{"id":21361,"date":"2014-04-25T19:00:57","date_gmt":"2014-04-25T18:00:57","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=21361"},"modified":"2014-04-25T19:53:36","modified_gmt":"2014-04-25T18:53:36","slug":"jerzy-olek-to-tylko-szescian","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian","title":{"rendered":"To tylko sze\u015bcian"},"content":{"rendered":"<p>\u015awiat\u0142o i cie\u0144. Obiekt i jego \u015blad. Wyst\u0119puj\u0105c razem, s\u0105 sobie zarazem przeciwne. Godzi je obraz, na kt\u00f3rym cie\u0144 przedmiotu zlewa si\u0119 z cieniem t\u0142a. Przedmiot wtapia si\u0119 w nie, wyrywaj\u0105c z og\u00f3lnej bezkszta\u0142tno\u015bci nieliczne wyra\u017aniejsze zarysy. Gubi\u0105ce si\u0119 w domys\u0142ach oko nieporadnie porz\u0105dkuje utrwalone na obrazie elementy, szukaj\u0105c ukrytego w nich sensu. Lecz znaczenie szczeg\u00f3\u0142\u00f3w co rusz zaciera si\u0119. Raz jawi\u0105 si\u0119 jako wizerunki rzeczy, by za moment przedstawia\u0107 si\u0119 jako ich rzuty, uczynione niewidocznym na obrazie \u015bwiat\u0142em. G\u0142os \u015bwiat\u0142a przycicha jednak w mroku, unieczytelniaj\u0105c to, co ju\u017c zarysowywa\u0142o si\u0119 w widzeniu nie\u015bmia\u0142\u0105 preegzystencj\u0105. Niezra\u017ceni, odkrywaj\u0105c we w\u0142asnym widzeniu o\u017cywcze moce i pami\u0119taj\u0105c o tym, i\u017c \u017ar\u00f3d\u0142em promieniowania zawsze jest widzialne, imaginujemy, \u017ce oto mamy przed oczami regularn\u0105 bry\u0142\u0119. Nie jeste\u015bmy jednak w stanie potwierdzi\u0107 wzrokiem jednoznaczno\u015bci jej formy. Mo\u017cemy jedynie domniemywa\u0107. Tak oto dociera do naszej krytycznej \u015bwiadomo\u015bci sze\u015bcian-nie-sze\u015bcian. Figura bardziej my\u015blana, ni\u017c dostrze\u017cona. Obiekt niby realny, a przecie\u017c niemo\u017cliwy. Co\u015b-nie-co\u015b.<\/p>\n<figure id=\"attachment_21415\" aria-describedby=\"caption-attachment-21415\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian\/attachment\/21415\/\" rel=\"attachment wp-att-21415\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-21415\" title=\"Jerzy Olek, z wystawy \u201eMapy rozmaito\u015bci\u201d, obiekt, 2004 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-z-map-rozmaitosci-obiekt-2004-002-540x540.jpg\" alt=\"Jerzy Olek, z wystawy \u201eMapy rozmaito\u015bci\u201d, obiekt, 2004 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\" width=\"540\" height=\"540\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-z-map-rozmaitosci-obiekt-2004-002-540x540.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-z-map-rozmaitosci-obiekt-2004-002-80x80.jpg 80w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-z-map-rozmaitosci-obiekt-2004-002-576x576.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-z-map-rozmaitosci-obiekt-2004-002.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-21415\" class=\"wp-caption-text\">Jerzy Olek, z wystawy \u201eMapy rozmaito\u015bci\u201d, obiekt, 2004 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Tworz\u0105c coraz to nowe prace, buduj\u0119 nieokie\u0142znany zbi\u00f3r, kt\u00f3ry wymyka si\u0119 przejrzystemu uporz\u0105dkowaniu i jednoznacznej ocenie. Powstaje ewoluuj\u0105cy i rozrastaj\u0105cy si\u0119 w r\u00f3\u017cne strony uk\u0142ad, z kt\u00f3rego zdaje si\u0119 nie by\u0107 ucieczki. Zupe\u0142nie tak, jakby setki wymy\u015blonych i pokazanych sze\u015bcian\u00f3w, obrazuj\u0105cych te do\u015bwiadczane i te umykaj\u0105ce do\u015bwiadczeniu przestrzenie, uwi\u0119zione by\u0142y w jakim\u015b gigantycznym supersze\u015bcianie, z kt\u00f3rego nie ma wyj\u015bcia. Pozostaje wi\u0119c porusza\u0107 si\u0119 w jego \u2013 zar\u00f3wno widzialnych, jak i niewidzialnych \u2013 granicach.<\/p>\n<p>Stosuj\u0105c Derridia\u0144sk\u0105 poetyk\u0119 nale\u017ca\u0142oby warstw\u0119 wyrazow\u0105 powstaj\u0105cych sze\u015bcianobraz\u00f3w uzna\u0107 za rodzaj <em>medium<\/em>, kt\u00f3re jest przyjmuj\u0105cym sens <em>\u017cywio\u0142em <\/em>i<em> <\/em>zarazem <em>\u015brodkiem <\/em>pozwalaj\u0105cym ukszta\u0142towa\u0107 si\u0119 formie poj\u0119ciowej. Bywa, \u017ce pojedynczy obraz jawi si\u0119 samoistnie jako pozbawiony znaczenia. Usensowni\u0107 go jednak mo\u017ce interpretacja. Zw\u0142aszcza ta, kt\u00f3ra pozwala wyartyku\u0142owa\u0107 radykaln\u0105 odmienno\u015b\u0107, woln\u0105 od obci\u0105\u017ce\u0144 stylu tradycyjnego.