![\"Ryszard](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/ryszard-kapuscinski-to-nie-jest-zawod-dla-cynikow-pwn-20131.jpg\" "\\"Ryszard")
<\/a>Istotny w\u0105tek tomu stanowi\u0105 diagnozy kondycji dzisiejszych medi\u00f3w, uwzgl\u0119dniaj\u0105ce kontekst ekonomiczny i polityczny globalizuj\u0105cego si\u0119 \u015bwiata. Nie maj\u0105 one wiele wsp\u00f3lnego z utyskiwaniem, kt\u00f3re cz\u0119sto s\u0142yszy si\u0119 z ust zaniepokojonych intelektualist\u00f3w, gdy\u017c rozpoznanie zjawiska to dla Kapu\u015bci\u0144skiego punkt wyj\u015bcia do refleksji o tym, jak poradzi\u0107 sobie z sytuacj\u0105, przy czym jego recepty s\u0105 zwykle adresowane do m\u0142odzie\u017cy, kt\u00f3ra zajmuje si\u0119 b\u0105d\u017a chce si\u0119 zaj\u0105\u0107 publicystyk\u0105. We\u017amy za przyk\u0142ad wa\u017cki problem metamorfozy wsp\u00f3\u0142czesnych dziennikarzy w \u201epracownik\u00f3w medi\u00f3w\u201d \u2013 anonimowych producent\u00f3w informacji podlegaj\u0105cej prawom rynku. Jak nie roztopi\u0107 si\u0119 w rzeszy \u201emedia workers\u201d, w\u00a0rywalizuj\u0105cym \u201estadzie\u201d (s. 36) ludzi bez rozpoznawalnych twarzy i nazwisk? Kapu\u015bci\u0144ski wierzy, \u017ce to mo\u017cliwe, pod jednym wszak\u017ce warunkiem \u2013 trzeba sw\u00f3j zaw\u00f3d traktowa\u0107 powa\u017cnie i po\u015bwi\u0119ci\u0107 mu si\u0119 bez reszty, nie licz\u0105c na \u0142atwy sukces i pr\u0119dkie korzy\u015bci finansowe. Z tego kluczowego za\u0142o\u017cenia wynika szereg wyzwa\u0144, czasem wypunktowywanych w ksi\u0105\u017cce w formie zwi\u0119z\u0142ych hase\u0142, jak np. \u201eNa jedn\u0105 stron\u0119 napisan\u0105 \u2013 sto przeczytanych\u201d (s. 61), cz\u0119\u015bciej jednak wy\u0142aniaj\u0105cych si\u0119 z obszerniejszych rozwa\u017ca\u0144.<\/p>\n
Wskaz\u00f3wki, jak uprawia\u0107 zaw\u00f3d w nie\u0142atwych, dynamicznie zmieniaj\u0105cych si\u0119 czasach, stanowi\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki, jednak czytelnicy, kt\u00f3rzy spodziewaliby si\u0119 po niej formu\u0142y poradnika, byliby zawiedzeni, gdy\u017c na przyk\u0142ad w partii zatytu\u0142owanej Strategie pisania<\/em> napotka\u0107 mo\u017cna takie oto pierwsze zdanie: \u201eNie mam gotowych recept czy ustalonych z g\u00f3ry technik pracy, poniewa\u017c na polu tw\u00f3rczo\u015bci, do kt\u00f3rego zalicza si\u0119 dziennikarstwo pisane, takie nie istniej\u0105. (…) Na og\u00f3\u0142 droga do tekstu jest tajemnic\u0105\u201d (s. 69). Nie rozczaruj\u0105 si\u0119 natomiast odbiorcy szukaj\u0105cy ciekawych przyk\u0142ad\u00f3w wzi\u0119tych z osobistych do\u015bwiadcze\u0144 b\u0105d\u017a mi\u0142o\u015bnicy wymownych anegdot, jak ta w podrozdziale W poszukiwaniu metody<\/em>, opowiadaj\u0105ca o Maksymie Gorkim, kt\u00f3ry pewnemu m\u0142odemu pisarzowi udzieli\u0142 takiej oto rady: \u201eprzyjacielu, w tym, co piszesz, wida\u0107 talent, to czu\u0107, ale bardzo to jeszcze niedojrza\u0142e. (…) jed\u017a w Rosj\u0119, przez dziesi\u0119\u0107 lat \u017cyj sobie, pracuj i nic przez ten czas nie pisz. Nie notuj nawet. Nic. Rzeczy wa\u017cne, kt\u00f3rych przez ten czas do\u015bwiadczysz, zapadn\u0105 ci w\u00a0pami\u0119\u0107, a czego nie zapami\u0119tasz, znaczy, niewarte by\u0142o pami\u0119tania\u201d (ss. 103-104).