nie mo\u017cemy go zagwarantowa\u0107 w niniejszym artykule. Mo\u017cemy jednak zapewni\u0107, \u017ce nie b\u0119dzie to anegdotyczna opowie\u015b\u0107 o \u017cyciu Mro\u017cka (takich z pewno\u015bci\u0105 pojawi si\u0119 najwi\u0119cej). Nie b\u0119dzie to r\u00f3wnie\u017c radykalna i wywrotowa pr\u00f3ba zmiany paradygmatu lekturowego (potrzebna, ale przecie\u017c nie w tym miejscu). B\u0119dzie to szkic nawi\u0105zuj\u0105cy do pewnej osobisto-tekstowej obsesji Mro\u017cka. Bo czy zastanawiali\u015bcie si\u0119, dlaczego w autobiograficznym Baltazarze<\/em> tak cz\u0119sto powraca kwestia \u0142azienki? Do czego Mro\u017ckowi potrzebna by\u0142a \u0142azienka? I jaki to wszystko ma zwi\u0105zek z jego pisaniem?<\/p>\n 2<\/p>\n Baltazar <\/em>to ksi\u0105\u017cka niezwyk\u0142a pod wieloma wzgl\u0119dami. Przede wszystkim ze wzgl\u0119du na okoliczno\u015bci, w kt\u00f3rych powstawa\u0142a. Utw\u00f3r ten daje si\u0119 czyta\u0107 jako heroiczna walka o odzyskanie pami\u0119ci i j\u0119zyka. Mro\u017cek mozolnie, krok po kroku, rekonstruuje swoj\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107. To nie jest ksi\u0105\u017cka literacka, przynajmniej nie w sensie \u015bcis\u0142ym. Autor nie bryluje w niej stylem, nie b\u0142yska typowym dla siebie humorem. Niczego nie ubarwia, niczego nie dodaje. To zapis procesu odzyskiwania pami\u0119ci, ergo <\/em>rekonstruowania to\u017csamo\u015bci. Zbudowana jest na zasadzie enumeracji \u2013 Mro\u017cek wymienia kolejne zdarzenia i osoby ze swojego \u017cycia, z rzadka jedynie je komentuj\u0105c. Powstaje tym samym rodzaj palimpsestu, kt\u00f3ry daje niepowtarzaln\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 wgl\u0105du w struktur\u0119 pami\u0119ci pisarza. I nie chodzi tu pr\u00f3b\u0119 stworzenia psychoanalitycznego klucza dla lektury tekst\u00f3w Mro\u017cka. Taki projekt by\u0142by z jednej strony nieuczciwy, z drugiej chybiony. Mo\u017cna jednak pokusi\u0107 si\u0119 o wydobycie jednego, notorycznie powracaj\u0105cego w\u0105tku.<\/p>\n Mro\u017cek, co sam wielokrotnie podkre\u015bla\u0142, mia\u0142 obsesje przestrzeni, a w\u0142a\u015bciwie jej braku. Ju\u017c w najwcze\u015bniejszych wspomnieniach pojawia si\u0119 w\u0105tek ciasnoty. Zaczyna si\u0119 od domu rodzinnego, szybko porzuconego z powodu wojny, kt\u00f3ra zmusi\u0142a go do tu\u0142aczki od jednej rodziny do drugiej. Wsz\u0119dzie ciasno i brak cho\u0107by namiastki prywatno\u015bci. Po wojnie Mro\u017cek dzieli niewielkie mieszkanie z ojcem, co jest powodem licznych frustracji i upokorze\u0144. Dlatego te\u017c stara si\u0119 od niego jak najszybciej wyprowadzi\u0107. Znajduje k\u0105t u rodziny swojego przyjaciela. \u201eNa strychu u Herdegena mia\u0142em przynajmniej