{"id":18381,"date":"2014-01-15T21:00:35","date_gmt":"2014-01-15T20:00:35","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=18381"},"modified":"2014-01-15T13:40:11","modified_gmt":"2014-01-15T12:40:11","slug":"ewa-szponar-w-odcieniu-melancholii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/ewa-szponar-w-odcieniu-melancholii","title":{"rendered":"W odcieniu melancholii"},"content":{"rendered":"

Film Shane\u2019a Carrutha intryguje ju\u017c tytu\u0142em \u2013 chwytliwym, lecz\u00a0 nieprzet\u0142umaczalnym, nios\u0105cym w sobie ide\u0119 ruchu pod pr\u0105d oraz teori\u0119 barw. Melancholia, odbita w dziesi\u0105tkach kryszta\u0142\u00f3w z Niebieskiego<\/em> (1993, K. Kie\u015blowski), przegl\u0105da si\u0119 w tafli jeziora Walden. Nic nie jest jednoznaczne: trudno odtworzy\u0107 fabu\u0142\u0119, nie\u0142atwo nada\u0107 jej sens. To rzadki luksus w epoce krzykliwej dos\u0142owno\u015bci.<\/p>\n

\"\u201eUpstream<\/a>
\u201eUpstream Color\u201d, re\u017c. Shane Carruth, 2013 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci czasopisma EKRANy)<\/figcaption><\/figure>\n

Upstream Color<\/em> zd\u0105\u017cy\u0142 zdoby\u0107 status dzie\u0142a kultowego, a jego wielbicieli mo\u017cna podzieli\u0107 na dwie grupy. Pierwsi traktuj\u0105 film jak inne kinowe uk\u0142adanki, zmagaj\u0105c si\u0119 z fabu\u0142\u0105 podobn\u0105 w swym nieoczywistym rozwoju do surrealistycznych wizji Davida Lyncha. Pozostali od razu przechodz\u0105 do pr\u00f3b interpretacji. Znaj\u0105c zawodowe zaplecze re\u017cysera i jego stworzony na wz\u00f3r matematycznej wyk\u0142adni Wynalazek<\/em> (2004), w nowym obrazie szukaj\u0105 kolejnego komentarza na temat wsp\u00f3\u0142czesnej nauki. Nazywaj\u0105 go wariacj\u0105 na temat Waldena H.D. Thoreau, pierwszym filmem transcendentalistycznym albo medytacj\u0105 o cykliczno\u015bci egzystencji.<\/p>\n

Gdyby chcie\u0107 nada\u0107 narracyjnej strukturze symboliczn\u0105 posta\u0107, mo\u017cna by pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 figur\u0105 ko\u0142a hermeneutycznego. Opowie\u015b\u0107 zaczyna si\u0119 bowiem i ko\u0144czy w tym samym miejscu \u2013 na farmie Quinoa Valley. Form\u0119 p\u0119tli przybieraj\u0105 r\u00f3wnie\u017c\u00a0 poszczeg\u00f3lne w\u0105tki i sceny, pozornie redundantne, w rzeczywisto\u015bci stopniowo pog\u0142\u0119biane. Przy pierwszym seansie \u0142atwo o wra\u017cenie, \u017ce w punkcie doj\u015bcia nie wiemy wiele wi\u0119cej ni\u017c na samym pocz\u0105tku. Kolejne lektury ods\u0142aniaj\u0105 jednak perspektyw\u0119 zamkni\u0119cia, a w ka\u017cdym razie dope\u0142nienia tej osobliwej love story. Kris pada ofiar\u0105 okrutnych eksperyment\u00f3w. Porwana i odurzona, a nast\u0119pnie \u2013 jak si\u0119 wydaje \u2013 poddana transfuzji \u015bwi\u0144skiej krwi, traci maj\u0105tek, prac\u0119 i dotychczasowe \u017cycie. Zdezorientowana, nie pami\u0119taj\u0105c, co si\u0119 z ni\u0105 dzia\u0142o, przypisuje sw\u00f3j stan chorobie psychicznej. Podczas podr\u00f3\u017cy poci\u0105giem spotyka m\u0119\u017cczyzn\u0119, kt\u00f3ry zdaje si\u0119 podobnie jak ona zagubiony, i zaczyna budowa\u0107 sw\u00f3j \u015bwiat na nowo.<\/p>\n

