\nA czym\u015b takim mo\u017cna by najwy\u017cej
\nzilustrowa\u0107 reklam\u0119 pigu\u0142ek na kaca
\nalbo na chorob\u0119 morsk\u0105\u201d.
\nKurt Vonnegut, Rudobrody<\/em><\/p>\n
Ka\u017cda sztuka potrzebuje odbiorcy. Bez odbiorcy nawet najbardziej ambitne dzie\u0142o nie istnieje. Do\u015b\u0107 stara to teoria, \u017ce dzie\u0142o pojawia si\u0119 dopiero w oku patrz\u0105cego. Nie o teori\u0119 jednak chodzi, a o codzienn\u0105 praktyk\u0119. Niewa\u017cne, jak definiujemy dzie\u0142o, ale jak znale\u017c\u0107 jego odbiorc\u0119. Naturalna droga z pracowni poprzez galeri\u0119 i potem dalej na wystawy, do muze\u00f3w, kolekcji sta\u0142a si\u0119 skomplikowana. \u015awiat artystyczny jest przeludniony. ArtFactsNet, internetowy leksykon artyst\u00f3w, odnotowuje 180 tysi\u0119cy nazwisk, co jest i tak skromn\u0105 liczb\u0105, bo podobno w samym Nowym Jorku do bycia artyst\u0105 przyznaje si\u0119 200 tysi\u0119cy os\u00f3b. Wytrawny kurator mo\u017ce zna\u0107 nawet kilka tysi\u0119cy nazwisk (tych z przodu listy), galerzysta zna klikaset, ale obraca si\u0119 w\u015br\u00f3d kilkudziesi\u0119ciu os\u00f3b, wi\u0119c trafienie do ich kr\u0119gu wymaga olbrzymiego wysi\u0142ku. Popularne jest przekonanie, \u017ce nawet najwi\u0119kszy talent nie ma szans wobec meandr\u00f3w i niejasnych \u015bcie\u017cek rynku sztuki. Pocz\u0105tkuj\u0105cy krakowski artysta Rahim Blak stworzy\u0142 szeroko zakrojon\u0105 akcj\u0119 prezentowania listu motywacyjnego r\u00f3\u017cnym wp\u0142ywowym osobom \u2013 kuratorom, kustoszom i menad\u017cerom. Pojawia\u0142 si\u0119 w galerii lub muzeum ubrany w czarny garnitur, w bia\u0142ej koszuli i krawacie, i recytowa\u0142 sw\u00f3j list-manifest, a jednocze\u015bnie wr\u0119cza\u0142 go w postaci sporego obrazu. Eksperyment zako\u0144czy\u0142, jak twierdzi, sukcesem. Cho\u0107 zderza\u0142 si\u0119 ze zdecydowan\u0105 negacj\u0105: \u201eTo my zwracamy si\u0119 do artysty, a nie na odwr\u00f3t\u201d (Jaromir Jedli\u0144ski, kierownik Galerii Foksal), jego konsekwencja i skala przedsi\u0119wzi\u0119cia zdo\u0142a\u0142y wzruszy\u0107 ju\u017c niejedn\u0105\/ego z obdarowanych kuratorek\/\u00f3w.<\/p>\n Inny przypadek: \u201eJak to mo\u017cliwe, \u017ce jedni arty\u015bci maj\u0105 zaraz po dyplomie wystaw\u0119 w CSW, a z innymi, du\u017co lepszymi od nich, nikt nawet nie rozmawia?\u201d \u2013 pytaj\u0105 The Krasnals, tr\u00f3jka m\u0142odych artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy postanowili da\u0107 odp\u00f3r \u201emonopolizacji\u201d sceny artystycznej. Bunt przeciwko \u201euk\u0142adowi\u201d, jego decyzjom i wp\u0142ywom skrystalizowa\u0142 postaw\u0119 artystyczn\u0105 grupy, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 znana z tego, \u017ce jest przeciw, a publiczno\u015b\u0107 czeka na kolejne prowokacje wobec establishmentu sztuki, jak ta na biennale w Berlinie, gdzie swoj\u0105 interwencj\u0105 (umieszczenie gipsowej \u015bwini na instalacji….) rozsierdzili kuratora Adama Szymczyka i doprowadzili do zdecydowanej interwencji s\u0142u\u017cb porz\u0105dkowych. