{"id":15520,"date":"2013-11-06T20:00:00","date_gmt":"2013-11-06T19:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=15520"},"modified":"2020-09-01T12:42:37","modified_gmt":"2020-09-01T11:42:37","slug":"romuald-loegler-po-pierwsze-uzdrowienie-architektury","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/romuald-loegler-po-pierwsze-uzdrowienie-architektury","title":{"rendered":"Po pierwsze: uzdrowienie architektury"},"content":{"rendered":"

Ewa Zieli\u0144ska: Jakie wydarzenie w ci\u0105gu ostatnich lat najsilniej wp\u0142yn\u0119\u0142o na obraz polskiej kultury?<\/strong><\/p>\n

Romuald Loegler:<\/strong> Przed dwoma laty w Krakowie odby\u0142 si\u0119 Kongres Kultury Polskiej i my\u015bl\u0119, \u017ce nale\u017cy to odnotowa\u0107 jako pewn\u0105 form\u0119 globalnego uj\u0119cia problemu kultury w naszym kraju. Niew\u0105tpliwie by\u0142a to okazja do spotkania wielu ludzi z r\u00f3\u017cnych dziedzin sztuki, kultury i z r\u00f3\u017cnych poziom\u00f3w zaanga\u017cowania: tw\u00f3rc\u00f3w, organizator\u00f3w czy polityk\u00f3w. Z mojego punktu widzenia to wydarzenie by\u0142o niew\u0105tpliwie interesuj\u0105ce, dlatego \u017ce odby\u0142 si\u0119 specjalny warsztat i panel dyskusyjny po\u015bwi\u0119cony architekturze. A zatem kwestia architektury zosta\u0142a zasymilowana z nurtem \u017cycia kulturalnego, a do spo\u0142ecze\u0144stwa zosta\u0142 wys\u0142any sygna\u0142, \u017ce jest ona jednak elementem kulturotw\u00f3rczym (swoj\u0105 drog\u0105 mo\u017ce zbyt s\u0142abo akcentowanym przez media, moim zdaniem kompletnie nieprzygotowane, \u017ceby pisa\u0107 o kulturze jako o istotnym aspekcie \u017cycia, kt\u00f3ry poprzez architektur\u0119 realizuje si\u0119 najsilniej).<\/p>\n

\"Romuald<\/a>
Romuald Loegler (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)<\/figcaption><\/figure>\n

Poprzez architektur\u0119, otoczenie, jego jako\u015b\u0107, inicjuje si\u0119 potrzeb\u0119 si\u0119gania po wymiar estetyczny w \u017cyciu. Inspiracja, szczeg\u00f3lnie m\u0142odego pokolenia, musi nast\u0119powa\u0107 poprzez zdarzenia, w kt\u00f3rych ono uczestniczy; si\u0142\u0105 rzeczy ka\u017cdy, chc\u0105c nie chc\u0105c, styka si\u0119 z przestrzeni\u0105 miasta. Na wystaw\u0119, koncert czy happening artystyczny cz\u0142owiek idzie, bo chce albo dlatego, \u017ce kto\u015b go zaprowadzi, a architektur\u0119 konsumuje jakby mimo woli. Chodzi o to, \u017ceby ta konsumpcja przebiega\u0142a \u015bwiadomie, a do tego potrzebna jest edukacja pocz\u0105wszy od szczebla podstawowego. Wiedza powinna by\u0107 transmitowana nie tylko jak najszerzej, ale te\u017c profesjonalnie. Niestety bardzo cz\u0119sto dziennikarze, kt\u00f3rzy raportuj\u0105 o wydarzeniach kulturalnych, robi\u0105 to do\u015b\u0107 p\u0142ytko. Kultura jest ci\u0105gle na uboczu codziennych spraw politycznych czy ekonomicznych.<\/p>\n

Skoro poruszy\u0142 ju\u017c Pan w\u0105tek medi\u00f3w, to jak\u0105 rol\u0119, Pana zdaniem, odgrywaj\u0105 one dzisiaj w kszta\u0142towaniu kultury?<\/strong><\/p>\n

Wspomnia\u0142em przed chwil\u0105 o tym, \u017ce brak profesjonalizmu czasami powoduje niepotrzebny zam\u0119t w pr\u00f3bie klasyfikowania jako\u015bci pewnych zjawisk. Odczuwanie pi\u0119kna jest oczywi\u015bcie subiektywne: dla jednych jaka\u015b muzyka jest przera\u017caj\u0105ca, na przyk\u0142ad pocz\u0105tkowy Penderecki, a dla innych jest to prze\u0142om w danej dziedzinie tw\u00f3rczo\u015bci \u2013 d\u017awi\u0119k staje si\u0119 obecny w jakiej\u015b nowej formule. Jednak wiedza teoretyczna, pewne za\u0142o\u017cenia przebadane poprzez chocia\u017cby studia nad minionymi wiekami, pozwalaj\u0105 zobiektywizowa\u0107 poj\u0119cie pi\u0119kna w ka\u017cdej dziedzinie sztuki. Niestety dziennikarze zbyt cz\u0119sto traktuj\u0105 wyra\u017cane przez siebie opinie w spos\u00f3b powierzchowny. Cz\u0119sto objawia si\u0119 to w prasie codziennej na przyk\u0142ad w zwi\u0105zku z tak zwan\u0105 \u201earchitektur\u0105 ikoniczn\u0105\u201d. Budynek musi by\u0107 zwariowany, powykrzywiany, by zosta\u0107 uznanym za \u201eoryginalny\u201d, nawet je\u015bli w rzeczywisto\u015bci nie stanowi oryginalnej odpowiedzi dla naszego obszaru kulturowego czy dla naszego kraju, tylko jest kopi\u0105 tego, co prasa zagraniczna (fachowa albo i nie) lub Internet przekaza\u0142y. I my, chc\u0105c by\u0107 aktualni i na czasie, m\u00f3wimy: \u201enie szukajmy w\u0142asnych rozwi\u0105za\u0144, tylko r\u00f3bmy tak, jak Liebeskind czy Gehry\u201d. Na cz\u0142owieka nieprzygotowanego, niewyedukowanego, takie informacje maj\u0105 szkodliwy wp\u0142yw \u2013 ka\u017cde s\u0142owo wydrukowane w gazecie czy przeczytane w Internecie uwa\u017ca za bardziej wiarygodne ani\u017celi to, co w ksi\u0119gach przez niego nieprzeczytanych napisali ludzie znacznie m\u0105drzejsi.<\/p>\n