<\/p>\n Konsekwencj\u0105 dialogowej formu\u0142y zbioru i jego heterogeniczno\u015bci jest nielinearno\u015b\u0107 wywodu o dobrym dziennikarstwie. Wiele w\u0105tk\u00f3w powraca w kolejnych kontekstach, uk\u0142adaj\u0105c si\u0119 w nowe konfiguracje, co jednak nie skutkuje rozmyciem problem\u00f3w, gdy\u017c najwa\u017cniejsze zagadnienia uporz\u0105dkowane zosta\u0142y w sugestywne binarne pary, opozycyjne b\u0105d\u017a komplementarne, jak na przyk\u0142ad: dziennikarz i inni (\u201edziennikarstwo to jedna z najbardziej zbiorowych profesji na \u015bwiecie, jako \u017ce bez innych nie mo\u017cemy nic zdzia\u0142a\u0107\u201d, s. 21), widzie\u0107 a wiedzie\u0107 (\u201euto\u017csamianie poj\u0119cia widzie\u0107 \u2013 aktu podporz\u0105dkowanego sferze dozna\u0144 zmys\u0142owych \u2013 i wiedzie\u0107 lub rozumie\u0107 \u2013 akt\u00f3w podporz\u0105dkowanych sferze my\u015blenia \u2013 jest podstawowym elementem wykorzystywanym przez telewizj\u0119 do manipulacji lud\u017ami\u201d, s. 47), lokalne i globalne (\u201enapi\u0119cie utrzymuj\u0105ce si\u0119 mi\u0119dzy tym, co lokalne, a\u00a0tym, co globalne, dotyczy nas, dziennikarzy, w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny\u201d, s. 100), j\u0119zyk nienawi\u015bci i j\u0119zyk zrozumienia (s. 119), poziom rzemie\u015blniczy i poziom kreatywny uprawiania dziennikarstwa (s. 144). Kapu\u015bci\u0144ski operuje tak\u017ce zapadaj\u0105cymi w pami\u0119\u0107 kategoriami, kt\u00f3re \u2013 z intencj\u0105 poznawcz\u0105 i perswazyjn\u0105 \u2013 wyodr\u0119bnia i nazywa. Jedn\u0105 z nich jest \u201edziennikarstwo intencjonalne\u201d, takie kt\u00f3re \u201ewytycza cel i chce doprowadzi\u0107 do zmiany. (…) Je\u015bli prze\u015bledzimy teksty najwybitniejszych reporter\u00f3w, dzie\u0142a Marka Twaina, Ernesta Hemingwaya, Gabriela Garc\u00edi M\u00e1rqueza, zobaczymy, \u017ce w ich przypadku zawsze chodzi\u0142o o dziennikarstwo intencjonalne. Oni walcz\u0105 o co\u015b; pisz\u0105c, staraj\u0105 si\u0119 zawsze co\u015b osi\u0105gn\u0105\u0107, czego\u015b szukaj\u0105. To jest istot\u0105 tego zawodu \u2013 by\u0107 dobrym i rozwija\u0107 w sobie empati\u0119\u201d (s. 150).<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Na kartach ksi\u0105\u017cki cz\u0119sto spotykamy poj\u0119cia etyczne: \u201edobro\u0107\u201d, \u201ewsp\u00f3\u0142odczuwanie\u201d, \u201ecierpliwo\u015b\u0107\u201d, \u201epracowito\u015b\u0107\u201d, \u201epo\u015bwi\u0119cenie\u201d. Kapu\u015bci\u0144ski nie boi si\u0119 u\u017cywa\u0107 wznios\u0142ych s\u0142\u00f3w, cho\u0107 ma \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce mog\u0105 zabrzmie\u0107 patetycznie, zw\u0142aszcza w przekazie kierowanym do ludzi m\u0142odych. W rol\u0119 mentora wchodzi \u015bwiadomie, przy czym relacja, kt\u00f3r\u0105 ustanawia ze s\u0142uchaczami, odbiega od stereotypowego uk\u0142adu si\u0142 mi\u0119dzy nauczycielem a uczniami, co znakomicie uchwyci\u0142a Maria Nadotti w pos\u0142owiu, przywo\u0142uj\u0105c zapami\u0119tane s\u0142owa reportera: \u201em\u0142odzie\u017c z\u00a0definicji skazana jest na zwyci\u0119stwo. (…) Nie ma innego sposobu, oni i\u00a0tak zwyci\u0119\u017c\u0105. Chocia\u017cby dlatego, \u017ce my b\u0119dziemy ju\u017c martwi, kiedy oni tu wci\u0105\u017c b\u0119d\u0105. Kto wierzy, \u017ce do\u015bwiadczenie i sukcesy automatycznie gwarantuj\u0105 szacunek i akceptacj\u0119, grubo si\u0119 myli. W naszych spo\u0142ecze\u0144stwach w\u0142adza nie opiera si\u0119 ju\u017c