*<\/p>\n Pod koniec 2013 roku \u0142\u00f3dzkie wydawnictwo PWSFTviT opublikowa\u0142o niespe\u0142na 400-stronicow\u0105 pierwsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 powszechnej Historii fotografii<\/em> autorstwa Lecha Lechowicza. Obejmuje ona okres stu lat \u2013 od momentu oficjalnej prezentacji wynalazku Louisa Jacquesa Daguerre\u2019a do pocz\u0105tku drugiej wojny \u015bwiatowej, kiedy sztuka awangardowa by\u0142a ju\u017c w pe\u0142ni rozwini\u0119ta. Pisana przez Lechowicza cz\u0119\u015b\u0107 druga, kt\u00f3r\u0105 otwiera prze\u0142omowy 1939 rok, si\u0119ga\u0107 ma symbolicznie ko\u0144ca XX wieku. Praca nad dwutomow\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 finansowana by\u0142a przez Narodowe Centrum Nauki jako projekt badawczy, kt\u00f3rego celem by\u0142o uwzgl\u0119dnienie w ramach \u015bwiatowej historii medium, we w\u0142a\u015bciwych proporcjach, zjawisk wyst\u0119puj\u0105cych w fotografii Europy \u015arodkowo-Wschodniej. Historia fotografii<\/em> powsta\u0142a r\u00f3wnie\u017c z potrzeby dydaktycznej, co, jak s\u0105dz\u0119, pozwala stawia\u0107 tej pozycji wysokie wymagania zar\u00f3wno merytoryczne, jak i formalne.<\/p>\n Spo\u015br\u00f3d wydanych w j\u0119zyku polskim opracowa\u0144 historii fotografii \u015bwiatowej wymieni\u0107 nale\u017cy dwa, oba b\u0119d\u0105ce t\u0142umaczeniami autor\u00f3w zachodnich. Dotychczas powa\u017cniejsz\u0105 pozycj\u0105 jest Historia fotografii \u015bwiatowej <\/em>Naomi Rosenblum z 1984 roku, przet\u0142umaczona i wydana w Polsce w roku 2005, drug\u0105 stanowi zdawkowa i w rzeczy samej \u201ema\u0142a\u201d Ma\u0142a historia fotografii<\/em> Borisa von Brauchitscha z 2002 roku, kt\u00f3ra ukaza\u0142a si\u0119 na polskim rynku wydawniczym ju\u017c dwa lata p\u00f3\u017aniej. Ponadto, warto wspomnie\u0107 o opracowaniach dotycz\u0105cych historii fotografii polskiej, stosunkowo najnowszych; w 2003 roku opublikowano Dzieje polskiej fotografii 1839-1939 <\/em>Ignacego P\u0142a\u017cewskiego (ale pierwsze wydanie ksi\u0105\u017cki ukaza\u0142o si\u0119 jako Spojrzenie w przesz\u0142o\u015b\u0107 polskiej fotografii<\/em> ju\u017c w roku 1982), a w 2010 roku Historie fotografii w Polsce 1839-1939<\/em> Adama Mazura. Ksi\u0105\u017cka Lechowicza jest zatem pierwsz\u0105 napisan\u0105 w Polsce powszechn\u0105 histori\u0105 fotografii, a r\u00f3wnocze\u015bnie jedn\u0105 z niewielu dost\u0119pnych na naszym rynku wydawniczym ksi\u0105\u017cek z tego zakresu. Wobec takiej sytuacji pierwsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 opracowania Lechowicza zestawi\u0107 mo\u017cna w\u0142a\u015bciwie tylko z polskim t\u0142umaczeniem\u00a0Historii fotografii \u015bwiatowej <\/em>Rosenblum. O tym przek\u0142adzie nie pisano zbyt wiele \u2013 proponuj\u0119 zatem, \u017ceby niniejsza recenzja mia\u0142a charakter por\u00f3wnawczy. Sk\u0142oni\u0142y mnie do tego r\u00f3wnie\u017c znacz\u0105ce r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy obiema historiami, kt\u00f3re stanowi\u0107 mog\u0105 dobr\u0105 odpowied\u017a na pytanie o sens podj\u0119tej przez Lechowicza pracy.<\/p>\n **<\/p>\n Komentarze dotycz\u0105ce ksi\u0105\u017cki Rosenblum warto podzieli\u0107 na dwie grupy, pierwsza odnosi si\u0119 do tekstu w\u0142a\u015bciwego, natomiast druga \u2013 do polskiego przek\u0142adu oraz jego redakcji.