{"id":17391,"date":"2013-12-12T08:00:22","date_gmt":"2013-12-12T07:00:22","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=17391"},"modified":"2021-01-12T14:46:08","modified_gmt":"2021-01-12T13:46:08","slug":"michal-wisniewski-czy-to-jest-ta-nowoczesnosc-o-ktora-nam-chodzilo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2013\/michal-wisniewski-czy-to-jest-ta-nowoczesnosc-o-ktora-nam-chodzilo","title":{"rendered":"Czy to jest ta nowoczesno\u015b\u0107, o kt\u00f3r\u0105 nam chodzi\u0142o?"},"content":{"rendered":"

Ewa Zieli\u0144ska: Zacznijmy od pocz\u0105tku, czyli od tytu\u0142u wystawy<\/a>. O jak\u0105 \u2013 albo czyj\u0105 \u2013 reakcj\u0119 chodzi?<\/strong><\/p>\n

Micha\u0142 Wi\u015bniewski: <\/strong>Nowoczesno\u015b\u0107 w Polsce pojawi\u0142a si\u0119 stosunkowo p\u00f3\u017ano, na dobr\u0105 spraw\u0119 dopiero w okresie mi\u0119dzywojennym. Jeszcze na pocz\u0105tku XX wieku wi\u0119kszo\u015b\u0107 polskich miast prezentowa\u0142a si\u0119 bardzo marnie \u2013 najwi\u0119ksze dzi\u015b miasta: Warszawa, Pozna\u0144, Krak\u00f3w by\u0142y otoczone fortyfikacjami (w Poznaniu pruskimi, w Warszawie rosyjskimi, w Krakowie austriackimi), co ogranicza\u0142o ich rozw\u00f3j, ogranicza\u0142o rozw\u00f3j przemys\u0142u, a wi\u0119c tego najwa\u017cniejszego mechanizmu powoduj\u0105cego zmiany. Dopiero po I wojnie \u015bwiatowej nast\u0105pi\u0142a nag\u0142a akceleracja wielu r\u00f3\u017cnych proces\u00f3w, a to wszystko zbieg\u0142o si\u0119 w czasie tak\u017ce z odrodzeniem pa\u0144stwa. Polskie spo\u0142ecze\u0144stwo musia\u0142o si\u0119 skonfrontowa\u0107 z bardzo szybkimi zmianami infrastrukturalnymi, kulturowymi, spo\u0142ecznymi, edukacyjnymi. Reakcja odbywa\u0142a si\u0119 zatem na bardzo wielu p\u0142aszczyznach \u2013 jedn\u0105 z nich by\u0142a architektura.<\/p>\n

\"Adolf<\/a>
Adolf Szyszko-Bohusz, Rynek G\u0142\u00f3wny w Krakowie, Fragment linii A-B z widocznym budynkiem Towarzystwa Ubezpieczeniowego Feniks w Krakowie, 1932, ze zbior\u00f3w Narodowego Archiwum Cyfrowego w Warszawie (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)<\/figcaption><\/figure>\n

A sk\u0105d pomys\u0142, by te zjawiska po\u0142\u0105czy\u0107 z postaci\u0105 Szyszko-Bohusza? Dlaczego postanowili Pa\u0144stwo przygl\u0105da\u0107 si\u0119 jego tw\u00f3rczo\u015bci akurat przez pryzmat modernizmu?<\/strong><\/p>\n

Zamierzali\u015bmy wydoby\u0107 par\u0119 niuans\u00f3w. Po pierwsze chcieli\u015bmy zapyta\u0107, czy Krak\u00f3w przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 by\u0142 \u2013 lub na ile by\u0142 \u2013 miastem nowoczesnym, a Szyszko-Bohusz w pewien spos\u00f3b pokazuje nam wiele odcieni szaro\u015bci tej nowoczesno\u015bci. Nie reprezentowa\u0142 postawy czarno-bia\u0142ej \u2013 to nie posta\u0107, kt\u00f3ra opowiedzia\u0142aby si\u0119 jednoznacznie po stronie modernizmu: \u017ce chce budowa\u0107 nowe spo\u0142ecze\u0144stwo, budowa\u0107 dla robotnik\u00f3w (jak wielu architekt\u00f3w, np. w Warszawie w tym czasie). Ale r\u00f3wnocze\u015bnie to on, jako jeden z pierwszych w Polsce, projektowa\u0142 budynki nowoczesne \u2013 i budowa\u0142 je. Refleksja nad modernistyczn\u0105 form\u0105 w jego tw\u00f3rczo\u015bci pojawi\u0142a si\u0119 bardzo wcze\u015bnie i mia\u0142a dalekosi\u0119\u017cny wp\u0142yw na to, co dzia\u0142o si\u0119 w architekturze Krakowa w okresie mi\u0119dzywojennym. Szyszko-Bohusz odegra\u0142 w tym mie\u015bcie ogromn\u0105 rol\u0119 na wielu polach: w okresie mi\u0119dzywojennym budowa\u0142 jedne z najwi\u0119kszych budynk\u00f3w, prowadzi\u0142 prace konserwatorskie na Wawelu i by\u0142 inspiratorem przemian o charakterze estetycznym zachodz\u0105cych w lokalnej architekturze. Jest to jednak posta\u0107 w jaki\u015b spos\u00f3b zapomniana, zmarginalizowana, w zasadzie nieobecna w dyskusji o historii polskiej architektury i o historii architektury krakowskiej.<\/p>\n

My\u015bl\u0105c o tym, w jaki spos\u00f3b pokaza\u0107 kwesti\u0119 reakcji na modernizm, stwierdzili\u015bmy, \u017ce Szyszko-Bohusz jest idealn\u0105 osob\u0105 \u2013 z jednej strony pokazuj\u0105c\u0105 to zr\u00f3\u017cnicowanie, te niuanse, a z drugiej postaci\u0105, kt\u00f3ra wymaga przypomnienia. To jedna z g\u0142\u00f3wnych os\u00f3b w krakowskiej architekturze XX wieku, mo\u017ce nie zupe\u0142nie zapomniana, ale bez szerszej prezentacji, kt\u00f3rej przywo\u0142anie potrzebne jest wsp\u00f3\u0142czesnym mieszka\u0144com Krakowa, \u017ceby zrozumie\u0107 i doceni\u0107 tutejsze dziedzictwo kulturowe XX wieku.<\/p>\n