{"id":19061,"date":"2014-02-07T20:00:13","date_gmt":"2014-02-07T19:00:13","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=19061"},"modified":"2014-02-07T12:54:32","modified_gmt":"2014-02-07T11:54:32","slug":"michal-sowinski-katarzyna-trzeciak-w-strone-widzialnosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/michal-sowinski-katarzyna-trzeciak-w-strone-widzialnosci","title":{"rendered":"W stron\u0119 widzialno\u015bci"},"content":{"rendered":"

Wystawa malarstwa Paula Klee w londy\u0144skim Tate Modern, kt\u00f3ra w\u0142a\u015bnie dobiega ko\u0144ca, nosi podtytu\u0142 Making Visible<\/em>. To w\u0142a\u015bnie kwesti\u0119 \u201eczynienia widzialnym\u201d kuratorzy wystawy postanowili uzna\u0107 za centralny problem w tw\u00f3rczo\u015bci niemieckiego malarza. Decyzja ta wydaje si\u0119 tyle\u017c s\u0142uszna, co oczywista.<\/p>\n

\"Paul<\/a>
Paul Klee, \u201eBez tytu\u0142u\u201d, 1935, Dallas Museum of Art (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)<\/figcaption><\/figure>\n

\u201eCzyni\u0107 widzialnym\u201d, w ramach tw\u00f3rczej logiki Klee, wskazuje przede wszystkim na czynno\u015b\u0107 formowania, kt\u00f3ra dokonuje si\u0119 w dziele sztuki. W\u0142a\u015bnie formowanie, proces (a nie forma, czyli to, co jest ko\u0144cem, efektem i zamkni\u0119ciem) jest dla Klee esencj\u0105 dzie\u0142a. Progres, wzrost, ruch to kategorie, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 czyni\u0107 widzialn\u0105 wewn\u0119trzn\u0105 dynamik\u0119 \u015bwiata, jak cho\u0107by w Po\u0142udniowych ogrodach <\/em>z 1919 roku, gdzie na mocno zgeometryzowanej p\u0142aszczy\u017anie Klee przedstawi\u0142 proces wzrostu ro\u015blin, tym bardziej widoczny, \u017ce umieszczony w kontek\u015bcie abstrakcyjnych bry\u0142. Podobna strategia wyra\u017ana jest r\u00f3wnie\u017c w jednym z bardziej znanych obraz\u00f3w Klee z 1920 roku \u2013 Czerwono-zielone i \u017c\u00f3\u0142to-fioletowe rytmy<\/em>, w kt\u00f3rym elementy ro\u015blinne zosta\u0142y wyeksponowane na tle kubistycznych kolorowych bry\u0142. Logika kubizmu i abstrakcji (Klee by\u0142 wielkim entuzjast\u0105 Cezanne’a) umo\u017cliwia\u0142a wed\u0142ug niemieckiego malarza uczynienie widzialnym tego, co w ramach zasady malarskiego podobie\u0144stwa by\u0142oby nieprzedstawialne, tj. niewidoczne w\u0142a\u015bnie ze wzgl\u0119du na swoje zbytnie podobie\u0144stwo do empirycznych rzeczy. Wra\u017cenie ruchu przedmiot\u00f3w, ich \u201e\u017cyciowo\u015bci\u201d, tworzy si\u0119 bowiem w\u00f3wczas, gdy ich status jest nierozpoznawalny, tzn. wtedy, gdy nie spos\u00f3b odnale\u017a\u0107 jednoznacznej nazwy dla przedstawianego przedmiotu lub kiedy zostanie on wytr\u0105cony ze swojej dotychczasowej roli.<\/p>\n