Pami\u0119ta Pani, jak na przyk\u0142ad w Warszawie pisano, \u017ce \u201epojawi si\u0119 Zaha Hadid\u201d albo \u201eb\u0119dziemy mie\u0107 Liebeskinda\u201d. Wielu osobom wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce wreszcie powiew \u201e\u015bwiata\u201d: przyjd\u0105 i poka\u017c\u0105 nam \u201ejak to trzeba zrobi\u0107\u201d. A okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jedna nie przysz\u0142a i nic nie zrobi\u0142a, a drugi \u2013 [Christian] Kerez, kt\u00f3ry zosta\u0142 na si\u0142\u0119 wci\u015bni\u0119ty w uwarunkowania zapisane w planie miejscowym dla Pa\u0142acu Kultury, wpad\u0142 w konflikt \u2013 nie do\u015b\u0107, \u017ce estetyczny czy artystyczny ze \u015brodowiskiem, to jeszcze potem formalny z urz\u0119dnikami. W efekcie uznany architekt z du\u017cym dorobkiem zosta\u0142 wyrzucony na \u015bmietnisko. Z kolei to, co postawi\u0142 Liebeskind, stoi pod du\u017cym znakiem zapytania \u2013 czy on reprezentuje nawet siebie\u2026? Bo brak pragmatyzmu i logiki w tym budynku dopisane do jako\u015bci zastanej przestrzeni urbanistycznej oznaczaj\u0105 arogancj\u0119[1]<\/sup><\/a>. Media nie pokazuj\u0105 tego od strony, kt\u00f3ra by pozwoli\u0142a normalnym ludziom warto\u015bciowa\u0107 \u2013 na bazie kilku rzetelnych, opartych o autorytety opinii.<\/p>\n

Sam przed dwudziestu laty stara\u0142em si\u0119 powo\u0142a\u0107 do \u017cycia czasopismo tylko po to, \u017ceby wype\u0142ni\u0107 luk\u0119 w prawie 40-milionowym kraju, w kt\u00f3rym nie by\u0142o \u017cadnego magazynu architektonicznego. B\u0119d\u0105c prezesem krakowskiego SARP, jeszcze w cieniu stanu wojennego, reaktywowa\u0142em pierwsze polskie czasopismo architektoniczne Architekt<\/em>[2]<\/sup><\/a>, wydawane w Galicji od 1900 roku, kt\u00f3re przepad\u0142o w \u201936 roku, a po wojnie nikt go nie wznowi\u0142. Mnie si\u0119 to uda\u0142o, bo uwa\u017ca\u0142em, \u017ce ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107, nawet iluzoryczna \u2013 przez grafik\u0119, symbol ok\u0142adki, format \u2013 pozwoli ludziom zrozumie\u0107, \u017ce nie spadli\u015bmy z ksi\u0119\u017cyca, nie zaczynamy od zera, tylko mamy za sob\u0105 pewn\u0105 tradycj\u0119\u2026 (Ekielski, Wyspia\u0144ski \u2013 to nazwiska pisz\u0105cych tam autor\u00f3w). Ta inicjatywa spotka\u0142a si\u0119 z du\u017cym uznaniem, potem niestety m\u00f3j nast\u0119pca, ju\u017c nie\u017cyj\u0105cy Wojciech Obtu\u0142owicz, przeni\u00f3s\u0142 redakcj\u0119 do Warszawy i czasopismo pad\u0142o. Architektura-murator<\/em> urodzi\u0142a si\u0119 znacznie p\u00f3\u017aniej, a wcze\u015bniej Architektura <\/em>wydawana przez Arkady przesta\u0142a istnie\u0107 \u2013 powsta\u0142a luka. Jak si\u0119 komunikowa\u0107 z odbiorcami architektury, z tw\u00f3rcami i realizatorami obiekt\u00f3w, kt\u00f3re tworz\u0105 nasz\u0105 przestrze\u0144, skoro nie ma \u017cadnego medium? Wtedy powsta\u0142 pomys\u0142 na nowe czasopismo. Postanowi\u0142em po\u0142\u0105czy\u0107 architektur\u0119 z biznesem, uznaj\u0105c, \u017ce bez ekonomii, bez \u017cycia gospodarczego, kt\u00f3re pozwala na realizowanie dobrej jako\u015bci architektury, nie ma mowy \u2013 niestety taka to dziedzina. W zwi\u0105zku z tym zbitk\u0119 \u201eArchitektura & biznes\u201d stworzy\u0142em po to, by pokaza\u0107 ludziom, gdzie tak naprawd\u0119 rodzi si\u0119 dzie\u0142o \u2013 we wsp\u00f3lnocie, czyli w cywilizacyjnym rozwoju wszystkich, kt\u00f3rzy zajmuj\u0105 si\u0119 architektur\u0105: nie tylko tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 architektoniczn\u0105, ale tak\u017ce produktem, materia\u0142em, zarz\u0105dzaniem \u2013 od ich wsp\u00f3\u0142pracy z nami zale\u017cy jako\u015b\u0107 finalna produktu, jakim jest przestrze\u0144 miasta, budynek, elewacja, wn\u0119trze.<\/p>\n

Mo\u017ce na tym tle Pani lepiej zrozumie to moje troch\u0119 krytyczne nastawienie. Nie wiem, mo\u017ce by\u0142em zbyt przesi\u0105kni\u0119ty ide\u0105 \u201edonkiszoterii\u201d, ale 20 lat min\u0119\u0142o i jako\u015b udaje nam si\u0119 egzystowa\u0107 z tym czasopismem i my\u015bl\u0119, \u017ce intelektualnie stoi ono na bardzo wysokim poziomie.<\/p>\n

Kto, wed\u0142ug Pana, odegra\u0142 znacz\u0105c\u0105 rol\u0119 w polskiej architekturze?<\/strong><\/p>\n

