{"id":15665,"date":"2013-10-16T10:00:16","date_gmt":"2013-10-16T09:00:16","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=15665"},"modified":"2013-10-30T11:55:54","modified_gmt":"2013-10-30T10:55:54","slug":"piotr-plawuszewski-cwiczenia-dialogowe-ekrany","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/piotr-plawuszewski-cwiczenia-dialogowe-ekrany","title":{"rendered":"\u0106wiczenia dialogowe"},"content":{"rendered":"

Dw\u00f3ch pan\u00f3w \u2013 70\u2011letni ojciec i jego syn, jeszcze przed pi\u0119\u0107dziesi\u0105tk\u0105 \u2013 wyruszaj\u0105 w podr\u00f3\u017c. \u015arodkiem lokomocji jest samoch\u00f3d kempingowy (mo\u017ce nie pierwszej m\u0142odo\u015bci, ale w dobrym stanie), kt\u00f3ry przykuwa uwag\u0119 dwoma elementami wyposa\u017cenia: na obu pasa\u017cer\u00f3w spogl\u0105daj\u0105 zamontowane wewn\u0105trz wozu filmuj\u0105ce aparaty.<\/p>\n

\"Marcel<\/a>
Marcel i Pawe\u0142 \u0141ozi\u0144scy, fot. archiwum dystrybutora (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)<\/figcaption><\/figure>\n

Marcel \u0141ozi\u0144ski<\/strong>: Ja ci powiem: jak b\u0119dziemy montowali ten film, nie wiem, w jakich nastrojach b\u0119dziemy. Czy zechcemy to pu\u015bci\u0107. Ka\u017cdy z nas b\u0119dzie mia\u0142 inne cenzuralne\u2026 w\u0105tpliwo\u015bci. Oczywi\u015bcie, mo\u017cesz poczeka\u0107, a\u017c umr\u0119, a wtedy dopiero zmontowa\u0107.
\nPawe\u0142 \u0141ozi\u0144ski<\/strong>: Wo\u0142a\u0142bym, \u017ceby\u015bmy go\u00ad razem zmontowali, a nie \u017ceby czeka\u0107 na twoj\u0105 \u015bmier\u0107.
\nMarcel \u0141ozi\u0144ski<\/strong>: Ja te\u017c.<\/p><\/blockquote>\n

Nie dzia\u0142aj\u0105, rzecz jasna, na okr\u0105g\u0142o, cz\u0119sto te\u017c opuszczaj\u0105 mocowanie i w r\u0119kach podr\u00f3\u017cuj\u0105cych wychodz\u0105 \u201ena \u015bwiat\u201d. Plan, przeczucie, a czasami te\u017c intuicja ka\u017c\u0105 wcisn\u0105\u0107 odpowiedni przycisk, na przyk\u0142ad po to, by zarejestrowa\u0107 wyznanie m\u0142odszego bohatera: \u201eCzasami sobie my\u015bl\u0119, \u017ce robimy jaki\u015b idiotyczny eksperyment, kt\u00f3ry polega na tym, \u017ce wsiadamy w jaki\u015b pojazd i jedziemy gdzie\u015b, na jaki\u015b domniemany gr\u00f3b twojej mamy, gdzie sam rozsypa\u0142e\u015b prochy, kt\u00f3re s\u0105 podobno jej prochami, ale te\u017c nie masz na to \u017cadnych dowod\u00f3w. I ta podr\u00f3\u017c ma nas jako\u015b odmieni\u0107 (\u2026). Nie wiem, czy to nie jest jaki\u015b sztuczny zabieg (\u2026). R\u00f3wnie dobrze mo\u017cna by go [ten film] nakr\u0119ci\u0107 na kanapie w Warszawie\u201d. Tu w\u0142\u0105cza si\u0119 starszy bohater: \u201eUprzejmie przypominam, \u017ce to by\u0142 tw\u00f3j pomys\u0142\u201d.<\/p>\n

