{"id":19,"date":"2003-01-14T11:47:22","date_gmt":"2003-01-14T11:47:22","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2003\/01\/14\/elementy-socjologii-sztuki-aleksander-lipski-awangarda\/"},"modified":"2012-12-15T17:19:20","modified_gmt":"2012-12-15T16:19:20","slug":"elementy-socjologii-sztuki-aleksander-lipski-awangarda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2003\/elementy-socjologii-sztuki-aleksander-lipski-awangarda","title":{"rendered":"Elementy socjologii sztuki. Problem awangardy artystycznej XX wieku"},"content":{"rendered":"

Usuni\u0119cie pow\u0142oki kryteri\u00f3w rzeczowych ukaza\u0142o fundamenty, na kt\u00f3rych spoczywa gmach \u015awiata Artystycznego, tj. faktyczne i zasadnicze warunki powstawania sztuki (waloryzacji artystycznej) i jej aktualizacji. Eliminacja rzeczowych kryteri\u00f3w kwalifikacyjnych pokaza\u0142a, \u017ce sztuka istnieje dzi\u0119ki okre\u015blonym ramom kulturowym, kt\u00f3re nazwali\u015bmy \u015awiatem Artystycznym.<\/p>\n

\"Aleksander
Aleksander Lipski, Elementy socjologii sztuki. Problem awangardy artystycznej XX wieku<\/figcaption><\/figure>\n

Wszelkie pr\u00f3by zniesienia sztuki zawieraj\u0105 wewn\u0119trzn\u0105 sprzeczno\u015b\u0107 i skazane s\u0105 tym samym na niepowodzenie, a walka z podstawowymi strukturami i sposobem funkcjonowania \u015awiata Artystycznego nie mo\u017ce by\u0107 efektywna. Brak przeszk\u00f3d w postaci kryteri\u00f3w rzeczowych, kt\u00f3rym odpowiada\u0107 musia\u0142o niegdy\u015b dzie\u0142o sztuki, zainspirowa\u0142 najbardziej nonkonformistycznie nastawionych tw\u00f3rc\u00f3w. Jednocze\u015bnie, z tego samego powodu, ich propozycje mog\u0142y by\u0107 jednak systematycznie i skutecznie neutralizowane. Najbardziej kontestacyjne, anarchistyczne idee oraz wydarzenia zosta\u0142y w pe\u0142ni wch\u0142oni\u0119te przez \u015awiat Artystyczny i pozbawione swej pierwotnej ostro\u015bci i bezkompromisowo\u015bci; najbardziej obrazoburcze oraz \u015bwi\u0119tokradcze pomys\u0142y awangardy sta\u0142y si\u0119 z czasem tym, przeciwko czemu by\u0142y skierowane. (ss.161-162)<\/em><\/p>\n

* * *<\/p>\n

Opisywane tu bezowocne wysi\u0142ki przedstawicieli awangardy d\u0105\u017c\u0105cych do zniesienia sztuki mo\u017cna by spuentowa\u0107 – b\u0119d\u0105cym wyrazem zar\u00f3wno g\u0142\u0119bokiej przenikliwo\u015bci, jak i autoironii, a tak\u017ce logicznie wie\u0144cz\u0105cym i daj\u0105cym instytucjonaln\u0105 wyk\u0142adni\u0119 d\u0105\u017ce\u0144 do “sztuki o niczym” (…) retorycznym pytaniem sformu\u0142owanym przez Duchampa: “Czy mo\u017cna stworzy\u0107 dzie\u0142o, kt\u00f3re nie by\u0142oby dzie\u0142em \u00absztuki\u00bb ?”<\/p>\n

