{"id":21213,"date":"2014-04-16T12:00:08","date_gmt":"2014-04-16T11:00:08","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=21213"},"modified":"2020-09-01T13:07:57","modified_gmt":"2020-09-01T12:07:57","slug":"andrzej-pitrus-bill-viola-zanurzony-ekrany","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/andrzej-pitrus-bill-viola-zanurzony-ekrany","title":{"rendered":"Bill Viola: Zanurzony"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p>W historii sztuki wideo z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 nie ma drugiej postaci o pozycji zbli\u017conej do Billa Violi \u2013 artysty o statusie niemal gwiazdorskim. Cho\u0107 wydarzenia zwi\u0105zane ze sztuk\u0105 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 budz\u0105 niejednokrotnie \u017cywe zainteresowanie publiczno\u015bci, chyba tylko ten pochodz\u0105cy z Kalifornii tw\u00f3rca mo\u017ce zagwarantowa\u0107 d\u0142ugie kolejki przed kasami. Co ciekawe \u2013 t\u0119 szczeg\u00f3ln\u0105 popularno\u015b\u0107 osi\u0105gn\u0105\u0142 bez konieczno\u015bci rezygnowania z w\u0142asnego stylu, nie ulegaj\u0105c pokusie komercjalizacji. Dzisiaj jest u szczytu swych mo\u017cliwo\u015bci \u2013 jego prace znajduj\u0105 si\u0119 w kolekcjach wszystkich najwa\u017cniejszych instytucji zwi\u0105zanych ze sztuk\u0105 medi\u00f3w, a ceny jego instalacji osi\u0105gaj\u0105 na aukcjach pu\u0142ap kilkuset tysi\u0119cy dolar\u00f3w.<\/p>\n<figure id=\"attachment_21229\" aria-describedby=\"caption-attachment-21229\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/andrzej-pitrus-bill-viola-zanurzony-ekrany\/bill-viola-the-reflecting-pool-ekrany\/\" rel=\"attachment wp-att-21229\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-21229\" title=\"Bill Viola, \u201eThe Reflecting Pool\u201d, fot. archiwum autora (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/bill-viola-the-reflecting-pool-ekrany-540x377.jpg\" alt=\"Bill Viola, \u201eThe Reflecting Pool\u201d, fot. archiwum autora (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\" width=\"540\" height=\"377\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/bill-viola-the-reflecting-pool-ekrany-540x377.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/bill-viola-the-reflecting-pool-ekrany-900x630.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/bill-viola-the-reflecting-pool-ekrany-576x403.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/bill-viola-the-reflecting-pool-ekrany.jpg 980w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-21229\" class=\"wp-caption-text\">Bill Viola, \u201eThe Reflecting Pool\u201d, fot. archiwum autora (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Viola zaczyna\u0142 bardzo wcze\u015bnie. Urodzony w 1951 roku, ju\u017c na pocz\u0105tku lat 70. do\u0142\u0105czy\u0142 do grona pionier\u00f3w video artu. Pocz\u0105tkowo chcia\u0142 zajmowa\u0107 si\u0119 reklam\u0105, ale szybko zauwa\u017cy\u0142, \u017ce dziedzina ta jest mu ca\u0142kiem obca. Na szcz\u0119\u015bcie podczas studi\u00f3w na Syracuse University spotka\u0142 Jacka Nelsona \u2013 swojego p\u00f3\u017aniejszego mistrza. Sam Nelson nie by\u0142 wybitnym artyst\u0105, lecz \u2013 co Viola podkre\u015bla\u0142 wielokrotnie \u2013 by\u0142 znakomitym dydaktykiem zdolnym zaszczepi\u0107 studentom pasj\u0119 eksperymentowania. M\u0142ody artysta fascynowa\u0142 si\u0119 muzyk\u0105 elektroniczn\u0105, ale tak\u017ce wideo \u2013 jeszcze jako nastolatek po raz pierwszy zetkn\u0105\u0142 si\u0119 z urz\u0105dzeniem Sony Portapak, kt\u00f3re z uwagi na przyst\u0119pn\u0105 cen\u0119 i wzgl\u0119dn\u0105 mobilno\u015b\u0107 zrewolucjonizowa\u0142o sztuk\u0119 ruchomych obraz\u00f3w.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-21213 gallery-columns-4 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/andrzej-pitrus-bill-viola-zanurzony-ekrany\/jean-baptiste-labrune-bill-viola'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jean-baptiste-labrune-bill-viola-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Bill Viola, 2011, fot. Jean-Baptiste Labrune (\u017arod\u0142o: Wikimedia Commons)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-21230\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jean-baptiste-labrune-bill-viola-80x80.jpg 80w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jean-baptiste-labrune-bill-viola-540x540.