Przed podr\u00f3\u017c\u0105 <\/strong><\/p>\n

Uzupe\u0142niaj\u0105c powy\u017cszy akapit personaliami: za kierownic\u0105 siedzi Pawe\u0142 \u0141ozi\u0144ski, miejsce obok zajmuje jego ojciec, Marcel. Te role pozostaj\u0105 niezmienne. Panowie s\u0105 dokumentalistami, ale tym razem \u2013 w wi\u0119kszym stopniu ni\u017c kiedykolwiek w przesz\u0142o\u015bci \u2013 obiektywy kieruj\u0105 na w\u0142asne twarze. Wspominam o przesz\u0142o\u015bci, bo w ko\u0144cu nie jest tak, \u017ce ju\u017c we wcze\u015bniejszych, samodzielnych dokonaniach obu tw\u00f3rc\u00f3w nie da\u0142oby si\u0119 odszuka\u0107 moment\u00f3w, gdy przestawali by\u0107 niewidzialnymi (lub przynajmniej nies\u0142yszalnymi) postaciami za kamer\u0105. Na my\u015bl przychodzi cho\u0107by niezwyk\u0142y fragment \u017beby nie bola\u0142o<\/em> (1998) Marcela \u0141ozi\u0144skiego, kiedy Urszula Flis wyra\u017ca w zwi\u0105zku z powstaj\u0105cym o niej filmem tytu\u0142ow\u0105 pro\u015bb\u0119\/obaw\u0119, a po chwili \u2013 niby w ge\u015bcie wsp\u00f3\u0142odpowiedzialno\u015bci \u2013 na ekranie pojawia si\u0119 unieruchomiona ekipa, tak\u017ce re\u017cyser. W Toni i jej dzieciach <\/em>(2011) \u0141ozi\u0144ski usiad\u0142 ze swymi bohaterami do jednego sto\u0142u, bardziej wchodz\u0105c tu jednak w rol\u0119 s\u0142uchacza dawnych przyjaci\u00f3\u0142 ni\u017c pe\u0142noprawnego partnera w rozmowie.<\/p>\n

Z Paw\u0142em \u0141ozi\u0144skim rzecz ma si\u0119 nieco inaczej. Nieobecny przed kamer\u0105, cz\u0119sto uwiecznia\u0142 w swych filmach sytuacje, gdy wypowiadane s\u0142owa kierowane by\u0142y bezpo\u015brednio do niego. \u201ePawe\u0142ku\u2026\u201d \u2013 zdarza\u0142o si\u0119 przecie\u017c rozpoczyna\u0107 zdanie panu Wiesiowi z Takiej historii<\/em> (1999). Pami\u0119tam te\u017c zdj\u0119cie zrobione w trakcie realizacji Si\u00f3str<\/em> (1999) \u2013 podw\u00f3rze kamienicy, \u0142awka, na kt\u00f3rej siedz\u0105 leciwe s\u0105siadki re\u017cysera, a on trzy, mo\u017ce cztery metry przed nimi, na ma\u0142ym sto\u0142ku, z kamer\u0105, blisko bohatera. Niezale\u017cnie od wcze\u015bniejszych do\u015bwiadcze\u0144 formu\u0142a wsp\u00f3lnej wyprawy i tak musi wydawa\u0107 si\u0119 brawurowa. Potencjalnie tyle w niej nadziei na pasjonuj\u0105ce kino psychologiczne, co obaw, \u017ce przekroczy si\u0119 granice, za kt\u00f3rymi jest nieswojo zar\u00f3wno bohaterom, jak i widzom. Je\u015bli jednak \u201epodr\u00f3\u017c ma nas jako\u015b odmieni\u0107\u201d \u2013 trzeba zapewne zaryzykowa\u0107.<\/p>\n

Dwie premiery<\/strong><\/p>\n

Nadesz\u0142a chwila premiery na Krakowskim Festiwalu Filmowym w 2013 roku. Ciekawo\u015b\u0107 rodzi\u0142a si\u0119 ju\u017c podczas lektury katalogu, w kt\u00f3rym czytelnik odnajdowa\u0142 noty o dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych filmach \u2013 powsta\u0142ych w rezultacie tej samej podr\u00f3\u017cy (obu przyznano ex aequo nagrod\u0119 Srebrnego Rogu). Po projekcji Ojca i syna <\/em>odby\u0142a si\u0119 w kinie kr\u00f3tka rozmowa z re\u017cyserem \u2013 Paw\u0142em \u0141ozi\u0144skim: \u201eMusicie pa\u0144stwo zapyta\u0107 mojego ojca, dlaczego nie m\u00f3g\u0142 podpisa\u0107 si\u0119 pod tym filmem\u201d. Innymi s\u0142owy \u2013 konflikt?<\/p>\n