Film dzieli si\u0119 na trzy cz\u0119\u015bci \u2013 po\u015bwi\u0119cone traumie, mi\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra pomaga leczy\u0107 rany, i samopoznaniu \u2013 po\u0142\u0105czone obecno\u015bci\u0105 eseju Thoreau. Sp\u00f3jno\u015bci nadaje dzie\u0142u tak\u017ce dob\u00f3r \u015brodk\u00f3w wyrazu: konsekwentny, ch\u0142odny i kolorystycznie oszcz\u0119dny styl, pulsuj\u0105cy monta\u017c rozbijaj\u0105cy ca\u0142o\u015b\u0107 na setki powidok\u00f3w oraz minimalistyczna, rozpisana na syntezator i wyolbrzymione naturalne odg\u0142osy, \u015bcie\u017cka d\u017awi\u0119kowa. Rozwi\u0105zania wizualne, wszechobecno\u015b\u0107 przyrody czy inklinacje filozoficzne wielu krytykom przywodz\u0105 na my\u015bl skupione kino Terrence\u2019a Malicka. Mnie Upstream Color<\/em> przypomina metafizyczn\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Kie\u015blowskiego. Carruth, wzorem polskiego re\u017cysera, w pogmatwan\u0105 ludzk\u0105 egzystencj\u0119 wprowadza pytanie o Boga. Kim jest tajemniczy Sampler, niewidzialny lub z rzadka dostrzegany kontroler i \u015bwiadek losu bohater\u00f3w? Czy Z\u0142odziej, okradaj\u0105cy Kris z jej oszcz\u0119dno\u015bci i wspomnie\u0144, to jego wys\u0142annik, mroczna trawestacja anio\u0142a str\u00f3\u017ca? W przeciwie\u0144stwie do Kie\u015blowskiego Carruth nie zwa\u017ca na wierno\u015b\u0107 rzeczywisto\u015bci, ale obr\u0119b ich egzystencjalnych zainteresowa\u0144 zdaje si\u0119 to\u017csamy.<\/p>\n

Nie bez przyczyny melancholia Julie w filmie Kie\u015blowskiego spowita jest w r\u00f3\u017cne odcienie b\u0142\u0119kitu. Niebieski to kolor, kt\u00f3ry ewokuje szerokie spektrum sens\u00f3w: od \u017ca\u0142oby i emocjonalnego ch\u0142odu przez krystaliczno\u015b\u0107 my\u015bli po spok\u00f3j i harmoni\u0119. Tak\u0105 drog\u0119 wydaje si\u0119 przechodzi\u0107 tak\u017ce Kris \u2013 zrozpaczona, bliska ca\u0142kowitego rozpadu, bolej\u0105ca nad strat\u0105, kt\u00f3rej do ko\u0144ca nie pojmuje. Film mo\u017cna czyta\u0107 jako zapis wszechogarniaj\u0105cej depresji, uporczywej melancholii, kt\u00f3ra swe ofiary oddala i izoluje od \u015bwiata. Tylko cierpliwa obecno\u015b\u0107 drugiego cz\u0142owieka, gotowego towarzyszy\u0107 choremu nawet za cen\u0119 wewn\u0119trznego chaosu, mo\u017ce przynie\u015b\u0107 ukojenie. Jeff nie rozumie szale\u0144stwa Kris, ale czuje, \u017ce musi jej pom\u00f3c. Istota ich zwi\u0105zku znajduje sw\u00f3j najpe\u0142niejszy wyraz w spotkaniu na basenie. Pozorna paplanina Kris pr\u0119dko przybiera kszta\u0142t cytat\u00f3w z Waldena. Wsp\u00f3lna recytacja fragment\u00f3w ksi\u0105\u017cki staje si\u0119 symbolem mi\u0142osnego porozumienia. Niebieski kolor wody \u2013 \u017cywio\u0142u, kt\u00f3ry sam w sobie niesie wiele znacze\u0144 zwi\u0105zanych z oczyszczeniem \u2013 to znak powrotu do zdrowia.<\/p>\n