\u017baden z reprezentant\u00f3w dwudziestowiecznej awangardy nie jest bardziej uprawniony do postawienia tego pytania, \u017caden bowiem nie przypomina tak dok\u0142adnie los\u00f3w mitycznego kr\u00f3la Midasa. Si\u0142\u0105 osi\u0105gni\u0119tego statusu spo\u0142ecznego, statusu artysty ubezw\u0142asnowolniony Duchamp “przemienia” w dzie\u0142a sztuki wszystko, ku czemu skieruje swe my\u015bli i dzia\u0142ania, skrz\u0119tnie \u015bledzone – w miar\u0119 dost\u0119pno\u015bci – przez odpowiednich funkcjonariuszy \u015awiata Artystycznego. To swoiste przekle\u0144stwo artystyczno\u015bci k\u0142adzie si\u0119 tak g\u0142\u0119bokim cieniem na pr\u00f3bach wyj\u015bcia z kulturowych ram \u015awiata Artystycznego, \u017ce nawet ostentacyjnie g\u0142oszona rezygnacja z dalszego uprawiania sztuki i oddanie si\u0119 ulubionej przez Duchampa grze w szachy nie pozwoli\u0142y mu oczy\u015bci\u0107 si\u0119 ze spo\u0142ecznego naznaczenia. Zdrada tw\u00f3rczo\u015bci artystycznej dla intelektualnej rozrywki odnotowana zosta\u0142a przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 opracowa\u0144 po\u015bwi\u0119conych sztuce nowoczesnej. Instytucje kwalifikuj\u0105ce \u015awiata Artystycznego z w\u0142a\u015bciw\u0105 jego mechanizmom bezwzgl\u0119dno\u015bci\u0105 potraktowa\u0142y transformacj\u0119 Duchampa jako bez w\u0105tpienia przewrotn\u0105, ale jednak artystyczn\u0105 manifestacj\u0119.<\/p>\n

Tak\u0105 te\u017c si\u0119 sta\u0142a, zbie\u017cna z przypadkiem Duchampa, tragiko-miczna w swej wymowie spowied\u017a J.-P Thenota, kt\u00f3ry wyznaje obrazoburczo ironizuj\u0105c:<\/p>\n

    \n
  1. Nigdy nie wykopa\u0142em dziury ani rowu, ani jamy na \u017cadnej pustyni, \u017cadnej r\u00f3wninie, \u017cadnej powierzchni poro\u015bni\u0119tej traw\u0105.<\/li>\n
  2. Nigdy nie przytwierdzi\u0142em k\u00f3\u0142ka ze stajni do ska\u0142y na wysoko\u015bci 1500 metr\u00f3w i nie wys\u0142a\u0142em zdj\u0119cia dokumentuj\u0105cego ten czyn do galerii sztuki.<\/li>\n
  3. Nigdy nie wrzuci\u0142em kawa\u0142ka pogniecionej cynfolii do rynsztoka, natychmiast zawiadamiaj\u0105c o tym telegraficznie kilku przyjaci\u00f3\u0142.<\/li>\n
  4. Nigdy nie wystawi\u0142em w galerii ani w salonie, ani w jakimkolwiek innym miejscu uwa\u017canym za artystyczne work\u00f3w z juty zawie-raj\u0105cych czy to kukurydz\u0119, czy kamienie, we\u0142n\u0119 czy w\u0119giel. (…)<\/li>\n<\/ol>\n

    Dramatyczne wysi\u0142ki Duchampa i jego towarzyszy spod znaku awangardy, d\u0105\u017c\u0105cych do wyj\u015bcia poza sztuk\u0119, do samoprzekro-czenia, s\u0105 pokrewne odwiecznym staraniom filozof\u00f3w, by tak okre\u015bli\u0107 charakter Absolutu, aby nie popa\u015b\u0107 “w fataln\u0105 antynomi\u0119 samoodniesienia”, czyli by znale\u017a\u0107 jego imi\u0119, nie redukuj\u0105c go jednak do niego. Jednak\u017ce pu\u0142apka samoodniesienia tkwi w spos\u00f3b nieunikniony w ka\u017cdej pr\u00f3bie m\u00f3wienia o niewymownym. Zdefiniowa\u0107 co\u015b jako niedefiniowalne, to zaprzeczy\u0107 jego niedefiniowalno\u015bci. Zaleca\u0107 “absolutne milczenie” to \u0142ama\u0107 w\u0142a\u015bnie to przykazanie. (L.Ko\u0142akowski)<\/em><\/p>\n

