*<\/p>\n J\u00f3zef Che\u0142mo\u0144ski nale\u017ca\u0142 do tych szcz\u0119\u015bliwc\u00f3w, kt\u00f3rzy za \u017cycia odnie\u015bli sukces komercyjny i zdobyli uznanie krytyki artystycznej. Za samorodny, wielki talent uznawany by\u0142 ju\u017c podczas studi\u00f3w w Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Monachium (1872-74), cho\u0107 dla zachowawczych Bawarczyk\u00f3w w jego ekspresyjnych p\u0142\u00f3tnach by\u0142o \u201eza du\u017co \u017cycia\u201d. Temperament malarski i ilustratorski docenili za to Francuzi i Amerykanie. Sta\u0142o si\u0119 to w po\u0142owie lat 70. XIX wieku, kiedy powodowany bied\u0105 i brakiem popytu na jego obrazy w Warszawie \u2013 gdzie w latach 1874-75 mia\u0142 pracowni\u0119 w Hotelu Europejskim \u2013 artysta wyjecha\u0142 do Pary\u017ca i zamieszka\u0142 tam na lat dwana\u015bcie. W stolicy Francji nie szuka\u0142 inspiracji ani nauki, tylko pieni\u0119dzy, dlatego korzystaj\u0105c ze swojej fenomenalnej pami\u0119ci wzrokowej malowa\u0142 \u201ena metry\u201d sceny z \u017cycia polskiej i ukrai\u0144skiej wsi: rozp\u0119dzone ko\u0144skie zaprz\u0119gi, pe\u0142ne ekspresji sceny rodzajowe z polowa\u0144, jarmark\u00f3w, targ\u00f3w, wesel, postacie wie\u015bniak\u00f3w w barwnych strojach ludowych. Dynamika ich kompozycji, humor i swoista egzotyka, szalenie przypad\u0142y do gustu francuskim marszandom, kt\u00f3rzy kupowali je za kwoty dochodz\u0105ce do 40 tysi\u0119cy frank\u00f3w (dla por\u00f3wnania ceny prac impresjonist\u00f3w oscylowa\u0142y w\u00f3wczas zaledwie w setkach frank\u00f3w) i sprzedawali g\u0142\u00f3wnie bogatym klientom ze Stan\u00f3w Zjednoczonych oraz Kanady. Ta dobra passa trwa\u0142a pi\u0119\u0107 lat i sko\u0144czy\u0142a si\u0119 wraz z wprowadzeniem w 1881 roku przez rz\u0105d ameryka\u0144ski wysokiego c\u0142a na wwo\u017cone dzie\u0142a sztuki. Dla Che\u0142mo\u0144skiego oznacza\u0142o to za\u0142amanie popytu na tzw. produkcj\u0119 malarsk\u0105, w konsekwencji tego bied\u0119 i ostatecznie powr\u00f3t do kraju w 1887 roku.<\/p>\n Wr\u00f3ci\u0142 jednak jako artysta w pe\u0142ni ukszta\u0142towany, \u201e\u015bwiatowy\u201d i \u201esalonowy\u201d\u2019, jego samorodny talent okrzep\u0142 i by\u0142 got\u00f3w do kolejnej, tym razem niekomercyjnej, eksplozji. Nast\u0105pi\u0142a ona w Kukl\u00f3wce, niewielkiej miejscowo\u015bci ko\u0142o Grodziska Mazowieckiego, gdzie artysta naby\u0142 w 1889 roku skromny dworek z kilkoma morgami, tam zamieszka\u0142, gospodarzy\u0142 i tworzy\u0142 a\u017c do \u015bmierci (z przerwami na wyjazdy na Litw\u0119, Bia\u0142oru\u015b i Ukrain\u0119, gdzie uwiecznia\u0142 kresowe pejza\u017ce). By\u0142 to powr\u00f3t do jego korzeni, J\u00f3zef Che\u0142mo\u0144ski urodzi\u0142 si\u0119 bowiem i wychowywa\u0142 w pod\u0142owickiej wsi Boczki (mo\u017ce stulecie \u015bmierci wybitnego krajana to dobry moment, aby oficjalnie przemianowa\u0107 jej nazw\u0119 na Boczki Che\u0142mo\u0144skie, na wz\u00f3r Lipiec Reymontowskich?), kszta\u0142ci\u0142 w Powiatowej Szkole Og\u00f3lnej w \u0141owiczu, a folklor Ksi\u0119\u017cak\u00f3w \u0141owickich i mazowiecka przyroda by\u0142y pierwszymi \u017ar\u00f3d\u0142ami jego artystycznych inspiracji. I w\u0142a\u015bnie do nich powr\u00f3ci\u0142 w ostatniej, decyduj\u0105cej fazie swojej tw\u00f3rczo\u015bci, bardziej