Wydaje mi si\u0119, \u017ce Tygrysy[3]<\/sup><\/a> czy p\u00f3\u017aniejsze pokolenie Hryniewieckiego[4]<\/sup><\/a> to ludzie, kt\u00f3rzy najsilniej odcisn\u0119li pi\u0119tno nawet na wsp\u00f3\u0142czesnym pokoleniu architekt\u00f3w. Wystarczy popatrze\u0107 na przyk\u0142ad na JEMS-\u00f3w, kt\u00f3rzy w du\u017cej mierze w swojej tw\u00f3rczo\u015bci inspiruj\u0105 si\u0119 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 na przyk\u0142ad Brukalskich[5]<\/sup><\/a>, czyli takim nurtem modernizmu, kt\u00f3ry powsta\u0142 w tym samym okresie rozwoju co nurt architektury modernistycznej urodzony na Zachodzie. Podziwiam takich ludzi jak w\u0142a\u015bnie tw\u00f3rcy Super-samu. Uwa\u017cam, \u017ce oni wnosili do architektury co\u015b, co jest najistotniejsze: po pierwsze pragmatyzm funkcjonalistyczny, po drugie u\u017cytkowo\u015b\u0107, kt\u00f3ra by\u0142a zwi\u0105zana chocia\u017cby z ide\u0105 witruwia\u0144sk\u0105, a po trzecie byli innowacyjni w technologii.<\/p>\n

Takich konstrukcji jak na przekryciu Super-samu czy na przyk\u0142ad katowickiego Spodka dzisiaj nikt nie wymy\u015bla, a mamy znacznie wi\u0119ksze mo\u017cliwo\u015bci technologiczne. Je\u015bli pojawiaj\u0105 si\u0119 systemy konstrukcyjne, kt\u00f3re s\u0105 widoczne na elewacji \u2013 m\u00f3wi\u0119 tu o budynku biurowym \u015bp. Kury\u0142owicza[6]<\/sup><\/a> \u2013 to ta \u017celbetowa struktura bardziej przypomina przyklejon\u0105 dekoracj\u0119 ani\u017celi szczery zamiar rozwi\u0105zania jakiego\u015b problemu technicznego, funkcjonalnego i estetycznego zarazem. My\u015bl\u0119, \u017ce na razie w m\u0142odym pokoleniu \u2013 cho\u0107 ambitnym i tworz\u0105cym coraz lepsze rzeczy, w niekt\u00f3rych wypadkach naprawd\u0119 godne zauwa\u017cenia \u2013 nie ma takiej silnej osobowo\u015bci, kt\u00f3ra by budowa\u0142a wzorzec. Wzorzec nie do bezpo\u015bredniego kalkowania, na\u015bladowania, ale raczej wzorzec sposobu my\u015blenia: jak tworzy\u0107 architektur\u0119, w jakim stopniu odpowiedzialno\u015bci w stosunku do u\u017cytkownika.<\/p>\n

<\/p>\n

Je\u015bli we\u017amiemy Roberta Koniecznego<\/a>, kt\u00f3ry jest osobowo\u015bci\u0105 nies\u0142ychanie ekspresyjn\u0105, aktywn\u0105 w swojej dzia\u0142alno\u015bci (zar\u00f3wno biznesowej, jak i tw\u00f3rczej), to on \u2013 nawet je\u015bli przy niekt\u00f3rych pomys\u0142ach b\u0142\u0105dzi (\u017ce np. auto ma przejecha\u0107 przez dom) \u2013 przynajmniej szuka w\u0142asnego sposobu na to, jak si\u0119 wypowiedzie\u0107, i dzi\u0119ki temu zyskuje uznanie r\u00f3wnie\u017c zagranic\u0105. Natomiast w wielu przypadkach, na przyk\u0142ad gdy otworzy si\u0119 czasopismo, wida\u0107, \u017ce ci\u0105gle powtarza si\u0119 taki sam spos\u00f3b rozwi\u0105zania kwestii elewacji czy kszta\u0142towania dachu, a nadal nie ma rozwi\u0105zania \u2013 poprzez architektur\u0119 \u2013 dla problem\u00f3w spo\u0142ecznych, kt\u00f3re s\u0105 aktualne w kraju.<\/p>\n

Czego zatem,<\/strong> w dzisiejszych czasach, najbardziej potrzebuje architektura?<\/strong><\/strong><\/p>\n

Jest nam potrzebne uzdrowienie architektury. M\u00f3wi\u0119 nie tylko o aspekcie ekologicznym \u2013 o zdrowotno\u015bci budynku jako takiego, ale te\u017c o uzdrowieniu w sensie estetyczno-wykonawczym. Powinni\u015bmy kszta\u0142ci\u0107 ludzi i uwra\u017cliwia\u0107 ich na wiele dziedzin \u017cycia, aktywno\u015bci kreatywnej, niekoniecznie artystycznej, poprzez dobry wzorzec architektury, czyli co\u015b, co trwa najd\u0142u\u017cej, jest trudne do zlikwidowania w ci\u0105gu jednego pokolenia. Za\u015bmiecenie estetyczne jest du\u017co trudniejsze do usuni\u0119cia ani\u017celi zatrucie powietrza czy wody. Mamy dzi\u015b takie metody, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 oczy\u015bci\u0107 je nawet w par\u0119 lat, natomiast za\u015bmiecenie estetyczne\u2026 Tu pojawia si\u0119 pytanie: jak d\u0142ugo to mo\u017ce trwa\u0107?<\/p>\n