    Nawet z pozoru zbawienna i ostateczna Nico\u015b\u0107, eliminuj\u0105ca dalsze wspinanie si\u0119 po drabinie byt\u00f3w, nie ko\u0144czy tej syzyfowej w\u0119dr\u00f3wki. Nico\u015b\u0107 z istoty swej nie jest osi\u0105galna, bowiem nie jest. Je\u015bli jej nie ma, to nie mo\u017cna w szczeg\u00f3lno\u015bci powiedzie\u0107, nie popadaj\u0105c w sprzeczno\u015b\u0107, czym jest, nawet ograniczaj\u0105c si\u0119 do tak pow\u015bci\u0105gliwych i sugestywnych jednocze\u015bnie okre\u015ble\u0144, jak Heideggerowska definicja, m\u00f3wi\u0105ca, \u017ce “Nico\u015b\u0107 jest czystym niebytem” [podkr. -A.L.], czy Heglowskie zjednoczenie, w wyniku kt\u00f3rego czysty Byt i czysty Niebyt s\u0105 tym samym, albo zarzut R. Carnapa, kt\u00f3ry wyra\u017ca przekonanie, \u017ce Nico\u015b\u0107 jest nierozs\u0105dn\u0105 i bezpodstawn\u0105 substancjalizacj\u0105 negacji jako takiej.<\/p>\n

    Tak jak najbardziej wyrafinowan\u0105 ekwilibrystyk\u0119 rozumowania neoplato\u0144czyk\u00f3w prze\u015bladuje szyderstwo b\u0142\u0119dnego ko\u0142a, tak (analogicznie) najbardziej zdecydowana negacja sztuki – od nie pomalowanego p\u0142\u00f3tna przez nie wygrane d\u017awi\u0119ki a\u017c po nie zapisane stronice – bezprzyk\u0142adne blu\u017anierstwo czy nawet “ostateczna” rezygnacja z niej, w najszerszym z daj\u0105cych si\u0119 wyobrazi\u0107 znacze\u0144, wpadaj\u0105 ostatecznie w sid\u0142a zastawione przez kultur\u0119. Tak jak absolutne milczenie nie zbli\u017ca filozofa do Absolutu, tak oddanie si\u0119 bez reszty grze w szachy nie uwalnia artysty od brzemienia sztuki; tak jak filozofowi “nie spos\u00f3b wymkn\u0105\u0107 si\u0119 z piekielnego kr\u0119gu epistemologii” (L.Ko\u0142akowski), tak artysta nie mo\u017ce rozerwa\u0107 ram \u015bwiata, w kt\u00f3rym funkcjonuje – \u015awiata Artystycznego.<\/p>\n

    <\/p>\n

    Artysta nowoczesny jest wi\u0119c beznadziejnie wpl\u0105tany w tryby \u015awiata Artystycznego. Jego sytuacja jest problematyczna i dwuznaczna: walcz\u0105c z tym \u015bwiatem ci\u0105gle pozostaje paradoksalnie w jego obr\u0119bie; “\u017c\u0105dania wobec organizacji uwi\u0119zione s\u0105 w niej samej”, jak m\u00f3wi A. Jaw\u0142owska odno\u015bnie utopijnych d\u0105\u017ce\u0144 kontestator\u00f3w. S. Morawski pocz\u0105tkowo t\u0142umaczy\u0142 ten stan rzeczy przej\u015bciowym okresem, w jakim znalaz\u0142a si\u0119 sztuka, i nazywa\u0142 awangard\u0119, a \u015bci\u015blej neoawangard\u0119, “dzieci\u0119ciem okresu prze\u0142omowego”. W postscriptum jednego z jego esej\u00f3w, zamieszczonych w zbiorze Na zakr\u0119cie: od sztuki do po-sztuki<\/em>, czytamy ju\u017c jednak, \u017ce “paradoksaln\u0105 sytuacj\u0119 awangardy najnowszej nale\u017cy uzna\u0107 za trwa\u0142\u0105, a nie tylko w\u0142a\u015bciw\u0105 dla jej pierwszych krystalizacji”.<\/p>\n

