{"id":18099,"date":"2014-01-07T16:00:20","date_gmt":"2014-01-07T15:00:20","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=18099"},"modified":"2020-09-01T13:10:15","modified_gmt":"2020-09-01T12:10:15","slug":"artur-piskorz-aryjskie-papiery-czyli-kubrick-o-zagladzie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/artur-piskorz-aryjskie-papiery-czyli-kubrick-o-zagladzie","title":{"rendered":"Aryjskie papiery, czyli Kubrick o Zag\u0142adzie"},"content":{"rendered":"

Pod koniec lat 80. minionego stulecia Stanley Kubrick by\u0142 ju\u017c legend\u0105. Pocz\u0105tek dekady przyni\u00f3s\u0142 obraz szczerz\u0105cego z\u0119by Jacka Nicholsona, kt\u00f3ry triumfalnie oznajmi\u0142 swe nadej\u015bcie dzi\u015b ju\u017c ikonicznym \u201eHere\u2019s Johnny!\u201d (L\u015bnienie<\/em>, 1980). Ko\u0144c\u00f3wk\u0119 dziesi\u0119ciolecia zamyka\u0142a kanonada obelg sier\u017canta Hartmana, szatkuj\u0105ca psychik\u0119 przera\u017conych rekrut\u00f3w w Full Metal Jacket<\/em> (1987).<\/p>\n

\"Stanley<\/a>
Stanley Kubrick (\u017ar\u00f3d\u0142o: czasopismo EKRANy)<\/figcaption><\/figure>\n

Z jednej strony duchy we wsp\u00f3\u0142czesnym horrorze, z drugiej \u2013 upiory wojny wietnamskiej. W trakcie poszukiwa\u0144 demon\u00f3w ca\u0142kiem innego okresu historycznego wyb\u00f3r Kubricka pad\u0142 na Holokaust. Przez chwil\u0119 wydawa\u0142o si\u0119 nawet, \u017ce przynajmniej niekt\u00f3re sekwencje maj\u0105cego powsta\u0107 filmu b\u0119d\u0105 kr\u0119cone w Polsce. Niestety, do Krakowa zawita\u0142a w\u00f3wczas inna ekipa produkcyjna. I kiedy na planie Listy Schindlera<\/em> (1993) Steven Spielberg wo\u0142a\u0142 \u201eAkcja!\u201d, Stanley Kubrick z rezygnacj\u0105 odk\u0142ada\u0142 na p\u00f3\u0142k\u0119 scenariusz swojego filmu o Zag\u0142adzie.<\/p>\n

\u201eWojna to urodzajna gleba dla wymuszonych reakcji, b\u0142yskawicznego kszta\u0142towania si\u0119 postaw i emocji, (\u2026) [gdzie] konflikt staje si\u0119 czym\u015b naturalnym\u201d \u2013 mia\u0142 stwierdzi\u0107 Kubrick. Je\u015bli tak, w\u00f3wczas nie dziwi fakt, \u017ce problematyka wojenna od pocz\u0105tku zajmowa\u0142a istotne miejsce w jego tw\u00f3rczo\u015bci. Ju\u017c utw\u00f3r debiutancki (Strach i po\u017c\u0105danie<\/em>, 1953) opowiada\u0142 o bli\u017cej nieokre\u015blonym konflikcie zbrojnym. Wkr\u00f3tce potem przysz\u0142a kolej na okopy I wojny \u015bwiatowej (\u015acie\u017cki chwa\u0142y<\/em>, 1957), zimn\u0105 wojn\u0119 (Dr Strangelove, czyli jak przesta\u0142em si\u0119 ba\u0107 i pokocha\u0142em bomb\u0119<\/em>, 1964) oraz dzia\u0142ania ameryka\u0144skich ch\u0142opc\u00f3w w Wietnamie (Full Metal Jacket<\/em>). List\u0119 warto uzupe\u0142ni\u0107 o zbrojne powstanie niewolnik\u00f3w (Spartakus<\/em>, 1960), wojenne epizody z \u017cycia tytu\u0142owego Barry\u2019ego Lyndona (1975) oraz dwa niezrealizowane projekty re\u017cysera: epicki fresk o \u017cyciu Napoleona i rozgrywaj\u0105c\u0105 si\u0119 pod koniec II wojny \u015bwiatowej histori\u0119 zawart\u0105 w scenariuszu zatytu\u0142owanym The German Lieutenant<\/em>.<\/p>\n