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jean-baptiste-labrune-bill-viola-576x576.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jean-baptiste-labrune-bill-viola.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 80px) 100vw, 80px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-21230'>\n\t\t\t\tBill Viola, 2011, fot. Jean-Baptiste Labrune (\u017arod\u0142o: Wikimedia Commons)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/andrzej-pitrus-bill-viola-zanurzony-ekrany\/bill-viola-the-reflecting-pool-ekrany'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/bill-viola-the-reflecting-pool-ekrany-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Bill Viola, \u201eThe Reflecting Pool\u201d, fot. archiwum autora (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-21229\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-21229'>\n\t\t\t\tBill Viola, \u201eThe Reflecting Pool\u201d, fot. archiwum autora (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/andrzej-pitrus-bill-viola-zanurzony-ekrany\/bill-viola-the-greeting-ekrany'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/bill-viola-the-greeting-ekrany-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Bill Viola, \u201eThe Crossing\u201d, fot. archiwum autora (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-21228\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-21228'>\n\t\t\t\tBill Viola, \u201eThe Crossing\u201d, fot. archiwum autora (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/andrzej-pitrus-bill-viola-zanurzony-ekrany\/bill-viola-emergence-ekrany'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/bill-viola-emergence-ekrany-400x240.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Bill Viola, \u201eEmergence\u201d, fot. archiwum autora (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-21227\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-21227'>\n\t\t\t\tBill Viola, \u201eEmergence\u201d, fot. archiwum autora (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p><strong>Cz\u0142owiek i technologie<\/strong><\/p>\n<p>Viola jest nieco m\u0142odszy od pokolenia konceptualist\u00f3w, ale niew\u0105tpliwie idee, kt\u00f3re fascynowa\u0142y Bruce\u2019a Naumana czy Johna Baldessariego (opisanych w poprzednich numerach \u201eEKRAN\u00f3w\u201d), nie mog\u0142y pozosta\u0107 bez wp\u0142ywu na m\u0142odego artyst\u0119. St\u0105d te\u017c najwcze\u015bniejsze realizacje Amerykanina pozostaj\u0105 w kr\u0119gu wideo performance\u2019u. Viola opiera si\u0119 w nich na prostych, niemal minimalistycznych pomys\u0142ach, eksploruj\u0105c przede wszystkim mo\u017cliwo\u015bci nowej technologii. Jego wczesne prace dotycz\u0105 cz\u0119sto r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy ontologi\u0105 obrazu filmowego i wideo. Ale nie tylko: ogl\u0105dane z dzisiejszej perspektywy ujawniaj\u0105 tak\u017ce zaskakuj\u0105ce tre\u015bci. Oto bowiem \u2013 niejako wbrew og\u00f3lnym tendencjom \u2013 Viola podejmuje problematyk\u0119 relacji cz\u0142owieka i medi\u00f3w. Pocz\u0105tkowo jest ona nieco st\u0142umiona, na plan pierwszy wybijaj\u0105 si\u0119 eksperymenty dotycz\u0105ce percepcji. Pytania o miejsce cz\u0142owieka w \u015bwiecie, o granice i mo\u017cliwo\u015bci poznania pojawiaj\u0105 si\u0119 niejako przy okazji. Wczesne prace dotycz\u0105 jednak kwestii zaskakuj\u0105co z\u0142o\u017conych \u2013 artysta zastanawia si\u0119 w nich na przyk\u0142ad, jak ukszta\u0142towanie zmys\u0142\u00f3w cz\u0142owieka koresponduje z technologiami, kt\u00f3re jeste\u015bmy w stanie konstruowa\u0107. Podobnie jak Marshall McLuhan uwa\u017ca, \u017ce \u017ar\u00f3d\u0142em wszelkiego post\u0119pu jest