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce ten symptomatyczny syndrom niedocenienia pojawia si\u0119 wprost proporcjonalnie do umacniania si\u0119 poszczeg\u00f3lnych instytucji i ich przedstawicieli, a tym samym mo\u017cliwo\u015bci lansowania artyst\u00f3w, wprowadzania ich na mi\u0119dzynarodow\u0105 scen\u0119 sztuki. Jest to ludzkie \u2013 im kto\u015b ma wi\u0119ksze wp\u0142ywy, tym bardziej zabiegamy o jego wzgl\u0119dy. Problem w tym, \u017ce owych wp\u0142ywowych jest tak niewielu i tak niewielu tych, kt\u00f3rzy daj\u0105 \u201elicencj\u0119\u201d na wst\u0119p do \u015bwiata sztuki. St\u0105d kontestacja prowadz\u0105ca do radykalnych postaw, jak stanowisko Tomka Kozaka zademonstrowane przy okazji wystawy \u201eZabawy du\u017cych ch\u0142opc\u00f3w\u201d (Galeria appendix2, 2008). Artysta przygotowa\u0142 w\u00f3wczas szeroko dyskutowany manifest \u201eId\u017a na wojn\u0119!\u201d wzywaj\u0105cy do symbolicznej zag\u0142ady wa\u017cnych instytucji artystycznych poprzez wirtualne unicestwienie ich menad\u017cer\u00f3w. Artysta g\u0142osi: \u201eapel \u00abId\u017a na wojn\u0119!\u00bb oznacza wezwanie do wyzwolicielskiego mordu, jakiego powinna dokona\u0107 polska sztuka. \u00d3w \u00abmord\u00bb by\u0142by \u00abmatkob\u00f3jstwem\u00bb r\u00f3wnoznacznym z wyzwoleniem si\u0119 sztuki spod w\u0142adzy despotycznych figur polskiego sukcesu \u2013 spod w\u0142adzy Fundacji i Muzealnej Matki-Dyrektorki. Dono\u015bne i bu\u0144czuczne \u00abO—o—o—o!\u00bb by\u0142oby wi\u0119c okrzykiem wojennym, znacz\u0105cym tyle, co \u201ePrecz z Przywar\u0105!\u00bb. Okrzyk ten zosta\u0142by wzmocniony rozkazem \u00abId\u017a na wojn\u0119!\u00bb, czyli \u00abZabij (w sobie) Mytkowsk\u0105!\u00bb\u201d.<\/p>\n Cho\u0107 ma takie aspiracje, i to coraz wi\u0119ksze, sztuka nie nadaje si\u0119 do zbawiania \u015bwiata (gdyby\u015bmy, na przyk\u0142ad, zrealizowali postulaty futuryst\u00f3w, kana\u0142y Wenecji by\u0142yby dzisiaj wybetonowane). Zdecydowanie lepiej jej wychodz\u0105 porz\u0105dki na w\u0142asnym podw\u00f3rku \u2013 na zasadzie \u201elekarzu, lecz si\u0119 sam\u201d. Artystyczna krytyka artystycznego status quo<\/em> ma zawsze szans\u0119 by\u0107 uzdrawiaj\u0105ca i tw\u00f3rcza. Zdawa\u0142oby si\u0119 arogancki i obrazoburczy gest Raushenberga, kt\u00f3ry wymaza\u0142 gumk\u0105 rysunek De Kooninga, wszed\u0142 do podr\u0119cznik\u00f3w historii sztuki. Powtarza go dzisiaj Banksy, przedstawiaj\u0105c szczurka zamalowuj\u0105cego obraz Hirsta. Jeszcze dalej posun\u0119li si\u0119 The Krasnals, tworz\u0105c pastisz obrazu Wilhelma Sasnala i wystawiaj\u0105c go na aukcj\u0119 w londy\u0144skim Chriestie\u2019s. Kilka lat temu furor\u0119 zrobi\u0142a grupa Azorro swoimi \u017cartobliwie ironicznymi wideo b\u0119d\u0105cymi zarazem powa\u017cn\u0105 analiz\u0105 i diagnoz\u0105 sceny artystycznej. Azorro kpili z krytyki i kurator\u00f3w, o\u015bmieszali galerie i muzea, teori\u0119, histori\u0119 oraz rynek sztuki.