{"id":20228,"date":"2014-03-07T18:00:59","date_gmt":"2014-03-07T17:00:59","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=20228"},"modified":"2020-09-01T13:08:01","modified_gmt":"2020-09-01T12:08:01","slug":"pawel-brzezek-nie-moge-powtorzyc-przeszlosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-nie-moge-powtorzyc-przeszlosci","title":{"rendered":"Powtarzanie przesz\u0142o\u015bci"},"content":{"rendered":"

 <\/p>\n

Najsilniejsze trendy 2013 roku wyznaczone zosta\u0142y przez sentyment, przez t\u0119sknot\u0119 za przesz\u0142o\u015bci\u0105, ujawniaj\u0105c\u0105 si\u0119 najmocniej w estetyce retro, kt\u00f3rej popularno\u015b\u0107 mia\u0142a w minionym roku swoje apogeum. Hollywoodzka superekranizacja Wielkiego Gatsbiego<\/em>, sprawi\u0142a \u017ce najwi\u0119ksze gwiazdy przebra\u0142y si\u0119 w stylizacje z epoki, a d\u017awi\u0119ki jazzu i fokstrota pojawi\u0142y si\u0119 nawet w kawa\u0142kach hip-hopowych braci z Miami. Z czego wynika ten fenomen odwrotu do przesz\u0142o\u015bci? Sam nie wiem, mam jednak pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce literackie premiery 2013 na polskim rynku wydawniczym ten trend tylko potwierdzaj\u0105. A z pewno\u015bci\u0105 wiele z nich.<\/p>\n

Tworz\u0105c poni\u017csze zestawienie najwa\u017cniejszych ksi\u0105\u017cek minionego roku, pos\u0142u\u017cy\u0142em si\u0119 czysto subiektywnym kluczem swoich w\u0142asnych wybor\u00f3w czytelniczych, zatem nie zamierzam ro\u015bci\u0107 sobie prawa do orzekania o sko\u0144czono\u015bci i nieomylno\u015bci tych dziesi\u0119ciu pozycji. S\u0105 na tej li\u015bcie ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3re powinny znale\u017a\u0107 si\u0119 w ka\u017cdym tego typu rankingu, je\u015bli autor takowego nie chcia\u0142by narazi\u0107 si\u0119 na \u015bmieszno\u015b\u0107, s\u0105 te\u017c ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3re stanowi\u0105 moje osobiste odkrycia, przygody, kt\u00f3re w zesz\u0142ym roku poszerzy\u0142y moje literackie horyzonty. Kolejno\u015b\u0107 pozycji na poni\u017cszej li\u015bcie ma charakter zupe\u0142nie przypadkowy i nieprzewidywalny, jak pijacka awantura na przyj\u0119ciu u Jaya Gatsbiego.<\/p>\n

\"Witold<\/a>
Witold Gombrowicz, \u201eKronos\u201d, Wydawnictwo Literackie, 2013 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)<\/figcaption><\/figure>\n

1.<\/p>\n

Oboj\u0119tny na wszelkie zasady budowania napi\u0119cia, zaczynam swoje zestawienie od miejsca pierwszego, kt\u00f3re obsadzone jest jednak \u2013 wbrew moim wcze\u015bniejszym zapewnieniom \u2013 w spos\u00f3b zupe\u0142nie nieprzypadkowy. To zaszczytne miejsce musia\u0142 zaj\u0105\u0107 Kronos<\/em> Witolda Gombrowicza<\/strong>, ksi\u0105\u017cka, na kt\u00f3r\u0105 niekt\u00f3rzy czekali ca\u0142e swoje \u017cycie. 34 lata po \u015bmierci autora dostajemy do r\u0105k jego ostatnie dzie\u0142o, pami\u0119tnik intymny, jak sam go nazywa\u0142, kt\u00f3ry jest r\u00f3wnocze\u015bnie absolutnie genialnym literackim \u017cartem, postmodernistycznym patchworkiem, z\u0142o\u017conym z samych prawie przypis\u00f3w, prowadz\u0105cych nas za r\u0119k\u0119 przez intymnie hermetyczny tekst; jest to r\u00f3wnocze\u015bnie metafizycznie przejmuj\u0105ca opowie\u015b\u0107 o mijaj\u0105cym czasie.<\/p>\n