natura, dostarczaj\u0105ca matrycy dla wszystkich wynalazk\u00f3w wzmacniaj\u0105cych nasze postrzeganie \u015bwiata. Ta\u015bmy realizowane w pierwszej po\u0142owie lat 70. \u2013 m.in. <em>Tape I<\/em> czy <em>Level<\/em> \u2013 by\u0142y pozbawione\u00a0 monta\u017cu, ale Viola szybko odkry\u0142 mo\u017cliwo\u015bci, jakie daje edycja materia\u0142u. Zwie\u0144czeniem jego poszukiwa\u0144 z drugiej po\u0142owy lat 70. sta\u0142 si\u0119 legendarny dzi\u015b <em>The Reflecting Pool<\/em> \u2013 nazywany przez wielu krytyk\u00f3w \u201e\u00abMon\u0105 Lis\u0105\u00bb video artu\u201d. Praca ta, \u0142\u0105cz\u0105ca fascynacje \u017cywio\u0142em wody z refleksj\u0105 nad specyfik\u0105 nowego medium, jest te\u017c \u015bwiadectwem przywi\u0105zania artysty do tradycji. Cho\u0107 \u2013 zgodnie z duchem czasu \u2013 liczy\u0142 si\u0119 przede wszystkim koncept: tw\u00f3rca od samego pocz\u0105tku dba\u0142 o kompozycj\u0119, zapowiadaj\u0105c niejako p\u00f3\u017aniejszy zwrot w jego realizacjach i coraz bardziej otwarte nawi\u0105zania do malarstwa.<\/p>\n<figure id=\"attachment_21230\" aria-describedby=\"caption-attachment-21230\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/andrzej-pitrus-bill-viola-zanurzony-ekrany\/jean-baptiste-labrune-bill-viola\/\" rel=\"attachment wp-att-21230\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-21230\" title=\"Bill Viola, 2011, fot. Jean-Baptiste Labrune (\u017arod\u0142o: Wikimedia Commons)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jean-baptiste-labrune-bill-viola-540x540.jpg\" alt=\"Bill Viola, 2011, fot. Jean-Baptiste Labrune (\u017arod\u0142o: Wikimedia Commons)\" width=\"540\" height=\"540\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jean-baptiste-labrune-bill-viola-540x540.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jean-baptiste-labrune-bill-viola-80x80.jpg 80w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jean-baptiste-labrune-bill-viola-576x576.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jean-baptiste-labrune-bill-viola.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-21230\" class=\"wp-caption-text\">Bill Viola, 2011, fot. Jean-Baptiste Labrune (\u017arod\u0142o: Wikimedia Commons)<\/figcaption><\/figure>\n<p><em>The Reflecting Pool<\/em> sytuuje si\u0119 na granicy mi\u0119dzy performance\u2019em wideo a eksperymentem opartym na elektronicznej manipulacji obrazem. Artysta konstruuje prosty uk\u0142ad, w kt\u00f3rym widzimy m\u0119\u017cczyzn\u0119 przygotowuj\u0105cego si\u0119 do skoku do niewielkiego basenu usytuowanego mi\u0119dzy drzewami. Kiedy jednak odbija si\u0119 od brzegu zbiornika, jego cia\u0142o zawisa nad tafl\u0105 wody. Stopniowo poszczeg\u00f3lne obszary kadru zaczynaj\u0105 si\u0119 autonomizowa\u0107. Widzimy fantomatyczne odbicia nieistniej\u0105cych postaci, cia\u0142o m\u0119\u017cczyzny za\u015b rozp\u0142ywa si\u0119 w powietrzu. To nienarracyjne wideo jest nie tylko fascynuj\u0105c\u0105 zabaw\u0105 z iluzj\u0105 elektronicznego obrazu; przynosi ono r\u00f3wnie\u017c metafor\u0119 nowej kondycji audiowizualno\u015bci, w kt\u00f3rej rzeczywisto\u015b\u0107 nie musi ju\u017c by\u0107 podstaw\u0105 tego, co widzimy na ekranie. Elektroniczny obraz powstaje <em>ex nihilo<\/em> \u2013 jest bowiem tylko konsekwencj\u0105 przep\u0142ywu pr\u0105du w odpowiednio zestawionych urz\u0105dzeniach. Zainteresowanie obrazami starych mistrz\u00f3w zrodzi\u0142o si\u0119 u Violi jeszcze w m\u0142odo\u015bci. W 1974 roku trafi\u0142 on do Florencji, gdzie zapoznawa\u0142 si\u0119 nie tylko z nowymi technologiami, ale tak\u017ce z pracami malarzy tworz\u0105cych przed wiekami. Zwiedza\u0142 tam liczne galerie, niejako \u201e\u0142aduj\u0105c akumulatory\u201d na przysz\u0142o\u015b\u0107. Wyraziste nawi\u0105zania do prac malarzy okresu \u015bredniowiecza czy renesansu pojawi\u0105 si\u0119 bowiem nieco p\u00f3\u017aniej. Do ukszta\u0142towania si\u0119 jego tw\u00f3rczej osobowo\u015bci przyczyni\u0142a si\u0119 te\u017c zapewne inna podr\u00f3\u017c: w 1981 roku otrzyma\u0142 stypendium firmy Sony, kt\u00f3re umo\u017cliwi\u0142o mu roczny pobyt w Japonii. Viola zetkn\u0105\u0142 si\u0119 tam zar\u00f3wno z nowymi technologiami, jak i z naukami buddyzmu zen. Bezpo\u015brednim owocem wizyty w egzotycznym kraju sta\u0142o si\u0119 wideo zatytu\u0142owane <em>Hatsu Yume \u2013 the First Dream<\/em> (1981), poruszaj\u0105ce ponownie problem percepcji, wzbogacony tym razem jednak o kwestie zwi\u0105zane z poj\u0119ciem kulturowej obco\u015bci. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Billa Violi zacz\u0119\u0142a przybiera\u0107 now\u0105 form\u0119 \u2013 fascynacje Dalekim Wschodem sprawia\u0142y, \u017ce artysta zacz\u0105\u0142 \u015bmia\u0142o si\u0119ga\u0107 po na poz\u00f3r eklektyczne wzorce. Czyta\u0142 pisma chrze\u015bcija\u0144skich mistyk\u00f3w, inspiruj\u0105c si\u0119 jednocze\u015bnie klasykami sufizmu i buddyjskimi koanami. Lata 80. przynios\u0142y tak\u017ce zmian\u0119 \u015brodk\u00f3w wyrazu: prace z tego okresu to ju\u017c nie tylko typowe <em>single channel videos<\/em>, ale r\u00f3wnie\u017c instalacje immersywne, wymagaj\u0105ce wi\u0119kszego nak\u0142adu si\u0142 i \u015brodk\u00f3w, a przy tym bardziej spektakularne, pozwalaj\u0105ce widzowi dos\u0142ownie zanurzy\u0107 si\u0119 w wizjach artysty. Sam tw\u00f3rca uwa\u017ca za najwa\u017cniejsz\u0105 prac\u0119 z tego okresu <em>Room for St. John of the Cross<\/em> (1983) \u2013 dzisiaj bardzo rzadko pokazywan\u0105 publicznie, ale nadal opisywan\u0105 w licznych opracowaniach. Inspiracj\u0105 do jej stworzenia sta\u0142y si\u0119 wiersze hiszpa\u0144skiego mistyka Jana od Krzy\u017ca, kt\u00f3ry podczas lat sp\u0119dzonych w wi\u0119zieniu pisa\u0142 pi\u0119kne liryki mi\u0142osne. Ameryka\u0144ski artysta w spos\u00f3b metaforyczny zrekonstruowa\u0142 t\u0119 sytuacj\u0119. Jego instalacja sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch pomieszcze\u0144: na \u015bcianach wi\u0119kszego s\u0105 wy\u015bwietlane gwa\u0142towne monochromatyczne obrazy, w mniejszym \u2013 przypominaj\u0105cym wi\u0119zienn\u0105 cel\u0119 \u2013 s\u0142yszymy recytowane po kastylijsku wiersze. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 jest w uj\u0119ciu Billa Violi przestrzeni\u0105 ucieczki przed zgie\u0142kiem \u015bwiata i wszechobecn\u0105 agresj\u0105. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 t\u0119 daj\u0105 r\u00f3wnie\u017c inne jego realizacje, pozwalaj\u0105ce oderwa\u0107 si\u0119 od rzeczywisto\u015bci, wymagaj\u0105ce skupienia i zatracenia si\u0119 w \u015bwiecie elektronicznych obraz\u00f3w i d\u017awi\u0119k\u00f3w. Wielu krytyk\u00f3w uwa\u017ca, \u017ce najbardziej prze\u0142omowym dzie\u0142em w dorobku Violi jest wideo z 1991 roku zatytu\u0142owane <em>The Passing<\/em>. Powsta\u0142o ono w pewnym sensie przez przypadek. Tw\u00f3rca mia\u0142 nakr\u0119ci\u0107 godzinny film dla niemieckiej telewizji, ale prace op\u00f3\u017ania\u0142y si\u0119 przede wszystkim z powodu komplikacji rodzinnych \u2013 nieoczekiwanej choroby matki, kt\u00f3ra zapad\u0142a w \u015bpi\u0105czk\u0119 i po kilku miesi\u0105cach zmar\u0142a. W rezultacie Viola po raz pierwszy skierowa\u0142 kamer\u0119 na samego siebie: ju\u017c nie jako performera, ale pe\u0142noprawnego bohatera. W <em>The Passing<\/em> zestawia \u015bmier\u0107 swej matki z narodzinami drugiego syna. Opowiada jednak nie tylko o tytu\u0142owym przemijaniu, ale tak\u017ce mierzy si\u0119 problemem odpowiedzialno\u015bci artysty za kreowane obrazy. W <em>The Passing<\/em> pojawiaj\u0105 si\u0119 ponadto jawne motywy autobiograficzne: tw\u00f3rca przywo\u0142uje wspomnienia z dzieci\u0144stwa \u2013 jego zdaniem fundamentalne dla ukszta\u0142towania jego artystycznych fascynacji. Liminalne do\u015bwiadczenie, jakiego dozna\u0142 podczas zabawy w wodzie nieomal zako\u0144czonej utoni\u0119ciem, sta\u0142o si\u0119 figur\u0105 powracaj\u0105c\u0105 te\u017c w p\u00f3\u017aniejszych realizacjach.