spok\u00f3j. Mia\u0142em \u0142\u00f3\u017cko i nie mia\u0142em \u017cadnych s\u0105siad\u00f3w dooko\u0142a. My\u0142em si\u0119 w zimnej wodzie pod kranem, chodzi\u0142em spa\u0107 o najr\u00f3\u017cniejszych porach, a rodzina Leszka, cho\u0107 liczna, bynajmniej mi nie przeszkadza\u0142a\u201d[1]<\/sup><\/a>. P\u00f3\u017aniej, w wyniku rozmaitych \u017cyciowych perturbacji, a tak\u017ce za wstawiennictwem przyjaciela, Adama W\u0142odka, Mro\u017ckowi uda\u0142o si\u0119 uzyska\u0107 mikroskopijny pok\u00f3j w s\u0142ynnej ju\u017c kamienicy przy Krupniczej 22, gdzie mie\u015bci\u0142 si\u0119 Dom Literat\u00f3w. \u201eCa\u0142e mieszkanie sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z jednego pokoju. W dodatku pok\u00f3j by\u0142 ma\u0142y. Mia\u0142 pi\u0119\u0107 metr\u00f3w na trzy i \u017cadn\u0105 miar\u0105 nie mo\u017cna by\u0142o wstawi\u0107 w nim wi\u0119cej rzeczy, ni\u017c to by\u0142o konieczne. [\u2026] Za w\u0119g\u0142em po lewej stronie by\u0142a mikroskopijna umywalka, a nad ni\u0105 lustro\u201d[2]<\/sup><\/a>. Kilka lat p\u00f3\u017aniej, gdy zdoby\u0142 ju\u017c pewne uznanie w \u015bwiecie literackim, zosta\u0142 zaproszony do Sopotu, gdzie wraz z innymi autorami zamieszka\u0142 w Grand Hotelu. We wspomnieniach z tego wyjazdu dominuje opis warunk\u00f3w lokalowych. \u201eOsuwa\u0142em zas\u0142on\u0119, aby sprawdzi\u0107, jaka jest pogoda. Wtedy akurat panowa\u0142a ostra zima i morze by\u0142o zamarzni\u0119te. Potem korzysta\u0142em z \u0142azienki, kt\u00f3rej w Krakowie nie mia\u0142em\u201d[3]<\/sup><\/a>. W\u0105tek zwi\u0105zany z rozkoszowaniem si\u0119 prywatno\u015bci\u0105 przestrzeni powraca jeszcze na kartach Baltazara <\/em>wielokrotnie, szczeg\u00f3lnie podczas wyjazd\u00f3w na zach\u00f3d, kt\u00f3re ka\u017cdorazowo s\u0105 dla pisarza gigantycznym szokiem kulturowym.<\/p>\n Motyw \u0142azienki nie jest jednak jedynie autobiograficznym wspomnieniem, obecny jest r\u00f3wnie\u017c w wielu tekstach literackich Mro\u017cka. Wczesny dramat zatytu\u0142owany M\u0119cze\u0144stwo Piotra Ohey’a <\/em>jest ca\u0142y zbudowany wok\u00f3\u0142 problemu \u0142azienki \u2013 tytu\u0142owy bohater i jego rodzina zostaje pozbawiona dost\u0119pu do tej cz\u0119\u015bci swojego mieszkania, poniewa\u017c zal\u0119g\u0142 si\u0119 w niej tygrys. Ohey zostaje m\u0119czennikiem, gdy\u017c ginie w heroiczno-groteskowej walce o w\u0142asn\u0105 \u0142azienk\u0119.