intymnej i mistycznej, podnosz\u0105c r\u00f3wninny pejza\u017c Mazowsza i ludowe obrz\u0119dy do rangi symboli tego, co rodzime i arcypolskie. Co jest nie bez znaczenia, w Kukl\u00f3wce zacz\u0105\u0142 malowa\u0107 bezpo\u015brednio w plenerze, po mistrzowsku oddaj\u0105c nastr\u00f3j i klimat nieuchwytnych, zdawa\u0142oby si\u0119, zjawisk przyrody, takich jak poranne mg\u0142y, wiosenna burza czy \u015bnie\u017cna zadymka. Skupi\u0142 si\u0119 na czystym pejza\u017cu, wzbogacanym o postacie zwierz\u0105t \u2013 nie bez znaczenia uwa\u017ca si\u0119 Che\u0142mo\u0144skiego za doskona\u0142ego animalist\u0119 \u2013 rzadziej ludzi, cho\u0107 takie obrazy, jak Owczarek<\/em> (1897) czy Bociany<\/em> (1900), kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wni bohaterowie to wiejscy pastuszkowie, niew\u0105tpliwie wesz\u0142y do kanonu polskiej historii sztuki.<\/p>\n Paradoksalnie, kiedy artysta wybra\u0142 \u017cywot samotnika z Kukl\u00f3wki, coraz bardziej izoluj\u0105c si\u0119 od \u015bwiata, dziwaczej\u0105c i popadaj\u0105c w religijny mistycyzm, jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 zdoby\u0142a uznanie krytyki oraz \u015brodowiska. W 1889 roku dosta\u0142 z\u0142oty medal\/Grand Prix na Wystawie Powszechnej w Pary\u017cu, w 1891 Ehrendiplom na Mi\u0119dzynarodowej Wystawie w Berlinie, warszawskie Towarzystwo Zach\u0119ty Sztuk Pi\u0119knych urz\u0105dzi\u0142o zbiorow\u0105 prezentacj\u0119 jego dzie\u0142 w 1890, a w 1907 przyzna\u0142o mu status cz\u0142onka honorowego, za\u0142o\u017cone w 1897 roku elitarne Towarzystwo Artyst\u00f3w Polskich \u201eSztuka\u201d wybra\u0142o go na prezesa, krakowska Akademia Umiej\u0119tno\u015bci przyzna\u0142a mu dwukrotnie, w 1897 i 1907 roku, nagrod\u0119 im. Probusa Barczewskiego\u2026 W \u015bwiadomo\u015bci rodak\u00f3w sta\u0142 si\u0119 za\u015b, obok Jana Matejki i Artura Grottgera, czo\u0142owym reprezentantem \u201epolsko\u015bci\u201d w sztuce, jego dzie\u0142a by\u0142y wystawiane i ch\u0119tnie kupowane, kopiowane i podrabiane, co te\u017c \u015bwiadczy o wielkim popycie na jego obrazy ju\u017c za \u017cycia autora.<\/p>\n Che\u0142mo\u0144ski umar\u0142 w przeddzie\u0144 I wojny \u015bwiatowej i zosta\u0142 pochowany na wiejskim cmentarzu w Ojrzanowie, niedaleko Kukl\u00f3wki. Jednak ju\u017c w odrodzonej II Rzeczypospolitej fascynacja jego tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 dalej wzrasta\u0142a \u2013 popularno\u015bci\u0105 cieszy\u0142y si\u0119 reprodukcje jego sztandarowych dzie\u0142, cz\u0119sto wydawane w formie poczt\u00f3wek, za\u015b obchody 20. rocznicy \u015bmierci artysty w 1934 roku zyska\u0142y szczeg\u00f3ln\u0105 opraw\u0119. Powo\u0142any zosta\u0142 specjalny komitet pod protektoratem wojewody warszawskiego, in\u017cyniera Stanis\u0142awa Twardo, kt\u00f3ry to komitet zorganizowa\u0142 szereg uroczysto\u015bci upami\u0119tniaj\u0105cych wybitnego \u201esyna ziemi \u0142owickiej\u201d, m.in. wystaw\u0119 pami\u0105tek po Che\u0142mo\u0144skim, ods\u0142oni\u0119cie dedykowanej mu tablicy wmurowanej w gmach Powiatowej Szko\u0142y Og\u00f3lnej w \u0141owiczu (obecnie gmach Muzeum w \u0141owiczu), w kt\u00f3rej przysz\u0142y malarz uczy\u0142 si\u0119 w latach 1862-65; otwarcie drogi imienia Che\u0142mo\u0144skiego prowadz\u0105cej