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-21361 gallery-columns-4 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian\/attachment\/21415'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-z-map-rozmaitosci-obiekt-2004-002-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Jerzy Olek, z wystawy \u201eMapy rozmaito\u015bci\u201d, obiekt, 2004 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-21415\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-z-map-rozmaitosci-obiekt-2004-002-80x80.jpg 80w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-z-map-rozmaitosci-obiekt-2004-002-540x540.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-z-map-rozmaitosci-obiekt-2004-002-576x576.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-z-map-rozmaitosci-obiekt-2004-002.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 80px) 100vw, 80px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-21415'>\n\t\t\t\tJerzy Olek, z wystawy \u201eMapy rozmaito\u015bci\u201d, obiekt, 2004 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian\/jerzy-olek-z-map-rozmaitosci-obiekt-2004'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-z-map-rozmaitosci-obiekt-2004-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Jerzy Olek, z wystawy \u201eMapy rozmaito\u015bci\u201d, obiekt, 2004 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-21409\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-z-map-rozmaitosci-obiekt-2004-80x80.jpg 80w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-z-map-rozmaitosci-obiekt-2004-540x540.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-z-map-rozmaitosci-obiekt-2004-576x576.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-z-map-rozmaitosci-obiekt-2004.jpg 827w\" sizes=\"(max-width: 80px) 100vw, 80px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-21409'>\n\t\t\t\tJerzy Olek, z wystawy \u201eMapy rozmaito\u015bci\u201d, obiekt, 2004 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian\/jerzy-olek-multimontaz-mozaika-1999'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-multimontaz-mozaika-1999-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Jerzy Olek, \u201eMultimonta\u017c\u201d, mozaika na \u015bcianie, 1999 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-21408\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-21408'>\n\t\t\t\tJerzy Olek, \u201eMultimonta\u017c\u201d, mozaika na \u015bcianie, 1999 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian\/jerzy-olek-mapy-rozmaitosci-muzeum-miejskie-arsenal-wroclaw-2004'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-mapy-rozmaitosci-muzeum-miejskie-arsenal-wroclaw-2004-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Jerzy Olek, wystawa \u201eMapy rozmaito\u015bci\u201d, Muzeum Miejskie \u2013 Arsena\u0142, Wroc\u0142aw, 2004 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-21407\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-21407'>\n\t\t\t\tJerzy Olek, wystawa \u201eMapy rozmaito\u015bci\u201d, Muzeum Miejskie \u2013 Arsena\u0142, Wroc\u0142aw, 2004 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-004'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-004-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Jerzy Olek, \u201eFigura mo\u017cliwa\u201d, rysunek, 2007 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-21406\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-21406'>\n\t\t\t\tJerzy Olek, \u201eFigura mo\u017cliwa\u201d, rysunek, 2007 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-003'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-003-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Jerzy Olek, \u201eFigura mo\u017cliwa\u201d, rysunek, 2007 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-21405\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-21405'>\n\t\t\t\tJerzy Olek, \u201eFigura mo\u017cliwa\u201d, rysunek, 2007 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-002'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-002-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Jerzy Olek, \u201eFigura mo\u017cliwa\u201d, rysunek, 2007 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-21404\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-21404'>\n\t\t\t\tJerzy Olek, \u201eFigura mo\u017cliwa\u201d, rysunek, 2007 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-001'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-001-400x240.