<\/p>\n Z kolei dramat Szcz\u0119\u015bliwe wydarzenie <\/em>otwiera taki oto dialog:<\/p>\n M\u0104\u017b: co si\u0119 tyczy u\u017cywalno\u015bci \u0142azienki, to my sami, ja, moja \u017cona i m\u00f3j ojciec, nie u\u017cywamy jej wcale. Wi\u0119c i pan nie b\u0119dzie odczuwa\u0142 jej braku. Obsesyjna potrzeba \u0142azienki wi\u0105\u017ce si\u0119 z pragnieniem posiadania intymnego miejsca, prywatnej przestrzeni, kt\u00f3ra b\u0119dzie (przynajmniej na chwil\u0119) dawa\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyizolowana si\u0119 ze \u015bwiata pe\u0142nego innych, obcych ludzi. Tymczasem zar\u00f3wno Mro\u017cek, jak i bohaterowie jego dramat\u00f3w wci\u0105\u017c natrafiaj\u0105 na miejsca, w kt\u00f3rych przestrze\u0144 ta okazuje si\u0119 problematyczna. \u0141azienka to miejsce separacji, to spodnia strona \u017cycia, kt\u00f3ra daje wgl\u0105d w t\u0119 najbardziej prywatn\u0105, nierzadko mroczn\u0105, stron\u0119 podmiotowo\u015bci. Zamykaj\u0105c drzwi do \u0142azienki spodziewamy si\u0119 ca\u0142kowitej samotno\u015bci, o kt\u00f3r\u0105 przecie\u017c trudno \u017cyj\u0105c w wynajmowanym pokoju. By\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie z tego powodu wychodz\u0105cy spod prysznica Jacques Derrida zdziwi\u0142 si\u0119, gdy znalaz\u0142 w \u0142azience patrz\u0105cego na niego kota. By\u0107 mo\u017ce te\u017c dlatego m\u0142ody Marcel Proust chowa\u0142 si\u0119 w toalecie na pi\u0119trze, gdzie mia\u0142 poczucie ca\u0142kowitego wycofania si\u0119 z rzeczywisto\u015bci. To wycofanie ze \u015bwiata by\u0142o dla Prousta warunkiem mo\u017cliwo\u015bci tworzenia. Pisanie to aktywno\u015b\u0107 wymagaj\u0105ca zredukowania \u015bwiata do samotnej przestrzeni, np. przestrzeni \u0142azienki, w kt\u00f3rej zawieszeniu ulega konieczno\u015b\u0107 mi\u0119dzyludzkiej kreacji. Mro\u017cek i jego bohaterowie szukaj\u0105 azylu daj\u0105cego poczucie autentyczno\u015bci w\u0142a\u015bnie w przestrzeni \u0142azienki. Alienacja mo\u017ce by\u0107 bowiem sposobem na bli\u017cszy kontakt ze sob\u0105, na swoiste wzmo\u017cenie poczucia samego siebie. Do\u015b\u0107 przecie\u017c przypomnie\u0107, \u017ce bohater kr\u00f3tkiej powie\u015bci Jeana-Philippa Toussaint’a (o wiele m\u00f3wi\u0105cym tytule \u0141azienka<\/em>) przenosi si\u0119 wraz ze wszystkimi rzeczami w\u0142a\u015bnie do \u0142azienki, gdzie zamierza sp\u0119dzi\u0107 reszt\u0119 \u017cycia.<\/p>\n 3<\/p>\n Jan B\u0142o\u0144ski zdiagnozowa\u0142 w pisarstwie Mro\u017cka osobliw\u0105 prawid\u0142owo\u015b\u0107. Ot\u00f3\u017c Mro\u017cek pisa\u0142 tak, jakby nie potrafi\u0142 unie\u015b\u0107 tre\u015bci \u201ew stanie naturalnym\u201d, tylko wci\u0105\u017c musia\u0142 wznosi\u0107 si\u0119 na poziom udziwnienia, absurdu i groteski. Doskona\u0142\u0105 metafor\u0105 tej nieumiej\u0119tno\u015bci s\u0105 powracaj\u0105ce wci\u0105\u017c motywy braku \u0142azienki, jako przestrzeni autentycznego bycia. Bo je\u015bli to najbardziej intymne pomieszczenie okazuje si\u0119 iluzj\u0105, to iluzj\u0105 jest te\u017c mo\u017cliwo\u015b\u0107 uchwycenia czegokolwiek \u201ew stanie naturalnym\u201d.