Legendarny ju\u017c utw\u00f3r, o kt\u00f3rym wtajemniczeni wiedzieli od kilkudziesi\u0119ciu lat, otoczony by\u0142 mitem \u2013 mia\u0142 by\u0107 szokuj\u0105cy, kontrowersyjny, mia\u0142 ujawni\u0107 wszystkie najciemniejsze zakamarki osobowo\u015bci Gombrowicza. Tropiciele taniej sensacji musieli jednak poczu\u0107 rozczarowanie \u2013 mo\u017ce i autor Ferdydurke<\/em> przyzna\u0142 si\u0119 do homoseksualnych przyg\u00f3d, ale pikanterii w tym nie ma \u017cadnej; zwyk\u0142e wyliczenie imion, chocia\u017c nie zawsze sam autor je pami\u0119ta\u0142.<\/p>\n

To, co czyni Kronosa<\/em> dzie\u0142em absolutnym jest fakt, \u017ce pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 \u017cyw\u0105 materi\u0105 \u017cycia, ukoronowa\u0142 Gombrowicz swoje literackie i filozoficzne poszukiwania. To, co w Kosmosie<\/em> wy\u0142o\u017cy\u0142 za pomoc\u0105 literackiej fikcji, w Kronosie<\/em> \u015bledzi na faktach z w\u0142asnej biografii. W ge\u015bcie szalonego naukowca Gombrowicz przeprowadza ostateczny eksperyment na samym sobie. Kronos<\/em> jest pr\u00f3b\u0105 opisania \u017cycia, w\u0142asnej intymnej rzeczywisto\u015bci, takiej jaka ona by\u0142a. Bez stylizacji, autoprezentacji \u2013 same fakty. W ten spos\u00f3b otrzymujemy rewers\u00a0Dziennika<\/em>, kt\u00f3ry znamy ju\u017c od wielu lat, od wielu lat analizujemy.<\/p>\n

W Kosmosie<\/em> Gombrowicz pokaza\u0142 nam metod\u0119, jak \u015bledzi\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107, jak wydobywa\u0107 z niej sens, na co zwraca\u0107 uwag\u0119. Zostawia jedynie \u015blady, zastawia pu\u0142apki, projektuje myl\u0105ce tropy. Kronos<\/em> jest testem, kt\u00f3ry ma sprawdzi\u0107, czy odrobili\u015bmy lekcj\u0119 z Gombrowicza. Czytelnik zostaje zaproszony do Gry. W przypisach do \u201esurowego\u201d tekstu dziennika obserwowa\u0107 mo\u017cemy zmagania redaktor\u00f3w, a przede wszystkim zmagania Rity, \u017cony Gombrowicza, kt\u00f3rzy tak\u017ce zostali wci\u0105gni\u0119ci w t\u0119 rozgrywk\u0119, zmuszeni do rozwi\u0105zywania detektywistycznej zagadki, pozostawionej przez ironicznie u\u015bmiechni\u0119tego W.<\/p>\n

2.<\/p>\n

Drugie miejsce w moim zestawieniu r\u00f3wnie\u017c nale\u017cy si\u0119 detektywistycznemu krymina\u0142owi \u2013 bo podobnie jak Kronos<\/em>, tak i Ostatnie rozdanie <\/em>Wies\u0142awa My\u015bliwskiego<\/strong>, zmusza czytelnika (i samego bohatera) do rozwi\u0105zania zagadki. Jedynym dowodem w sprawie jest tutaj notes zawieraj\u0105cy nazwiska, adresy i numery telefon\u00f3w, zapisywane przez bohatera skrupulatnie, przez niemal ca\u0142e \u017cycie. Wydawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o, \u017ce dzi\u0119ki takiemu dowodowi mo\u017cna z\u0142apa\u0107 egzystencj\u0119 na gor\u0105cym uczynku, nie ma mo\u017cliwo\u015bci matactwa, krzywoprzysi\u0119stwa.<\/p>\n

\"Wies\u0142aw<\/a>
Wies\u0142aw My\u015bliwski, \u201eOstatnie rozdanie\u201d, wyd. Znak, 2013 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)<\/figcaption><\/figure>\n

Ale niestety i w tym przypadku fakty okazuj\u0105 si\u0119 niewystarczaj\u0105ce \u2013 bohater pr\u00f3buj\u0105cy zdefiniowa\u0107 swoje \u017cycie, u\u015bwiadamia sobie, \u017ce nie jest ono sum\u0105 zdarze\u0144, spisem spotkanych os\u00f3b czy przeprowadzonych rozm\u00f3w. Kiedy podejmujemy si\u0119 wysi\u0142ku podsumowania w\u0142asnej egzystencji, skazani jeste\u015bmy na pora\u017ck\u0119 \u2013 wszelkie konstrukcje rozpadn\u0105 si\u0119, jak zmaltretowany i wype\u0142niony do granic mo\u017cliwo\u015bci notes, kt\u00f3ry przechowuje si\u0119 tylko si\u0142\u0105 przyzwyczajenia, a jego integralno\u015b\u0107 jest kwesti\u0105 sparcia\u0142ego kawa\u0142ka gumy.<\/p>\n