Jedna my\u015bl uruchamia kolejn\u0105. Przypominam sobie, \u017ce jeszcze w roku 2012 us\u0142ysza\u0142em na spotkaniu z Marcelem \u0141ozi\u0144skim o pomy\u015ble, by kamera pozosta\u0142a w\u0142\u0105czona tak\u017ce w trakcie wsp\u00f3lnych prac nad monta\u017cem filmu. I cho\u0107 z pierwotnej koncepcji nic nie wysz\u0142o, to jego wspomnienie staje si\u0119 okazj\u0105 do ciekawych wniosk\u00f3w. \u201eSceny w monta\u017cowni by\u0142yby jedn\u0105 wielk\u0105 k\u0142\u00f3tni\u0105. Spierali\u015bmy si\u0119 o kolejno\u015b\u0107 uj\u0119\u0107, o ich d\u0142ugo\u015b\u0107, o wyb\u00f3r, uk\u0142ad materia\u0142u, budow\u0119 i rytmy poszczeg\u00f3lnych scen. Generalnie k\u0142\u00f3cili\u015bmy si\u0119 o styl narracji. (\u2026) Mo\u017cna by\u0142o zmontowa\u0107 wsp\u00f3lny film, ale to wymaga\u0142oby takich kompromis\u00f3w, \u017ce nasze indywidualne elektrokardiogramy na\u0142o\u017cone na siebie sta\u0142yby si\u0119 lini\u0105 prost\u0105\u201d (fragment rozmowy Daniela Stopy z Marcelem \u0141ozi\u0144skim opublikowanej w serwisie Polish Docs). Co tak naprawd\u0119 zawa\u017cy\u0142o na rozdzielnym podpisaniu obu film\u00f3w (nie spos\u00f3b zreszt\u0105 zak\u0142ada\u0107, \u017ce chodzi o pojedyncz\u0105 przyczyn\u0119), pozostanie pewnie rodzinn\u0105 tajemnic\u0105 \u0141ozi\u0144skich. Tym ciekawsza jest jednak praca, kt\u00f3r\u0105 musi odrobi\u0107 widz. Czy dostrze\u017ce celowo\u015b\u0107 dwukrotnego monta\u017cu tego samego materia\u0142u? A mo\u017ce uzna, \u017ce to tylko zniuansowana szarada w r\u0119kach wybitnych fachman\u00f3w? Od w\u0105tpliwo\u015bci nie uciek\u0142 te\u017c pisz\u0105cy te s\u0142owa.<\/p>\n

Inaczej ni\u017c u Jarmuscha<\/strong><\/p>\n

Ramy obu opowie\u015bci s\u0105 identyczne: panowie wyruszaj\u0105 z Polski, by ostatecznie dotrze\u0107 do Pary\u017ca. Mi\u0119dzy tymi punktami g\u0119sto jest przede wszystkim od rozm\u00f3w \u2013 i w tym aspekcie trudno doszukiwa\u0107 si\u0119 wi\u0119kszych r\u00f3\u017cnic. To bowiem kino w najwy\u017cszym stopniu m\u00f3wione: nawet je\u015bli zdarzaj\u0105 si\u0119 uj\u0119cia milcz\u0105cych twarzy, to najcz\u0119\u015bciej jest to nast\u0119pstwem chwil\u0119 wcze\u015bniej wypowiedzianych s\u0142\u00f3w. Bohaterowie potrafi\u0105 z tego zreszt\u0105 \u017cartowa\u0107: \u201eU Jarmuscha \u2013 m\u00f3wi przy porannym posi\u0142ku Marcel \u0141ozi\u0144ski \u2013 by\u0142o tak, \u017ce jedli \u015bniadanie i ani s\u0142owem si\u0119 nie odezwali. Scena trwa pi\u0119\u0107 minut i jest przez to okropnie \u015bmieszna\u201d. \u201eBo u niego nie grali \u017bydzi \u2013 dopowiada Pawe\u0142 \u2013 i mog\u0105 wytrzyma\u0107 pi\u0119\u0107 minut bez m\u00f3wienia\u201d (scena znalaz\u0142a si\u0119 w obu filmach).<\/p>\n

W ka\u017cdym z dokument\u00f3w zachowano te\u017c co\u015b, co nazwa\u0107 mo\u017cna ich naczeln\u0105 proporcj\u0105 \u2013 \u017caden nie dryfuje w kierunku wy\u0142\u0105cznie osobisto \u00adrozliczeniowym, \u017caden te\u017c, pisz\u0105c nieprecyzyjnie, w kierunku wy\u0142\u0105cznie egzystencjalnym. Pyta wi\u0119c Pawe\u0142 zar\u00f3wno o przyczyny rozpadu ma\u0142\u017ce\u0144stwa jego rodzic\u00f3w, jak i stosunek ojca do w\u0142asnego \u017cycia: \u201ePami\u0119tasz, jak odszed\u0142e\u015b z domu?\u201d, \u201e[Czy] jeste\u015b z siebie zadowolony, w \u017cyciu, tak generalnie?\u201d.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie, nie do zlekcewa\u017cenia wydaje si\u0119 w kontek\u015bcie tego typu por\u00f3wna\u0144 fakt, \u017ce monta\u017cyst\u0105 obu film\u00f3w by\u0142 Przemys\u0142aw Chru\u015bcielewski (przy Ojcu i synu<\/em> pracowa\u0142a te\u017c Dorota Ward\u0119szkiewicz). Bior\u0105ce si\u0119 st\u0105d analogie, nawet przy mniej uwa\u017cnym \u015bledzeniu ka\u017cdego z seans\u00f3w, szybko rzucaj\u0105 si\u0119 w oczy, cho\u0107 tu ju\u017c wypada poczyni\u0107 pewn\u0105 uwag\u0119. My\u015bl\u0105c o konkretnych scenach, powt\u00f3rzonych w obu filmach, trudno wyrokowa\u0107 o przepastnej mi\u0119dzy nimi r\u00f3\u017cnicy. Nie czyni jej ani dodana tu i \u00f3wdzie przebitka na jednego z bohater\u00f3w, ani doklejenie pojedynczego zdania, kt\u00f3re nie tyle wzbogaca jaki\u015b w\u0105tek, ile go po prostu inicjuje (\u201eA powiedz o mi\u0142o\u015bci od rodzic\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 dosta\u0142e\u015b\u2026\u201d \u2013 prosi Pawe\u0142 \u0141ozi\u0144ski w swym filmie). Co\u015b wi\u0119cej zaczyna si\u0119 dzia\u0107, gdy architektur\u0119 dokument\u00f3w wida\u0107 z pewnego oddalenia.<\/p>\n