<\/p>\n \u017bycie intymne bohater\u00f3w Mro\u017cka jest zawsze naznaczone pewn\u0105 instytucjonalno\u015bci\u0105. Czasem jest to niespodziewane pojawienie si\u0119 urz\u0119dnika pa\u0144stwowego, innym razem barier\u0105 dla prostych, mi\u0119dzyludzkich kontakt\u00f3w jest jaka\u015b abstrakcyjna norma prawna. Bezpo\u015brednio\u015b\u0107 kontakt\u00f3w zawsze nosi znamiona\u00a0 pewnej naddanej regulacji, przez co dotarcie do autentycznego do\u015bwiadczenia nigdy nie jest mo\u017cliwe.<\/p>\n To, co odczytywane by\u0142o jako satyra na PRL-owsk\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, mo\u017cna potraktowa\u0107 w szerszym kontek\u015bcie jako symptomatyczn\u0105 opowie\u015b\u0107 o teatralizacji i udziwnianiu rzeczywisto\u015bci, do kt\u00f3rej nie spos\u00f3b dotrze\u0107 inaczej, bo jej \u201estan naturalny\u201d jest zawsze wsp\u00f3\u0142dzielony. Tak, jak i \u0142azienka, kt\u00f3ra traci swoj\u0105 ochraniaj\u0105c\u0105 i izoluj\u0105c\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107.<\/p>\n Pisarstwo udziwnione jest wi\u0119c sposobem na obudowanie rzeczywisto\u015bci w momencie, w kt\u00f3rym jej stan naturalny okazuje si\u0119 nieosi\u0105galny. Pisarstwo udziwnione rodzi si\u0119 by\u0107 mo\u017ce w\u00f3wczas, gdy za przestrze\u0144 tw\u00f3rczej samotno\u015bci s\u0142u\u017cy mikroskopijna umywalka w rogu pokoju.<\/p>\n Umar\u0142 Mro\u017cek, czy mo\u017ce raczej \u2013 pozostaj\u0105c przy retoryce medialnych reakcji na ten fakt \u2013 \u201eodszed\u0142 wielki pisarz\u201d. Odszed\u0142 i natychmiast pojawi\u0142 si\u0119 zalew wspominkowych tekst\u00f3w, biograficznych rekonstrukcji i literackich komentarzy, s\u0142awi\u0105cych tw\u00f3rczo\u015b\u0107 \u201epolskiego klasyka\u201d. Entuzjasta absurdalnej poetyki, pozwalaj\u0105cej swobodnie deformowa\u0107 i obna\u017ca\u0107 paradoksy PRL-owskiej rzeczywisto\u015bci, dostaje po\u015bmiertnie tekstowy pomnik pami\u0119ci. <\/p>\n","protected":false},"author":293,"featured_media":14887,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[7361,484,2018,1975],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[2016,2017],"yoast_head":"\n
\nPRZYBYSZ: (potrz\u0105saj\u0105c gazet\u0105) Ale w og\u0142oszeniu stoi wyra\u017anie.
\nM\u0104\u017b: Co?
\nPRZYBYSZ: O \u0142azience.
\nM\u0104\u017b: Co pan m\u00f3wi. Gdzie?
\nPRZYBYSZ: O, tutaj (czyta). \u201e… \u0142azienka stylowa. Marmur…\u201d.
\n[\u2026]\nPRZYBYSZ: Ale nie ma \u0142azienki.
\nM\u0104\u017b: Nie ma. Ale zapewniam pana, \u017ceby gdyby by\u0142a, przesz\u0142aby pa\u0144skie naj\u015bmielsze oczekiwania. By\u0142aby wprost niezwyk\u0142a\u201d […][4]<\/sup><\/a><\/p><\/blockquote>\n\n