Tajemnicza ni\u0107 porozumienia mi\u0119dzy My\u015bliwskim a Gombrowiczem zmusza do refleksji. Oba te g\u0142osy nie maj\u0105 oczywi\u015bcie nic wsp\u00f3lnego z obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 aktualnie \u201eretromani\u0105\u201d, ale ich popularno\u015b\u0107 i odniesiony sukces wskazuj\u0105 na ogromn\u0105 potrzeb\u0119 introspekcji, wgl\u0105du w siebie i w to, sk\u0105d przychodz\u0119. Mimowolnie uderzaj\u0105 we wszechobecn\u0105 \u201eaktualno\u015b\u0107\u201d \u017cycia, w wymuszane przez massmedia i media spo\u0142eczno\u015bciowe \u017cycie na bie\u017c\u0105co, on-line, live, w kt\u00f3rym nie ma miejsca na nieaktualne wiadomo\u015bci.<\/p>\n

3.<\/p>\n

Pozostaj\u0105c w tematyce kryminalnej, ale nieco l\u017cejszej, na trzecim i czwartym miejscu postanowi\u0142em obsadzi\u0107 autork\u0119, kt\u00f3r\u0105 zakwalifikowa\u0107 mog\u0119 do swoich zesz\u0142orocznych odkry\u0107, ale odkry\u0107 na tyle spektakularnych, \u017ce Agnieszka Wolny-Hamka\u0142o<\/strong> zas\u0142uguje na wnikliwe przes\u0142uchanie. W Za\u0107mieniu<\/em><\/strong> autorka obsadza bohaterk\u0119 w roli ekspolicjantki, kt\u00f3ra po przekwalifikowaniu si\u0119 na head-hunterk\u0119<\/em> w wydawnictwie literackim, staje si\u0119 tropicielk\u0105 najwi\u0119kszej zbrodni, z jak\u0105 do tej pory przysz\u0142o si\u0119 jej zmierzy\u0107 \u2013 t\u0105 zbrodni\u0105 jest wsp\u00f3\u0142czesna polska literatura.<\/p>\n

\"Agnieszka<\/a>
Agnieszka Wolny-Hamka\u0142o, \u201eZa\u0107mienie\u201d, wyd. Czarne, 2013 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)<\/figcaption><\/figure>\n

Jest to ksi\u0105\u017cka zabawna. W inteligentny spos\u00f3b prezentuje s\u0142abo\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnych polskich literat\u00f3w, wy\u015bmiewa ich bufonad\u0119 i pretensjonalno\u015b\u0107, ale te\u017c z zaci\u0119ciem \u015bledzi wykroczenia j\u0119zykowe \u2013 wszystkie te smaczki prosto z ulicy, kt\u00f3re wkradaj\u0105 si\u0119 na literackie salony, tworz\u0105 pi\u0119kny, bo dynamiczny, obraz wsp\u00f3\u0142czesnej polszczyzny. Autorka doskonale radzi sobie z wykorzystywaniem tego dynamizmu \u2013 do tej pory zajmuj\u0105c si\u0119 g\u0142\u00f3wnie poezj\u0105, w wyra\u017any spos\u00f3b wypracowa\u0142a sobie j\u0119zykowy s\u0142uch absolutny, kt\u00f3rym obdarza swoj\u0105 bohaterk\u0119.<\/p>\n

R\u00f3wnie\u017c w Za\u0107mieniu<\/em> mamy \u015blady i znaki do prze\u015bledzenia. Tym razem s\u0105 to jednak symbole, kt\u00f3rymi \u017cywi si\u0119 kultura masowa \u2013 a wi\u0119c historie kuriozalne, absurdalne i obrazoburcze, takie, kt\u00f3re zawieraj\u0105 wystarczaj\u0105co du\u017co pikanterii, \u017ceby wywo\u0142a\u0107 skandal.<\/p>\n

4.<\/p>\n

Czwarte miejsce tego zestawienia postanowi\u0142em po\u015bwi\u0119ci\u0107 Agnieszce Wolny-Hamka\u0142o<\/strong> w wersji lirycznej, bo jest to autorka o niesamowitej przedsi\u0119biorczo\u015bci artystycznej\u00a0\u2013\u00a0wydanie tomiku poezji i powie\u015bci w jednym roku nie by\u0142o dla niej problemem. Borderline<\/em>, <\/em><\/strong>b\u0119d\u0105c mini-tomikiem, zawiera zaledwie dwadzie\u015bcia kr\u00f3tkich utwor\u00f3w, jest Za\u0107mieniem<\/em> skondensowanym, zamkni\u0119tym w poetyckiej pigu\u0142ce. Nie jest to jednak zarzut monotematyczno\u015b\u0107, ale raczej docenienie artystycznej konsekwencji.<\/p>\n