Rachunek rozbie\u017cno\u015bci<\/strong><\/p>\n

To nie kwestia linijki czy kalkulatora. Nie chodzi o to, by z lup\u0105 w r\u0119ce por\u00f3wnywa\u0107 dwie listy monta\u017cowe, szukaj\u0105c mi\u0119dzy nimi p\u0119kni\u0119\u0107 i niezgodno\u015bci. Tak ustawione spojrzenie do niczego nie doprowadzi, bo te\u017c nie dzia\u0142aj\u0105 te dokumenty przeciwko sobie. \u201eTo dopiero \u0107wiczenia warsztatowe, co?\u201d (Ojciec i syn w podr\u00f3\u017cy<\/em>) \u2013 rzuca w pewnym momencie Pawe\u0142 \u0141ozi\u0144ski, ustawiaj\u0105c na pocz\u0105tku podr\u00f3\u017cy jeden z aparat\u00f3w. Nawi\u0105zanie do \u0106wicze\u0144 warsztatowych<\/em> (1986) w re\u017cyserii wsp\u00f3\u0142pasa\u017cera musi zabrzmie\u0107 tu niczym przewrotne proroctwo. Przypomn\u0119: film dowodzi\u0142, jak ten sam materia\u0142 (w tym wypadku \u2013 uliczna sonda na temat \u00f3wczesnej m\u0142odzie\u017cy) mo\u017cna ulepi\u0107 wed\u0142ug zg\u0142oszonego zapotrzebowania. Ma by\u0107 krytycznie, afirmatywnie, be\u0142kotliwie? \u017bonglerka konwencjami jest do wyuczenia. Nazwa\u0142em t\u0119 \u201ewarsztatow\u0105\u201d ni\u0107 przewrotn\u0105, bo \u017cadnemu z pan\u00f3w nie zale\u017cy tym razem na eksperymentach z form\u0105. Nikt nie zaczyna narracji od Pary\u017ca, nikt nie szatkuje rozm\u00f3w w taki spos\u00f3b, by wywr\u00f3ci\u0107 ich sens do g\u00f3ry nogami. Rachunek rozbie\u017cno\u015bci jest znacznie bardziej wycieniowany.<\/p>\n

<\/p>\n

Mimo \u017ce opisywane dokumenty w wi\u0119kszym stopniu przypominaj\u0105 lustra skierowane na siebie ni\u017c takie, kt\u00f3re odbijaj\u0105 zupe\u0142nie r\u00f3\u017cne \u015bwiaty, to przecie\u017c i w tym wypadku mamy do czynienia z niemal podr\u0119cznikowym materia\u0142em por\u00f3wnawczym. Dla monta\u017cysty to zapewne nie wi\u0119cej ni\u017c alfabet jego fachu, ale widzowi pewne zabiegi mog\u0105 si\u0119 ju\u017c wyda\u0107 intryguj\u0105ce. Cho\u0107by to \u2013 w filmie Marcela \u0141ozi\u0144skiego pojawia si\u0119 dialog (zaczyna go ojciec):<\/p>\n

\u2013 Ale na przyk\u0142ad w \u0142apki ci\u0119 pokonam jeszcze.
\n\u2013 Nie by\u0142bym taki pewien.
\n\u2013 To spr\u00f3bujemy\u2026 A chcia\u0142by\u015b czy nie, \u017cebym ci\u0119 pokona\u0142?
\n\u2013 Na pewno ci nie dam wygra\u0107.
\n\u2013 To dobrze. To mi si\u0119 podoba.<\/p><\/blockquote>\n

Pe\u0142na klarowno\u015b\u0107 \u2013 pi\u0119\u0107 wypowiedzi, pi\u0119\u0107 uj\u0119\u0107 (\u015bwietnie wyczekane ostatnie z nich), brak podejrze\u0144 o najmniejsze szwy. Rzut oka na t\u0119 sam\u0105 scen\u0119 w Ojcu i synu<\/em> powinien przynajmniej lekko zaskoczy\u0107 (kolejno\u015b\u0107 rozm\u00f3wc\u00f3w bez zmian, kursyw\u0105 zaznaczone kwestie nieobecne w Ojcu i synu w podr\u00f3\u017cy<\/em>):<\/p>\n