<\/p>\n Postawa Anki Mierzejewskiej idealnie wpisuje si\u0119 w tak zakre\u015blone ramy. Jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 artyst\u00f3w ma ona trudno\u015bci z w\u0142\u0105czeniem si\u0119 w nurt art worldu. Jej wyznania s\u0105 pe\u0142ne \u017calu: \u201eNie zmieni\u0119 \u015bwiata, ale do\u015bwiadczam tej negacji \u2013 moich obraz\u00f3w, jestem wyrzucana, wy\u015bmiewana, niezrozumiana, niechciana\u201d, ale i buntu: \u201eCo jest najwa\u017cniejsze, o co chodzi w malarstwie; czy o obraz, czy o podpis, czy o zdobycie s\u0142awy, czy o namalowanie dobrego obrazu, czy o bycie modnym, czy o bycie dobrym, czy o inwestycj\u0119, czy o delektowanie si\u0119 pi\u0119knem\u2026 musimy si\u0119 wyrwa\u0107 z tej p\u0119tli absurdu\u201d.<\/p>\n Akceptacja jest naturaln\u0105 potrzeb\u0105 ka\u017cdego artysty. Brak akceptacji, oboj\u0119tno\u015b\u0107 czy ob\u015bmianie skutkuje frustracj\u0105, mo\u017ce prowadzi\u0107 do za\u0142amania artystycznego, zerwania ze sztuk\u0105. Kurt Vonnegut wykreowa\u0142 posta\u0107 skompromitowanego i odrzuconego malarza Rabo Karabekiana. Poni\u00f3s\u0142 on totaln\u0105 kl\u0119sk\u0119, gdy okaza\u0142o si\u0119, \u017ce wszystkie obrazy, jakie namalowa\u0142 rzekomo wiecznotrwa\u0142\u0105 farb\u0105, po pewnym czasie ca\u0142kowicie spe\u0142z\u0142y. Od tego czasu nie stworzy\u0142 ani jednego dzie\u0142a. Naj\u015bwie\u017cszy cykl Anki Mierzejewskiej to w\u0142a\u015bnie znikaj\u0105ce obrazy: \u201e\u00ab100%\u00bb \u2013 obrazy s\u0105 namalowane tak\u0105 farb\u0105, kt\u00f3ra zniknie \u2013 nie b\u0119d\u0105 wi\u0119c inwestycj\u0105 z\u0142otow\u0105, ale inwestycj\u0105 w siebie \u2013 tak jak wyjazd na wakacje jest inwestycj\u0105 w siebie \u2013 prze\u017cycia zostaj\u0105 w nas na zawsze \u2013 tak obraz \u2013 jest ulotn\u0105 warto\u015bci\u0105, \u2013 kt\u00f3ra jest dost\u0119pna tylko tu i teraz w 100%\u201d. Karabekian przechowuje swoje najwi\u0119ksze dzie\u0142o w szopie zamkni\u0119tej na cztery spusty. Farba Sateen Dura Lux ca\u0142kowicie odpad\u0142a. Tylko on zna tajemnic\u0119 \u2013 wie, \u017ce dzie\u0142a ju\u017c nie ma. Strze\u017ce jej, by ludzie nie wy\u015bmiali go do ko\u0144ca. Jest bezradny wobec niespodziewanego procesu autodestrukcji. Nie potrafi go wykorzysta\u0107.