<\/p>\n Spore zastrze\u017cenia wzbudza stosowanie przez autork\u0119 r\u00f3wnolegle dw\u00f3ch porz\u0105dk\u00f3w j\u0119zykowych \u2013 opisowego (deskrypcyjnego) i oceniaj\u0105cego. W rezultacie publikacja nie jest ani historyczn\u0105 prac\u0105 naukow\u0105, ani eseistyk\u0105. Sformu\u0142owania o charakterze normatywnym i warto\u015bciuj\u0105cym, na dodatek stosowane raczej w mowie potocznej (pozostawione w t\u0142umaczeniu), rzucaj\u0105 do\u015b\u0107 niekorzystne \u015bwiat\u0142o na warsztat pracy autorki. W ksi\u0105\u017cce przeczyta\u0107 mo\u017cna bowiem o \u201echorej wra\u017cliwo\u015bci\u201d, \u201eporuszaniu si\u0119 w kr\u00f3lestwie mistyki\u201d, \u201ebanalnych panoramach [Stephena] Shore\u2019a\u201d, wzajemnym \u201eodgapianiu\u201d rozwi\u0105za\u0144 formalnych przez fotograf\u00f3w czy \u201eniezbyt atrakcyjnych wizualnie\u201d, \u201ebanalnych\u201d i \u201epustych\u201d zdj\u0119ciach. Dezaprobata Rosenblum wzgl\u0119dem niekt\u00f3rych postaw tw\u00f3rczych jest przy tym zbyt wyra\u017anie odczuwalna, tymczasem opracowanie historyczne tego typu powinno by\u0107 pisane j\u0119zykiem neutralnym, relacjonuj\u0105cym fakty. Niezrozumia\u0142e s\u0105 ponadto niekt\u00f3re zabiegi edytorskie, jak na przyk\u0142ad umieszczenie zdj\u0119cia Waltera Rosenbluma z 1980 roku w rozdziale Dokumentacja spo\u0142eczna do roku 1945<\/em>. W ksi\u0105\u017cce jest r\u00f3wnie\u017c troch\u0119 b\u0142\u0119d\u00f3w merytorycznych \u2013 przedstawiaj\u0105c fotograf\u00f3w polskich i rosyjskich, autorka wymienia Rosjanina i Ukraink\u0119. Zadeklarowana przez Lechowicza potrzeba wywa\u017cenia proporcji zjawisk w fotografii \u015bwiatowej, wraz z wpisaniem dzia\u0142a\u0144 artyst\u00f3w polskich w szerszy kontekst historii tego medium, staje si\u0119 zrozumia\u0142a, gdy zliczymy polskich fotograf\u00f3w wymienianych u Rosenblum. S\u0105 to: Awit Szubert, Marian i Witold Dederko, Andrzej Lachowicz, Henryk Mikolasch, Kazimierz Podsadecki i Mieczys\u0142aw Szczuka. Na tym lista si\u0119 niestety ko\u0144czy.<\/p>\n W\u0105tpliwo\u015bci wzbudza r\u00f3wnie\u017c spos\u00f3b, w jaki umieszczone zosta\u0142y w ksi\u0105\u017cce liczne cudze wypowiedzi. Osadzone s\u0105 w tek\u015bcie i wyr\u00f3\u017cnione cudzys\u0142owami, ale najcz\u0119\u015bciej bez podania autora przytaczanych s\u0142\u00f3w \u2013 \u017ar\u00f3d\u0142o jest wskazane, ale tylko w przypisie ko\u0144cowym. Czytaj\u0105c tekst mo\u017cna wi\u0119c \u0142atwo nie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce cytowane wypowiedzi maj\u0105 autor\u00f3w innych ni\u017c omawiani fotografowie .<\/p>\n Niestety do przek\u0142adu i polskiej redakcji r\u00f3wnie\u017c mo\u017cna mie\u0107 spore zastrze\u017cenia. Historia fotografii \u015bwiatowej <\/em>obfituje w niezr\u0119czne pleonazmy, zaskakuj\u0105c\u0105 ilo\u015b\u0107 b\u0142\u0119d\u00f3w ortograficznych i interpunkcyjnych. Obszerny skorowidz jest cz\u0119sto bezu\u017cyteczny \u2013 podane w nim numery stron nie zgadzaj\u0105 si\u0119 z tre\u015bci\u0105 ksi\u0105\u017cki. Najpowa\u017cniejszy jednak problem to b\u0142\u0119dy w imionach i nazwiskach fotograf\u00f3w. Jewgienij Cha\u0142dej zosta\u0142 Jefimem Chaldejem czyli po polsku Eufemiuszem zamiast, poprawnie \u2013 Eugeniuszem. Niestety b\u0142\u0119dne imi\u0119 znalaz\u0142o si\u0119 nie tylko w tek\u015bcie g\u0142\u00f3wnym, ale r\u00f3wnie\u017c w skorowidzu. Dziwi\u0105 liter\u00f3wki w postaci \u201eAnnie Liebovitz\u201d, \u201ePholippe Halsman\u201d, \u201eMarry Ellen Mark\u201d, \u201eGraciela Iturbride\u201d, \u201eAlfred Steglietz\u201d czy \u201eYosuf Karsh\u201d. Oczywi\u015bcie w niespe\u0142na 700-stronicowej ksi\u0105\u017cce takie niedoci\u0105gni\u0119cia maj\u0105 prawo czasem wyst\u0119powa\u0107, ale nie w takiej skali (np. na s\u0105siaduj\u0105cych stronach 562-563 znalaz\u0142em 6 b\u0142\u0119d\u00f3w w nazwiskach). Ra\u017c\u0105co wygl\u0105daj\u0105 te\u017c b\u0142\u0119dnie przenoszone wyrazy, przypisy stawiane po kropce zamykaj\u0105cej zdanie, stosowanie niepowa\u017cnie brzmi\u0105cego terminu \u201escenki\u201d do okre\u015blenia sceny, kadru, przedstawienia, aran\u017cacji itp. Dezorientuj\u0105ce jest r\u00f3wnie\u017c nadu\u017cywanie cudzys\u0142ow\u00f3w, czasem trzeba domy\u015bla\u0107 si\u0119, czy jest on zb\u0119dny czy