Ci\u0105gle mamy te\u017c do wybudowania par\u0119 milion\u00f3w mieszka\u0144; musimy na to znale\u017a\u0107 spos\u00f3b. Co w mieszkani\u00f3wce tak naprawd\u0119 zosta\u0142o wymy\u015blone jako odpowied\u017a na zagadnienia spo\u0142eczne czy spo\u0142eczno-kulturowe naszego kraju? W\u0142a\u015bciwie szukamy tylko rozwi\u0105za\u0144 w lepszym lub gorszym rysunku elewacji, a potrzebne jest wypracowanie nowego modelu mieszkania, bardziej przyjaznego, uwzgl\u0119dniaj\u0105cego chocia\u017cby pojawiaj\u0105c\u0105 si\u0119 coraz cz\u0119\u015bciej potrzeb\u0119 mobilno\u015bci, szczeg\u00f3lnie m\u0142odego pokolenia, je\u017cd\u017c\u0105cego za miejscem pracy. Je\u015bli adaptacja mieszka\u0144 do ich potrzeb nie jest naturalnym procesem oferty na rynku, rodzi to niepotrzebne koszty. Ci ludzie za prac\u0105 przemieszczaj\u0105 si\u0119 do innych miejsc zamieszkania, innych miast, i chodzi o to, \u017ceby odbywa\u0142o si\u0119 to w ramach kraju, bo trzeba tych ludzi zatrzyma\u0107 tu.<\/p>\n

Niespe\u0142na trzy miesi\u0105ce temu bra\u0142em udzia\u0142 w konferencji Deutscher St\u00e4dtetag <\/em>we Frankfurcie nad Menem, po\u015bwi\u0119conej w\u0142a\u015bnie rozwojowi miast, na kt\u00f3rej te aspekty stanowi\u0142y\u00a0 r\u00f3wnie\u017c priorytet \u2013 i to rz\u0105dowy. Skoro pani kanclerz Merkel by\u0142a uczestnikiem konferencji i wyg\u0142osi\u0142a ponad godzinny wyk\u0142ad, to zaanga\u017cowanie rz\u0105dowe w rozwi\u0105zywanie problem\u00f3w architektonicznych (a tym samym te\u017c ekonomicznych i spo\u0142ecznych) zosta\u0142o potwierdzone jej osob\u0105. A w Polsce? S\u0142ysza\u0142a Pani kiedy\u015b, \u017ceby kto\u015b wywo\u0142a\u0142 w prasie polemik\u0119: \u201ejak przy pomocy architekt\u00f3w rozwi\u0105za\u0107 problem mobilno\u015bci ludzi szukaj\u0105cych miejsc pracy?\u201d. Na panelu dyskusyjnym, w kt\u00f3rym uczestniczy\u0142em podczas tamtej konferencji, us\u0142ysza\u0142em informacj\u0119, \u017ce obecnie oko\u0142o 35\u201336 procent ludno\u015bci stale jest w ruchu. Kiedy\u015b dziwili\u015bmy si\u0119, \u017ce w Ameryce ludzie tak \u017cyj\u0105.<\/p>\n

A teraz u nas zaczyna by\u0107 tak samo.<\/strong><\/p>\n

I my, jako \u015brodowisko architektoniczne, powinni\u015bmy zosta\u0107 wci\u0105gni\u0119ci w rozwi\u0105zywanie takich problem\u00f3w przez polityk\u00f3w, samorz\u0105dowc\u00f3w. To nie jest problem, kt\u00f3ry rozwi\u0105\u017ce si\u0119 sam.<\/p>\n

Ja przez swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 \u2013 i to, co robi\u0119 na desce, i to, co robi\u0119 poprzez popularyzacj\u0119 architektury czy kszta\u0142towanie opinii w naszym czasopi\u015bmie \u2013 pr\u00f3buj\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na ten charakter naszego zawodu \u2013 na s\u0142u\u017cebno\u015b\u0107, ale w sensie pozytywnym, kreuj\u0105cym rozw\u00f3j cywilizacyjny, a nie odwracanie si\u0119 do niego bokiem i m\u00f3wienie: ja jestem tylko artyst\u0105. Jak pani poczyta Franka Lloyda Wright’a to ca\u0142y poetycki charakter jego architektury, w teorii, kt\u00f3r\u0105 wyg\u0142asza\u0142, by\u0142 powi\u0105zany z absolutnym pragmatyzmem. Nie przeszkadza\u0142o mu to jednak tworzy\u0107 rzeczy, kt\u00f3re mia\u0142y sw\u00f3j indywidualny charakter, swoj\u0105 \u015bci\u015ble zwi\u0105zan\u0105 z miejscem artykulacj\u0119 architektoniczn\u0105, nadaj\u0105c\u0105 im indywidualny wyraz artystyczny.<\/p>\n

Wracaj\u0105c do naszego zestawu pyta\u0144: czy w historii polskiej architektury jest wydarzenie, kt\u00f3re wed\u0142ug Pana nies\u0142usznie zosta\u0142o pomini\u0119te lub niezauwa\u017cone przez krytyk\u0119?<\/strong><\/strong><\/p>\n

My\u015bl\u0119, \u017ce dzisiejszy rynek medi\u00f3w architektonicznych jest ju\u017c do\u015b\u0107 rozwini\u0119ty i s\u0105dz\u0119, \u017ce on stara si\u0119 jednak wy\u0142apywa\u0107 wzgl\u0119dnie pozytywne przyk\u0142ady \u2013 nie mia\u0142bym wiele pretensji do prasy stricte<\/em> fachowej. Natomiast pomini\u0119cie wielu dobrych (albo potencjalnie dobrych) projekt\u00f3w mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 przy analizie konkurs\u00f3w architektonicznych w Polsce \u2013 i my\u015bl\u0119, \u017ce to wina g\u0142\u00f3wnie juror\u00f3w. Talenty, kt\u00f3re pokazuj\u0105, \u017ce potrafi\u0105 lepiej \u2013 precyzyjniej, ambitniej, bardziej nowatorsko i z wi\u0119kszym kulturowym zaanga\u017cowaniem w warstw\u0119 ideow\u0105 \u2013 odpowiedzie\u0107 na zagadnienia postawione w temacie konkursu, bywaj\u0105 pomijane. Przyk\u0142ad: obiekt Centrum Solidarno\u015bci. Uwa\u017cam, \u017ce to jest s\u0142aby projekt. Najwa\u017cniejszy postulat architektury, kt\u00f3ry g\u0142osili w\u0142a\u015bciwie wszyscy wielcy, tacy jak Mies van der Rohe, wspomniany ju\u017c Wright czy Walter Gropius, m\u00f3wi, \u017ce architektura musi zwi\u0105za\u0107 wn\u0119trze z zewn\u0119trzem, pokaza\u0107 koegzystencj\u0119 tych dw\u00f3ch \u015bwiat\u00f3w \u2013 mojego prywatnego i tego zewn\u0119trznego \u2013 jako warto\u015b\u0107, kt\u00f3ra jest absolutnie potrzebna do \u017cycia cz\u0142owiekowi. I nie odnosi si\u0119 to tylko do budynk\u00f3w mieszkalnych, ale te\u017c do ka\u017cdego obiektu, w kt\u00f3rym przebywa\u0107 ma cz\u0142owiek. Centrum Solidarno\u015bci, kt\u00f3re powinno pokazywa\u0107 otwarcie si\u0119 tego spontanicznego ruchu w po\u0142\u0105czeniu z przekazem idei solidarno\u015bci, nagle si\u0119 zamkn\u0119\u0142o i to w bardzo prozaicznym kontek\u015bcie materia\u0142owym, jakim jest koroduj\u0105ca stal \u2013 bo to si\u0119 wprost przek\u0142ada na stoczni\u0119. A przecie\u017c ruch Solidarno\u015bci, owszem, urodzi\u0142 si\u0119 w stoczni, ale jej nie dotyczy\u0142! Te 10 milion\u00f3w Polak\u00f3w to nie by\u0142a stocznia, nie? I to uwa\u017cam za pora\u017ck\u0119, bo by\u0142o par\u0119 projekt\u00f3w, kt\u00f3re znacznie lepiej t\u0119 ide\u0119 przekazywa\u0142y.<\/p>\n