Temat<\/strong><\/p>\n

Przegl\u0105daj\u0105c filmografi\u0119 Kubricka, z \u0142atwo\u015bci\u0105 mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107, \u017ce od lat 60. przerwa mi\u0119dzy ka\u017cdym jego kolejnym filmem ulega\u0142a wyd\u0142u\u017ceniu. Tw\u00f3rca niejednokrotnie wyra\u017ca\u0142 niezadowolenie ze swej u\u0142omno\u015bci w odnajdywaniu inspiruj\u0105cego tematu. Obsesyjno\u015b\u0107 poszukiwa\u0144 r\u00f3wnowa\u017cy\u0142a pasja do historii, kt\u00f3rych na ekran przenie\u015b\u0107 mu si\u0119 nie uda\u0142o. Jedn\u0105 z nich, zaraz po niezrealizowanym filmie o Napoleonie, by\u0142a opowie\u015b\u0107 o wojennym losie \u017byd\u00f3w. Podej\u015bcie do tematu by\u0142o podobne jak w wypadku historii o \u201ecesarzu\u201d Francuz\u00f3w: nale\u017ca\u0142o znale\u017a\u0107 taki materia\u0142 literacki, kt\u00f3ry ukazywa\u0142by losy jednostki uchwyconej w tryby historii i analizowa\u0142 og\u00f3lne mechanizmy proces\u00f3w dziejowych przez pryzmat indywidualnych prze\u017cy\u0107.<\/p>\n

Nakr\u0119cenie filmu bezpo\u015brednio odnosz\u0105cego si\u0119 do zag\u0142ady \u017byd\u00f3w stanowi\u0142o jednak dla Kubricka trudne wyzwanie z emocjonalnego punktu widzenia. Przez jaki\u015b czas re\u017cyser rozwa\u017ca\u0142 opowie\u015b\u0107 o Holokau\u015bcie w wersji \u201esoft\u201d, w kt\u00f3rej akcja toczy\u0142aby si\u0119 w strukturach niemieckiego przemys\u0142u filmowego wykorzystanego przez Goebbelsa do szerzenia nazistowskiej propagandy. Pomys\u0142 inspirowa\u0142y osobiste pobudki: wujem Christiane, trzeciej \u017cony re\u017cysera, by\u0142 Veit Harlan \u2013 znany tw\u00f3rca filmowy pracuj\u0105cy na us\u0142ugach hitlerowskiej machiny propagandowej. Najs\u0142ynniejszym z jego \u201eosi\u0105gni\u0119\u0107\u201d pozostanie zapewne wyre\u017cyserowanie nies\u0142awnego \u017byda S\u00fcssa<\/em> (1940).<\/p>\n

Inspiracja<\/strong><\/p>\n

Oko\u0142o 1991 roku w r\u0119ce Kubricka wpad\u0142a powie\u015b\u0107 zatytu\u0142owana Wojenne k\u0142amstwa<\/em>. Jej autor, Louis Begley, przyszed\u0142 na \u015bwiat jako Ludwik Begleiter w 1933 roku w miejscowo\u015bci Stryj, le\u017c\u0105cej nieopodal Lwowa. W trakcie wojny Ludwik wraz z matk\u0105, usi\u0142uj\u0105c zakamuflowa\u0107 \u017cydowskie pochodzenie, pos\u0142ugiwali si\u0119 fa\u0142szywymi dokumentami, wedle kt\u00f3rych mogli uchodzi\u0107 za katolickich Polak\u00f3w. Begley prze\u017cy\u0142 niemieck\u0105 okupacj\u0119 w Warszawie i w 1947 roku wsp\u00f3lnie z ca\u0142\u0105 rodzin\u0105 wyemigrowa\u0142 do Nowego Jorku.<\/p>\n

Powie\u015b\u0107 zaintrygowa\u0142a Kubricka nie tylko autentyzmem wydarze\u0144. Ich wiarygodno\u015b\u0107 nie zamyka\u0142a bowiem mo\u017cliwo\u015bci odwo\u0142ania si\u0119 do subtelniejszych podtekst\u00f3w i snucia historiozoficznych dywagacji. Losy jednostki ukazane na tle dramatycznych wydarze\u0144 historycznych stanowi\u0142y ponadto doskona\u0142y materia\u0142 wyj\u015bciowy na scenariusz. Wisienk\u0105 na torcie by\u0142y tropy freudowskie, kt\u00f3re odnale\u017a\u0107 mo\u017cna cho\u0107by w relacji g\u0142\u00f3wnego bohatera, Ma\u0107ka, z jego ciotk\u0105 Tani\u0105 (matka zast\u0119pcza) b\u0105d\u017a w niejednoznacznym stosunku ch\u0142opca do nazistowskich oprawc\u00f3w.<\/p>\n