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Dawni mistrzowie<\/strong><\/p>\n<p>W po\u0142owie lat 90. w tw\u00f3rczo\u015bci Billa Violi nast\u0119puje kolejny prze\u0142om. By\u0142 on zwi\u0105zany z jego pobytem w Getty Institute, gdzie m\u00f3g\u0142 si\u0119 zapozna\u0107 z klasycznym malarstwem europejskim. Artysta uzupe\u0142ni\u0142 przeprowadzone tam studia, podr\u00f3\u017cuj\u0105c po Starym Kontynencie \u2013 trafi\u0142 m.in. do Asy\u017cu, gdzie odkry\u0142 dla siebie freski Giotta. Najwi\u0119kszym zaskoczeniem by\u0142o dla niego to, \u017ce tw\u00f3rczo\u015b\u0107 \u201estarych mistrz\u00f3w\u201d okaza\u0142a si\u0119 niezwykle nowoczesna, wr\u0119cz rewolucyjna \u2013 na przyk\u0142ad w kwestii wykorzystania przestrzeni. Viola postanowi\u0142 dokona\u0107 adaptacji najciekawszych prac, ale uczyni\u0142 to w spos\u00f3b bardzo kreatywny. Zamiast kopiowa\u0107 rozwi\u0105zania malarskie, pozwoli\u0142 obrazom sprzed lat o\u017cy\u0107 w nowym kontek\u015bcie.<\/p>\n<figure id=\"attachment_21228\" aria-describedby=\"caption-attachment-21228\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/andrzej-pitrus-bill-viola-zanurzony-ekrany\/bill-viola-the-greeting-ekrany\/\" rel=\"attachment wp-att-21228\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-21228 \" title=\"Bill Viola, \u201eThe Crossing\u201d, fot. archiwum autora (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/bill-viola-the-greeting-ekrany-540x698.jpg\" alt=\"Bill Viola, \u201eThe Crossing\u201d, fot. archiwum autora (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\" width=\"540\" height=\"698\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/bill-viola-the-greeting-ekrany-540x698.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/bill-viola-the-greeting-ekrany-696x900.jpg 696w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/bill-viola-the-greeting-ekrany-576x744.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/bill-viola-the-greeting-ekrany.jpg 758w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-21228\" class=\"wp-caption-text\">Bill Viola, \u201eThe Crossing\u201d, fot. archiwum autora (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)<\/figcaption><\/figure>\n<p>\u015awietnym przyk\u0142adem tej strategii sta\u0142o si\u0119 kilkuminutowe wideo <em>The Greeting<\/em> (1995). Zosta\u0142o ono zainspirowane przez manierystyczny obraz Jacopa Pontormo ukazuj\u0105cy scen\u0119 spotkania Marii z jej kuzynk\u0105 El\u017cbiet\u0105, podczas kt\u00f3rej obydwie kobiety dziel\u0105 si\u0119 radosn\u0105 nowin\u0105 o przysz\u0142ym macierzy\u0144stwie. Viola dokona\u0142 tu osobliwego zderzenia sytuacji opisanej w Ewangelii \u015bw. \u0141ukasza, kompozycji zaczerpni\u0119tej z obrazu szesnastowiecznego mistrza i codziennej sytuacji zaobserwowanej na jednej z ulic w Santa Monica. <em>The Greeting<\/em> nie jest uwsp\u00f3\u0142cze\u015bnionym \u201enawiedzeniem\u201d; w istocie kto\u015b nieznaj\u0105cy obrazu Pontormo m\u00f3g\u0142by potraktowa\u0107 scen\u0119 jako proste zobrazowanie przypadkowego spotkania trzech kobiet, ukazanego tu z wykorzystaniem spowolnionego ruchu, z zastosowaniem barwnych kostium\u00f3w, precyzyjnie dopracowanego o\u015bwietlenia i starannej inscenizacji. Podobnie inspiracje malarskie zostaj\u0105 potraktowane w <em>Emergence<\/em> (2002). W tym wypadku punktem wyj\u015bcia jest <em>Piet\u00e0<\/em> Masolino da Panicale. \u201eChrystus\u201d Billa Violi zosta\u0142 ponownie oderwany od konkretu orygina\u0142u: nagi m\u0119\u017cczyzna wy\u0142ania si\u0119 z wype\u0142nionego wod\u0105 grobowca, by spocz\u0105\u0107 w ramionach dw\u00f3ch kobiet.