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Jerzy Olek, \u201eFigura mo\u017cliwa\u201d, rysunek, 2007 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-21403\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-21403'>\n\t\t\t\tJerzy Olek, \u201eFigura mo\u017cliwa\u201d, rysunek, 2007 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Przystaj\u0105c na pogl\u0105d Gillesa Deleuze\u2019a, \u017ce sztuka operuje perceptem i afektem, \u015bwiadom jestem autonomicznej i autorytarnej roli my\u015bli w tym procesie, my\u015bli, kt\u00f3ra kreuj\u0105c nowe artystyczne koncepcje wytwarza r\u00f3wnocze\u015bnie obraz samej siebie, implikuj\u0105c w ten spos\u00f3b dalszy kierunek intelektualnej penetracji. Nieprzerwany, chwilami spazmatyczny potok kreacji, le\u017c\u0105cy u podstaw eksperymentuj\u0105cej tw\u00f3rczo\u015bci, maj\u0105cej wi\u0119cej z filozofii \u017cycia ani\u017celi rozumu, stwarza nie tylko wielo\u015b\u0107 nast\u0119puj\u0105cych po sobie zdarze\u0144, ale i trudn\u0105 do rozpl\u0105tania g\u0119stwin\u0119 ich wzajemnych po\u0142\u0105cze\u0144 i rozga\u0142\u0119zie\u0144. Sporo uwagi po\u015bwi\u0119ci\u0142 Deleuze poj\u0119ciu \u201ekreacji\u201d, kreacji wielo\u015bci, zdarze\u0144, po\u0142\u0105cze\u0144, przep\u0142yw\u00f3w, rozga\u0142\u0119zie\u0144, superpozycji, kt\u00f3re bada\u0142 w sztuce, literaturze, nauce i w samej filozofii. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce pisanie to wstrz\u0105sanie j\u0119zykiem, a tym samym otwieranie na nowe znaczenia i sensy, wi\u0119c: komponowanie go w zupe\u0142nie innych planach. Filozofia te\u017c zag\u0119szcza sie\u0107 wzajemnych powi\u0105za\u0144 i odniesie\u0144, wyznaczaj\u0105c nowe skrzy\u017cowania, sploty i w\u0119z\u0142y my\u015bli, fabrykuj\u0105c kolejne poj\u0119cia, by my\u015bleniu przybli\u017cy\u0107 to, co nie do pomy\u015blenia. A co robi sztuka? Dok\u0142adnie to samo, wik\u0142aj\u0105c si\u0119 coraz bardziej we w\u0142asne sieci, sieci zmultiplikowane: zag\u0119szczone wirtualnie i splecione internetowo. Sztuka sztuki, mno\u017c\u0105ca obrazy obraz\u00f3w, emituj\u0105ca fantasmagoryczne fatamorgany, \u0142udz\u0105ca u\u0142ud\u0105 z\u0142udnie namacaln\u0105, projektuj\u0105ca hologramy hologram\u00f3w \u2013 sztuka, proponuj\u0105ca wszechobecn\u0105 Nieobecno\u015b\u0107. Wytyczane w ten spos\u00f3b drogi trac\u0105 sw\u0105 u\u017cyteczno\u015b\u0107 w skomplikowanych labiryntach.<\/p>\n<p>Sztuka sta\u0142a si\u0119 ofiar\u0105 ho\u0142dowania nielinearno\u015bci w\u0142asnych my\u015bli i chaotycznie pr\u00f3buj\u0105cego wyrazi\u0107 je j\u0119zyka. My\u015bli, wytwarzaj\u0105cych obrazy samych siebie i siebie kieruj\u0105cych ku dalszemu my\u015bleniu. My\u015bli, oczekuj\u0105cych spe\u0142nienia w wizualnym j\u0119zyku. A obok nich obrazy. Obrazy same. Oderwane od autorskiej my\u015bli. Obrazy jako byty przedfilozoficzne. Gotowe na uzasadniaj\u0105ce ich egzystencj\u0119 poj\u0119cie. W tym w\u0142a\u015bnie objawia si\u0119 tw\u00f3rcza natura sztuki. W jej teoriopraktyce, konstytuuj\u0105cej uk\u0142ad wzajemnych odniesie\u0144. Lecz odniesienia mog\u0105 zmienia\u0107 si\u0119. Wszak wizualno-poj\u0119ciowe struktury mo\u017cna kszta\u0142towa\u0107 na niezliczon\u0105 ilo\u015b\u0107 sposob\u00f3w. \u015awiadomie lub przypadkowo. Spontanicznie albo logicznie. Mo\u017cna te\u017c mo\u017cliwe \u0142\u0105czy\u0107 z faktycznym, czyni\u0105c i w taki spos\u00f3b \u2013 zawodne, bo nieuchronnie p\u0142ynne \u2013 wsp\u00f3\u0142istnienie. Mo\u017cna wielorako umo\u017cliwia\u0107, cho\u0107by przez przywo\u0142ywanie z pami\u0119ci. Mo\u017cna mno\u017cy\u0107, dzieli\u0107, dodawa\u0107, pot\u0119gowa\u0107 \u2013 misternie b\u0105d\u017a nonszalancko organizowa\u0107 obrazowe struktury. Struktury, kt\u00f3re i tak w ko\u0144cu rozpadaj\u0105 si\u0119, to zn\u00f3w spajaj\u0105 wed\u0142ug nieoczekiwanego wzorca. Jak w niezale\u017cnej sztuce, jak w zbuntowanym \u017cyciu. W obawie przed raz na zawsze okre\u015blon\u0105 i utrwalon\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105, z buntu przeciwko przynale\u017cno\u015bci zadekretowanej, z przemo\u017cnej ch\u0119ci ucieczki z jednoznacznych wi\u0119zi, z potrzeby unikni\u0119cia zdefiniowanego bycia, kt\u00f3re zatrzymuje w miejscu.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p>Sze\u015bcianuj\u0119 sw\u00f3j sze\u015bcian, pr\u00f3buj\u0105c znale\u017a\u0107 z niego wyj\u015bcie. Poruszam si\u0119 w nim z Mondrianowsk\u0105 determinacj\u0105, na przemian horyzontalnie i wertykalnie. Natykam na Malewiczowskie kwadraty, czy to b\u0119d\u0105ce przegrod\u0105, czy te\u017c p\u0142aszczyzn\u0105 odniesienia. Jednak wewn\u0119trzne podzia\u0142y i rytmy zdaj\u0105 si\u0119 nie mie\u0107 ko\u0144ca. Za ka\u017cdym sforsowanym zamkni\u0119ciem zjawia si\u0119 nast\u0119pne. Przechodzenie do s\u0105siedniej kom\u00f3rki automatycznie wymusza wyb\u00f3r kolejnej. Konstruowanie nowych trakt\u00f3w jest tak samo nieskuteczne jak destruowanie istniej\u0105cych. Pozostaje b\u0142\u0105dzi\u0107 w\u015br\u00f3d zastanych form, broni\u0105c si\u0119 przed ob\u0142\u0119dem nadmiarowo\u015bci stale niespokojnym umys\u0142em.