Gdzie\u015b mi\u0119dzy wierszami mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c domniemywa\u0107, \u017ce ksi\u0105\u017cka wyda\u0142a si\u0119 Kubrickowi atrakcyjna ze wzgl\u0119du na pewne zbie\u017cno\u015bci z losami jego w\u0142asnej rodziny. Zar\u00f3wno ojciec powie\u015bciowego Ma\u0107ka, jak i ojciec Kubricka byli lekarzami. Powie\u015bciowe miasteczko T. to zapewne Tarnopol \u2013 jedyne miasto w Galicji, kt\u00f3rego nazwa rozpoczyna si\u0119 na t\u0119 liter\u0119. Rodzina Kubricka wywodzi si\u0119 z teren\u00f3w dzisiejszej Rumunii, nie tak bardzo odleg\u0142ych od Tarnopola w\u0142a\u015bnie. Wreszcie i rodzina Begleya, i rodzina Kubricka ostatecznie wyemigrowa\u0142y do Stan\u00f3w Zjednoczonych.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka i scenariusz<\/strong><\/p>\n

Akcja Wojennych k\u0142amstw<\/em> toczy si\u0119 w okupowanej Polsce. G\u0142\u00f3wnymi bohaterami powie\u015bci s\u0105 kilkuletni Maciek i jego ciotka Tania. Aby unikn\u0105\u0107 aresztowania zwi\u0105zanego z ich \u017cydowskim pochodzeniem, pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 \u201earyjskimi papierami\u201d \u2013 sfa\u0142szowanymi dokumentami, dzi\u0119ki kt\u00f3rym mog\u0105 uchodzi\u0107 za Polak\u00f3w. Prawda i fa\u0142sz rozmywaj\u0105 si\u0119, a ich \u017cycie po cz\u0119\u015bci zamienia si\u0119 w fikcj\u0119. Po latach, jako 50 -letni m\u0119\u017cczyzna, Maciek u\u015bwiadamia sobie nie tylko dwuznaczn\u0105 rol\u0119 Tani, ale r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce swoje ocalenie zawdzi\u0119cza oszustwu, ca\u0142e jego \u017cycie zosta\u0142o za\u015b ufundowane na permanentnym k\u0142amstwie i jego niszcz\u0105cym wp\u0142ywie na psychik\u0119. W 1992 roku powie\u015b\u0107 otrzyma\u0142a nagrod\u0119 Hemingway Foundation \/ PEN Award.<\/p>\n

Kubrick,\u00a0 pomimo entuzjastycznego stosunku do Wojennych k\u0142amstw, nie zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 bezpo\u015brednio do Begleya z pro\u015bb\u0105 o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 przy pisaniu scenariusza. Skontaktowa\u0142 si\u0119 natomiast z Isaakiem Bashevisem Singerem, kt\u00f3rego powie\u015bci i opowiadania wysoko ceni\u0142. Re\u017cyser by\u0142 przekonany, \u017ce skoro mieszkaj\u0105cego w Nowym Jorku Singera otaczaj\u0105 ocaleni z Holokaustu, to zadanie pisarza b\u0119dzie niezwykle proste. Powie\u015b\u0107 pos\u0142u\u017cy jako narracyjny szkielet, kt\u00f3ry zostanie wype\u0142niony wspomnieniami ocala\u0142ych z Zag\u0142ady. Singer, ku zaskoczeniu i ogromnemu rozczarowaniu Kubricka, odm\u00f3wi\u0142, twierdz\u0105c, \u017ce nie dysponuje osobistym do\u015bwiadczeniem pozwalaj\u0105cym mu rzetelne zmierzy\u0107 si\u0119 z tematem. Albo re\u017cyser przeceni\u0142 kreatywno\u015b\u0107 Singera, albo nie doceni\u0142 wagi zadania, jakie przed nim postawi\u0142, i ostatecznie postanowi\u0142 napisa\u0107 scenariusz samodzielnie.<\/p>\n

Przedsi\u0119wzi\u0119cie okaza\u0142o si\u0119 jednak trudniejsze, ni\u017c przypuszcza\u0142. Kubrick opiera\u0142 si\u0119 nie tylko na samej powie\u015bci Begleya, lecz si\u0119gn\u0105\u0142 r\u00f3wnie\u017c do monumentalnego dzie\u0142a Raula Hilberga zatytu\u0142owanego Zag\u0142ada \u017byd\u00f3w europejskich. Ta trzytomowa, licz\u0105ca ponad 1500 stron rozprawa doktorska ukaza\u0142a si\u0119 w 1961 roku, budz\u0105c niema\u0142e kontrowersje. Z biegiem czasu znalaz\u0142a si\u0119 w\u015br\u00f3d klasyk\u00f3w pi\u015bmiennictwa o Holokau\u015bcie i na sta\u0142e wesz\u0142a do kanonu akademickich opracowa\u0144 tematu. Kubrick skontaktowa\u0142 si\u0119 z Hilbergiem, prosz\u0105c o zarekomendowanie dalszych lektur, a po\u015brednio badaj\u0105c mo\u017cliwo\u015b\u0107 potencjalnej wsp\u00f3\u0142pracy. Ostatecznie do ich spotkania jednak nie dosz\u0142o.<\/p>\n