z \u0141owicza do Boczek czy ustanowienie przez Rad\u0119 Miejsk\u0105 \u0141owicza stypendium imienia artysty (ciekawe, kim byli jej laureaci, do kiedy i w jakiej kwocie je przyznawano?). W wydanej z okazji tamtego jubileuszu jednodni\u00f3wce wybitnego polskiego realist\u0119 wspominali inni znacz\u0105cy arty\u015bci, tacy jak Wojciech Kossak, Apoloniusz K\u0119dzierski, Edward Oku\u0144, Tadeusz Pruszkowski, na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje wypowied\u017a jednak Leona Wycz\u00f3\u0142kowskiego, r\u00f3wie\u015bnika i przyjaciela artysty: \u201eJ\u00d3ZEF CHE\u0141MO\u0143SKI, najwi\u0119kszy, mojem zdaniem malarski talent polski, wielki poeta, ws\u0142uchany w polsk\u0105 natur\u0119, artysta wielkiego stylu, niema do dnia dzisiejszego przybytku dla swoich dzie\u0142. Gdyby by\u0142 synem innego narodu, innego kraju, by\u0142by na ustach wszystkich, podziwiany w muzeach, publikowany w reprodukcjach, opisywany przez literat\u00f3w i estetyk\u00f3w. Taki potentat powinien mie\u0107 swoje schronienie. \u2013 Muzeum swojego imienia, aby Polska, S\u0142owia\u0144szczyzna i \u015awiat mogli od razu obj\u0105\u0107 wzrokiem ogrom jego talentu i pracy, podziwia\u0107 najbardziej odr\u0119bny geniusz polskiego malarstwa. (\u2026)\u201d[1]<\/sup><\/a>.<\/p>\n **<\/p>\n Zarzuty Wycz\u00f3\u0142kowskiego s\u0105 niestety w wi\u0119kszo\u015bci aktualne po dzi\u015b dzie\u0144, a przypadaj\u0105ca w tym roku setna rocznica \u015bmierci artysty, nieoficjalna, skromna i niezauwa\u017cona przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 decydent\u00f3w, muzealnik\u00f3w i historyk\u00f3w daje du\u017co do my\u015blenia. Artystyczna spu\u015bcizna po Che\u0142mo\u0144skim, cho\u0107 naukowo rzetelnie opracowana (do\u015b\u0107 wspomnie\u0107 monograficzne pozycje autorstwa Macieja Mas\u0142owskiego, Alfreda Ligockiego czy Tadeusza Matuszczaka), nie doczeka\u0142a si\u0119 odr\u0119bnego muzeum. Sta\u0142\u0105 ekspozycj\u0119 kilkudziesi\u0119ciu dzie\u0142 artysty pokazuje Dom Pracy Tw\u00f3rczej w Radziejowicach pod Warszaw\u0105 \u2013 wystawa jest efektowna i warto\u015bciowa, ale poprzez ulokowanie w niewielkiej miejscowo\u015bci, skazana na gorszy do niej dost\u0119p. Z kolei muzea narodowe, zw\u0142aszcza w Warszawie i Krakowie, eksponuj\u0105 wprawdzie sztandarowe dzie\u0142a artysty na swoich wystawach sta\u0142ych, nie pokusi\u0142y si\u0119 jednak o szczeg\u00f3lne ich promowanie w roku jubileuszowym. Stulecie \u015bmierci to tak\u017ce idealna okazja aby wydoby\u0107 z magazynu i udost\u0119pni\u0107 zwiedzaj\u0105cym mniej znane, a zachowane w publicznych zbiorach, prace, dokumentuj\u0105ce wielki malarski i rysunkowy talent, jakim obdarzony by\u0142 J\u00f3zef Che\u0142mo\u0144ski. Szkoda, \u017ce nie uczyni\u0142o tego chocia\u017cby \u0142\u00f3dzkie Muzeum Sztuki, posiadaj\u0105ce cztery takie obrazy, z kt\u00f3rych publiczno\u015bci udost\u0119pnione jest jedynie monumentalne p\u0142\u00f3tno \u017burawie\/Powitanie s\u0142o\u0144ca<\/em> z 1910 roku (Galeria Sztuki Dawnej przy Pa\u0142acu Herbsta). Mi\u0142o\u015bnicy Che\u0142mo\u0144skiego z pewno\u015bci\u0105 ch\u0119tnie obejrzeliby r\u00f3wnie\u017c jego portret z 1913 p\u0119dzla Kazimierza Alchimowicza, prawdopodobnie ostatni wizerunek wykonany za \u017cycia autora