Na wszystkich etapach tw\u00f3rczo\u015bci Klee umieszcza\u0142 na swoich pracach znak strza\u0142ki (cho\u0107 najbardziej wyra\u017anie obecny jest on w realizacjach z okresu jego zwi\u0105zku z Bauhausem w latach 1920-1931). Strza\u0142ki zwracaj\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119, gdy\u017c najcz\u0119\u015bciej znajduj\u0105 si\u0119 na abstrakcyjnym tle, z\u0142o\u017conym z linii i barwnych plam. Najcz\u0119\u015bciej s\u0105 one odczytywane jako jeden z element\u00f3w strategii Klee, maj\u0105cej na celu kinematyzacj\u0119 obrazu, po\u0142\u0105czon\u0105 dodatkowo z uprzestrzennieniem powierzchni przedstawienia. \u0141\u0105czy si\u0119 to ze wspomnianym skupianiem si\u0119 na samym procesie tw\u00f3rczym, na czynieniu widzialnym, wydobywaniu procesualno\u015bci dzie\u0142a. W tak pomy\u015blanej filozofii obrazu znak strza\u0142ki jest widzialnym indeksem niewidzialnej rzeczywisto\u015bci. Strza\u0142ka wskazuje na konkretny, cho\u0107 arbitralnie wybrany, punkt w przestrzeni obrazu, czyni\u0105c go szczeg\u00f3lnym miejscem, w kt\u00f3rym zaistnie\u0107 mo\u017ce to, co nieprzedstawialne. Jednocze\u015bnie ta metafizyczna wyk\u0142adania obrazu zawiera w sobie w\u0142asn\u0105 kl\u0119sk\u0119 \u2013 nieprzedstawialne musi pozosta\u0107 niewidzialne, mo\u017ce by\u0107 jedynie indeksowane. Umieszczanie strza\u0142ek na obrazach, kt\u00f3re w z\u0142o\u017ceniu zrywaj\u0105 z iluzj\u0105 mo\u017cliwo\u015bci przedstawienia \u015bwiata, dodatkowo t\u0119 niemo\u017cno\u015b\u0107 wzmaga.<\/p>\n

\"Paul<\/a>
Paul Klee, 1911, fot. Alexander Eliasberg (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)<\/figcaption><\/figure>\n

Obraz, ale i dzie\u0142o sztuki w og\u00f3le, kt\u00f3rego celem nie jest ju\u017c przedstawianie, zwraca uwag\u0119 na sam proces jego konstruowania. Inaczej m\u00f3wi\u0105c, chodzi nie o reprezentacj\u0119, lecz o warunki mo\u017cliwo\u015bci reprezentacji. A tak\u017ce o patrzenie \u2013 o mechanizm, kt\u00f3ry decyduje o wy\u0142onieniu si\u0119 widzialno\u015bci jako takiej. Dlatego te\u017c u Klee i innych malarzy nowoczesnych dominuje deformacja i odrealnienie, kt\u00f3re godz\u0105c w sp\u00f3jno\u015b\u0107 mimetycznej reprezentacji obiektu, przenosz\u0105 uwag\u0119 na sam\u0105 strategi\u0119 konstruowania pola widzialno\u015bci. Innymi s\u0142owy \u2013 deformacja przedmiotu poprzez roz\u0142o\u017cenie go na bry\u0142y, plamy i linie zwraca uwag\u0119 nie na efekt, lecz na proces postrzegania widzialno\u015bci.<\/p>\n

W swoich Dziennikach<\/em> Klee pisa\u0142: \u201eWszystko, co przemija, jest tylko metafor\u0105. To, co widzimy, jest propozycj\u0105, mo\u017cliwo\u015bci\u0105, hipotez\u0105 robocz\u0105. U podstaw le\u017cy prawda, zrazu niedostrzegalna\u201d. W ramach tego my\u015blenia przedstawienie rzeczy zgodnie z ich empirycznym kszta\u0142tem nie mo\u017ce by\u0107 zadaniem tw\u00f3rcy, kt\u00f3ry zmierza ku reprezentacji widzialnego innego, ani\u017celi tylko przemijaj\u0105ce \u201ehipotezy robocze\u201d. Dlatego w ramach tej logiki znaki strza\u0142ek na obrazach z okresu Bauhausu, wskazuj\u0105ce z pozoru na puste miejsca obrazu, mog\u0105 by\u0107 odczytywane jako sposoby aktywowania energii p\u0142aszczyzny, skondensowanej w jej liniach i wi\u0105zkach kolor\u00f3w. Strza\u0142ka by\u0142aby wi\u0119c indeksem tej \u201ezrazu niedostrzegalnej prawdy\u201d, kt\u00f3ra staje si\u0119 widzialna ponad przemijaj\u0105cymi metaforami rzeczy.<\/p>\n

\"Paul<\/a>
Paul Klee, \u201eMaska strachu\u201d, 1932 (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)<\/figcaption><\/figure>\n