Jakie zjawiska maj\u0105 obecnie najwi\u0119kszy wp\u0142yw na kszta\u0142t polskiej architektury?<\/strong><\/p>\n

Zjawiskiem, kt\u00f3re mo\u017ce oddzia\u0142ywa\u0107 pozytywnie, jest og\u00f3lny wzrost poziomu \u017cycia. Ludzie maj\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce mo\u017ce by\u0107 lepiej i mog\u0105 wi\u0119cej wymaga\u0107. Do niedawna, przynajmniej w Krakowie, nie by\u0142o na rynku ofert wyko\u0144czonych mieszka\u0144 w cenie tak zwanego stanu deweloperskiego, czyli bez pod\u0142\u00f3g, pomalowanych \u015bcian czy bia\u0142ego monta\u017cu (\u0142azienki). Dzisiaj deweloperzy m\u00f3wi\u0105: \u201ekupujesz gotowe, wyko\u0144czone\u201d. Poza tym ludzie bardziej \u015bwiadomie wybieraj\u0105 jasne mieszkania, z du\u017cymi przeszkleniami; kiedy\u015b deweloper m\u00f3wi\u0142: ma\u0142y balkon \u2013 ma\u0142y koszt, ma\u0142e okno \u2013 ma\u0142y koszt. Fakt, \u017ce okno kosztuje znacznie wi\u0119cej ni\u017c \u015bciana, ale dzi\u015b, je\u015bli nie ma klienta, deweloper my\u015bli: \u201emo\u017ce zarobi\u0119 p\u00f3\u0142 procenta mniej, ale sprzedam\u201d. Pazerno\u015b\u0107 rynku deweloperskiego, ograniczona rynkowym krachem, spowodowa\u0142a, \u017ce \u017ceby sprzeda\u0107 produkt, trzeba podnie\u015b\u0107 jego jako\u015b\u0107. I to odbija si\u0119 w kontakcie dewelopera z architektem, zaczyna oddzia\u0142ywa\u0107 na warsztat architekta, kt\u00f3ry dot\u0105d walczy\u0142 samotnie z ci\u0105g\u0142ym zani\u017caniem standardu. To przyk\u0142ad pozytywnego oddzia\u0142ywania ekonomii na standard architektury, a wi\u0119c na jako\u015b\u0107 naszego \u015brodowiska, b\u0119d\u0105cego wynikiem pewnego wzrostu \u015bwiadomo\u015bci, kt\u00f3ra zreszt\u0105 buduje si\u0119 na bazie innych wzorc\u00f3w, innych potrzeb, ale przenosi si\u0119 w \u015bwiat architektury powoli, jakby samoczynnie.<\/p>\n

Natomiast negatywnie oddzia\u0142uje na architektur\u0119 kwestia planistyki i urbanistyki. Dop\u00f3ki plany miejscowe \u2013 czyli te, kt\u00f3re buduj\u0105 prawne zr\u0119by dzia\u0142ania architekta \u2013 nie b\u0119d\u0105 przygotowywane jako autorskie plany przez ludzi do\u015bwiadczonych, utalentowanych, zweryfikowanych realizacjami urbanistycznymi dobrej jako\u015bci, to og\u00f3\u0142 urbanistycznych rozstrzygni\u0119\u0107 b\u0119dzie robiony wed\u0142ug klucza urz\u0119dniczego. Obecnie planowanie urbanistyczne polega na wype\u0142nianiu paragraf\u00f3w ustawy, tak by prawnik sprawdzaj\u0105cy zapisy i ustalenia planu powiedzia\u0142: \u201etak, to jest zgodne z ustaw\u0105 o planowaniu przestrzennym, nie boimy si\u0119 protest\u00f3w\u201d. Dosz\u0142o do tego, \u017ce na jednej z komisji urbanistycznych powiedzia\u0142em autorom planu, \u017ce nale\u017ca\u0142oby zamkn\u0105\u0107 wydzia\u0142 prawa na UJ-cie, poniewa\u017c prawnicy s\u0105 szkodnikiem dzia\u0142aj\u0105cym na niekorzy\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa. Autorki planu usprawiedliwia\u0142y b\u0142\u0119dne rozwi\u0105zania opiniami prawnik\u00f3w. Ja pytam: gdzie jest ich wiedza, rzetelno\u015b\u0107? To projektant ma przekona\u0107 prawnika, \u017ce umie czyta\u0107 prawo i robi sw\u00f3j plan zgodnie z nim, a tak\u017ce z t\u0105 doz\u0105 kreatywno\u015bci, kt\u00f3ra s\u0142u\u017cy cz\u0142owiekowi. Ju\u017c sam system prawny oddzia\u0142uje negatywnie, skoro kto\u015b wymy\u015bli\u0142 w tak zwanej WZ-ce[7]<\/sup><\/a> metod\u0119 analizy, kt\u00f3ra polega na dodawaniu niskiej i wysokiej zabudowy, wyliczaniu \u015bredniej i m\u00f3wieniu: \u201emo\u017cna zbudowa\u0107 tylko \u015bredni\u0105\u201d, bez patrzenia, czy ten akcent wysoki lub niski jest potrzebny z racji jako\u015bci przestrzeni, zamkni\u0119\u0107, atrakcyjno\u015bci kompozycyjnej\u2026<\/p>\n