na wieku i\u00a0na wiedzy, kt\u00f3r\u0105 wcze\u015bniej otrzymali\u015bmy, i nie dochodzi si\u0119 do niej z\u00a0up\u0142ywem lat, jak mia\u0142o to miejsce w przesz\u0142o\u015bci. (…) Rady dla doros\u0142ych? S\u0142ucha\u0107 m\u0142odych, po\u015bwi\u0119ca\u0107 im uwag\u0119, rezygnowa\u0107 z pozycji zwyci\u0119zcy. (…) Kluczem jest wzajemna ciekawo\u015b\u0107\u201d (ss. 227-228). Adam Michnik niezwykle trafnie konstatuje, \u017ce \u201epatos etyczny wyznacza projekt duchowy (tego, przyp. \u2013 A. W.) pisarstwa\u201d i bynajmniej nie wyklucza skromno\u015bci (s. 235).<\/p>\n Etyka spo\u0142eczna w propagowanym przez autora Hebanu<\/em> modelu dziennikarstwa wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puje z etyk\u0105 artysty, \u015bwiadomego konieczno\u015bci poszukiwania odpowiednich \u015brodk\u00f3w wyrazu, kt\u00f3re pos\u0142u\u017c\u0105 do przekazania tego, co prze\u017cyte i przemy\u015blane. Przekonanie, \u017ce praca nad stylem wypowiedzi jest jednocze\u015bnie prac\u0105 nad jej sensem, jest u Kapu\u015bci\u0144skiego bardzo silne. Uci\u0105\u017cliwo\u015b\u0107 narracyjnego schematu, dotkliwej bol\u0105czki prasy dawnej i wsp\u00f3\u0142czesnej, odczuwa\u0142 on ju\u017c w latach 70., tworz\u0105c Cesarza<\/em>: \u201ePo napisaniu pierwszych dw\u00f3ch stron powiedzia\u0142em sobie: nie, wystarczy. Dalej tak nie mog\u0119. (…) dziennikarska monotonia, w kt\u00f3rej to, co najwa\u017cniejsze, pozostaje niewypowiedziane. Tak nie mo\u017cna pisa\u0107…\u201d[2]<\/sup><\/a>.\u00a0W zbiorze To nie jest zaw\u00f3d dla cynik\u00f3w<\/em> w\u0105tek ten powraca kilkakrotnie. Reporter ubolewa nad \u201ej\u0119zykiem gazet\u201d, niezdolnym \u201eodda\u0107 wszystkich niuans\u00f3w rzeczywisto\u015bci\u201d (s. 55). Zwraca uwag\u0119 zar\u00f3wno na warstw\u0119 leksykaln\u0105 (\u201es\u0142ownictwo tradycyjnego dziennikarstwa codziennego jest bardzo ubogie: \u015brednio operuje zaledwie tysi\u0105cem wyraz\u00f3w. Naturalnie za pomoc\u0105 tego s\u0142ownictwa nie spos\u00f3b opisa\u0107 \u015bwiata w ca\u0142ym jego bogactwie\u201d, s. 55), jak i sk\u0142adniow\u0105 (\u201ezdania, kt\u00f3re mo\u017cna pisa\u0107 automatycznie, niemal na \u015bpi\u0105co (…), zamkni\u0119ty, zbyt og\u00f3lnikowy i ograniczony zbi\u00f3r zda\u0144, kr\u0119puj\u0105cy swobod\u0119 i rozw\u00f3j\u201d, ss. 55-56). Z tymi kwestiami \u015bci\u015ble wi\u0105\u017ce si\u0119 problem konwencji gatunkowych, kt\u00f3re mog\u0105 kr\u0119powa\u0107 tw\u00f3rcz\u0105 swobod\u0119. Aby przeciwdzia\u0142a\u0107 stylistycznym ograniczeniom, Kapu\u015bci\u0144ski proponuje zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 ku literaturze i\u00a0w niej szuka\u0107 inspiracji oraz \u201einstrument\u00f3w i technik, wzbogacaj\u0105cych opis fakt\u00f3w\u201d (s. 56). Prezentacja owego programu artystycznego, kojarzonego z\u00a0nurtem Nowego Dziennikarstwa, zajmuje w zbiorze eksponowane miejsce.