Wiersze autorki to kr\u00f3tkie uderzenia, celne i wymowne. Podobnie jak bohaterka powie\u015bci \u0142owi\u0105ca histori\u0119, tak samo bohaterka liryczna uprawia zbieractwo (liryczne). Kolekcjonuje przedmioty, cz\u0119sto \u015bmieci i komponuje z nich konstrukcje filozoficzne. Okazuje si\u0119, \u017ce te symboliczne performanse s\u0105 okazj\u0105 do wyra\u017cania skomplikowanych uk\u0142ad\u00f3w rzeczywisto\u015bci. Ten aspekt tw\u00f3rczo\u015bci poetki odsy\u0142a znowu do Gombrowicza i jego Kosmosu<\/em> \u2013 powieszonego kota, wbitego gwo\u017adzia, p\u0119kni\u0119cia na suficie, tworz\u0105cych konstelacj\u0119 nieopisywalnej w inny spos\u00f3b rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n

5.<\/p>\n

Pozostaj\u0105c w obszarze liryki, zestawienie to chcia\u0142bym uzupe\u0142ni\u0107 zbiorem poetyckim, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 najwcze\u015bniej z tutaj wymienianych, a mianowicie ju\u017c w styczniu 2013 roku. Rado\u015bci <\/em>Grzegorza Kwiatkowskiego<\/strong> tworz\u0105 nieko\u0144cz\u0105cy si\u0119 dialog z przesz\u0142o\u015bci\u0105, oddaj\u0105 g\u0142os tym, kt\u00f3rych \u017cycie uciszy\u0142o, na kt\u00f3rych martwych twarzach, w opozycji do ironicznego tytu\u0142u zbioru, rado\u015b\u0107 nie go\u015bci.<\/p>\n

\"Grzegorz<\/a>
Grzegorz Kwiatkowski, \u201eRado\u015bci\u201d, wyd. Biuro Literackie, 2013 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)<\/figcaption><\/figure>\n

Nie jest to debiut tego autora, a kontynuacja podejmowanej ju\u017c wcze\u015bniej tematyki, b\u0119d\u0105cej polemik\u0105 z okrutnym i bezlitosnym losem cz\u0142owieka, zapo\u015bredniczon\u0105 w literackim nawi\u0105zaniu do zbioru Edgara Lee Mastera Umarli ze Spoon River.<\/em> Je\u015bli pozosta\u0107 przy stosowanej ju\u017c przeze mnie tutaj kryminalnej semantyce, Kwiatkowski zaskar\u017ca do trybuna\u0142u poezji prawa rz\u0105dz\u0105ce \u017cyciem, a na \u015bwiadk\u00f3w powo\u0142uje swoich bohater\u00f3w, kt\u00f3rzy sk\u0142adaj\u0105c swoje zeznania, dokumentuj\u0105 zbrodni\u0119 codzienno\u015bci. \u015amier\u0107 i cierpienie jest w Rado\u015bciach <\/em>cz\u0119\u015bci\u0105 krajobrazu. Historiografia wed\u0142ug Kwiatkowskiego opiera si\u0119 na pa\u015bmie ludzkiego nieszcz\u0119\u015bcia, a naturalno\u015b\u0107 okrucie\u0144stwa nie jest jedynie domen\u0105 czasu wojny (chocia\u017c mamy w zbiorze wiersz, b\u0119d\u0105cy \u015bwiadectwem Dory \u2013 \u017cydowskiej dziewczynki, kt\u00f3rej odpi\u0142owano g\u0142ow\u0119), ale objawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w codziennej rutynie, w s\u0142owach przeci\u0119tnych ludzi (\u201emieli\u015bmy czw\u00f3rk\u0119 dzieci \/ jedno z zespo\u0142em Downa \/ ale dobry B\u00f3g zabra\u0142 je z tego \u015bwiata \/ nim uko\u0144czy\u0142o czterna\u015bcie lat\u201d).<\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