    Interesuj\u0105cy jest r\u00f3wnie\u017c fakt, \u017ce bodaj najbardziej jednoznacznie niemo\u017cliwo\u015b\u0107 zniesienia sztuki oznajmi\u0142 jeden z g\u0142\u00f3wnych ideolog\u00f3w neoawangardy artystycznej i kontestacji kulturowej lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych H. Marcuse, podkre\u015blaj\u0105c, i\u017c wszystkie d\u0105\u017cenia najbardziej bezkompromisowych i pryncypialnych przeci-wnik\u00f3w sztuki, nios\u0105cych na swych sztandarach skrajnie heretyckie has\u0142a, s\u0105 daremne. Gdy z\u0142aknieni kompromitacji i ostatecznej absorpcji sztuki przez codzienno\u015b\u0107 entuzja\u015bci swej dziejowej misji oznajmiaj\u0105 gromkim g\u0142osem “koniec sztuki!”, “sztuka umar\u0142a!”, “niech \u017cyje antysztuka!”, najdonio\u015blej brzmi s\u0142owo “sztuka”. Zbrukana wyrafinowanymi epitetami, obudowana najwymy\u015blniejszymi przedrostkami, sponiewierana szyderstwem rewolucyjnych pamflet\u00f3w, wreszcie wystawiona na po\u015bmiewisko t\u0142um\u00f3w w swej autoironicznej i intencjonalnie demaskuj\u0105cej postaci wychodzi zwyci\u0119sko, czerpi\u0105c \u017cyciodajne si\u0142y z macierzystych korzeni \u015awiata Artystycznego.<\/p>\n

    Korzystaj\u0105ca z pomocy najrozmaitszych \u015brodk\u00f3w i prezentowana w najdziwniejszy spos\u00f3b “antysztuka pozosta\u0142a sztuk\u0105, jako sztuka jest prezentowana, kupowana i odbierana” (H.Marcuse). Spiritus movens<\/em> walki o unicestwienie sztuki przez odebranie jej statusu artystyczno\u015bci, czyli odarcie z w\u0142a\u015bciwej jej formy kulturowej (“Ent-Formung”), okaza\u0142a si\u0119 nie tyle si\u0142\u0105 sprawcz\u0105, ile uosobieniem bezskuteczno\u015bci i niemocy, gdy niepostrze\u017cenie zosta\u0142a ubrana w niechcian\u0105 form\u0119, nieusuwaln\u0105 oznak\u0119 przynale\u017cno\u015bci do kultury.<\/p>\n

    Wyzwolenie si\u0119 spod tyranii formy sta\u0142o si\u0119 obsesyjn\u0105 my\u015bl\u0105 przedstawicieli sztuki nowoczesnej. Znienawidzona aura sztuki, o kt\u00f3rej pisa\u0142 W. Benjamin, okaza\u0142a si\u0119 jednak nie do przezwyci\u0119-\u017cenia; cho\u0107 niematerialna i nieuchwytna, to trwalsza jednak od jej fizykalnych korelat\u00f3w. P. Bourdieu zwraca uwag\u0119, \u017ce<\/p>\n

    […] najradykalniejsze wysi\u0142ki [przedstawicieli awangardy-A.L.], aby unicestwi\u0107 artystyczny urok, pozostaj\u0105 zawsze magicznym odwr\u00f3ceniem starego rytua\u0142u na cze\u015b\u0107 sztuki i artysty.<\/p><\/blockquote>\n

    Z wypowiedziami tymi koresponduje spostrze\u017cenie N.T Hiena, kt\u00f3rego zdaniem “[…] nie mo\u017cna w og\u00f3le wyobrazi\u0107 sobie dzie\u0142a, kt\u00f3re nie by\u0142oby uciele\u015bnieniem warto\u015bci, zmaterializowanym i uprzestrzennionym \u015bladem do\u015bwiadczenia”.<\/p>\n