Ale obecno\u015b\u0107 strza\u0142ek na obrazach Klee mo\u017ce prowokowa\u0107 r\u00f3wnie\u017c inn\u0105 interpretacj\u0119, podtrzymuj\u0105c\u0105 zwi\u0105zek ze wspomnian\u0105 wcze\u015bniej sztuk\u0105 czynienia widzialnym. Znak strza\u0142ki, oderwany od swojej prymarnej, indeksalnej funkcji wskazywania, a zatem odnoszenia do jakiego\u015b obiektu, by\u0142by rodzajem zatrzymania na poziomie samego znacz\u0105cego. To znak, a nie to, do czego odnosi, stawa\u0142by si\u0119 obiektem spojrzenia, kt\u00f3ry zarazem blokuje dost\u0119p do tego, na co mia\u0142by wskazywa\u0107. W tym uj\u0119ciu obrazy Klee, zapewne wbrew intencji samego autora, przestawa\u0142yby funkcjonowa\u0107 w dualistycznej opozycji obecno\u015bci i nieobecno\u015bci. To, co pokazane na p\u0142\u00f3tnie, nie by\u0142oby ju\u017c wy\u0142\u0105cznie przygodn\u0105 czy te\u017c robocz\u0105 wizualizacj\u0105 \u00a0innej rzeczywisto\u015bci (mniej lub bardziej u\u0142omn\u0105, gdy\u017c nie spe\u0142niaj\u0105c\u0105 swej prymarnej funkcji przedstawiania). Obraz stawa\u0142aby si\u0119 w\u00f3wczas pozbawion\u0105 g\u0142\u0119bi powierzchni\u0105 spektaklu widzialno\u015bci, w kt\u00f3rym znaki przesuwaj\u0105 si\u0119 z porz\u0105dku metaforycznego (charakteryzuj\u0105cego si\u0119 wertykalnym, metafizycznym ruchem ku poszukiwaniu nadrz\u0119dnego znaczonego) ku metonimii (b\u0119d\u0105cej zaprzeczeniem poszukiwania ostatecznego znaczonego na rzecz kultywowania horyzontalnego ruchu znacz\u0105cych, odsy\u0142aj\u0105cych jedynie do siebie nawzajem). Strza\u0142ka przestaje wskazywa\u0107 na niewidzialne, czyli nie przenosi ju\u017c wzroku patrz\u0105cego w sfer\u0119 niewidzialnego; wy\u0142\u0105cznie indeksuje, wskazuje na to jedno, konkretne miejsce, na kt\u00f3rym spojrzenie zostaje zatrzymane. Tym samym metafizyczny porz\u0105dek widzialnego i niewidzialnego zast\u0105piony zostaje czyst\u0105 rozkosz\u0105 samej widzialno\u015bci.<\/p>\n