6.<\/p>\n

R\u00f3wnie\u017c Kwik <\/em>Piotra Macierzy\u0144skiego<\/strong> jest \u015bwiadectwem z\u0142o\u017conym przez przedstawiciela gin\u0105cego (w 2013 roku) gatunku. Tym razem g\u0142os zosta\u0142 oddany samcowi, m\u0119skiemu szowini\u015bcie, kt\u00f3ry dodatkowo jest poet\u0105, ma wi\u0119c pe\u0142n\u0105 i przygniataj\u0105c\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 czekaj\u0105cej go zag\u0142ady. Bohater sam siebie nazywa \u015bwini\u0105, ostentacyjnie kwiczy, blu\u017ani i p\u0142awi si\u0119 w bagnie swojej upad\u0142ej m\u0119sko\u015bci. Kwik<\/em> jest oczywist\u0105 prowokacj\u0105, wzi\u0119t\u0105 w nawias przez banalne sk\u0105din\u0105d stwierdzenie, \u017ce \u201efacet to \u015bwinia\u201d, b\u0119d\u0105ce wyrazem przyj\u0119cia tej maski z dobrodziejstwem, nomen omen, inwentarza.<\/p>\n

\"Piotr<\/a>
Piotr Macierzy\u0144ski, \u201eKwik\u201d, wyd. Ha!art, 2013 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)<\/figcaption><\/figure>\n

Kwik<\/em> jest wi\u0119c wyrazem tak typowego dla ostatnich lat sentymentu, t\u0119sknoty za przesz\u0142o\u015bci\u0105 \u2013 w tym przypadku jest to resentyment za bezkompromisow\u0105 m\u0119sko\u015bci\u0105, z czas\u00f3w kiedy w dobrym tonie by\u0142o przeklinanie, picie i wyrywanie panienek, kt\u00f3re nie miota\u0142y oskar\u017ceniami: \u201ealkoholik! seksista! syndrom Piotrusia Pana!\u201d. Nie jest to jednak wyraz reakcyjnego szowinizmu i patriarchatu, to wyraz niepokoju zwi\u0105zanego z przebudow\u0105 rzeczywisto\u015bci, w kt\u00f3rej kobiety i coraz lepiej zorganizowane mniejszo\u015bci seksualne ju\u017c si\u0119 odnalaz\u0142y, a m\u0119\u017cczyzna obudzi\u0142 si\u0119 z r\u0119k\u0105 w nocniku.<\/p>\n

7.<\/p>\n

Mijaj\u0105cy rok by\u0142 bardzo owocny je\u015bli chodzi o rozmontowywanie utartych schemat\u00f3w. Demaskowanie mechanizm\u00f3w polsko\u015bci, tak lubiane przez Gombrowicza, nie straci\u0142o nic ze swojej si\u0142y literackiego ra\u017cenia, czego niepodwa\u017calnym dowodem jest przyznanie Paszportu Polityki 2013 Ziemowitowi Szczerkow<\/strong>i za Przyjdzie Mordor i nas zje,<\/em><\/strong> ksi\u0105\u017ck\u0119 jedyn\u0105 w swoim rodzaju. Jest ona bowiem w istocie raportem o polskim postkolonializmie, kt\u00f3ry najpe\u0142niej realizujemy w kontek\u015bcie naszego najbli\u017cszego (pod wzgl\u0119dem kulturowym) wschodniego s\u0105siada \u2013 Ukrainy.<\/p>\n

\"Ziemowit<\/a>
Ziemowit Szczerek, \u201ePrzyjdzie Mordor i nas zje\u201d, wyd. Ha!art, 2013 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)<\/figcaption><\/figure>\n

Ksi\u0105\u017cka jest zbiorem opowie\u015bci o podr\u00f3\u017cach po Ukrainie, nie ma jednak nic wsp\u00f3lnego z wycieczk\u0105 krajoznawcz\u0105 \u2013 jest g\u0142\u0119bok\u0105, cz\u0119sto bardzo gorzk\u0105, chocia\u017c podan\u0105 w zabawny spos\u00f3b, relacj\u0105 z polsko-ukrai\u0144skiego pogranicza, z polsko\u015bci odbijanej w ukrai\u0144skim lustrze i ukrai\u0144sko\u015bci, widzianej przez pryzmat Polaka \u201ePolska od morza do morza\u201d. Nie jest to dla nas pozytywna ocena, tym bardziej warto zmierzy\u0107 si\u0119 z tymi oskar\u017ceniami i rozliczy\u0107 si\u0119 z w\u0142asnych win i przest\u0119pstw, zw\u0142aszcza, \u017ce bez takiego rozliczenia nie jeste\u015bmy w stanie obiektywnie patrze\u0107 na aktualne wydarzenia na Ukrainie, a zryw Euromajdanu b\u0119dziemy dalej traktowa\u0107 z protekcjonaln\u0105 wy\u017cszo\u015bci\u0105, albo pod dyktando fobii i zadawnionych uraz\u00f3w.<\/p>\n