<\/p>\n<figure id=\"attachment_21406\" aria-describedby=\"caption-attachment-21406\" style=\"width: 529px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-004\/\" rel=\"attachment wp-att-21406\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-21406\" title=\"Jerzy Olek, \u201eFigura mo\u017cliwa\u201d, rysunek, 2007 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-004-529x800.jpg\" alt=\"Jerzy Olek, \u201eFigura mo\u017cliwa\u201d, rysunek, 2007 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\" width=\"529\" height=\"800\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-004-529x800.jpg 529w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-004-595x900.jpg 595w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-004-576x870.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-004.jpg 629w\" sizes=\"(max-width: 529px) 100vw, 529px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-21406\" class=\"wp-caption-text\">Jerzy Olek, \u201eFigura mo\u017cliwa\u201d, rysunek, 2007 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)<\/figcaption><\/figure>\n<p>M\u00f3j abstrakcyjnie symboliczny hipersze\u015bcian wype\u0142nia bez umiaru:<\/p>\n<p>bez\u0142adny Plan,<\/p>\n<p>przypadkowy Rzut,<\/p>\n<p>wymy\u015blony Model Immanencji,<\/p>\n<p>autoportretuj\u0105cej obrazomy\u015bl, czyli emituj\u0105cej obraz my\u015bli stwarzany przez ni\u0105 sam\u0105. Bywa, \u017ce Plan, Rzut i Model staj\u0105-si\u0119-innymi w spos\u00f3b nierozs\u0105dny, cz\u0119sto ma\u0142o racjonalny. Poszukiwane na o\u015blep \u2013 w znu\u017ceniu i upojeniu. Czerpi\u0105ce z do\u015bwiadcze\u0144 ezoterycznych. Wynikaj\u0105ce z oszo\u0142omienia. Cho\u0107 niewykluczone, \u017ce bior\u0105ce si\u0119 z zagadkowych proces\u00f3w patologicznych.<\/p>\n<p>Ci\u0105gle pozostaj\u0119 w wielo\u015bci \u2013 niepotrzebnej a przecie\u017c nieuniknionej. Jedno wyzwala drugie \u2013 niepohamowanie. G\u0119ste, przepastne, spl\u0105tane \u2013 by zn\u00f3w pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 Deleuze\u2019owskim terminem \u2013 k\u0142\u0105cze, w kt\u00f3rym przeplataj\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cne systemy konstrukt\u00f3w i destrukt\u00f3w, znak\u00f3w i nie-znak\u00f3w, pe\u0142ne z\u0142\u0105cz przypadkowych i nieadekwatnych, \u0142\u0105cz\u0105ce dowolny punkt z innym dowolnym punktem, spajaj\u0105ce losowo wybrany kszta\u0142t z byle jakim przygodnym kszta\u0142tem.<\/p>\n<p>Wygl\u0105da na to, i\u017c te alogiczne rezultaty s\u0105 cen\u0105, jak\u0105 tw\u00f3rca musi zap\u0142aci\u0107 za niepokorne istnienie i rewolucyjne stawanie si\u0119. Cho\u0107 mo\u017cliwe, \u017ce praktyczniej jest by\u0107 naiwnym, wi\u0119c niezbyt g\u0142\u0119bokim, za to na sw\u00f3j spos\u00f3b niewinnym, to znaczy jak najmniej obci\u0105\u017conym win\u0105 uprawiania sztuki i zag\u0142\u0119biania si\u0119 w filozofi\u0119.<\/p>\n<p>Mia\u0142\u017ceby zatem artysta sta\u0107 si\u0119 niezawis\u0142y od zracjonalizowanego namys\u0142u nad sztuk\u0105 i regu\u0142 rz\u0105dz\u0105cych rozumem? Mia\u0142by zast\u0105pi\u0107 jego kategorie indywidualn\u0105 wra\u017cliwo\u015bci\u0105? Czy\u017c takie oczekiwania nie s\u0105 zbyt romantyczne? Owszem, dzie\u0142o sztuki stanowi immanentn\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 umys\u0142u tw\u00f3rcy. Musi je tylko odkry\u0107 i wydoby\u0107 na \u015bwiat\u0142o dzienne, a zatem pochwyci\u0107 Ide\u0119 i ods\u0142oni\u0107 Rzecz sam\u0105 w sobie, lecz przecie\u017c nie musi przy tym odrzuca\u0107 Poj\u0119cia oraz zast\u0119powa\u0107 inteligencji uczuciem. Spekulacja intelektualna, nawet je\u017celi w poszczeg\u00f3lnych ekspresjach okazuje si\u0119 zawodna, to jednak otwiera rozleg\u0142e terytoria dla artystycznych penetracji, umo\u017cliwiaj\u0105c ekscytuj\u0105ce zej\u015bcia w g\u0142\u0105b osobniczego do\u015bwiadczenia. R\u00f3wnie\u017c na tej drodze artysta mo\u017ce dozna\u0107 transcendentalnej apercepcji, prowadz\u0105cej do uchwycenia Modelu.