Kubrick pozosta\u0142 na placu boju sam ze scenariuszem. Im bardziej pisanie si\u0119 przeci\u0105ga\u0142o, tym trudniej by\u0142o re\u017cyserowi upora\u0107 si\u0119 z jego negatywnym wp\u0142ywem na psychik\u0119. I cho\u0107 uda\u0142o mu si\u0119 doprowadzi\u0107 prac\u0119 do ko\u0144ca, to coraz g\u0142\u0119bsze wchodzenie w tematyk\u0119 zag\u0142ady \u017byd\u00f3w wp\u0119dza\u0142o go w prawdziw\u0105 depresj\u0119. Przed\u0142o\u017cenie producentom hollywoodzkim scenariusza do akceptacji oznacza\u0142o dla Kubricka jedno: publiczne og\u0142oszenie jego tre\u015bci. Re\u017cyser z zasady sprzeciwia\u0142 si\u0119 zdradzaniu fabu\u0142y filmu przed jego premier\u0105, twierdz\u0105c, \u017ce zabija to przyjemno\u015b\u0107 ogl\u0105dania oraz eliminuje efekt zaskoczenia. Dlatego Terry Semel, jeden z szef\u00f3w Warner Bros., musia\u0142 osobi\u015bcie pofatygowa\u0107 si\u0119 z Los Angeles do domu Kubricka tylko po to, aby na miejscu przeczyta\u0107 gotowy skrypt.<\/p>\n

<\/p>\n

Obsada<\/strong><\/p>\n

W\u015br\u00f3d pierwszych doniesie\u0144 na temat obsady pojawi\u0142o si\u0119 nazwisko Josepha Mazzello \u2013 odtw\u00f3rcy jednej z g\u0142\u00f3wnych r\u00f3l w Parku jurajskim<\/em> (1993, S. Spielberg). M\u0142ody aktor potwierdzi\u0142 przyj\u0119cie propozycji od Kubricka, by zagra\u0107 Ma\u0107ka. Wi\u0119cej trudno\u015bci zwi\u0105zanych by\u0142o z wyborem aktorki maj\u0105cej wcieli\u0107 si\u0119 w posta\u0107 Tani. Wiadomo, \u017ce pocz\u0105tkowo pod uwag\u0119 brane by\u0142y i Uma Thurman, i Julia Roberts. Ostatecznie okaza\u0142o si\u0119, \u017ce pierwsza nie otrzyma\u0142a oficjalnej propozycji, druga natomiast zadeklarowa\u0142a podj\u0119cie decyzji dopiero po przeczytaniu scenariusza.<\/p>\n

Do\u015b\u0107 nieoczekiwanie wyb\u00f3r Kubricka pad\u0142 jednak na Johann\u0119 ter Steege \u2013 holendersk\u0105 aktork\u0119, kt\u00f3rej rozpoznawalno\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d widz\u00f3w trudno by\u0142o por\u00f3wna\u0107 do tej, jak\u0105 cieszy\u0142y si\u0119 Thurman i Roberts. Otrzymuj\u0105c propozycj\u0119 od Kubricka, ter Steege mia\u0142a za sob\u0105 udzia\u0142 w Znikni\u0119ciu<\/em> (1988, G. Sluizer) i Kochana Emmo, droga B\u00f6be<\/em> (1992, I. Szab\u00f3). Po latach aktorka tak wspomina pierwszy kontakt z re\u017cyserem: \u201eZadzwoni\u0142 do mnie i rozmawiali\u015bmy oko\u0142o 30 minut. Zada\u0142 mi kilka pyta\u0144 o wcze\u015bniejsze filmy, w kt\u00f3rych bra\u0142am udzia\u0142. To by\u0142y bardzo konkretne pytania\u201d.<\/p>\n