8.<\/p>\n

Koniec drugiej dekady XXI wieku przyni\u00f3s\u0142 te\u017c rozmontowanie kolejnego mitu, w kt\u00f3ry sk\u0142onni byli\u015bmy wierzy\u0107 ostatnie kilkadziesi\u0105t lat \u2013 mitu Zachodu jako gwaranta dobrobytu i pomy\u015blno\u015bci. Literacko temat ten zosta\u0142 wykorzystany przez \u0141ukasza Orbitowskiego<\/strong> w Szcz\u0119\u015bliwej Ziemi<\/em><\/strong>. Autor przedstawia pokolenie trzydziestolatk\u00f3w, pisze o ich rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3ra jest zrealizowanym marzeniem ich rodzic\u00f3w i dziadk\u00f3w, ale dla nich jest miejscem najgorszym z mo\u017cliwych. Bankructwo kolejnej ziemi obiecanej.<\/p>\n

\"\u0141ukasz<\/a>
\u0141ukasz Orbitowski, \u201eSzcz\u0119\u015bliwa ziemia\u201d, wyd. Sine Qua Non, 2013 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)<\/figcaption><\/figure>\n

Brak mi\u0142o\u015bci, pustka, wykorzenienie, bezideowo\u015b\u0107 i wype\u0142nianie \u017cycia nabywaniem prawa w\u0142asno\u015bci do kolejnych przedmiot\u00f3w, w naturalny spos\u00f3b prowadzi do reakcji \u2013 odwrotu od rzeczywisto\u015bci i ucieczki w przesz\u0142o\u015b\u0107, we wspomnienia \u2013 \u015bwiat dzieci\u0119cej i m\u0142odzie\u0144czej naturalno\u015bci, przyja\u017ani, prawdziwo\u015bci. To tam \u017cy\u0142o si\u0119 naprawd\u0119 \u2013 teraz to tylko fikcja, symulacja i udawanie.<\/p>\n

9.<\/p>\n

O\u015bci <\/em>Ignacego Karpowicza <\/em><\/strong>dope\u0142niaj\u0105 w znacznym stopniu wizj\u0119 Orbitowskiego. Tym razem jednak wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 i jej problemy wpl\u0105tane zosta\u0142y w postnowoczesn\u0105 orgi\u0119 wyobra\u017ani autora, kt\u00f3ry w charakterystyczny dla siebie spos\u00f3b ka\u017ce swoim bohaterom wchodzi\u0107 w najr\u00f3\u017cniejsze i najdziwniejsze relacje z innymi bohaterami, stawia ich w absurdalnych sytuacjach i ka\u017ce podejmowa\u0107 irracjonalne decyzje. Wszystkie te zabiegi sprawiaj\u0105 jednak, \u017ce \u2013 w przedziwny spos\u00f3b \u2013 odkrywamy w tym szale\u0144stwie siebie, swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 walk\u0119 z rzeczywisto\u015bci\u0105 i wsp\u00f3\u0142czesnymi realiami.<\/p>\n

\"Ignacy<\/a>
Ignacy Karpowicz, \u201eO\u015bci\u201d, Wydawnictwo Literackie, 2013 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)<\/figcaption><\/figure>\n

Karpowicz w 2013 roku przepu\u015bci\u0142 ofensyw\u0119 na polski rynek wydawniczy. Poza O\u015bciami<\/em> wydanymi w czerwcu, w tym samym miesi\u0105cu wznowione zosta\u0142o tak\u017ce wydane jego debiutu literackiego \u2013 powie\u015bci Nie-halo<\/em>, a ju\u017c we wrze\u015bniu do ksi\u0119gar\u0144 trafi\u0142 Cud<\/em> \u2013 kolejna powie\u015b\u0107 autora, historia mi\u0142o\u015bci niemo\u017cliwej, bo przekraczaj\u0105cej granic\u0119 \u017cycia i \u015bmierci. Nie da si\u0119 ukry\u0107, \u017ce rok 2013 by\u0142 dla autora Balladyn i Romans\u00f3w<\/em> rokiem szczeg\u00f3lnej weny tw\u00f3rczej i \u017cyczy\u0107 mo\u017cna sobie jedynie, \u017ceby w 2014 ta passa si\u0119 powt\u00f3rzy\u0142a.<\/p>\n

10.<\/p>\n

Na zako\u0144czenie tego zestawienia zostawi\u0142em Obscenariusz <\/em>Wojciecha Kuczoka<\/strong>. Podobnie jak w przypadku miejsca pierwszego i ten wyb\u00f3r nie jest przypadkowy. Obscenariusz<\/em> bowiem zawiera w sobie wszystkie g\u0142\u00f3wne nurty, kt\u00f3re \u2013 wed\u0142ug mnie \u2013 by\u0142y tak charakterystyczne dla 2013 roku. Z jednej strony t\u0119sknota za przesz\u0142o\u015bci\u0105, nostalgia za czasami naturalno\u015bci i niczym nieposkromionej pasji \u017cycia, a z drugiej strony g\u0142\u00f3d plotki, aktualno\u015bci, wszystkiego co skandaliczne, nadaj\u0105ce si\u0119 do publikacji na Pudelku.<\/p>\n