    Tych kilka ilustruj\u0105cych problem pogl\u0105d\u00f3w dowodzi, i\u017c kwestia niemo\u017cliwo\u015bci zniesienia sztuki jest opisywana za pomoc\u0105 r\u00f3\u017cnej terminologii i stylistyki, a wnioski z nich wyp\u0142ywaj\u0105ce nie zawsze przedstawiaj\u0105 si\u0119 jednoznacznie. Najbardziej klarownie rysuje si\u0119 interpretacja Marcusego, wedle kt\u00f3rej poj\u0119cie formy do\u015b\u0107 dok\u0142adnie odpowiada prezentowanemu w niniejszej pracy poj\u0119ciu statusu artystyczno\u015bci; podobna paralela wyst\u0119puje w przypadku kategorii “uroku sztuki” Bourdieu. Trudne do nieopisowego, prostego prze\u0142o\u017cenia okre\u015blenie Ent-Formung<\/em> oznacza u Marcusego atrofi\u0119 tego statusu, innymi s\u0142owy – zniesienie sztuki. Bardziej z\u0142o\u017cony problem wy\u0142ania si\u0119 w stanowiskach Enzensbergera i Hiena. Je\u015bli mieliby\u015bmy bowiem uzna\u0107 powy\u017cszy zestaw za sp\u00f3jny i jednorodny merytorycznie, mimo r\u00f3\u017cnic formalnych, tzn. terminologicznych i stylistycznych, to nale\u017ca\u0142oby przyj\u0105\u0107, i\u017c obaj autorzy dokonuj\u0105 pewnego skr\u00f3tu my\u015blowego: pomijaj\u0105c fundamentalne warunki funkcjonowania sztuki przechodz\u0105 od razu do ich niekt\u00f3rych implikacji. Nale\u017c\u0105 do nich zar\u00f3wno nurtuj\u0105cy Enzensbergera problem nieusuwalnego sensu sztuki, jak i nie mieszcz\u0105ca si\u0119, wedle Hiena, w granicach wyobra\u017ani ludzkiej konstrukcja intelektualna sztuki poza obszarem warto\u015bci. W obu przypadkach autorzy zdaj\u0105 si\u0119 by\u0107 zgodni, \u017ce waloryzacja artystyczna, konstytuuj\u0105ca dzie\u0142o sztuki, rodzi pytania o jego sens, wymow\u0119, znaczenie.<\/p>\n

    Odr\u0119bny problem stanowi koncepcja aury sztuki Benjamina. Nale\u017ca\u0142oby na wst\u0119pie postawi\u0107 pytanie, czy w\u0142a\u015bciwe jest przytoczenie jej w tym miejscu? Do pewnego stopnia blisko\u015b\u0107 semantyczna okre\u015ble\u0144 “aura sztuki” i “urok sztuki” mog\u0142aby sugerowa\u0107, \u017ce my\u015bl Benjamina dzieli od propozycji teoretycznej Bourdieu – a po\u015brednio tak\u017ce od naszej – jedynie r\u00f3\u017cnica formalna, kt\u00f3r\u0105 pokonamy r\u00f3wnie \u0142atwo, jak w przypadku interpretacji pogl\u0105d\u00f3w Enzensbergera i Hiena. Przypuszczenie to jest oczywi\u015bcie z\u0142udne, poniewa\u017c r\u00f3\u017cnice w pojmowaniu sztuki s\u0105 w obu koncepcjach zasadnicze.<\/p>\n

    Przywo\u0142uj\u0119 za\u015b ponownie my\u015bl Benjamina dlatego, \u017ce stanowi ona interesuj\u0105c\u0105 ilustracj\u0119 omawianego problemu niemo\u017cliwo\u015bci zniesienia sztuki. Dla autora Deutsche Menschen<\/em> aura sztuki, czyli jej warto\u015b\u0107 kultowa, nie jest bynajmniej trwa\u0142\u0105 dystynkcj\u0105 dzie\u0142a sztuki, ale rozwiewa si\u0119 w wyniku ingerencji proces\u00f3w reprodukcji, kt\u00f3re s\u0105 symptomem emancypacji i uw\u0142aszczenia mas spo\u0142ecznych. Zanik aury jest, jak pami\u0119tamy, nast\u0119pstwem trzech okoliczno\u015bci.<\/p>\n