Nied\u0142ugo potem ter Steege przyby\u0142a do Wielkiej Brytanii, aby osobi\u015bcie porozmawia\u0107 z Kubrickiem. Spotkali si\u0119 w domu producenta Jana Harlana. Ter Steege z rozmys\u0142em zaj\u0119\u0142a miejsce plecami do okna. \u201ePomy\u015bla\u0142am, \u017ce kiedy przyjdzie, w\u00f3wczas moja twarz b\u0119dzie w cieniu, a ja b\u0119d\u0119 mia\u0142a okazj\u0119 zobaczy\u0107 go jako pierwsza. Wszed\u0142 do kuchni, przywita\u0142 si\u0119 i pierwsz\u0105 rzecz\u0105 by\u0142a jego pro\u015bba, abym si\u0119 przesiad\u0142a. Posadzi\u0142 mnie twarz\u0105 do \u015bwiat\u0142a\u201d. Ku zdumieniu aktorki wi\u0119kszo\u015b\u0107 rozmowy dotyczy\u0142a g\u0142\u00f3wnie sportu. Jednocze\u015bnie, jak podkre\u015bla\u0142a, Kubrick by\u0142 \u201eniezwykle zainteresowany tym, kim jestem. Interesowa\u0142 si\u0119 mn\u0105 jako cz\u0142owiekiem, nie jako aktork\u0105. Pyta\u0142 o sprawy polityczne. Rozmawiali\u015bmy te\u017c o aktorstwie. Pyta\u0142 o Niemc\u00f3w i o m\u00f3j stosunek do nich\u201d. S\u0142uchaj\u0105c ter Steege, re\u017cyser poprosi\u0142 j\u0105 tak\u017ce o niekorygowanie obcego akcentu w jej angielszczy\u017anie, by na koniec stwierdzi\u0107: \u201eMo\u017cemy otworzy\u0107 butelk\u0119 szampana. Masz t\u0119 rol\u0119\u201d.<\/p>\n

Podekscytowana ter Steege wr\u00f3ci\u0142a do rodzinnej Holandii i oczekiwa\u0142a na dalszy rozw\u00f3j wypadk\u00f3w. Produkcja filmu wkr\u00f3tce mia\u0142a ruszy\u0107. Co kilka tygodni aktorka odbiera\u0142a uspokajaj\u0105ce telefony od Jana Harlana, informuj\u0105ce, \u017ce co prawda rozpocz\u0119cie zdj\u0119\u0107 ponownie zosta\u0142o prze\u0142o\u017cone, ale nie ma powod\u00f3w do niepokoju. R\u00f3wnocze\u015bnie artystka odrzuca\u0142a kolejne propozycje, kt\u00f3re zacz\u0119\u0142y do niej nap\u0142ywa\u0107 z Hollywood. Ameryka\u0144scy producenci na wie\u015b\u0107 o obsadzeniu jej w najnowszym filmie Stanleya Kubricka nagle dostrzegli jej aktorski talent.<\/p>\n

Przygotowania<\/strong><\/p>\n

Do prasy zacz\u0119\u0142y przenika\u0107 pierwsze mniej lub bardziej wiarygodne informacje na temat najnowszego projektu Kubricka. \u201eVariety\u201d w jednym ze swoich kwietniowych numer\u00f3w z 1993 roku poda\u0142, \u017ce zdj\u0119cia do Aryjskich papier\u00f3w<\/em> b\u0119d\u0105 kr\u0119cone w Europie Wschodniej. Z kolei pa\u017adziernikowy numer \u201eThe Hollywood Reporter\u201d dla odmiany doni\u00f3s\u0142, \u017ce ekipa Kubricka b\u0119dzie pracowa\u0107 w Danii, w okolicy miasta Aarhus, gdzie poszukuje odpowiednich plener\u00f3w maj\u0105cych imitowa\u0107 polskie lasy oraz Warszaw\u0119 z czas\u00f3w wojny. Gazeta informowa\u0142a r\u00f3wnie\u017c, \u017ce wykonano ponad dwa tysi\u0105ce fotografii okolicy, a Kubrick osobi\u015bcie napisa\u0142 list z podzi\u0119kowaniami do burmistrza Aarhus za pomoc w zorganizowaniu przysz\u0142ej produkcji filmu. Miasto zobowi\u0105za\u0142o si\u0119 udost\u0119pni\u0107 ekipie opuszczone koszary wojskowe oraz nieczynne fabryki maj\u0105ce tworzy\u0107 sceneri\u0119 okupowanej stolicy Polski.<\/p>\n

Podobnie jak w przypadku ka\u017cdego projektu re\u017cyserowanego przez Kubricka rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 \u017cmudne gromadzenie dokumentacji zwi\u0105zanej z powstaj\u0105cym filmem. Wsp\u00f3\u0142pracownicy re\u017cysera wykonali tysi\u0105ce zdj\u0119\u0107 rozmaitych ulic, budynk\u00f3w, wn\u0119trz i przedmiot\u00f3w, kt\u00f3re pozwoli\u0142yby na jak najbardziej autentyczne odtworzenie reali\u00f3w epoki. Odwiedzili r\u00f3wnie\u017c szereg europejskich kraj\u00f3w, by zebra\u0107 niezb\u0119dn\u0105 dokumentacj\u0119. Zastanawiaj\u0105ce jest to, \u017ce chocia\u017c po\u015br\u00f3d nich znalaz\u0142a si\u0119 tak\u017ce Polska, to jednak nie by\u0142a brana pod uwag\u0119 jako g\u0142\u00f3wne miejsce realizacji filmu. Pr\u00f3cz wspomnianego Aarhus Warszaw\u0119 czas\u00f3w wojny planowano odtworzy\u0107 w Brnie lub Bratys\u0142awie.<\/p>\n