Tak przeprowadzona, anachroniczna wobec tw\u00f3rczej filozofii Klee interpretacja pozwala zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na inny poziom rozumienia deklaracji \u201eczynienia widzialnym\u201d. Widzialne staje si\u0119 nie to, co ukryte za zas\u0142on\u0105 znak\u00f3w, ale w\u0142a\u015bnie same znaki, kt\u00f3re umo\u017cliwiaj\u0105 przyjemno\u015b\u0107 wzrokow\u0105, uwolnion\u0105 od imperatywu reprezentacji.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wystawa malarstwa Paula Klee w londy\u0144skim Tate Modern, kt\u00f3ra w\u0142a\u015bnie dobiega ko\u0144ca, nosi podtytu\u0142 \u201eMaking Visible\u201d. To w\u0142a\u015bnie kwesti\u0119 \u201eczynienia widzialnym\u201d kuratorzy wystawy postanowili uzna\u0107 za centralny problem w tw\u00f3rczo\u015bci niemieckiego malarza. Decyzja ta wydaje si\u0119 tyle\u017c s\u0142uszna, co oczywista.<\/p>\n","protected":false},"author":293,"featured_media":19068,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[7361,2018,353,849,222],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[2016,2017],"yoast_head":"\nW stron\u0119 widzialno\u015bci<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Rozwa\u017cania Micha\u0142a Sowi\u0144skiego i Katarzyny Trzeciak na marginesie wystawy Paula Klee "Making Visible" w Tate Modern.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/michal-sowinski-katarzyna-trzeciak-w-strone-widzialnosci\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/michal-sowinski-katarzyna-trzeciak-w-strone-widzialnosci#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/paul-klee-stadt-pinz-1915.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/paul-klee-stadt-pinz-1915.jpg\",\"width\":980,\"height\":592,\"caption\":\"Paul Klee, \u201eAnsicht der schwer bedrohten Stadt Pinz\u201d [\u201eWidok na powa\u017cnie zagro\u017cone miasto Pinz\u201d], 1915 (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/michal-sowinski-katarzyna-trzeciak-w-strone-widzialnosci#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/michal-sowinski-katarzyna-trzeciak-w-strone-widzialnosci\",\"name\":\"W stron\u0119 widzialno\u015bci\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/michal-sowinski-katarzyna-trzeciak-w-strone-widzialnosci#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2014-02-07T19:00:13+00:00\",\"dateModified\":\"2014-02-07T11:54:32+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/b1f2c89f714f5cc74023291dc2f42835\"},\"description\":\"Rozwa\u017cania Micha\u0142a Sowi\u0144skiego i Katarzyny Trzeciak na marginesie wystawy Paula Klee \\\"Making Visible\\\" w Tate Modern.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/michal-sowinski-katarzyna-trzeciak-w-strone-widzialnosci#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/michal-sowinski-katarzyna-trzeciak-w-strone-widzialnosci\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/michal-sowinski-katarzyna-trzeciak-w-strone-widzialnosci#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"W stron\u0119 widzialno\u015bci\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/b1f2c89f714f5cc74023291dc2f42835\",\"name\":\"Micha\u0142 Sowi\u0144ski\",\"description\":\"MICHA\u0141 SOWI\u0143SKI \u2013 doktorant na Wydziale Polonistyki UJ. Wsp\u00f3\u0142organizator wydarze\u0144 naukowych i kulturalnych, m.in. dyrektor programowy Festiwalu im. Jana B\u0142o\u0144skiego. Redaktor w wydawnictwie Ha!art. Zajmuje si\u0119 krytyk\u0105 literack\u0105, teori\u0105 i filozofi\u0105 literatury. Przygotowuje rozpraw\u0119 doktorsk\u0105 o zwi\u0105zkach literatury i ekonomii.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/michal-sowinski\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"W stron\u0119 widzialno\u015bci","description":"Rozwa\u017cania Micha\u0142a Sowi\u0144skiego i Katarzyny Trzeciak na marginesie wystawy Paula Klee \"Making Visible\" w Tate Modern.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/michal-sowinski-katarzyna-trzeciak-w-strone-widzialnosci","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/michal-sowinski-katarzyna-trzeciak-w-strone-widzialnosci#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/paul-klee-stadt-pinz-1915.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/paul-klee-stadt-pinz-1915.jpg","width":980,"height":592,"caption":"Paul Klee, \u201eAnsicht der schwer bedrohten Stadt Pinz\u201d [\u201eWidok na powa\u017cnie zagro\u017cone miasto Pinz\u201d], 1915 (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/michal-sowinski-katarzyna-trzeciak-w-strone-widzialnosci#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/michal-sowinski-katarzyna-trzeciak-w-strone-widzialnosci","name":"W stron\u0119 widzialno\u015bci","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/michal-sowinski-katarzyna-trzeciak-w-strone-widzialnosci#primaryimage"},"datePublished":"2014-02-07T19:00:13+00:00","dateModified":"2014-02-07T11:54:32+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/b1f2c89f714f5cc74023291dc2f42835"},"description":"Rozwa\u017cania Micha\u0142a Sowi\u0144skiego i Katarzyny Trzeciak na marginesie wystawy Paula Klee \"Making Visible\" w Tate Modern.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/michal-sowinski-katarzyna-trzeciak-w-strone-widzialnosci#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/michal-sowinski-katarzyna-trzeciak-w-strone-widzialnosci"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/michal-sowinski-katarzyna-trzeciak-w-strone-widzialnosci#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"W stron\u0119 widzialno\u015bci"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/b1f2c89f714f5cc74023291dc2f42835","name":"Micha\u0142 Sowi\u0144ski","description":"MICHA\u0141 SOWI\u0143SKI \u2013 doktorant na Wydziale Polonistyki UJ. Wsp\u00f3\u0142organizator wydarze\u0144 naukowych i kulturalnych, m.in. dyrektor programowy Festiwalu im. Jana B\u0142o\u0144skiego. Redaktor w wydawnictwie Ha!art. Zajmuje si\u0119 krytyk\u0105 literack\u0105, teori\u0105 i filozofi\u0105 literatury. Przygotowuje rozpraw\u0119 doktorsk\u0105 o zwi\u0105zkach literatury i ekonomii.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/michal-sowinski"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19061"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/293"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19061"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19061\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/19068"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19061"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19061"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19061"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=19061"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=19061"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}