\u2013 Ale na przyk\u0142ad w \u0142apki ci\u0119 pokonam jeszcze.
\n\u2013 Nie by\u0142bym taki pewien.
\n\u2013 A chcia\u0142by\u015b czy nie, \u017cebym ci\u0119 pokona\u0142?
\n\u2013 Na pewno ci nie dam wygra\u0107.
\n\u2013 Nie, powiedz \u2013 chcia\u0142by\u015b czy nie?<\/em>
\n\u2013 Ju\u017c ci odpowiedzia\u0142em.<\/em>
\n\u2013 Nie zrozumia\u0142em.<\/em>
\n\u2013 Nie dam ci wygra\u0107.<\/em>
\n\u2013 Tak, ale chcia\u0142by\u015b, \u017cebym wygra\u0142, tak naprawd\u0119?<\/em>
\n\u2013 Ja chcia\u0142bym wygra\u0107.<\/em>
\n\u2013 Czy wola\u0142by\u015b dla 70<\/em>\u2011<\/em>letniego tatusia, \u017ceby on wygra\u0142, czy te\u017c <\/em><\/em>
\nwolisz ty wygra\u0107?<\/em>
\n\u2013 Ja chc\u0119 wygra\u0107.<\/em>
\n\u2013 To dobrze. To mi si\u0119 podoba. \u017badnej taryfy ulgowej\u2026
\n\u2013 Na pewno?<\/em>
\n\u2013 Na pewno.<\/em><\/p><\/blockquote>\n

To w\u0142a\u015bciwie drobiazgi, ale ka\u017cdy z nich ma sw\u00f3j udzia\u0142 w sposobie odbioru obu fragment\u00f3w. Wersja skr\u00f3cona dzia\u0142a przez swe skondensowanie \u2013 w kilku zdaniach na ostatecznie b\u0142ahy temat gry w \u0142apki udaje si\u0119 powiedzie\u0107 co\u015b istotnego o charakterach obu pan\u00f3w. W wersji d\u0142u\u017cszej poruszaj\u0105co brzmi owo dopytywanie si\u0119 \u2013 jakby ojciec chcia\u0142 dodatkowej pewno\u015bci, \u017ce nie grozi mu ze strony syna \u201e\u017cadna taryfa ulgowa\u201d. Subtelno\u015bci tego typu \u015bledzi si\u0119 w obu filmach z niema\u0142\u0105 ekscytacj\u0105.<\/p>\n

Lepiej nie wiedzie\u0107<\/strong><\/p>\n

Aby we w\u0142a\u015bciwy spos\u00f3b odebra\u0107 film Ojciec i syn<\/em>, najlepiej wcze\u015bniej nic o nim nie wiedzie\u0107 \u2013 nie zna\u0107 not biograficznych jego bohater\u00f3w ani informacji z broszur festiwalowych. Sk\u0105d taki pomys\u0142? Ano st\u0105d, \u017ce Ojciec i syn<\/em> po mistrzowsku stopniuje napi\u0119cie. Gdy Pawe\u0142 m\u00f3wi z u\u015bmiechem w jednym z pierwszych uj\u0119\u0107: \u201eBardzo si\u0119 ciesz\u0119, tatusiu, na t\u0119 podr\u00f3\u017c, \u017ce si\u0119 nam tak z\u0142o\u017cy\u0142o\u2026 Mam nadziej\u0119, \u017ce wyjedziemy i wr\u00f3cimy w tym samym stanie, w kt\u00f3rym wyje\u017cd\u017camy\u201d \u2013 to mo\u017cna si\u0119 spodziewa\u0107 rodzinnej wyprawy bez jakichkolwiek turbulencji. Panowie, od pierwszych kilometr\u00f3w nie unikaj\u0105c trudnych pyta\u0144, do\u015b\u0107 d\u0142ugo pozostaj\u0105 w relatywnie dobrych i pogodnych nastrojach. Rysy na obrazie i stoj\u0105ce za nimi fakty\/emocje ujawniaj\u0105 si\u0119 powoli, pod\u0105\u017caj\u0105c za tokiem narracji, przez kt\u00f3r\u0105 prze\u015bwieca rodzinna chronologia. Na pocz\u0105tku Pawe\u0142 pyta wi\u0119c o sw\u00f3j dzieci\u0119cy portret. Kiedy rozmowa schodzi na temat wychowania, stwierdza gorzkawo: \u201eTy my\u015bla\u0142e\u015b, \u017ce sobie hodujesz klona. Wiesz, co to jest klon? Nie chodzi o drzewo. Drugi taki sam cz\u0142owieczek, tylko ma\u0142y\u201d.<\/p>\n