<\/p>\n<p>Odwo\u0142ywanie si\u0119 do najg\u0142\u0119bszych warstw istnienia przynosi czasem skutek odwrotny od zamierzonego. Wyrywa z uzale\u017cnienia od logosu, czyni\u0105c w znacznym stopniu niezawis\u0142ym od rozumu. Eliminuje go poniek\u0105d potrzeba kontemplacji, pozwalaj\u0105c porzuci\u0107 marzenie o wszechwiedzy artysty, ale te\u017c zw\u0105tpi\u0107 w realno\u015b\u0107 sztuki i pogodzi\u0107 si\u0119 z nieci\u0105g\u0142o\u015bci\u0105 osobowo\u015bci; w og\u00f3le z nieci\u0105g\u0142o\u015bci\u0105 \u2013 zdarzeniow\u0105, psychiczn\u0105, do\u015bwiadczan\u0105. Wbrew woli, kt\u00f3ra wszak nie chroni od przypadku. Pozostaje zatem uwolni\u0107 si\u0119 od dyktatu woli i ulec niezale\u017cnym od niej przemianom, zgadzaj\u0105c si\u0119 na bieg wypadk\u00f3w nios\u0105cych zaskoczenie, bez silenia si\u0119 na potwierdzane do\u015bwiadczaniem prze\u017cywanie wewn\u0119trznej to\u017csamo\u015bci.<\/p>\n<p>Realizuj\u0105c uparcie <em>bezwymiar <\/em>mam poczucie uto\u017csamiania si\u0119 z kim\u015b coraz to innym, z kim\u015b, kto nieustannie podlega zmianom \u2013 nie tyle immanentnym, ile zdeterminowanym tym, co si\u0119 samo niejako niesie. Przedmiot moich zainteresowa\u0144 zdaje si\u0119 by\u0107 wolny od racjonalnie daj\u0105cej si\u0119 ustali\u0107 przyczynowo\u015bci; zw\u0142aszcza od dyktatu jakichkolwiek przestrzennych pryncypi\u00f3w. Pr\u00f3buj\u0119 go tak\u017ce wyzwoli\u0107 z rygor\u00f3w widzenia. Wyrywkowe, ale i wieloaspektowe sze\u015bcianowanie powo\u0142uje do istnienia coraz to nowe Nienazywalne. Przedstawiaj\u0105 si\u0119 obrazem i chowaj\u0105 w obrazie \u2013 pe\u0142ne wzajemnych odbi\u0107, lustrzanie niedoskona\u0142ych symetrii, niedok\u0142adno\u015bci przekszta\u0142ce\u0144, zwodniczo\u015bci powt\u00f3rze\u0144.<\/p>\n<p>Ach, te moje wieczne powroty&#8230;<\/p>\n<p>Przypomnia\u0142o mi si\u0119 co Beckett pisa\u0142 w <em>Prou\u015bcie<\/em> (\u201eDialog\u201d 1983, nr 4), to mianowicie, \u017ce \u201erozw\u00f3j duchowy wzi\u0105\u0107 si\u0119 mo\u017ce jedynie z wyczucia g\u0142\u0119bi\u201d. Zastanawiam si\u0119 wi\u0119c w jak\u0105 g\u0142\u0119bi\u0119 wszed\u0142em lub wchodz\u0119 ja. W ko\u0144cu to, co bez opami\u0119tania obrabiam to tylko sze\u015bcian \u2013 raz przedmiot, kiedy indziej kt\u00f3ra\u015b z niezliczonych jego \u201etwarzy\u201d: p\u0142askich i bez wyrazu dla zdawkowych spojrze\u0144 przygodnych widz\u00f3w. I zn\u00f3w zjawia si\u0119 Samuel Beckett, ze swoim: \u201esztuka jest apoteoz\u0105 samotno\u015bci\u201d.<\/p>\n<p>Niewykluczone, i\u017c moja \u201eg\u0142\u0119bia\u201d jest pe\u0142n\u0105 sprzeczno\u015bci i paradoks\u00f3w g\u0142\u0119bi\u0105 nieosi\u0105galn\u0105, g\u0142\u0119bi\u0105, kt\u00f3r\u0105 wype\u0142niam kolejnymi obiektami i obrazami, g\u0142\u0119bi\u0105 zag\u0119szczan\u0105 nimi i staj\u0105c\u0105 si\u0119 przez to<em> <\/em>nie do przebrni\u0119cia, zamkni\u0119t\u0105 w sze\u015bcian, a w\u0142a\u015bciwie zawart\u0105 w jego p\u0142askim, nie do zrekonstruowania obrazie. Przypomina to stos, stos niemo\u017cliwy \u2013 jeden ze s\u0142ynnych paradoks\u00f3w eleat\u00f3w. Sformu\u0142owa\u0142 go obrazowo Eubulides z Miletu: \u201eJedno ziarnko pszenicy nie jest stosem. Dodasz jeszcze jedno i wci\u0105\u017c nie ma stosu. Kiedy zaczyna si\u0119 stos? Nigdy. Stos jest wi\u0119c niemo\u017cliwy\u201d. M\u00f3j <strong>HiperSuperMultiSze\u015bcian<\/strong> r\u00f3wnie\u017c nim pozostaje.<\/p>\n<p>Tak oto niezmiennie do\u015bwiadczam granicy mi\u0119dzy widzialnym i niewidzialnym. Okazuje si\u0119 wszak, i\u017c tw\u00f3rcza natura formu\u0142owanego poj\u0119cia nie musi by\u0107 tak\u0105 w sferze obrazowania.<em> <\/em>Niemniej <em>theoria<\/em> stale usi\u0142uje podporz\u0105dkowa\u0107 poj\u0119cie formy spojrzeniu, w nim znajduj\u0105c jej potwierdzenie i uzasadnienie. Jest to podporz\u0105dkowanie sensu \u2013 sensowi-widzenia. Przemo\u017cna pokusa poddania ogl\u0105dowi.<\/p>\n<p>Kiedy patrz\u0119 wstecz, widz\u0119 jak redukowa\u0142em poj\u0119cia \u2013 do niezb\u0119dnego minimum, i jak mno\u017cy\u0142em obrazy \u2013 rozbudowuj\u0105c wizualny labirynt. Czy jednak co\u015b istotnego dodawa\u0142em do sensu, czy te\u017c jedynie tworzy\u0142em czyste nic b\u0105d\u017a czysty nonsens?<\/p>\n<p>Niezbywalnie i nieodmiennie <strong>HSMSz<\/strong>.<\/p>\n<p>W formalnej obecno\u015bci i my\u015blowej nie-oczywisto\u015bci.<\/p>\n<p>Z niejasn\u0105 natur\u0105 wyrazu, jako wieloraka obecno\u015b\u0107-w-formie.<\/p>\n<p>Forma-obecno\u015b\u0107 \u2013 odbijaj\u0105ca i powt\u00f3rzeniowa.<\/p>\n<p>Forma-obecno\u015bci, b\u0119d\u0105ca sama w sobie pozosta\u0142o\u015bci\u0105 swoistej nieobecno\u015bci, \u015bladem tego, co a-morficzne.<\/p>\n<p>I \u00f3w sens i nonsens \u2013 wzajem wykluczaj\u0105ce si\u0119 ze swego pola, cho\u0107 zarazem pozostaj\u0105ce ze sob\u0105 w sekretnym i trwa\u0142ym zwi\u0105zku.