<\/p>\n<p>Tym, co w szczeg\u00f3lny spos\u00f3b zafascynowa\u0142o Billa Viol\u0119, by\u0142a specyficzna konieczno\u015b\u0107 interpretacji wpisana w dzie\u0142a starych mistrz\u00f3w. Cho\u0107 dzisiaj wydaje si\u0119, \u017ce ukazuj\u0105 one \u201ekanoniczn\u0105\u201d wersj\u0119 wydarze\u0144, w istocie przynosi\u0142y jedynie indywidualne odczytania biblijnych historii. Dlaczego Pontormo umie\u015bci\u0142 swoj\u0105 wersj\u0119 nawiedzenia Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny w plenerze, a nie \u2013 zgodnie z Bibli\u0105 \u2013 we wn\u0119trzu? Kim jest trzecia posta\u0107, o kt\u00f3rej nie wspomina \u015bw. \u0141ukasz? Dlaczego Chrystus sk\u0142adany do grobu nie wydaje si\u0119 martwy, a jego cia\u0142o jest wypr\u0119\u017cone? Czy to zapowied\u017a zmartwychwstania, czy wy\u0142\u0105cznie niedostatek techniki malarza portretuj\u0105cego tu przecie\u017c jedynie \u201eaktora\u201d odgrywaj\u0105cego posta\u0107 Jezusa. Bill Viola poszukuje w obrazach sprzed lat znacz\u0105cych \u201eszczelin\u201d, wprowadzaj\u0105c jednocze\u015bnie w\u0142asne, pozwalaj\u0105ce widzowi odczytywa\u0107 jego prace w spos\u00f3b bardzo zindywidualizowany.<\/p>\n<figure id=\"attachment_21227\" aria-describedby=\"caption-attachment-21227\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/andrzej-pitrus-bill-viola-zanurzony-ekrany\/bill-viola-emergence-ekrany\/\" rel=\"attachment wp-att-21227\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-21227\" title=\"Bill Viola, \u201eEmergence\u201d, fot. archiwum autora (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/bill-viola-emergence-ekrany-540x532.jpg\" alt=\"Bill Viola, \u201eEmergence\u201d, fot. archiwum autora (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\" width=\"540\" height=\"532\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/bill-viola-emergence-ekrany-540x532.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/bill-viola-emergence-ekrany-80x80.jpg 80w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/bill-viola-emergence-ekrany-120x118.jpg 120w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/bill-viola-emergence-ekrany-90x90.jpg 90w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/bill-viola-emergence-ekrany-320x315.jpg 320w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/bill-viola-emergence-ekrany-560x552.jpg 560w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/bill-viola-emergence-ekrany-576x567.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/bill-viola-emergence-ekrany.jpg 779w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-21227\" class=\"wp-caption-text\">Bill Viola, \u201eEmergence\u201d, fot. archiwum autora (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Malarstwo jest te\u017c baz\u0105 dla niezwykle wa\u017cnego dla Violi cyklu, kt\u00f3ry zosta\u0142\u00a0 zaprezentowany najpierw w Los Angeles, a potem w Europie, m.in. w Londynie i Madrycie. <em>The Passions<\/em> na dobre ugruntowa\u0142 nowy j\u0119zyk artysty, kt\u00f3ry ostatecznie porzuci\u0142 zar\u00f3wno strategi\u0119 <em>single channel video<\/em>, jak i rozbudowane instalacje z lat 80. Wykorzystuj\u0105c projekcje high definition oraz plazmowe i ciek\u0142okrystaliczne wy\u015bwietlacze, Viola stworzy\u0142 bogaty zestaw elektronicznych obraz\u00f3w \u2013 pozbawionych najcz\u0119\u015bciej jakichkolwiek element\u00f3w fabularnych. Ich tematem sta\u0142y si\u0119 kra\u0144cowe emocje. Tytu\u0142 cyklu \u2013 w oryginale wieloznaczny, cho\u0107 niew\u0105tpliwie ponownie maj\u0105cy na biblijne konotacje \u2013 kieruje uwag\u0119 widza przede wszystkim ku cierpieniu, ukazanemu w specyficzny, \u201eanalityczny\u201d spos\u00f3b. Korzystaj\u0105c z wyrafinowanych obiektyw\u00f3w firmy Carl Zeiss, Viola dokona\u0142 radykalnego spowolnienia ruchu. Sceny trwaj\u0105ce w oryginale zaledwie kilkadziesi\u0105t sekund zosta\u0142y w ten spos\u00f3b rozci\u0105gni\u0119te do kilkunastu, a nawet kilkudziesi\u0119ciu minut. Ogl\u0105daj\u0105c <em>Silent Mountain<\/em> (2001), <em>The Locked Garden<\/em> (2000) czy <em>The Quintet of the Astonished<\/em> (2000), musimy sami rozpozna\u0107 emocje, jakim podlegaj\u0105 bohaterowie. Viola rezygnuje bowiem zar\u00f3wno ze znacz\u0105cego t\u0142a, jak i rekwizyt\u00f3w czy kostiumu, sprowadzaj\u0105c portretowane uczucia do samej ich istoty.