Bocian\u00f3w<\/em> i Babiego lata<\/em>. Obraz zosta\u0142 skradziony w 1991 roku z wystawy w Pa\u0142acu Prymasowskim w Skierniewicach, szcz\u0119\u015bliwie odnaleziony powr\u00f3ci\u0142 do \u0142\u00f3dzkich zbior\u00f3w w ubieg\u0142ym roku \u2013 miejmy nadziej\u0119, \u017ce zostanie kiedy\u015b znowu publicznie zaprezentowany\u2026<\/p>\n G\u0142\u00f3wnym organizatorem jubileuszu stulecia \u015bmierci J\u00f3zefa Che\u0142mo\u0144skiego jest tymczasem Muzeum w \u0141owiczu. W okresie kiedy plac\u00f3wka by\u0142a oddzia\u0142em Muzeum Narodowego w Warszawie, do lat 80., mo\u017cna w niej by\u0142o ogl\u0105da\u0107 dzie\u0142a realisty z warszawskiego zbioru, kt\u00f3re po 1995 roku wr\u00f3ci\u0142y do stolicy (obecnie cz\u0119\u015b\u0107 z nich znajduje si\u0119 w Radziejowicach). W miar\u0119 skromnych mo\u017cliwo\u015bci \u0142owickie muzeum stara si\u0119 gromadzi\u0107 dzie\u0142a wybitnego krajana, co nie jest zadaniem \u0142atwym, zwa\u017cywszy na ich wysokie ceny i wci\u0105\u017c utrzymuj\u0105cy si\u0119 popyt: szkice kosztuj\u0105 od kilku tysi\u0119cy z\u0142otych wzwy\u017c, obrazy olejne od kilkudziesi\u0119ciu do kilkuset tysi\u0119cy, zdarzaj\u0105 si\u0119 te\u017c sprzeda\u017ce powy\u017cej miliona z\u0142otych, przy czym mowa tylko o rynku polskim. Na sta\u0142ej wystawie historycznej Muzeum w \u0141owiczu pokazuje cztery prace: Krajobraz z jeziorkiem w lesie<\/em> z ok. 1900 roku, rysunek obustronny Oberek\/W Sudanie<\/em> z okresu paryskiego oraz\u00a0 kompozycj\u0119 B\u00f3jka \u017cebrak\u00f3w <\/em>z 1884 roku \u2013 depozyt Starostwa Powiatowego w \u0141owiczu. Natomiast w galerii wystaw czasowych 5 kwietnia otwarto prezentacj\u0119 38 obraz\u00f3w wypo\u017cyczonych z kolekcji prywatnej, zatytu\u0142owan\u0105 M\u0142odopolskie fascynacje<\/em> (w szerszej ods\u0142onie, obejmuj\u0105cej 66 obraz\u00f3w, wystawa pokazywana by\u0142a od 21 listopada 2013 do 24 marca 2014 roku w Muzeum Miasta \u0141odzi). Z imponuj\u0105cego zbioru \u0142\u00f3dzkiego kolekcjonera wyselekcjonowano na ni\u0105 zrealizowane do 1914 roku dzie\u0142a autor\u00f3w w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b zwi\u0105zanych z m\u0142odopolskim modernizmem, takich jak: Teodor Axentowicz, Olga Bozna\u0144ska, Julian Fa\u0142at, Jacek Malczewski, Wojciech Weiss, Leon Wycz\u00f3\u0142kowski, Jan Stanis\u0142awski czy Ferdynand Ruszczyc. Na wystawie znajd\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c Mg\u0142y poranne<\/em> Che\u0142mo\u0144skiego, neoromantyczny pejza\u017c namalowany po 1900 roku, prawdopodobnie efekt pobytu artysty w Porzeczu na Pi\u0144szczy\u017anie. Czynna do 29 czerwca ekspozycja ma za zadanie pokaza\u0107 wzajemne wp\u0142ywy i przenikania Mistrz\u00f3w, epigon\u00f3w i kontynuator\u00f3w sztuki M\u0142odej Polski, epoki zamykaj\u0105cej si\u0119 symboliczn\u0105 dat\u0105 1914 \u2013 rokiem wybuchu I wojny \u015bwiatowej, ko\u0144cz\u0105cej tak zwan\u0105 belle \u00e9poque<\/em> \u2013 rokiem \u015bmierci J\u00f3zefa Che\u0142mo\u0144skiego, realisty o romantycznym rodowodzie, kt\u00f3ry wywar\u0142 znacz\u0105cy wp\u0142yw na rozw\u00f3j nowoczesnego malarstwa polskiego. Warto o tym pami\u0119ta\u0107 i korzysta\u0107 z okazji do obcowania z jego imponuj\u0105c\u0105 i wci\u0105\u017c intryguj\u0105c\u0105 