<\/p>\n<p>I to stale redefiniuj\u0105ce si\u0119 poj\u0119cie: niesko\u0144czone poj\u0119cie, skrywaj\u0105ce si\u0119 w nieskutecznym prote\u015bcie przeciwko poj\u0119ciu jako takiemu.<\/p>\n<p>Umykaj\u0105ce identyczno\u015bci, spieraj\u0105ce si\u0119 o to\u017csamo\u015b\u0107.<\/p>\n<p>Obszar zagadnie\u0144 ca\u0142o\u015bciowo nie-do-pomy\u015blenia.<\/p>\n<p>Rodzi si\u0119 niemo\u017cliwe, formu\u0142uje niewypowiadalne.<\/p>\n<p>Sze\u015bcianuje teoremat.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p>Sze\u015bcian. Sze\u015b\u0107 \u015bcian. Sze\u015b\u0107, jako symbol symetrii, r\u00f3wnowagi, sta\u0142o\u015bci, niezawodno\u015bci, harmonii, wsp\u00f3\u0142oddzia\u0142ywania, wzajemno\u015bci, polaryzacji, pi\u0119kna, duchowo\u015bci, rozwoju, obfito\u015bci, przyjemno\u015bci, wolno\u015bci (za <em>S\u0142ownikiem symboli<\/em> W\u0142adys\u0142awa Kopali\u0144skiego). Dla Pitagorejczyk\u00f3w sz\u00f3stka by\u0142a liczb\u0105 doskona\u0142\u0105, symbolizuj\u0105c\u0105 strukturaln\u0105 jedno\u015b\u0107 Kosmosu i mikrokosmosu. Dla kosmolog\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych przestrze\u0144 Wszech\u015bwiata jest niepor\u00f3wnanie bardziej skomplikowana. W swych r\u00f3\u017cnorakich przejawach bywa i wielowymiarowa, i zakrzywiona, i zwini\u0119ta. W \u017cadnym razie nie chce si\u0119 zmie\u015bci\u0107 w elegancji i prostocie kuboida.<\/p>\n<figure id=\"attachment_21404\" aria-describedby=\"caption-attachment-21404\" style=\"width: 537px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-002\/\" rel=\"attachment wp-att-21404\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-21404\" title=\"Jerzy Olek, \u201eFigura mo\u017cliwa\u201d, rysunek, 2007 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-002-537x800.jpg\" alt=\"Jerzy Olek, \u201eFigura mo\u017cliwa\u201d, rysunek, 2007 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\" width=\"537\" height=\"800\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-002-537x800.jpg 537w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-002-604x900.jpg 604w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-002-576x858.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-002.jpg 633w\" sizes=\"(max-width: 537px) 100vw, 537px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-21404\" class=\"wp-caption-text\">Jerzy Olek, \u201eFigura mo\u017cliwa\u201d, rysunek, 2007 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Ale te\u017c sze\u015bcian, to sze\u015b\u0107 r\u00f3\u017cnych \u015bcian, dowolnie ci\u0119tych w przestrzeni. Odgradzaj\u0105 one od niej dowolnie sformowan\u0105 w ten spos\u00f3b bry\u0142\u0119. Tak wi\u0119c poza foremnym, istniej\u0105 sze\u015bciany r\u00f3wnoleg\u0142o\u015bcienne, ale i nier\u00f3wnoleg\u0142o\u015bcienne. Kartka papieru jest r\u00f3wnie\u017c sze\u015bcianem, jak to pokaza\u0142 Witold Szyma\u0144ski na eksponowanej w ramach \u201elABiRynTu\u201d wystawie <em>Kondycja sze\u015bcianu<\/em> (K\u0142odzko, 2002).<\/p>\n<p>Bywa tak\u017ce sze\u015bcian czym\u015b niedost\u0119pnym, doskonale zamkni\u0119tym w sobie, co lapidarnie sprecyzowa\u0142 Herbert:<\/p>\n<p>\u201eDrewnian\u0105 kostk\u0119 mo\u017cna opisa\u0107 tylko z zewn\u0105trz. Jeste\u015bmy zatem skazani na wieczn\u0105 niewiedz\u0119 o jej istocie. Nawet je\u015bli j\u0105 szybko przepo\u0142owi\u0107, natychmiast jej wn\u0119trze staje si\u0119 \u015bcian\u0105 i nast\u0119puje b\u0142yskawiczna przemiana tajemnicy w sk\u00f3r\u0119. Dlatego niepodobna stworzy\u0107 psychologii kamiennej kuli, sztaby \u017celaznej, drewnianego sze\u015bcianu\u201d.<\/p>\n<p>Sze\u015bcian to emblemat stabilno\u015bci, materialno\u015bci, zatrzymania w czasie, podstawy, fundamentu, trwa\u0142o\u015bci. Sze\u015b\u0107 \u015bcian foremnego sze\u015bcianu, to z kolei sze\u015b\u0107 kwadrat\u00f3w, a te symbolizuj\u0105 absolut, boski rozum i doskona\u0142o\u015b\u0107, jednolito\u015b\u0107, jednoznaczno\u015b\u0107, porz\u0105dek, ograniczenie, organizacj\u0119 i konstrukcj\u0119. Niekt\u00f3re z nich uwa\u017cane s\u0105 za logiczne, inne za magiczne, st\u0105d przypisywana jest im ca\u0142kowito\u015b\u0107, ca\u0142o\u015b\u0107 i pe\u0142nia, ale te\u017c sko\u0144czono\u015b\u0107 i harmonia. Podzielone na mniejsze pola zawieraj\u0105 litery, tworz\u0105ce tajemnicze wyrazy lub liczby, kt\u00f3re we wszystkich kierunkach daj\u0105 t\u0119 sam\u0105 sum\u0119. Jest ni\u0105 m.in. 34, jak na drzeworycie Albrechta D\u00fcrera <em>Melancholia I<\/em> z 1514 r.:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>16\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 