\"Wojciech<\/a>
Wojciech Kuczok, \u201eObscenariusz\u201d, wyd. WAB, 2013 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)<\/figcaption><\/figure>\n

Obscenariusz<\/em> taki w\u0142a\u015bnie jest. Tworzy zestaw pikantnych opowie\u015bci o ludziach znanych i cenionych, dla kt\u00f3rych \u015al\u0105sk by\u0142 miejscem, w kt\u00f3rym oddawali si\u0119 uciechom cielesnym i intelektualnym. Najnowsza ksi\u0105\u017cka Kuczoka ma du\u017ce znaczenie mitotw\u00f3rcze \u2013 stwarza bowiem zupe\u0142nie nowe wyobra\u017cenie o \u015al\u0105sku, kt\u00f3ry do tej pory kojarzy\u0142 si\u0119 powszechnie g\u0142\u00f3wnie z w\u0119glem i fabrycznymi kominami. Jest wi\u0119c dla autora (urodzonego w Chorzowie) form\u0105 tworzenia to\u017csamo\u015bci swojej i swoich \u201ekrajan\u00f3w\u201d, poprzez przypomnienie przesz\u0142o\u015bci, ale tak\u017ce wpl\u0105tanie si\u0119 w g\u0142\u00f3wny obieg kultury, co ma zaradzi\u0107 na kompleks prowincjonalno\u015bci.<\/p>\n

Z drugiej strony \u2013 ze wzgl\u0119du na kontekst powstania ksi\u0105\u017cki, jego autor zago\u015bci\u0142 w prasie i na portalach plotkarskich (a wsp\u00f3\u0142cze\u015bni literaci i literatura w og\u00f3le raczej rzadko tam goszcz\u0105). Bawi\u0105c si\u0119 konwencj\u0105 plotki, sam sta\u0142 si\u0119 jej tematem. Prywatnie zwi\u0105zany z c\u00f3rk\u0105 Agnieszki Osieckiej, Agat\u0105 Passent, zosta\u0142 oskar\u017cony o wykorzystywanie legendy Osieckiej do autopromocji, a tak\u017ce wci\u0105gni\u0119ty w spekulacje na temat konfliktu z ojcem swojej partnerki, Danielem Passentem. Nie czas i miejsce jednak na to, \u017ceby\u015bmy zajmowali si\u0119 tego typu doniesieniami, warto jednak zaznaczy\u0107, \u017ce sytuacja ta przypomina o dawnych czasach, kiedy to arty\u015bci, a nie celebryci, wzbudzali niezdrowe zainteresowanie i wywo\u0142ywali skandale.<\/p>\n

***<\/p>\n

Przedstawiona powy\u017cej pr\u00f3ba syntetycznego podsumowania 2013 roku w dziedzinie literatury jest oczywi\u015bcie projektem niemo\u017cliwym do domkni\u0119cia. Powinienem to podsumowanie pozostawi\u0107 w formie szkicu, kt\u00f3ry ka\u017cdy m\u00f3g\u0142by uzupe\u0142ni\u0107. Niemniej jednak powy\u017csze zestawienie tworzy og\u00f3lny obraz tego, co si\u0119 wydarzy\u0142o w minionym roku, a poszukuj\u0105cym przewodnika wytyczy og\u00f3lne kierunki, w kt\u00f3rych mogliby si\u0119 porusza\u0107.<\/p>\n

Je\u015bli mia\u0142bym podsumowa\u0107 te kierunki w kilku zaledwie zdaniach, wybra\u0142bym s\u0142owa ze wspomnianego ju\u017c tutaj Wielkiego Gatsbiego<\/em>:<\/p>\n