    O ile bezsporne jest czysto fizyczne, przestrzenne przybli\u017cenie sztuki do szerokich mas, o tyle pochopny jest wniosek, \u017ce tym samym likwidacji uleg\u0142 dystans duchowy oraz niepowtarzalno\u015b\u0107 dzie\u0142 sztuki. Oddalenie odbiorcy od dzie\u0142a sztuki istnieje i jest trwa\u0142e, a trwa\u0142o\u015b\u0107 jego nie mierzy si\u0119 jednostkami przestrzeni czy czasu, ale wynika z r\u00f3\u017cnic status\u00f3w ontologicznych rzeczywisto\u015bci potocznego do\u015bwiadczenia i \u015awiata Artystycznego – \u017cycia i sztuki, m\u00f3wi\u0105c lapidarnie. Pozbawione podstaw jest przekonanie Benjamina o nami\u0119tnej, jak j\u0105 nazywa, ch\u0119ci przezwyci\u0119\u017cenia tego dystansu, wyst\u0119puj\u0105cej w spo\u0142ecze\u0144stwie.<\/p>\n

    <\/p>\n

    Miejsce sztuki w systemie istotno\u015bci potocznych odbiorc\u00f3w nie uzasadnia w najmniejszym cho\u0107by stopniu tego typu przypuszcze\u0144. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 przej\u015bcia sztuki, zw\u0142aszcza dwudziestowiecznej, a w szczeg\u00f3lno\u015bci sztuki nowoczesnej, ze sfery kultury symbolicznej do kultury spo\u0142ecznej na skutek nadania jej obiektom okre\u015blonych, umo\u017cliwiaj\u0105cych t\u0119 transpozycj\u0119, residu\u00f3w interakcyjnych (A. K\u0142oskowska) jest wi\u0119cej ni\u017c w\u0105tpliwa. A gdyby nawet uda\u0142o si\u0119, w wyniku fantastycznego kataklizmu, zniweczy\u0107 niepowtarzalno\u015b\u0107 wszystkich dzie\u0142, poddaj\u0105c je masowej reprodukcji i wyedukowa\u0107 potocznych odbiorc\u00f3w tak, by nie stanowi\u0142y one dla nich \u017cadnej tajemnicy, niewzruszony pozosta\u0142by przecie\u017c ich status artystyczno\u015bci, niezale\u017cny zar\u00f3wno od zawarto\u015bci tre\u015bciowej dzie\u0142, kt\u00f3rych jest udzia\u0142em, jak i ich powielania, a wreszcie od zakresu kompetencji kulturowych odbiorc\u00f3w, z zastrze\u017ceniem, \u017ce musz\u0105 oni dysponowa\u0107 owym minimum kompetencyjnym, pozwalaj\u0105cym na identyfikacj\u0119 sztuki. (ss.186-191)<\/em><\/p>\n

    Aleksander Lipski<\/strong> – socjolog, pracownik Akademii Ekonomicznej w Katowicach; zainteresowania naukowe: socjologia kultury, teoria sztuki, problemy spo\u0142ecze\u0144stwa masowego. Niekt\u00f3re wa\u017cniejsze publikacje: Sztuka a rzeczywisto\u015b\u0107 potocznego do\u015bwiadczenia<\/em> (Warszawa 1992), Teoretyczne i praktyczne problemy polityki kulturalnej<\/em> (Katowice 1995), Probleme der \u00e4sthetischen Kultur in der Massengesellschaft<\/em> (“Spiel” 1998), Mi\u0119dzy epistemologi\u0105 a aksjologi\u0105. Na przyk\u0142adzie zwi\u0105zk\u00f3w socjologii i polityki spo\u0142ecznej<\/em> (“Problemy Polityki Spo\u0142ecznej” 1999), Spos\u00f3b istnienia rzeczywisto\u015bci spo\u0142ecznej: problem filozoficzny czy socjologiczny?<\/em> (Krak\u00f3w 2000), Elementy socjologii sztuki. Problem awangardy artystycznej XX wieku<\/em> (Wroc\u0142aw 2001).<\/p>\n