3\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 2\u00a0\u00a0\u00a0 13<\/p>\n<p>5\u00a0\u00a0 10\u00a0\u00a0 11\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 8<\/p>\n<p>9\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 6\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 7\u00a0\u00a0\u00a0 12<\/p>\n<p>4\u00a0\u00a0 15\u00a0\u00a0 14\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 1<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Jest ni\u0105 tak\u017ce 33, jak na bramie barcelo\u0144skiej Sagrada Familia Antoniego Gaudiego:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>1\u00a0\u00a0\u00a0 14\u00a0\u00a0\u00a0 14\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 4<\/p>\n<p>11\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 6\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 9<\/p>\n<p>8\u00a0\u00a0\u00a0 10\u00a0\u00a0\u00a0 10\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 5<\/p>\n<p>13\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 2\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 3\u00a0\u00a0 15<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Z kolei znany i wielorako komentowany kwadrat literowy wspomina w <em>Historii naturalnej<\/em> Pliniusz Starszy. Przedstawia si\u0119 on nast\u0119puj\u0105co:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>S\u00a0 A\u00a0 T\u00a0 O\u00a0 R<\/p>\n<p>A\u00a0 R\u00a0 E\u00a0 P\u00a0 O<\/p>\n<p>T\u00a0 E\u00a0 N\u00a0 E\u00a0\u00a0 T<\/p>\n<p>O\u00a0 P\u00a0 E\u00a0 R\u00a0 A<\/p>\n<p>R\u00a0 O\u00a0 T\u00a0 A\u00a0 S<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Kwadrat magiczny to tablica liczb sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z <em>n <\/em>wierszy i <em>n<\/em> kolumn, w kt\u00f3r\u0105 wpisano <em>n<\/em>2 r\u00f3\u017cnych liczb naturalnych w ten spos\u00f3b, \u017ce ich suma w ka\u017cdym wierszu, kolumnie i przek\u0105tnej jest taka sama, b\u0119d\u0105c tzw. sum\u0105 magiczn\u0105. Magia Kwadrat\u00f3w Magicznych si\u0119ga odleg\u0142ych czas\u00f3w. Autorstwo najstarszego ze znanych<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>4\u00a0 9\u00a0 2<\/p>\n<p>3\u00a0 5\u00a0 7<\/p>\n<p>8\u00a0 1\u00a0 6<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>nazwanego \u201eIdealnym Kwadratem\u201d, przypisuje si\u0119 Lo Shu, chi\u0144skiemu filozofowi i budowniczemu, kt\u00f3ry stworzy\u0142 podwaliny sztuki Feng Shui. Datuje si\u0119 go na ok. 2800 rok p.n.e. Znamienne, \u017ce zasad\u0119 kwadratu zastosowano przy budowie Pa\u0142acu Cesarskiego w Pekinie.<\/p>\n<p>Na czym polega magia kwadrat\u00f3w? Na tym, \u017ce kiedy skupiamy si\u0119 na tych specjalnych szyfrach matematycznych szybciej mo\u017cemy uszeregowa\u0107 my\u015bli oraz kojarzy\u0107 r\u00f3\u017cne fakty. Stwierdzono bowiem, i\u017c kontemplacja \u201edoskona\u0142ego\u201d uk\u0142adu liczb wzmacnia koncentracj\u0119. Taki uk\u0142ad ma w\u0142asno\u015bci niebywa\u0142e. Kwadrat magiczny pozostanie magicznym, je\u015bli wszystkie liczby, jakie zawiera, powi\u0119kszymy lub zmniejszymy o jedn\u0105 i t\u0119 sam\u0105 liczb\u0119. Pozostanie nim r\u00f3wnie\u017c wtedy, kiedy pomno\u017cymy lub podzielimy wszystkie jego sk\u0142adniki przez jak\u0105\u015b liczb\u0119 sta\u0142\u0105. Kwadrat nie utraci swej magiczno\u015bci, je\u015bli przestawimy jego kolumny oraz szeregi le\u017c\u0105ce symetrycznie wzgl\u0119dem \u015brodka kwadratu. Co wi\u0119cej, z dw\u00f3ch magicznych kwadrat\u00f3w mo\u017cna uzyska\u0107 trzeci. I tak dalej. Kwadrat\u00f3w uznawanych za magiczne s\u0105 rozmaite rodzaje: arytmetyczne i geometryczne; nieparzyste, nieparzysto-parzyste i parzysto-parzyste; magiczne zwyk\u0142e, magiczne o w\u0142a\u015bciwo\u015bciach szczeg\u00f3lnych, hipermagiczne. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce fascynuj\u0105 nieprzerwanie od kilku tysi\u0119cy lat. Przy czym ka\u017cda epoka wzbogaca dotychczasow\u0105 wiedz\u0119 o nowe elementy. Osi\u0105gni\u0119cia na tym polu jeszcze przed er\u0105 komputer\u00f3w by\u0142y niebywa\u0142e. Tak np. w XVII wieku Frenide de Bessy opisa\u0142 880 magicznych kwadrat\u00f3w zbudowanych z 16 p\u00f3l. S\u0105 to kwadraty czwartego rz\u0119du. Ale ju\u017c liczba kwadrat\u00f3w magicznych dwunastego rz\u0119du przekracza 22 miliardy, co ustalono za pomoc\u0105 licz\u0105cych maszyn.