<\/p>\n<p>Podobnie jest w kolejnym rozbudowanym cyklu zatytu\u0142owanym <em>Transfigurations<\/em> (2008). Na jego potrzeby Viola skonstruowa\u0142 urz\u0105dzenie wytwarzaj\u0105ce jednolit\u0105 \u015bcian\u0119 wody, przez kt\u00f3r\u0105 \u201eprzechodz\u0105\u201d postaci ukazane w tytu\u0142owym procesie przetworzenia. Jednocze\u015bnie dokona\u0142 ciekawego zderzenia prymitywnej \u201etelewizji przemys\u0142owej\u201d z najbardziej zaawansowan\u0105 technologi\u0105 wysokiej rozdzielczo\u015bci, uzyskuj\u0105c efekty, kt\u00f3re \u2013 na pierwszy rzut oka \u2013 sprawiaj\u0105 wra\u017cenie komputerowej manipulacji. W istocie jednak wszystkie obrazy zosta\u0142y stworzone jedynie z u\u017cyciem \u201eklasycznych\u201d rozwi\u0105za\u0144 wideo. Bill Viola, cho\u0107 korzysta z bardzo zaawansowanych technologicznie rozwi\u0105za\u0144, jest nieufny wobec komputer\u00f3w. Tworzone przez niego obrazy musz\u0105 bowiem mie\u0107 w sobie co\u015b \u201eorganicznego\u201d, bliskiego rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n<p>W <em>Transfigurations<\/em> powraca problematyka egzystencjalna, ale i tym razem Viola ucieka od konkretu. Nie opowiada historii, buduj\u0105c sytuacje mog\u0105ce sta\u0107 si\u0119 jedynie rodzajem matrycy, na kt\u00f3r\u0105 widz na\u0142o\u017cy w\u0142asne do\u015bwiadczenia. Nieco bardziej dos\u0142owny charakter maj\u0105 jego dzie\u0142a najnowsze \u2013 zaprezentowane w 2013 roku w londy\u0144skiej galerii Blain | Southern i opisane w jednym z wcze\u015bniejszych numer\u00f3w \u201eEKRAN\u00f3w\u201d, ale i one pozostawiaj\u0105 odbiorcy spory margines interpretacyjnej swobody. To zreszt\u0105 te prace, kt\u00f3re cechuj\u0105 si\u0119 najwi\u0119ksz\u0105 otwarto\u015bci\u0105 i daj\u0105 widzom najwi\u0119cej satysfakcji.<\/p>\n<p>Otwarto\u015b\u0107 tw\u00f3rczo\u015bci Billa Violi ma jednak charakter szczeg\u00f3lny. Zaskakuj\u0105ce jest bowiem to, \u017ce \u2013 inaczej ni\u017c wielu artyst\u00f3w media-artu \u2013 Viola prawie nie uleg\u0142 pokusie interaktywno\u015bci. W jego dorobku znajdziemy zaledwie kilka prac o takim charakterze, a i one cechuj\u0105 si\u0119 interaktywno\u015bci\u0105 na tyle ograniczon\u0105, by nie zachwia\u0107 integralno\u015bci przekazu. Najbardziej intryguj\u0105ca jest w tym gronie realizacja oparta na interfejsie PlayStation \u2013 <em>The Night Journey<\/em>, b\u0119d\u0105ca rodzajem artystycznej gry zast\u0119puj\u0105cej klasyczne zadania zach\u0119t\u0105 do introspekcji. To jednak rodzaj marginalnego eksperymentu: w g\u0142\u00f3wnym nurcie poszukiwa\u0144 ameryka\u0144skiego tw\u00f3rcy pozostaje wideo \u2013 i cho\u0107 dzi\u015b jest ono oparte na technologiach maj\u0105cych niewiele wsp\u00f3lnego z prymitywnym Sony Portapak, Viola korzysta z niego w spos\u00f3b, kt\u00f3ry w istocie nie zmieni\u0142 si\u0119 w wielkim stopniu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W historii sztuki wideo z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 nie ma drugiej postaci o pozycji zbli\u017conej do Billa Violi \u2013 artysty o statusie niemal gwiazdorskim. Cho\u0107 wydarzenia zwi\u0105zane ze sztuk\u0105 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 budz\u0105 niejednokrotnie \u017cywe zainteresowanie publiczno\u015bci, chyba tylko ten pochodz\u0105cy z Kalifornii tw\u00f3rca mo\u017ce zagwarantowa\u0107 d\u0142ugie kolejki przed kasami.<\/p>\n","protected":false},"author":454,"featured_media":21227,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[2852,1638,1607,377,849],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[2851],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Bill Viola: Zanurzony<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Bill Viola, jeden z najwa\u017cniejszych tw\u00f3rc\u00f3w sztuki wideo, w artykule Andrzeja Pitrusa.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/andrzej-pitrus-bill-viola-zanurzony-ekrany\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/andrzej-pitrus-bill-viola-zanurzony-ekrany\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/andrzej-pitrus-bill-viola-zanurzony-ekrany#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/bill-viola-emergence-ekrany.