mo\u017ce jednak s\u0142u\u017cy\u0107 mia\u0142 za ironiczne przywo\u0142anie danego poj\u0119cia. Niekonsekwentnie, a czasem po prostu b\u0142\u0119dnie, stosowane s\u0105 niekt\u00f3re terminy, np. na okre\u015blenie dzia\u0142a\u0144 artyst\u00f3w zwi\u0105zanych z estetyk\u0105 secesji u\u017cywa si\u0119 sformu\u0142owania \u201eruch secesjonistyczny\u201d, kt\u00f3ry \u2013 nale\u017c\u0105c do j\u0119zyka politologii, a nie historii sztuki \u2013 oznacza d\u0105\u017cenia separatystyczne. Jest to zatem niepotrzebna niejednoznaczno\u015b\u0107 terminologiczna. W Historii fotografii \u015bwiatowej <\/em>stosuje si\u0119 ponadto wymiennie i bez \u015bwiadomego rozr\u00f3\u017cnienia okre\u015blenia fotograf i fotografik. Szkoda, \u017ce nie wyja\u015bnia si\u0119 przy tym (pod wzgl\u0119dem lingwistycznym typowo polskiej) koncepcji Jana Bu\u0142haka.<\/p>\n Historia fotografii \u015bwiatowej <\/em>to jednak pod wieloma wzgl\u0119dami wa\u017cna i warto\u015bciowa publikacja. Dzi\u0119ki \u015bwietnej jako\u015bci ilustracji i lu\u017anej formie tekstowej, traktowa\u0142bym j\u0105 bardziej jako obszerny album fotograficzny z autorskim komentarzem, ni\u017c jako prawdziw\u0105 histori\u0119 fotografii. Bezwzgl\u0119dnie przyda\u0142aby si\u0119 jej jednak gruntowna korekta i rzetelnie przeprowadzona redakcja.<\/p>\n ***<\/p>\n![\"Lech](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/lech-lechowicz-historia-fotografii-1839-1939-002-540x493.jpg\" "\\"Lech")
<\/a>![\"Lech](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/lech-lechowicz-historia-fotografii-1839-1939-012-80x80.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t![\"Lech](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/lech-lechowicz-historia-fotografii-1839-1939-011-80x80.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t![\"Lech](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/lech-lechowicz-historia-fotografii-1839-1939-010-80x80.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t![\"Lech](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/lech-lechowicz-historia-fotografii-1839-1939-009-80x80.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t![\"Lech](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/lech-lechowicz-historia-fotografii-1839-1939-008-80x80.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t![\"Lech](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/lech-lechowicz-historia-fotografii-1839-1939-007-80x80.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t![\"Lech](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/lech-lechowicz-historia-fotografii-1839-1939-006-80x80.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t![\"Lech](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/lech-lechowicz-historia-fotografii-1839-1939-005-80x80.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t![\"Lech](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/lech-lechowicz-historia-fotografii-1839-1939-004-80x80.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t![\"Lech](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/lech-lechowicz-historia-fotografii-1839-1939-003-80x80.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t![\"Lech](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/lech-lechowicz-historia-fotografii-1839-1939-002-80x80.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t![\"Lech](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/lech-lechowicz-historia-fotografii-1839-1939-001-80x80.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t![\"Lech](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/lech-lechowicz-historia-fotografii-1839-1939-001-540x331.jpg\" "\\"Lech")
<\/a>
![\"Lech](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/lech-lechowicz-historia-fotografii-1839-1939-005-540x405.jpg\" "\\"Lech")
<\/a>