    Aleksander Lipski: Elementy socjologii sztuki.<\/strong> Problem awangardy artystycznej XX wieku, Atla 2, Wroc\u0142aw 2001 (ss.259) [bibliografia, s\u0142ownik podstawowych poj\u0119\u0107]. ISBN 83-86882-63-8<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Usuni\u0119cie pow\u0142oki kryteri\u00f3w rzeczowych ukaza\u0142o fundamenty, na kt\u00f3rych spoczywa gmach \u015awiata Artystycznego, tj. faktyczne i zasadnicze warunki powstawania sztuki (waloryzacji artystycznej) i jej aktualizacji. Eliminacja rzeczowych kryteri\u00f3w kwalifikacyjnych pokaza\u0142a, \u017ce sztuka istnieje dzi\u0119ki okre\u015blonym ramom kulturowym, kt\u00f3re nazwali\u015bmy \u015awiatem Artystycznym.<\/p>\n","protected":false},"author":91,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[7288,849],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[998],"yoast_head":"\nElementy socjologii sztuki. Problem awangardy artystycznej XX wieku<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Aleksander Lipski - socjolog, pracownik Akademii Ekonomicznej w Katowicach; zainteresowania naukowe: socjologia kultury, teoria sztuki...\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2003\/elementy-socjologii-sztuki-aleksander-lipski-awangarda\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2003\/elementy-socjologii-sztuki-aleksander-lipski-awangarda\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2003\/elementy-socjologii-sztuki-aleksander-lipski-awangarda#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2003_01_14\/wlwmenty_socjologii_sztuki2.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2003_01_14\/wlwmenty_socjologii_sztuki2.jpg\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2003\/elementy-socjologii-sztuki-aleksander-lipski-awangarda#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2003\/elementy-socjologii-sztuki-aleksander-lipski-awangarda\",\"name\":\"Elementy socjologii sztuki. Problem awangardy artystycznej XX wieku\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2003\/elementy-socjologii-sztuki-aleksander-lipski-awangarda#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2003-01-14T11:47:22+00:00\",\"dateModified\":\"2012-12-15T16:19:20+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/9003f8ee3111004286c528389d291bc8\"},\"description\":\"Aleksander Lipski - socjolog, pracownik Akademii Ekonomicznej w Katowicach; zainteresowania naukowe: socjologia kultury, teoria sztuki...\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2003\/elementy-socjologii-sztuki-aleksander-lipski-awangarda#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2003\/elementy-socjologii-sztuki-aleksander-lipski-awangarda\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2003\/elementy-socjologii-sztuki-aleksander-lipski-awangarda#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Elementy socjologii sztuki. Problem awangardy artystycznej XX wieku\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/9003f8ee3111004286c528389d291bc8\",\"name\":\"Aleksander Lipski\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/aleksander-lipski\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Elementy socjologii sztuki. Problem awangardy artystycznej XX wieku","description":"Aleksander Lipski - socjolog, pracownik Akademii Ekonomicznej w Katowicach; zainteresowania naukowe: socjologia kultury, teoria sztuki...","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2003\/elementy-socjologii-sztuki-aleksander-lipski-awangarda","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2003\/elementy-socjologii-sztuki-aleksander-lipski-awangarda\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2003\/elementy-socjologii-sztuki-aleksander-lipski-awangarda#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2003_01_14\/wlwmenty_socjologii_sztuki2.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2003_01_14\/wlwmenty_socjologii_sztuki2.jpg"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2003\/elementy-socjologii-sztuki-aleksander-lipski-awangarda#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2003\/elementy-socjologii-sztuki-aleksander-lipski-awangarda","name":"Elementy socjologii sztuki. Problem awangardy artystycznej XX wieku","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2003\/elementy-socjologii-sztuki-aleksander-lipski-awangarda#primaryimage"},"datePublished":"2003-01-14T11:47:22+00:00","dateModified":"2012-12-15T16:19:20+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/9003f8ee3111004286c528389d291bc8"},"description":"Aleksander Lipski - socjolog, pracownik Akademii Ekonomicznej w Katowicach; zainteresowania naukowe: socjologia kultury, teoria sztuki...","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2003\/elementy-socjologii-sztuki-aleksander-lipski-awangarda#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2003\/elementy-socjologii-sztuki-aleksander-lipski-awangarda"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2003\/elementy-socjologii-sztuki-aleksander-lipski-awangarda#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Elementy socjologii sztuki. Problem awangardy artystycznej XX wieku"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/9003f8ee3111004286c528389d291bc8","name":"Aleksander Lipski","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/aleksander-lipski"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/91"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=19"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=19"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}