Je\u015bli bohater\u00f3w uzna\u0107 za element wi\u0119kszego organizmu, osi\u0105gni\u0119ta przez nich r\u00f3wnowaga musi przywr\u00f3ci\u0107 w\u0142a\u015bciwy rytm wszech\u015bwiata. Ziemia rewan\u017cuje si\u0119 towarzystwem \u201eserdecznym i oddanym\u201d. Wszak\u017ce jak pisa\u0142 Thoreau: \u201eW najczarniejsz\u0105 melancholi\u0119 nie popadnie ten, kto \u017cyje po\u015br\u00f3d Natury, albowiem znajduje w niej spok\u00f3j dla swoich zmys\u0142\u00f3w. Jeszcze si\u0119 nie zdarzy\u0142a taka burza, kt\u00f3ra by dla zdrowego, niewinnego ucha nie by\u0142a eolsk\u0105 muzyk\u0105\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Film Shane\u2019a Carrutha intryguje ju\u017c tytu\u0142em \u2013 chwytliwym, lecz nieprzet\u0142umaczalnym, nios\u0105cym w sobie ide\u0119 ruchu pod pr\u0105d oraz teori\u0119 barw. Melancholia, odbita w dziesi\u0105tkach kryszta\u0142\u00f3w z \u201eNiebieskiego\u201d (1993, K. Kie\u015blowski), przegl\u0105da si\u0119 w tafli jeziora Walden.<\/p>\n","protected":false},"author":409,"featured_media":18385,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[1607,2509,377,2510],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[2508],"yoast_head":"\nW odcieniu melancholii<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"O filmie "Upstream Color" pisze Ewa Szponar.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/ewa-szponar-w-odcieniu-melancholii\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/ewa-szponar-w-odcieniu-melancholii#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/01\/upstream-color-2013.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/01\/upstream-color-2013.jpg\",\"width\":\"980\",\"height\":\"487\",\"caption\":\"\u201eUpstream Color\u201d, re\u017c. Shane Carruth, 2013 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci czasopisma EKRANy)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/ewa-szponar-w-odcieniu-melancholii#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/ewa-szponar-w-odcieniu-melancholii\",\"name\":\"W odcieniu melancholii\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/ewa-szponar-w-odcieniu-melancholii#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2014-01-15T20:00:35+00:00\",\"dateModified\":\"2014-01-15T12:40:11+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e89046082373601421487b13e339e86f\"},\"description\":\"O filmie \\\"Upstream Color\\\" pisze Ewa Szponar.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/ewa-szponar-w-odcieniu-melancholii#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/ewa-szponar-w-odcieniu-melancholii\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/ewa-szponar-w-odcieniu-melancholii#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"W odcieniu melancholii\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e89046082373601421487b13e339e86f\",\"name\":\"Ewa Szponar\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/szponar-ewa\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"W odcieniu melancholii","description":"O filmie \"Upstream Color\" pisze Ewa Szponar.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/ewa-szponar-w-odcieniu-melancholii","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/ewa-szponar-w-odcieniu-melancholii#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/01\/upstream-color-2013.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/01\/upstream-color-2013.jpg","width":"980","height":"487","caption":"\u201eUpstream Color\u201d, re\u017c. Shane Carruth, 2013 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci czasopisma EKRANy)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/ewa-szponar-w-odcieniu-melancholii#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/ewa-szponar-w-odcieniu-melancholii","name":"W odcieniu melancholii","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/ewa-szponar-w-odcieniu-melancholii#primaryimage"},"datePublished":"2014-01-15T20:00:35+00:00","dateModified":"2014-01-15T12:40:11+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e89046082373601421487b13e339e86f"},"description":"O filmie \"Upstream Color\" pisze Ewa Szponar.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/ewa-szponar-w-odcieniu-melancholii#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/ewa-szponar-w-odcieniu-melancholii"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/ewa-szponar-w-odcieniu-melancholii#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"W odcieniu melancholii"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e89046082373601421487b13e339e86f","name":"Ewa Szponar","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/szponar-ewa"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18381"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/409"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18381"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18381\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18385"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18381"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18381"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18381"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=18381"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=18381"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}