Emocje id\u0105 w g\u00f3r\u0119, gdy w czasie czyszczenia but\u00f3w Marcel ka\u017ce zastanowi\u0107 si\u0119 Paw\u0142owi, czy na pewno nie nauczy\u0142 go niczego wi\u0119cej poza \u201ejazd\u0105 samochodem, skr\u0119caniem drucik\u00f3w, lutowaniem i innymi tego typu pierdo\u0142ami\u201d. Bo je\u015bli tak mia\u0142oby si\u0119 okaza\u0107, to? \u2013 \u201eto, kurwa, ja ponios\u0142em kl\u0119sk\u0119\u201d. Kolejna kurtyna zostaje ods\u0142oni\u0119ta w synowskim pytaniu, dlaczego nie przetrwa\u0142o ma\u0142\u017ce\u0144stwo rodzic\u00f3w. Opowie\u015b\u0107 jest spokojna, ale to tylko preludium do dramaturgicznego, tr\u00f3jaktowego wierzcho\u0142ka dokumentu, kiedy panowie zdaj\u0105 si\u0119 pracowa\u0107 wy\u0142\u0105cznie na otwartych ranach. Najpierw syn w cierpkich s\u0142owach wraca do chwili, gdy ojciec zakomunikowa\u0142 mu wyprowadzk\u0119 z domu do innej kobiety (Marcel w pewnym momencie przerywa nagranie: \u201eWystarczy. Wystarczy, koniec uj\u0119cia. Wystarczy mi ju\u017c\u2026 Wystarczy mi, po prostu, ju\u017c\u2026\u201d). Potem kr\u00f3tka kontra w kierunku Paw\u0142a (ju\u017c w innych okoliczno\u015bciach): \u201eJeste\u015b du\u017co bardziej ma\u0142ostkowy ni\u017c ja, du\u017co bardziej m\u015bciwy, pami\u0119tliwy\u201d.<\/p>\n

Akt trzeci, by\u0107 mo\u017ce najbardziej dotkliwy, rozgrywa si\u0119 w przydro\u017cnej restauracji: to pe\u0142na gorzkiego wyrzutu hipoteza Paw\u0142a, co by by\u0142o, gdyby po odwr\u00f3ceniu \u017cyciowych r\u00f3l to on sta\u0142 si\u0119 \u201enieodpowiedzialnym synem, kt\u00f3ry ma co chwila now\u0105 narzeczon\u0105 czy now\u0105 \u017con\u0119 i nowe dzieci, kt\u00f3re podrzuca swemu ojcu, bo sam ma nast\u0119pn\u0105 narzeczon\u0105\u201d. No i to wszystko m\u00f3wi\u0105ce uj\u0119cie, kiedy ju\u017c w aucie Marcel zbiera si\u0119, by co\u015b powiedzie\u0107, ale w ostatnim momencie zawiesza g\u0142os. Trzeba pomilcze\u0107. Czy jednak po zdobyciu wierzcho\u0142ka najtrudniejsze ma si\u0119 za sob\u0105? Przypadek Ojca i syna<\/em>, przynajmniej w kontek\u015bcie z\u0142ych emocji, podpowiada odpowied\u017a twierdz\u0105c\u0105. Jednocze\u015bnie do ko\u0144ca pop\u0142aca tu zasada odbiorczej niewiedzy. Je\u015bli ma si\u0119 przywilej jej posiadania, chyba tym bardziej przejmuj\u0105co wybrzmiewa z ekranu pytanie do Marcela, zadane na moment przed dotarciem do Francji (gdzie si\u0119 urodzi\u0142 i sp\u0119dzi\u0142 pierwsze kilka lat \u017cycia): \u201eMo\u017ce odwiedzimy dom dziecka?\u201d. Zatem i taka ni\u0107 w tej spl\u0105tanej, wielobarwnej tkaninie.<\/p>\n

Od pierwszej minuty<\/strong><\/p>\n

W\u0142a\u015bciwie wszystkie z wymienionych powy\u017cej w\u0105tk\u00f3w s\u0105 do odnalezienia r\u00f3wnie\u017c w dokumencie Marcela \u0141ozi\u0144skiego. Oczywi\u015bcie, zdarzaj\u0105 si\u0119 przy tym daj\u0105ce do my\u015blenia rozd\u017awi\u0119ki (ca\u0142kowicie inny fragment zosta\u0142 wybrany na przyk\u0142ad z rozmowy w przydro\u017cnej restauracji). Nie to jednak najmocniej przykuwa uwag\u0119. W przeciwie\u0144stwie do Ojca i syna, gdzie narracja ma w sobie co\u015b z cierpliwego ods\u0142aniania kolejnych akapit\u00f3w rodzinnej kroniki, dokument Marcela \u0141ozi\u0144skiego ustala inne zasady gry. Niebywa\u0142e, \u017ce dochodzi do tego ju\u017c w pierwszej scenie filmu, nakr\u0119conej rok przed wypraw\u0105. Panowie siedz\u0105 na podw\u00f3rzu jakiej\u015b kamienicy, w powietrzu czu\u0107 wisz\u0105ce napi\u0119cie. S\u0142owa Paw\u0142a nie pozostawiaj\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci, w jakiej temperaturze toczy si\u0119 dyskusja: \u201eNa pewno mam du\u017co z\u0142o\u015bci. \u00bbWiem, \u017ce ci\u0119\u017ckie dla was by\u0142o to, \u017ce si\u0119 rozwiod\u0142em z mam\u0105\u00ab. Nigdy, kurwa, tego nie us\u0142ysza\u0142em. Zawsze by\u0142o: \u00bbS\u0142uchaj, ty ju\u017c by\u0142e\u015b doros\u0142y, ch\u0142opie, ju\u017c sobie radzi\u0142e\u015b (\u2026). Mia\u0142e\u015b dwa domy, jeden u mnie, drugi u mamy, super\u00ab. Nie, kurwa, nie by\u0142o super (\u2026)\u201d.<\/p>\n