Powiem Pani te\u017c z w\u0142asnego do\u015bwiadczenia: gdy tworzyli\u015bmy plan zabudowy po wygranym konkursie w Berlinie, robili\u015bmy do niego fizyczne modele \u2013 i to w skali od 1:1000 do 1:50! Takie by\u0142y wymagania \u2013 \u017ceby jako\u015b\u0107 przestrzeni, pokazywana decydentom, w tym te\u017c oczywi\u015bcie przedstawicielom samorz\u0105d\u00f3w, demonstrowa\u0107 w spos\u00f3b jak najbardziej czytelny dla nich, sprawdzalny fizycznymi modelami, a nie tylko komputerow\u0105 animacj\u0105, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna fa\u0142szowa\u0107 na wszystkie sposoby (nawet na p\u00f3\u0142nocy mo\u017ce za\u015bwieci\u0107 s\u0142o\u0144ce, jesli komu\u015b pasuje). Tak to powinno przebiega\u0107, bo na tym etapie rodzi si\u0119 przepis prawa.<\/p>\n

Je\u015bli zapis prawny jest kaleki, ska\u017cony niemoc\u0105 czy brakiem talentu, rodzi to negatywne skutki w naturze \u2013 w imi\u0119 prawa.<\/p>\n

<\/p>\n

Post\u0119puj\u0105cy w ostatnich dw\u00f3ch dekadach rozw\u00f3j nowych technologii wprowadza zmiany w podej\u015bciu artyst\u00f3w do sztuki czy architekt\u00f3w do projektowania. Czy dostrzega Pan owe zmiany w swojej pracy?<\/strong><\/p>\n

Nie mam w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce nowe technologie daj\u0105 ogromne mo\u017cliwo\u015bci, przy czym trzeba dobrze pozna\u0107 ich specyfik\u0119, \u017ceby wiedzie\u0107, co mo\u017cna z nich wykrzesa\u0107 dla swojej w\u0142asnej wypowiedzi. Ja przyk\u0142adam do tego nies\u0142ychanie du\u017c\u0105 wag\u0119. Najlepiej mo\u017ce \u015bwiadczy o tym fakt, \u017ce jeste\u015bmy, jako wydawnictwo, inicjatorami konkursu \u201eArchitektura innowacyjna\u201d o nagrod\u0119 im. Macieja Nowickiego \u2013 w\u0142a\u015bnie po to, by ludzi uczula\u0107, \u017ce w nowej technologii tkwi potencja\u0142 dla w\u0142asnej wypowiedzi, dla rozwoju, kt\u00f3ry mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 innym. W ten spos\u00f3b pr\u00f3bujemy \u201ewy\u0142awia\u0107\u201d m\u0142odych ludzi i pokazywa\u0107, \u017ce nie s\u0105 skazani tylko na innowacyjno\u015b\u0107 pokazywan\u0105 w katalogach firm, ale te\u017c mog\u0105 sami j\u0105 kreowa\u0107. Uwa\u017cam to za zagadnienie, kt\u00f3re jest nies\u0142ychanie wa\u017cne. Ca\u0142y post\u0119p cywilizacyjny polega na tym, \u017ce tworzymy, dodajemy co\u015b do istniej\u0105cych warto\u015bci.<\/p>\n

J<\/strong>akie wyzwania stoj\u0105 przed architektur\u0105 na najbli\u017csze lata?<\/strong><\/p>\n

My\u015bl\u0119, \u017ce takim podstawowym wyzwaniem jest po pierwsze uzdrowienie architektury, o kt\u00f3rym wspomnia\u0142em, a po drugie \u2013 dba\u0142o\u015b\u0107 o szacunek do w\u0142asnej kultury i przesz\u0142o\u015bci. M\u00f3wi\u0119 o tym nie tylko w odniesieniu do okres\u00f3w takich jak renesans, barok czy nawet przedwojenny modernizm. Powojenny modernizm te\u017c jest \u015bwiadectwem swoich czas\u00f3w, a barbarzy\u0144stwo, kt\u00f3re si\u0119 szerzy poprzez wyburzanie takich obiekt\u00f3w jak Super-sam czy katowicki Dworzec, jest dla mnie bulwersuj\u0105ce. To oburzaj\u0105ce, jak niski poziom kultury reprezentuj\u0105 decydenci, politycy, a by\u0107 mo\u017ce nawet cz\u0119\u015bciowo architekci, kt\u00f3rzy\u2026<\/p>\n

\u2026 umywaj\u0105 r\u0119ce…<\/strong><\/p>\n

Niestety. Na otwarciu wystawy polskiej architektury w Wiedniu pojawi\u0142 si\u0119 by\u0142y prezydent Kwa\u015bniewski; to by\u0142 moment, kiedy dyskutowa\u0142o si\u0119 zaci\u0119cie o mo\u017cliwo\u015bci obrony dworca katowickiego. Przemawiaj\u0105c na otwarciu vis-a-vis prezydenta, zaapelowa\u0142em do niego publicznie o to, \u017ceby w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 w jego ratowanie. Prezydent wyszed\u0142 na scen\u0119, stan\u0105\u0142 przy mikrofonie i obieca\u0142 pomoc. Co z tej obietnicy zosta\u0142o, to pani widzi. Bardzo trudno jest zrozumie\u0107, \u017ce kto\u015b niszczy w\u0142asn\u0105 kultur\u0119, \u017ce nie docenia jej warto\u015bci z punktu widzenia historycznego, edukacyjnego. To przes\u0142anie nale\u017ca\u0142oby skierowa\u0107 w\u0142a\u015bnie w kierunku decydent\u00f3w; r\u00f3wnie\u017c \u015brodowisko architektoniczne powinno si\u0119 aktywnie w\u0142\u0105czy\u0107 w obron\u0119 tego dziedzictwa.<\/p>\n