<\/p>\n Nale\u017cy wymieni\u0107 jeszcze jeden walor ksi\u0105\u017cki, \u015bwiadcz\u0105cy o jej wyj\u0105tkowo\u015bci. Ot\u00f3\u017c z wypowiedzi Ryszarda Kapu\u015bci\u0144skiego, pracowicie spisanych i opracowanych przez po\u0142udniowoameryka\u0144skich oraz w\u0142oskich przyjaci\u00f3\u0142 i entuzjast\u00f3w jego tw\u00f3rczo\u015bci, a nast\u0119pnie udatnie przet\u0142umaczonych na nasz j\u0119zyk ojczysty, wy\u0142ania si\u0119 charakterystyczna cecha osobowo\u015bci reportera, a mianowicie nieprzeci\u0119tny talent do budowania relacji z drugim cz\u0142owiekiem. Czytamy na przyk\u0142ad: \u201eJeszcze trzecia wa\u017cna rzecz \u2013 na dziennikarstwie nie dorobicie si\u0119 fortuny. Wiele innych zawod\u00f3w pozwala zarobi\u0107 lepiej i szybciej. Dziennikarstwo nie daje korzy\u015bci materialnych. Prawie ka\u017cdy pocz\u0105tkuj\u0105cy dziennikarz to cz\u0142owiek biedny (…). Wszystko to jest cz\u0119\u015bci\u0105 naszej profesji. Musicie by\u0107 cierpliwi i pracowici. Czytelnicy, s\u0142uchacze i widzowie szybko rozpoznaj\u0105 warto\u015b\u0107 naszej pracy i tak samo szybko potrafi\u0105 przypisa\u0107 j\u0105 do konkretnego nazwiska\u201d (s. 145, wyr. \u2013 A. W.). Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, jak Kapu\u015bci\u0144ski operowa\u0142 tu zaimkami pierwszej i drugiej osoby liczby mnogiej oraz fleksj\u0105 czasownik\u00f3w, by za ich pomoc\u0105 w jednej chwili w\u0142\u0105czy\u0107 samego siebie do grona rozm\u00f3wc\u00f3w, w nast\u0119pnej za\u015b wej\u015b\u0107 w rol\u0119 autorytetu, co z pewno\u015bci\u0105 czyni\u0142 intuicyjnie. Zarejestrowanie przekazu m\u00f3wionego stworzy\u0142o okazj\u0119, by t\u0119 spontaniczn\u0105 strategi\u0119 uchwyci\u0107. Lektura takiego tekstu, co prawda wt\u00f3rnie zapisanego, ale zachowuj\u0105cego istotne cechy wypowiedzi ustnej, stwarza unikatowe wra\u017cenie kontaktu z osob\u0105 autora.<\/p>\n Wspomnijmy na koniec o edytorskim profesjonalizmie. Redaktorzy zbioru zadbali nie tylko o rzetelne przypisy biograficzne i bibliograficzne, lecz tak\u017ce o merytoryczn\u0105 weryfikacj\u0119 tre\u015bci wypowiedzi, kt\u00f3re z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 na tom. Na przyk\u0142ad na stronie 187 znajdujemy nast\u0119puj\u0105c\u0105 uwag\u0119 Kapu\u015bci\u0144skiego na temat afryka\u0144skich kraj\u00f3w: \u201eNiekt\u00f3rym pa\u0144stwom uda\u0142o si\u0119 zachowa\u0107 r\u00f3wnowag\u0119. (…) Inne (…) s\u0105 jeszcze zagubione, wojny domowe zdewastowa\u0142y i ci\u0105gle jeszcze niszcz\u0105 Angol\u0119, Sudan, Liberi\u0119, Sierra Leone. Somalia nie istnieje. Kongo-Brazzaville ma dwa rz\u0105dy, kt\u00f3re rywalizuj\u0105 o w\u0142adz\u0119\u201d. W stopce natomiast mo\u017cemy przeczyta\u0107 o\u00a0aktualnej sytuacji politycznej na tym obszarze. Staranno\u015b\u0107 w tym zakresie znacz\u0105co podnosi faktograficzn\u0105 warto\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki.<\/p>\n <\/p>\n<\/div>\n Etyka spo\u0142eczna w propagowanym przez autora Hebanu<\/em> modelu dziennikarstwa wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puje z etyk\u0105 artysty, \u015bwiadomego konieczno\u015bci poszukiwania odpowiednich \u015brodk\u00f3w wyrazu, kt\u00f3re pos\u0142u\u017c\u0105 do przekazania tego, co prze\u017cyte i przemy\u015blane. Przekonanie, \u017ce praca nad stylem wypowiedzi jest jednocze\u015bnie prac\u0105 nad jej sensem, jest u Kapu\u015bci\u0144skiego bardzo silne. <\/p>\n","protected":false},"author":442,"featured_media":20503,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[2767,2763,2764,2773,7321,484,2761,2762,2766,2396,2765],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[2760],"yoast_head":"\n![\"Ryszard](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/ryszard-kapuscinski-19971.jpg\" "\\"Ryszard")
<\/a>\n