Ca\u0142o\u015b\u0107 komplikowa\u0142 fakt, \u017ce Kubrick znany by\u0142 z braku entuzjazmu do opuszczania Anglii. Od czas\u00f3w Lolity (1962) jego wszystkie dzie\u0142a, z wyj\u0105tkiem Barry\u2019ego Lyndona, powsta\u0142y w Wielkiej Brytanii. Planuj\u0105c nakr\u0119cenie filmu w kt\u00f3rym\u015b z kraj\u00f3w postkomunistycznych, obawia\u0142 si\u0119 problem\u00f3w i z j\u0119zykiem, i z infrastruktur\u0105: \u201eZ wielk\u0105 niech\u0119ci\u0105 przeni\u00f3s\u0142by si\u0119 do Bratys\u0142awy lub Brna. Nie mia\u0142 na to ochoty, ale bez b\u00f3lu niczego si\u0119 nie osi\u0105gnie. Nie by\u0142o sposobu na odtworzenie tych plener\u00f3w w Anglii\u201d \u2013 wspomina\u0142 Jan Harlan. Dzisiaj mo\u017cna zaryzykowa\u0107 stwierdzenie, \u017ce obawy te by\u0142y zapewne nieco na wyrost, zwa\u017cywszy, \u017ce w tym samym czasie Spielbergowi uda\u0142o si\u0119 nakr\u0119ci\u0107 w Polsce film, kt\u00f3rego skala produkcyjna by\u0142a z pewno\u015bci\u0105 wi\u0119ksza ni\u017c (zak\u0142adana) do\u015b\u0107 kameralna historia Ma\u0107ka i jego ciotki.<\/p>\n

R\u00f3wnolegle z poszukiwaniem odpowiednich plener\u00f3w Kubrick zacz\u0105\u0142 kompletowanie ekipy realizacyjnej. Roy Walker mia\u0142 odpowiada\u0107 za produkcj\u0119, Phil Hobbs, zi\u0119\u0107 Kubricka, zosta\u0142 wsp\u00f3\u0142producentem, Barbara Baum rozpocz\u0119\u0142a prac\u0119 nad kostiumami, operatorem zosta\u0142 W\u0119gier Elem\u00e9r Rag\u00e1lyi. W poszukiwaniu wizualnych inspiracji re\u017cyser si\u0119gn\u0105\u0142 tak\u017ce do wczesnych odcink\u00f3w monumentalnej serii Edgara Reitza Heimat<\/em> (1984).<\/p>\n

Fatum<\/strong><\/p>\n

Nawet takiemu tw\u00f3rcy jak Stanley Kubrick niezb\u0119dny jest jednak u\u015bmiech losu. Premiera Full Metal Jacket<\/em> niemal zbieg\u0142a si\u0119 z wej\u015bciem na ekrany innych film\u00f3w o tematyce wietnamskiej, czyli Plutonu<\/em> (1986, O. Stone) i Kamiennych ogrod\u00f3w<\/em> (1987, F.F. Coppola), budz\u0105c obawy o wynik finansowy jego dzie\u0142a. Z kolei produkcja Aryjskich papier\u00f3w<\/em> niefortunnie na\u0142o\u017cy\u0142a si\u0119 w czasie z decyzj\u0105 o rozpocz\u0119ciu zdj\u0119\u0107 do Listy Schindlera<\/em>. Narastaj\u0105ce przygn\u0119bienie wynikaj\u0105ce z tematyki Ostatecznego Rozwi\u0105zania i odleg\u0142a, aczkolwiek istniej\u0105ca zbie\u017cno\u015b\u0107 tematu z planowanym filmem Spielberga spowodowa\u0142y, \u017ce Kubrick zdecydowa\u0142 si\u0119 wstrzyma\u0107 prace nad Aryjskimi papierami<\/em>. Re\u017cyser obawia\u0142 si\u0119 nie tyle por\u00f3wna\u0144 z dzie\u0142em m\u0142odszego kolegi, ile raczej znu\u017cenia widowni tym samym tematem, co mog\u0142oby si\u0119 odbi\u0107 na finansowym sukcesie.<\/p>\n