My tego pr\u00f3bujemy chocia\u017cby w przypadku Hotelu Cracovia \u2013 \u017ceby jednak nie da\u0107 si\u0119 pokona\u0107 komercji<\/a>. Je\u015bli jestem przy Cracovii, to musz\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce plan Wielkiego Krakowa stworzy\u0142 ram\u0119 do obudowy B\u0142o\u0144 \u2013 st\u0105d to wycofanie pierzei, zabudowa Muzeum i tak dalej. PRL, pr\u00f3buj\u0105c wybudowa\u0107 siedzib\u0119 zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych, r\u00f3wnie\u017c uszanowa\u0142a te ustalenia planistyczne, a w mi\u0119dzyczasie jeszcze Niemcy stworzyli sw\u00f3j plan, w kt\u00f3rym tak\u017ce uszanowali to, co by\u0142o warto\u015bci\u0105 w\u0142a\u015bciwie tylko duchow\u0105. No bo widok na Kopiec Ko\u015bciuszki, na B\u0142onia nie stanowi\u0142 w dos\u0142ownym sensie warto\u015bci materialnej, ale intelektualn\u0105, emocjonaln\u0105. I nagle przychodzi jaki\u015b inwestor z Kielc i m\u00f3wi: \u201eja nie b\u0119d\u0119 szanowa\u0142 waszego ca\u0142ego dorobku historycznego, kt\u00f3ry si\u0119 buduje w tych zapisach plan\u00f3w\u201d.<\/p>\n

Musimy chroni\u0107 wszystko to, co warto\u015bciowe. Niekoniecznie musi to by\u0107 naj\u0142adniejsze, najpi\u0119kniejsze, ale warto\u015bciowe z punktu widzenia rozwoju cywilizacyjnego. Akurat Hotel Cracovia jest obiektem, kt\u00f3ry stanowi\u0142 niegdy\u015b jeden z naj\u0142adniejszych, najbardziej nowoczesnych budynk\u00f3w; kiedy\u015b to by\u0142a ikona, oddech zachodu, ju\u017c nie m\u00f3wi\u0105c o tw\u00f3rczo\u015bci wielu artyst\u00f3w, plastyk\u00f3w, kt\u00f3rzy w\u0142o\u017cyli w niego wysi\u0142ek artystyczny, staj\u0105c si\u0119 prekursorami nowej estetyki. I to nagle ma znikn\u0105\u0107, tylko dlatego, \u017ce kto\u015b potrzebuje sprzeda\u0107 wi\u0119cej rajstop czy majtek!<\/p>\n

Uwa\u017cam, \u017ce to jest wyzwanie i przes\u0142anie, kt\u00f3re architekci czy \u015brodowiska przez pani\u0105 reprezentowane \u2013 media \u2013 powinny w jaki\u015b spos\u00f3b, mo\u017ce nawet nachalny, u\u015bwiadamia\u0107. Nie jest szans\u0105 na zachowanie w\u0142asnego bytu niszczenie dorobku poprzednich pokole\u0144 \u2013 m\u00f3wi\u0119 o tym, co stanowi warto\u015b\u0107 szanowan\u0105, chocia\u017cby w przypadku Cracovii, przez wiele pokole\u0144, bo ju\u017c od XIX wieku. To m\u00f3j bezpo\u015bredni apel: szanujmy kultur\u0119!<\/p>\n