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/bill-viola-emergence-ekrany.jpg\",\"width\":779,\"height\":768,\"caption\":\"Bill Viola, \u201eEmergence\u201d, fot. archiwum autora (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/andrzej-pitrus-bill-viola-zanurzony-ekrany#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/andrzej-pitrus-bill-viola-zanurzony-ekrany\",\"name\":\"Bill Viola: Zanurzony\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/andrzej-pitrus-bill-viola-zanurzony-ekrany#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2014-04-16T11:00:08+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:07:57+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/22ab5881069d3013ba85b34d49168559\"},\"description\":\"Bill Viola, jeden z najwa\u017cniejszych tw\u00f3rc\u00f3w sztuki wideo, w artykule Andrzeja Pitrusa.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/andrzej-pitrus-bill-viola-zanurzony-ekrany#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/andrzej-pitrus-bill-viola-zanurzony-ekrany\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/andrzej-pitrus-bill-viola-zanurzony-ekrany#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Bill Viola: Zanurzony\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/22ab5881069d3013ba85b34d49168559\",\"name\":\"Andrzej Pitrus\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/andrzej-pitrus\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Bill Viola: Zanurzony","description":"Bill Viola, jeden z najwa\u017cniejszych tw\u00f3rc\u00f3w sztuki wideo, w artykule Andrzeja Pitrusa.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/andrzej-pitrus-bill-viola-zanurzony-ekrany","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/andrzej-pitrus-bill-viola-zanurzony-ekrany\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/andrzej-pitrus-bill-viola-zanurzony-ekrany#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/bill-viola-emergence-ekrany.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/bill-viola-emergence-ekrany.jpg","width":779,"height":768,"caption":"Bill Viola, \u201eEmergence\u201d, fot. archiwum autora (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/andrzej-pitrus-bill-viola-zanurzony-ekrany#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/andrzej-pitrus-bill-viola-zanurzony-ekrany","name":"Bill Viola: Zanurzony","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/andrzej-pitrus-bill-viola-zanurzony-ekrany#primaryimage"},"datePublished":"2014-04-16T11:00:08+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:07:57+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/22ab5881069d3013ba85b34d49168559"},"description":"Bill Viola, jeden z najwa\u017cniejszych tw\u00f3rc\u00f3w sztuki wideo, w artykule Andrzeja Pitrusa.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/andrzej-pitrus-bill-viola-zanurzony-ekrany#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/andrzej-pitrus-bill-viola-zanurzony-ekrany"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/andrzej-pitrus-bill-viola-zanurzony-ekrany#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Bill Viola: Zanurzony"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/22ab5881069d3013ba85b34d49168559","name":"Andrzej Pitrus","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/andrzej-pitrus"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21213"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/454"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21213"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21213\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21227"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21213"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21213"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21213"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=21213"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=21213"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}