Z jednej strony decyzja o wstrzymaniu produkcji przynios\u0142a Kubrickowi emocjonaln\u0105 ulg\u0119, wynikaj\u0105c\u0105 z zaniechania prac nad niezwykle pesymistyczn\u0105 opowie\u015bci\u0105, z drugiej natomiast by\u0142a ciosem dla wszystkich tych, kt\u00f3rzy po\u015bwi\u0119cili sw\u00f3j czas na bezowocne przygotowania. Szczeg\u00f3lnie mocno dotkn\u0119\u0142o to Johann\u0119 ter Steege. Wiadomo\u015b\u0107 obezw\u0142adni\u0142a aktork\u0119 do tego stopnia, \u017ce przez dwa dni nie by\u0142a w stanie podnie\u015b\u0107 si\u0119 z \u0142\u00f3\u017cka. Jej trauma by\u0142a tak du\u017ca, \u017ce dopiero wiele lat p\u00f3\u017aniej powr\u00f3ci\u0142a w wywiadach do tego epizodu: \u201eWszyscy wiemy, \u017ce by\u0142 perfekcjonist\u0105. Wszyscy wiemy, \u017ce niebezpiecze\u0144stwo czyhaj\u0105ce na perfekcjonist\u00f3w jest takie, i\u017c w pewnym momencie nie mog\u0105 posun\u0105\u0107 si\u0119 o krok dalej. (\u2026) C\u00f3\u017c mog\u0119 powiedzie\u0107? Nie \u017ca\u0142uj\u0119 tego, co si\u0119 sta\u0142o. W dalszym ci\u0105gu odbieram to jako wielkie wyr\u00f3\u017cnienie i wspania\u0142e do\u015bwiadczenie. Zako\u0144czenie by\u0142o bardzo bolesne. By\u0142 taki potencja\u0142 na przysz\u0142o\u015b\u0107. Pozosta\u0142o wra\u017cenie, jakby ogromny balon nagle p\u0119k\u0142\u201d.<\/p>\n

Epilog<\/strong><\/p>\n

\u201eB\u0119dziemy w kontakcie. Ta ca\u0142a praca nie posz\u0142a na marne\u201d \u2013 napisa\u0142 Kubrick w li\u015bcie do Barbary Baum. Po latach wiadomo ju\u017c, \u017ce sta\u0142o si\u0119 inaczej. Tak jak Kubrickowi nie uda\u0142o si\u0119 nakr\u0119ci\u0107 A.I. Sztucznej inteligencji<\/em> i Napoleona<\/em>, tak te\u017c nie uda\u0142o si\u0119 zrealizowa\u0107 Aryjskich papier\u00f3w. Dzi\u015b wyra\u017anie wida\u0107, jak \u2013 m\u00f3wi\u0105c ogl\u0119dnie \u2013 kontrowersyjne wydaj\u0105 si\u0119 pr\u00f3by wype\u0142nienia testamentu tw\u00f3rcy. Dowodem jest Spielberg \u201erozprawiaj\u0105cy si\u0119\u201d na swoj\u0105 mod\u0142\u0119 z A.I<\/em>. Czy podobnie potraktuje film o Napoleonie<\/em>, kt\u00f3ry zamierza przenie\u015b\u0107 na ma\u0142y ekran jako serial telewizyjny? Na szcz\u0119\u015bcie nie s\u0142ycha\u0107 nic na temat tego, aby i Aryjskie papiery<\/em> mia\u0142y trafi\u0107 w jego r\u0119ce. Spadkobiercy Kubricka sugeruj\u0105 od jakiego\u015b czasu, \u017ce by\u0107 mo\u017ce znajdzie si\u0119 kto\u015b, kto zechce zmierzy\u0107 si\u0119 z tym artystycznym wyzwaniem. Jan Harlan podkre\u015bla, \u017ce \u201emusia\u0142by to by\u0107 naprawd\u0119 wybitny re\u017cyser. W nieodpowiednich r\u0119kach film sta\u0142by si\u0119 tandetny. Gdyby jednak zadania zechcia\u0142 podj\u0105\u0107 si\u0119 Ang Lee, w\u00f3wczas z ca\u0142ych si\u0142 bym temu przyklasn\u0105\u0142!\u201d.<\/p>\n