\u201e\u2013 Nie mo\u017cesz powt\u00f3rzy\u0107 przesz\u0142o\u015bci.<\/p>\n

\u2013 Nie mog\u0119 powt\u00f3rzy\u0107 przesz\u0142o\u015bci? \u2013 spojrza\u0142 na mnie z niedowierzaniem \u2013 Dlaczego? Oczywi\u015bcie, \u017ce mog\u0119!\u201d<\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Najsilniejsze trendy 2013 roku wyznaczone zosta\u0142y przez sentyment, przez t\u0119sknot\u0119 za przesz\u0142o\u015bci\u0105, ujawniaj\u0105c\u0105 si\u0119 najmocniej w estetyce retro, kt\u00f3rej popularno\u015b\u0107 mia\u0142a w minionym roku swoje apogeum. […] Z czego wynika ten fenomen odwrotu do przesz\u0142o\u015bci?<\/p>\n","protected":false},"author":272,"featured_media":20245,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[2725,2726,2728,484,2727,1873,2511,2144,586,2729,1872],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[1871],"yoast_head":"\nPowtarzanie przesz\u0142o\u015bci<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Zestawienie najciekawszych pozycji literackich 2013 roku, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych m.in. Witolda Gombrowicz, "Kronos".\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-nie-moge-powtorzyc-przeszlosci\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-nie-moge-powtorzyc-przeszlosci\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-nie-moge-powtorzyc-przeszlosci#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/agnieszka-wolny-hamkalo-zacmienie-2013.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/agnieszka-wolny-hamkalo-zacmienie-2013.jpg\",\"width\":512,\"height\":846,\"caption\":\"Agnieszka Wolny-Hamka\u0142o, \u201eZa\u0107mienie\u201d, wyd. Czarne, 2013 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-nie-moge-powtorzyc-przeszlosci#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-nie-moge-powtorzyc-przeszlosci\",\"name\":\"Powtarzanie przesz\u0142o\u015bci\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-nie-moge-powtorzyc-przeszlosci#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2014-03-07T17:00:59+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:08:01+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/7b7e9c7c69e2037b7dc825dc64be5c6f\"},\"description\":\"Zestawienie najciekawszych pozycji literackich 2013 roku, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych m.in. Witolda Gombrowicz, \\\"Kronos\\\".\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-nie-moge-powtorzyc-przeszlosci#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-nie-moge-powtorzyc-przeszlosci\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-nie-moge-powtorzyc-przeszlosci#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Powtarzanie przesz\u0142o\u015bci\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/7b7e9c7c69e2037b7dc825dc64be5c6f\",\"name\":\"Pawe\u0142 Brze\u017cek\",\"description\":\"Pawe\u0142 Brze\u017cek jest krytykiem literackim, absolwentem Wydzia\u0142u Filologicznego Uniwersytetu \u015al\u0105skiego na kierunku filologia polska, stypendyst\u0105 Uniwersytetu Florenckiego (Facolt\u00e1 di Lettere e Filosofia). Zajmuje si\u0119 dziennikarstwem kulturalnym, krytyk\u0105 literack\u0105, a tak\u017ce prowadzeniem zaj\u0119\u0107 kreatywnego pisania.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/pawel-brzezek\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Powtarzanie przesz\u0142o\u015bci","description":"Zestawienie najciekawszych pozycji literackich 2013 roku, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych m.in. Witolda Gombrowicz, \"Kronos\".","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-nie-moge-powtorzyc-przeszlosci","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-nie-moge-powtorzyc-przeszlosci\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-nie-moge-powtorzyc-przeszlosci#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/agnieszka-wolny-hamkalo-zacmienie-2013.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/agnieszka-wolny-hamkalo-zacmienie-2013.jpg","width":512,"height":846,"caption":"Agnieszka Wolny-Hamka\u0142o, \u201eZa\u0107mienie\u201d, wyd. Czarne, 2013 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-nie-moge-powtorzyc-przeszlosci#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-nie-moge-powtorzyc-przeszlosci","name":"Powtarzanie przesz\u0142o\u015bci","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-nie-moge-powtorzyc-przeszlosci#primaryimage"},"datePublished":"2014-03-07T17:00:59+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:08:01+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/7b7e9c7c69e2037b7dc825dc64be5c6f"},"description":"Zestawienie najciekawszych pozycji literackich 2013 roku, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych m.in. Witolda Gombrowicz, \"Kronos\".","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-nie-moge-powtorzyc-przeszlosci#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-nie-moge-powtorzyc-przeszlosci"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-nie-moge-powtorzyc-przeszlosci#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Powtarzanie przesz\u0142o\u015bci"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/7b7e9c7c69e2037b7dc825dc64be5c6f","name":"Pawe\u0142 Brze\u017cek","description":"Pawe\u0142 Brze\u017cek jest krytykiem literackim, absolwentem Wydzia\u0142u Filologicznego Uniwersytetu \u015al\u0105skiego na kierunku filologia polska, stypendyst\u0105 Uniwersytetu Florenckiego (Facolt\u00e1 di Lettere e Filosofia). Zajmuje si\u0119 dziennikarstwem kulturalnym, krytyk\u0105 literack\u0105, a tak\u017ce prowadzeniem zaj\u0119\u0107 kreatywnego pisania.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/pawel-brzezek"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20228"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/272"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20228"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20228\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20245"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20228"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20228"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20228"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=20228"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=20228"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}