spu\u015bcizn\u0105, tak\u017ce t\u0105 wydobywan\u0105 na okoliczno\u015b\u0107 jubileuszu \u015bmierci artysty ze zbior\u00f3w prywatnych. Rok 2014 b\u0119dzie obfitowa\u0142 w kilka przynajmniej takich sytuacji: w listopadzie tego roku (miesi\u0105c urodzin artysty) w Muzeum w \u0141owiczu udost\u0119pniony zostanie publiczno\u015bci obraz Jastrz\u0105b nad b\u0142otnist\u0105 \u0142\u0105k\u0105<\/em>, za\u015b 6 kwietnia w Muzeum Miasta \u0141odzi prezentowana i omawiana b\u0119dzie wzbudzaj\u0105ca wiele kontrowersji brawurowa kompozycja Przed karczm\u0105<\/em> z ok. 1877-79 roku \u2013 zdaniem w\u0142a\u015bcicieli p\u0142\u00f3tna jest to malarski szkic do niezachowanej lub zaginionej wersji obrazu o tym samym tytule, zrealizowanego w okresie paryskim i by\u0107 mo\u017ce sprzedanego w\u00f3wczas do USA lub Kanady. Jak si\u0119 okazuje, tw\u00f3rczo\u015b\u0107 J\u00f3zefa Che\u0142mo\u0144skiego wci\u0105\u017c kryje zagadki czekaj\u0105ce na rozwi\u0105zanie.<\/p>\n![\"J\u00f3zef](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jozef-chelmonski-krajobraz-z-jeziorkiem-w-lesie-1900-540x338.jpg\" "\\"J\u00f3zef")
<\/a>![\"Wnuk](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/stanislaw-aust-mlodopolskie-fascynacje-2014-002-80x80.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t![\"Wnuk](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/stanislaw-aust-mlodopolskie-fascynacje-2014-001-80x80.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t![\"J\u00f3zef](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jozef-chelmonski-przed-karczma-1879-80x80.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t![\"Kazimierz](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/kazimierz-alchimowicz-portret-jozefa-chelmonskiego-1913-80x80.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t![\"J\u00f3zef](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jozef-chelmonski-zurawie-powitanie-slonca-1910-80x80.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t![\"J\u00f3zef](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jozef-chelmonski-w-sudanie-1884-80x80.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t![\"J\u00f3zef](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jozef-chelmonski-oberek-1878-80x80.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t![\"J\u00f3zef](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jozef-chelmonski-mgly-poranne-po-1900-002-80x80.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t![\"J\u00f3zef](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jozef-chelmonski-mgly-poranne-po-1900-001-80x80.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t![\"J\u00f3zef](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jozef-chelmonski-krajobraz-z-jeziorkiem-w-lesie-1900-400x240.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t![\"Kazimierz](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/kazimierz-alchimowicz-portret-jozefa-chelmonskiego-1913-540x698.jpg\" "\\"Kazimierz")
<\/a>![\"J\u00f3zef](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jozef-chelmonski-przed-karczma-1879-540x249.jpg\" "\\"J\u00f3zef")
<\/a>![\"J\u00f3zef](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jozef-chelmonski-zurawie-powitanie-slonca-1910-540x313.jpg\" "\\"J\u00f3zef")
<\/a>