Jak potocz\u0105 si\u0119 dalsze losy scenariusza i jaki \u2013 ewentualnie \u2013 powstanie film na jego podstawie, trudno, rzecz jasna, przewidzie\u0107. Spekulacje tak\u017ce na niewiele si\u0119 zdadz\u0105, zwa\u017cywszy, \u017ce nawet nie wiadomo, kto mia\u0142by si\u0119 podj\u0105\u0107 re\u017cyserii. Czy Ang Lee jest istotnie w\u0142a\u015bciwym wyborem, r\u00f3wnie\u017c pozostaje kwesti\u0105 dyskusyjn\u0105. W wypadku takich indywidualno\u015bci jak Stanley Kubrick jakiekolwiek pr\u00f3by kontynuowania dzie\u0142a nieuchronnie prowokuj\u0105 por\u00f3wnania i mniej lub bardziej uzasadnion\u0105 krytyk\u0119. Czy lepiej d\u0105\u017cy\u0107 do \u201espe\u0142nienia po latach\u201d, czy te\u017c pozwoli\u0107 trwa\u0107 legendzie tego niespe\u0142nienia i oddawa\u0107 si\u0119 d\u0142ugim spekulacjom z cyklu \u201eco by by\u0142o, gdyby\u2026\u201d? W zasadzie \u017cadne rozwi\u0105zanie nie jest dobre. No chyba, \u017ce egzekutorem testamentu mia\u0142by zosta\u0107 Steven Spielberg\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Z jednej strony duchy we wsp\u00f3\u0142czesnym horrorze, z drugiej \u2013 upiory wojny wietnamskiej. W trakcie poszukiwa\u0144 demon\u00f3w ca\u0142kiem innego okresu historycznego wyb\u00f3r Kubricka pad\u0142 na Holokaust. <\/p>\n","protected":false},"author":404,"featured_media":18104,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[2486,1607,2487,2485],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[2484],"yoast_head":"\nAryjskie papiery, czyli Kubrick o Zag\u0142adzie<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Artyku\u0142 Artura Piskorza o filmie na temat Holokaustu, kt\u00f3rego Stanley Kubrick nie zrealizowa\u0142.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/artur-piskorz-aryjskie-papiery-czyli-kubrick-o-zagladzie\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/artur-piskorz-aryjskie-papiery-czyli-kubrick-o-zagladzie\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/artur-piskorz-aryjskie-papiery-czyli-kubrick-o-zagladzie#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/01\/stanley-kubrick.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/01\/stanley-kubrick.jpg\",\"width\":718,\"height\":506,\"caption\":\"Stanley Kubrick (\u017ar\u00f3d\u0142o: czasopismo EKRANy)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/artur-piskorz-aryjskie-papiery-czyli-kubrick-o-zagladzie#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/artur-piskorz-aryjskie-papiery-czyli-kubrick-o-zagladzie\",\"name\":\"Aryjskie papiery, czyli Kubrick o Zag\u0142adzie\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/artur-piskorz-aryjskie-papiery-czyli-kubrick-o-zagladzie#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2014-01-07T15:00:20+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:10:15+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/187cd5b39754e77306e05ee4f9d035f2\"},\"description\":\"Artyku\u0142 Artura Piskorza o filmie na temat Holokaustu, kt\u00f3rego Stanley Kubrick nie zrealizowa\u0142.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/artur-piskorz-aryjskie-papiery-czyli-kubrick-o-zagladzie#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/artur-piskorz-aryjskie-papiery-czyli-kubrick-o-zagladzie\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/artur-piskorz-aryjskie-papiery-czyli-kubrick-o-zagladzie#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Aryjskie papiery, czyli Kubrick o Zag\u0142adzie\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/187cd5b39754e77306e05ee4f9d035f2\",\"name\":\"Artur Piskorz\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/artur-piskorz\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Aryjskie papiery, czyli Kubrick o Zag\u0142adzie","description":"Artyku\u0142 Artura Piskorza o filmie na temat Holokaustu, kt\u00f3rego Stanley Kubrick nie zrealizowa\u0142.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/artur-piskorz-aryjskie-papiery-czyli-kubrick-o-zagladzie","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/artur-piskorz-aryjskie-papiery-czyli-kubrick-o-zagladzie\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/artur-piskorz-aryjskie-papiery-czyli-kubrick-o-zagladzie#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/01\/stanley-kubrick.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/01\/stanley-kubrick.jpg","width":718,"height":506,"caption":"Stanley Kubrick (\u017ar\u00f3d\u0142o: czasopismo EKRANy)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/artur-piskorz-aryjskie-papiery-czyli-kubrick-o-zagladzie#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/artur-piskorz-aryjskie-papiery-czyli-kubrick-o-zagladzie","name":"Aryjskie papiery, czyli Kubrick o Zag\u0142adzie","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/artur-piskorz-aryjskie-papiery-czyli-kubrick-o-zagladzie#primaryimage"},"datePublished":"2014-01-07T15:00:20+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:10:15+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/187cd5b39754e77306e05ee4f9d035f2"},"description":"Artyku\u0142 Artura Piskorza o filmie na temat Holokaustu, kt\u00f3rego Stanley Kubrick nie zrealizowa\u0142.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/artur-piskorz-aryjskie-papiery-czyli-kubrick-o-zagladzie#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/artur-piskorz-aryjskie-papiery-czyli-kubrick-o-zagladzie"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/artur-piskorz-aryjskie-papiery-czyli-kubrick-o-zagladzie#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Aryjskie papiery, czyli Kubrick o Zag\u0142adzie"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/187cd5b39754e77306e05ee4f9d035f2","name":"Artur Piskorz","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/artur-piskorz"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18099"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/404"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18099"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18099\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18104"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18099"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18099"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18099"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=18099"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=18099"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}