Za moment Pawe\u0142 doda, \u017ce i on \u2013 jako ojciec \u2013 nie uniknie, niestety, podobnej rozmowy (lustrzany los \u2013 wielki temat obu dzie\u0142). Intensywno\u015b\u0107 tych kilkudziesi\u0119ciu sekund nie daje widzowi wyboru \u2013 musi o nich pami\u0119ta\u0107 nawet wtedy, gdy bohaterowie za\u015bmiewaj\u0105 si\u0119 przy \u015bniadaniu. Pisz\u0105c inaczej: tu wspomniane zarysowania obrazu nie tyle si\u0119 odkrywa, ile raczej z niepokojem przeczuwa. Gdzie\u015b musz\u0105 si\u0119 ujawni\u0107 \u2013 w kolejnej scenie? jeszcze nast\u0119pnej? Maj\u0105c do dyspozycji d\u0142u\u017cszy metra\u017c (Ojciec i syn w podr\u00f3\u017cy<\/em> trwa 75 minut, Ojciec i syn<\/em> \u2013 54), Marcel \u0141ozi\u0144ski m\u00f3g\u0142 sobie pozwoli\u0107 na dwa cenne zabiegi. Po pierwsze, nasyci\u0142 sw\u00f3j film nieco wi\u0119ksz\u0105 dawk\u0105 dokumentu w dokumencie (to te drobne epizody, kiedy bardziej ni\u017c ojcem i synem obaj panowie s\u0105 po prostu spostrzegawczymi filmowcami). Po drugie, docieranie bohater\u00f3w do szczytu najbole\u015bniejszych wyzna\u0144 podr\u00f3\u017cy ma sw\u00f3j przystanek po\u015bredni. Okazuje si\u0119 nim nied\u0142uga sekwencja wypowiedzi, z kt\u00f3rych ka\u017cda zwiastuje komunikacyjn\u0105 pora\u017ck\u0119. \u201eNie gnie\u0107, Pawe\u0142, nie gnie\u0107!\u201d \u2013 powtarza kilka razy ojciec. A jednak panowie ruszaj\u0105 dalej \u2013 zar\u00f3wno je\u015bli mierzy\u0107 to kilometrami, jak i otwarto\u015bci\u0105 rozmowy.<\/p>\n

Wreszcie Francja. Troch\u0119 tak, jakby samochody z dw\u00f3ch film\u00f3w dojecha\u0142y do tego samego punktu na mapie. Najpierw przybycie do miejsca, gdzie Marcel zakopa\u0142 kiedy\u015b prochy swojej matki, na fina\u0142 za\u015b pr\u00f3ba odtworzenia starej fotografii. Tym razem jednak to Pawe\u0142 staje na g\u0142owie, a ojciec mu asystuje \u2013 za chwil\u0119 panowie wpadn\u0105 sobie w ramiona. S\u0105 powody do rado\u015bci: kto\u015b zosta\u0142 wys\u0142uchany, kto\u015b zrzuci\u0142 z siebie ci\u0119\u017car gniot\u0105cego wspomnienia, kto\u015b m\u00f3g\u0142 zrozumie\u0107, mo\u017ce wybaczy\u0107 i co\u015b domkn\u0105\u0107, pewnie ka\u017cdy spojrza\u0142 na \u017cycie w spos\u00f3b wcze\u015bniej nieznany.<\/p>\n