<\/p>\n Vonnegut ka\u017ce by\u0107 swojemu bohaterowi zgorzknia\u0142ym frustratem (dodajmy, bardzo bogatym frustratem). Anki Mierzejewskiej nie sta\u0107 ani na frustracj\u0119, ani na zgorzknienie. Sta\u0107 j\u0105 za to na ostr\u0105 wypowied\u017a wobec artystycznej nomenklatury. Jeden z wa\u017cniejszych obraz\u00f3w jest prosty, ale i wyzywaj\u0105cy. Na odwrociu p\u0142\u00f3tna naci\u0105gni\u0119tego na blejtram napis czerwonym sprayem: \u201eDon\u2019t send us your artwork\u201d. Niewa\u017cne, co jest po drugiej stronie, co zosta\u0142o namalowane, jaki jest obraz, wa\u017cny jest bezsilny gest wobec niechcianej przez galeri\u0119 pracy. Takie te\u017c jest wyznanie artystki: \u201eTo, \u017ce namalowa\u0142am ten obraz \u2013 takie jest moje do\u015bwiadczenie \u2013 powtarzane po stokro\u0107 \u2013 \u017ale tylko \u015bwiadczy o adresatach pytania \u2013 jednak nigdy nie zniech\u0119ci mnie i, mam nadziej\u0119, innych artyst\u00f3w \u2013 do dalszego tworzenia\u201d. Ten optymizm jest pozytywny. Okazuje si\u0119, \u017ce budowa\u0107 mo\u017cna na niepowodzeniu. To te\u017c jest tematem. Anka Mierzejewska pods\u0142uchuje widz\u00f3w, cz\u0119sto jej prace s\u0105 repetycj\u0105 ich wypowiedzi: \u201eNa dupach malujcie!\u201d, lub te\u017c konstatacj\u0105: \u201eChcecie kwiaty \u2013 macie kwiaty \u2013 nie ma temat\u00f3w tabu. Mo\u017cna wzi\u0105\u0107 na warsztat ka\u017cdy temat \u2013 ja lubi\u0119 wyzwania trudne \u2013 tak wy\u015bwiechtany temat \u2013 tak obci\u0105\u017cony \u2013 tak kojarz\u0105cy si\u0119 z czym\u015b niemodnym \u2013 zrobi\u0107 w innej stylistyce \u2013 to mnie kr\u0119ci. Jestem artyst\u0105 \u2013 w m\u00f3j zaw\u00f3d wpisane jest eksperymentowanie \u2013 ja szukam \u2013 i zawsze b\u0119d\u0119 szuka\u0107 \u2013 nowych materia\u0142\u00f3w, nowych \u015brodk\u00f3w\u201d.<\/p>\n To nie frustracja przemawia przez jej prace, ale g\u0142\u0119boka \u015bwiadomo\u015b\u0107 sytuacji, w kt\u00f3rej artystka nie poddaje si\u0119. Jej zgrzebne kompozycje, malowane szybkim gestem, uzupe\u0142nione nasprayowanym tekstem, s\u0105 wyzwaniem rzuconym odbiorcy. Obrazi si\u0119? A niech si\u0119 obra\u017ca. Dla sztuki najgorsza jest oboj\u0119tno\u015b\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ka\u017cda sztuka potrzebuje odbiorcy. Bez odbiorcy nawet najbardziej ambitne dzie\u0142o nie istnieje. Do\u015b\u0107 stara to teoria, \u017ce dzie\u0142o pojawia si\u0119 dopiero w oku patrz\u0105cego. Nie o teori\u0119 jednak chodzi, a o codzienn\u0105 praktyk\u0119. Niewa\u017cne, jak definiujemy dzie\u0142o, ale jak znale\u017c\u0107 jego odbiorc\u0119. <\/p>\n","protected":false},"author":64,"featured_media":1763,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[334,336,337,335,332,849,7238,114],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[14276],"yoast_head":"\n![\"The](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/03\/liga-sprawiedliwythe-krasnals-540x412.jpg\" "\\"liga-sprawiedliwythe-krasnals\\"")
![\"Anka](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/03\/anka-mierzejewska-they-are-so-smart-20081-361x600.jpg\" "\\"anka-mierzejewska-they-are-so-smart-2008\\"")
![\"The](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/03\/the-krasnals-big-sasnal-2008-498x600.jpg\" "\\"the-krasnals-big-sasnal-2008\\"")
<\/p>\n