Poka\u017c przypisy<\/span>    (\u21b5 returns to text)<\/p>\n
    \n
  1. Chodzi oczywi\u015bcie o wie\u017cowiec Z\u0142ota 44 w Warszawie.\u21b5<\/a><\/li>\n
  2. Architekt : Pismo o Architekturze, Budownictwie i Przemy\u015ble Artystycznym<\/em>\u21b5<\/a><\/li>\n
  3. Mowa o Zespole \u201eTygrys\u00f3w\u201d, na kt\u00f3ry sk\u0142adali si\u0119 Wac\u0142aw K\u0142yszewski, Jerzy Mokrzy\u0144ski i Eugeniusz Wierzbicki, autorzy m.in. wspomnianego w dalszej cz\u0119\u015bci rozmowy\u00a0\u201eBrutala\u201d \u2013 dworca kolejowego w Katowicach\u21b5<\/a><\/li>\n
  4. Jerzego, wsp\u00f3\u0142autora m.in. warszawskiego Stadionu X-lecia, Super-samu czy katowickiego Spodka\u21b5<\/a><\/li>\n
  5. Barbary i Stanis\u0142awa, architekt\u00f3w, cz\u0142onk\u00f3w grupy Praesens, zaliczanych do grona g\u0142\u00f3wnych tw\u00f3rc\u00f3w koncepcji wsp\u00f3\u0142czesnego budownictwa mieszkaniowego w Polsce\u21b5<\/a><\/li>\n
  6. Chodzi o Prosta Tower w Warszawie autorstwa APA Kury\u0142owicz & Associates, kt\u00f3rej konstrukcja zosta\u0142a \u201ewyci\u0105gni\u0119ta\u201d na zewn\u0105trz w formie a\u017curowej \u015bciany no\u015bnej\u00a0\u21b5<\/a><\/li>\n
  7. Decyzji o warunkach zabudowy\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Poprzez architektur\u0119, otoczenie, jego jako\u015b\u0107, inicjuje si\u0119 potrzeb\u0119 si\u0119gania po wymiar estetyczny w \u017cyciu. Inspiracja, szczeg\u00f3lnie m\u0142odego pokolenia, musi nast\u0119powa\u0107 poprzez zdarzenia, w kt\u00f3rych ono uczestniczy; si\u0142\u0105 rzeczy ka\u017cdy, chc\u0105c nie chc\u0105c, styka si\u0119 z przestrzeni\u0105 miasta. Na wystaw\u0119, koncert czy happening artystyczny cz\u0142owiek idzie, bo chce albo dlatego, \u017ce kto\u015b go zaprowadzi, a architektur\u0119 konsumuje jakby mimo woli.<\/p>\n","protected":false},"author":311,"featured_media":15521,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[65,2121],"tags":[387,1468,7368,14068],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[2134],"yoast_head":"\nPo pierwsze: uzdrowienie architektury<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Romuald Loegler: Poprzez architektur\u0119, otoczenie, jego jako\u015b\u0107, inicjuje si\u0119 potrzeb\u0119 si\u0119gania po wymiar estetyczny w \u017cyciu.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/romuald-loegler-po-pierwsze-uzdrowienie-architektury\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/romuald-loegler-po-pierwsze-uzdrowienie-architektury\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/romuald-loegler-po-pierwsze-uzdrowienie-architektury#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/15opl-romuald-loegler-2013-10-09.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/15opl-romuald-loegler-2013-10-09.jpg\",\"width\":905,\"height\":700,\"caption\":\"Romuald Loegler (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/romuald-loegler-po-pierwsze-uzdrowienie-architektury#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/romuald-loegler-po-pierwsze-uzdrowienie-architektury\",\"name\":\"Po pierwsze: uzdrowienie architektury\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/romuald-loegler-po-pierwsze-uzdrowienie-architektury#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2013-11-06T19:00:00+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T11:42:37+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/c32e2b5d3b478e46d3d63c0accacc16c\"},\"description\":\"Romuald Loegler: Poprzez architektur\u0119, otoczenie, jego jako\u015b\u0107, inicjuje si\u0119 potrzeb\u0119 si\u0119gania po wymiar estetyczny w \u017cyciu.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/romuald-loegler-po-pierwsze-uzdrowienie-architektury#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/romuald-loegler-po-pierwsze-uzdrowienie-architektury\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/romuald-loegler-po-pierwsze-uzdrowienie-architektury#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Po pierwsze: uzdrowienie architektury\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/c32e2b5d3b478e46d3d63c0accacc16c\",\"name\":\"Romuald Loegler\",\"description\":\"ROMUALD LOEGLER (1940) \u2013 architekt. Absolwent Wydzia\u0142u Architektury Politechniki Krakowskiej. Od 1974 roku prowadzi w\u0142asne biuro architektoniczne, od 1987 dzia\u0142aj\u0105ce jako Atelier Loegler. Do jego najwa\u017cniejszych projekt\u00f3w i realizacji zaliczy\u0107 mo\u017cna m.in. ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jadwigi w Krakowie, dom pogrzebowy Brama do Miasta Zmar\u0142ych w Krakowie, nowy gmach Filharmonii w \u0141odzi czy Oper\u0119 w Krakowie. Tw\u00f3rca Mi\u0119dzynarodowego Biennale Architektury w Krakowie, od 1993 roku wydawca miesi\u0119cznika Architektura & Biznes. Jest laureatem licznych konkurs\u00f3w krajowych i zagranicznych; za ca\u0142okszta\u0142t tw\u00f3rczo\u015bci otrzyma\u0142 w 1994 roku Honorow\u0105 Nagrod\u0119 SARP.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/romuald-loegler\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Po pierwsze: uzdrowienie architektury","description":"Romuald Loegler: Poprzez architektur\u0119, otoczenie, jego jako\u015b\u0107, inicjuje si\u0119 potrzeb\u0119 si\u0119gania po wymiar estetyczny w \u017cyciu.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/romuald-loegler-po-pierwsze-uzdrowienie-architektury","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/romuald-loegler-po-pierwsze-uzdrowienie-architektury\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/romuald-loegler-po-pierwsze-uzdrowienie-architektury#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/15opl-romuald-loegler-2013-10-09.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/15opl-romuald-loegler-2013-10-09.jpg","width":905,"height":700,"caption":"Romuald Loegler (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/romuald-loegler-po-pierwsze-uzdrowienie-architektury#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/romuald-loegler-po-pierwsze-uzdrowienie-architektury","name":"Po pierwsze: uzdrowienie architektury","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/romuald-loegler-po-pierwsze-uzdrowienie-architektury#primaryimage"},"datePublished":"2013-11-06T19:00:00+00:00","dateModified":"2020-09-01T11:42:37+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/c32e2b5d3b478e46d3d63c0accacc16c"},"description":"Romuald Loegler: Poprzez architektur\u0119, otoczenie, jego jako\u015b\u0107, inicjuje si\u0119 potrzeb\u0119 si\u0119gania po wymiar estetyczny w \u017cyciu.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/romuald-loegler-po-pierwsze-uzdrowienie-architektury#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/romuald-loegler-po-pierwsze-uzdrowienie-architektury"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/romuald-loegler-po-pierwsze-uzdrowienie-architektury#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Po pierwsze: uzdrowienie architektury"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/c32e2b5d3b478e46d3d63c0accacc16c","name":"Romuald Loegler","description":"ROMUALD LOEGLER (1940) \u2013 architekt. Absolwent Wydzia\u0142u Architektury Politechniki Krakowskiej. Od 1974 roku prowadzi w\u0142asne biuro architektoniczne, od 1987 dzia\u0142aj\u0105ce jako Atelier Loegler. Do jego najwa\u017cniejszych projekt\u00f3w i realizacji zaliczy\u0107 mo\u017cna m.in. ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jadwigi w Krakowie, dom pogrzebowy Brama do Miasta Zmar\u0142ych w Krakowie, nowy gmach Filharmonii w \u0141odzi czy Oper\u0119 w Krakowie. Tw\u00f3rca Mi\u0119dzynarodowego Biennale Architektury w Krakowie, od 1993 roku wydawca miesi\u0119cznika Architektura & Biznes. Jest laureatem licznych konkurs\u00f3w krajowych i zagranicznych; za ca\u0142okszta\u0142t tw\u00f3rczo\u015bci otrzyma\u0142 w 1994 roku Honorow\u0105 Nagrod\u0119 SARP.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/romuald-loegler"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15520"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/311"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15520"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15520\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15521"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15520"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15520"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15520"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=15520"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=15520"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}