A co, je\u015bli wspomniane uj\u0119cie powsta\u0142o pierwszego dnia wyprawy? To w zasadzie bez znaczenia: wa\u017cne, \u017ce ci, kt\u00f3rzy opowiadaj\u0105 tu swoj\u0105 histori\u0119, jednomy\u015blnie obdarowali je rol\u0105 ostatniej kropki. Ostatniego zdania d\u0142ugiej rozmowy ojca i syna.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dw\u00f3ch pan\u00f3w \u2013 70\u2011letni ojciec i jego syn, jeszcze przed pi\u0119\u0107dziesi\u0105tk\u0105 \u2013 wyruszaj\u0105 w podr\u00f3\u017c. \u015arodkiem lokomocji jest samoch\u00f3d kempingowy (mo\u017ce nie pierwszej m\u0142odo\u015bci, ale w dobrym stanie), kt\u00f3ry przykuwa uwag\u0119 dwoma elementami wyposa\u017cenia: na obu pasa\u017cer\u00f3w spogl\u0105daj\u0105 zamontowane wewn\u0105trz wozu filmuj\u0105ce aparaty.<\/p>\n","protected":false},"author":320,"featured_media":15706,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[1607,377,2142,2077,2143],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[2141],"yoast_head":"\n\u0106wiczenia dialogowe<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Marcel \u0141ozi\u0144ski: Ja ci powiem: jak b\u0119dziemy montowali ten film, nie wiem, w jakich nastrojach b\u0119dziemy. Czy zechcemy to pu\u015bci\u0107. Ka\u017cdy z nas b\u0119dzie mia\u0142 inne cenzuralne\u2026 w\u0105tpliwo\u015bci.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/piotr-plawuszewski-cwiczenia-dialogowe-ekrany\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/piotr-plawuszewski-cwiczenia-dialogowe-ekrany\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/piotr-plawuszewski-cwiczenia-dialogowe-ekrany#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/pawel-lozinski-marcel-lozinski-2013-10-15.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/pawel-lozinski-marcel-lozinski-2013-10-15.jpg\",\"width\":\"1280\",\"height\":\"711\",\"caption\":\"Marcel i Pawe\u0142 \u0141ozi\u0144scy, fot. archiwum dystrybutora (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/piotr-plawuszewski-cwiczenia-dialogowe-ekrany#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/piotr-plawuszewski-cwiczenia-dialogowe-ekrany\",\"name\":\"\u0106wiczenia dialogowe\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/piotr-plawuszewski-cwiczenia-dialogowe-ekrany#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2013-10-16T09:00:16+00:00\",\"dateModified\":\"2013-10-30T10:55:54+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/fdb2d0a1b971a10b2f7b1dda5db16572\"},\"description\":\"Marcel \u0141ozi\u0144ski: Ja ci powiem: jak b\u0119dziemy montowali ten film, nie wiem, w jakich nastrojach b\u0119dziemy. Czy zechcemy to pu\u015bci\u0107. Ka\u017cdy z nas b\u0119dzie mia\u0142 inne cenzuralne\u2026 w\u0105tpliwo\u015bci.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/piotr-plawuszewski-cwiczenia-dialogowe-ekrany#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/piotr-plawuszewski-cwiczenia-dialogowe-ekrany\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/piotr-plawuszewski-cwiczenia-dialogowe-ekrany#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"\u0106wiczenia dialogowe\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/fdb2d0a1b971a10b2f7b1dda5db16572\",\"name\":\"Piotr P\u0142awuszewski\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/piotr-plawuszewski\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u0106wiczenia dialogowe","description":"Marcel \u0141ozi\u0144ski: Ja ci powiem: jak b\u0119dziemy montowali ten film, nie wiem, w jakich nastrojach b\u0119dziemy. Czy zechcemy to pu\u015bci\u0107. Ka\u017cdy z nas b\u0119dzie mia\u0142 inne cenzuralne\u2026 w\u0105tpliwo\u015bci.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/piotr-plawuszewski-cwiczenia-dialogowe-ekrany","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/piotr-plawuszewski-cwiczenia-dialogowe-ekrany\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/piotr-plawuszewski-cwiczenia-dialogowe-ekrany#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/pawel-lozinski-marcel-lozinski-2013-10-15.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/pawel-lozinski-marcel-lozinski-2013-10-15.jpg","width":"1280","height":"711","caption":"Marcel i Pawe\u0142 \u0141ozi\u0144scy, fot. archiwum dystrybutora (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/piotr-plawuszewski-cwiczenia-dialogowe-ekrany#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/piotr-plawuszewski-cwiczenia-dialogowe-ekrany","name":"\u0106wiczenia dialogowe","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/piotr-plawuszewski-cwiczenia-dialogowe-ekrany#primaryimage"},"datePublished":"2013-10-16T09:00:16+00:00","dateModified":"2013-10-30T10:55:54+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/fdb2d0a1b971a10b2f7b1dda5db16572"},"description":"Marcel \u0141ozi\u0144ski: Ja ci powiem: jak b\u0119dziemy montowali ten film, nie wiem, w jakich nastrojach b\u0119dziemy. Czy zechcemy to pu\u015bci\u0107. Ka\u017cdy z nas b\u0119dzie mia\u0142 inne cenzuralne\u2026 w\u0105tpliwo\u015bci.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/piotr-plawuszewski-cwiczenia-dialogowe-ekrany#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/piotr-plawuszewski-cwiczenia-dialogowe-ekrany"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/piotr-plawuszewski-cwiczenia-dialogowe-ekrany#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"\u0106wiczenia dialogowe"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/fdb2d0a1b971a10b2f7b1dda5db16572","name":"Piotr P\u0142awuszewski","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/piotr-plawuszewski"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15665"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/320"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15665"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15665\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15706"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15665"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15665"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15665"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=15665"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=15665"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}