<\/p>\n<p>Jeszcze powa\u017cniejszym wyzwaniem dla kombinatoryki s\u0105 sze\u015bciany magiczne. Charakteryzuj\u0105 si\u0119 tym, \u017ce daj\u0105 t\u0119 sam\u0105 sum\u0119 liczb na wszystkich szeroko\u015bciach, wysoko\u015bciach i g\u0142\u0119boko\u015bciach wpisanych w nie p\u0142aszczyzn, a tak\u017ce na przek\u0105tnych \u015bcian oraz na wewn\u0119trznych przek\u0105tnych sze\u015bcianu. Ustalono, \u017ce sze\u015bciany magiczne drugiego, trzeciego i czwartego stopnia nie istniej\u0105. D\u0142ugo nie by\u0142o wiadomo czy mog\u0105 istnie\u0107 dla stopnia pi\u0105tego i sz\u00f3stego. Wreszcie w 2003 roku niemiecki nauczyciel matematyki Walter Trump i francuski informatyk Christian Boyer podali komplet parametr\u00f3w sze\u015bcianu doskona\u0142ego pi\u0105tego stopnia. Ma on w swoim geometrycznym \u015brodku liczb\u0119 63, za\u015b jego suma magiczna wynosi 315. Kr\u00f3tko przed tym Trump opracowa\u0142 kub stopnia sz\u00f3stego, kt\u00f3rego liczbowy constans wynosi 651.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p>Kwadraty, kwadraty, kwadraty. Ile\u017c tajemnic zawieraj\u0105. Ile wi\u0105\u017ce si\u0119 z nimi nierozwi\u0105zanych problem\u00f3w. Wystarczy wspomnie\u0107 kwadratur\u0119 ko\u0142a, czyli wyko\u0142owanie kwadratu. Ot\u00f3\u017c przy pomocy cyrkla i linijki nie da si\u0119 zamieni\u0107 powierzchni ko\u0142a na powierzchni\u0119 kwadratu. To niewykonalne zadanie ma symbolizowa\u0107 syntez\u0119 przeciwie\u0144stw (rodzaj matematycznego tao?), ale te\u017c doskona\u0142o\u015b\u0107, ducha, wieczno\u015b\u0107 i rozum.<\/p>\n<figure id=\"attachment_21405\" aria-describedby=\"caption-attachment-21405\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-003\/\" rel=\"attachment wp-att-21405\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-21405\" title=\"Jerzy Olek, \u201eFigura mo\u017cliwa\u201d, rysunek, 2007 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-003-540x743.jpg\" alt=\"Jerzy Olek, \u201eFigura mo\u017cliwa\u201d, rysunek, 2007 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\" width=\"540\" height=\"743\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-003-540x743.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-003-653x900.jpg 653w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-003-576x792.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-003.jpg 704w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-21405\" class=\"wp-caption-text\">Jerzy Olek, \u201eFigura mo\u017cliwa\u201d, rysunek, 2007 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Pe\u0142ni\u0119 wyra\u017ca r\u00f3wnie\u017c alfa i omega, oznaczaj\u0105ca pocz\u0105tek i koniec. I ten znak, ewokuj\u0105cy niezachwiany autorytet, parafuje dzie\u0142o hiszpa\u0144skiego architekta, kt\u00f3re, dalekie od zako\u0144czenia, projektowane by\u0142o ponad 40 lat. Alfa i omega umieszczona zosta\u0142a w ca\u0142ej swej okaza\u0142o\u015bci na fasadzie ko\u015bcio\u0142a. Rysunkowy szkic obydwu liter, skontrastowanych graficznie i wzgl\u0119dem siebie nieomal symetrycznych, odnale\u017a\u0107 mo\u017cna w podziemiach \u015bwi\u0105tyni na wystawie <em>Natura, geometria i kontynuacja<\/em>. Ale nie tylko w tym miejscu Barcelony zetkn\u0105\u0107 si\u0119 mo\u017cna z logicznym porz\u0105dkiem i formalnym \u0142adem, przebijaj\u0105cym z pozornie nieokie\u0142znanej dowolno\u015bci stylistycznej wielu obiekt\u00f3w, powsta\u0142ych na prze\u0142omie XIX i XX wieku. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 Casa Amatller z 1900 r., uwa\u017cana za jedno z najwi\u0119kszych dokona\u0144 architektury <em>Modernismo<\/em>. Autor budynku \u2013 Josep Puig i Cadafalch zaprojektowa\u0142 jego fasad\u0119 na bazie sze\u015bcianu, wyprowadzaj\u0105c wszelk\u0105, ujawniaj\u0105c\u0105 si\u0119 w detalach nieregularno\u015b\u0107 z purystycznej regularno\u015bci.<\/p>\n<p>W r\u00f3\u017cnych zreszt\u0105 okresach znani architekci reinterpretowali, nierzadko w ukryty spos\u00f3b, proste figury geometryczne, wyprowadzaj\u0105c z nich formy plastyczne o zr\u00f3\u017cnicowanym charakterze. Nale\u017ca\u0142oby zacz\u0105\u0107 od Philipa Johnsona i jego Glass House z 1949 r., czyli jednego z najs\u0142ynniejszych dom\u00f3w minionego stulecia. Ten niezwykle skromny, zrealizowany w zgodzie z przestrzenn\u0105 logik\u0105 projektowego za\u0142o\u017cenia dom-obiekt: Szklany Dom, uwa\u017cany jest za sztandarowy przejaw d\u0105\u017cenia w architekturze do modernistycznego absolutu. Swego rodzaju kontrapunktem dla Glass House sta\u0142 si\u0119 ca\u0142kowicie nieprzezroczysty prostopad\u0142o\u015bcian Guest House \u2013 ceglany monolit, b\u0119d\u0105cy w ameryka\u0144skiej dolinie New Canaan (posiad\u0142o\u015bci Johnsona) jeszcze jednym przyk\u0142adem sterylnego i radykalnego przeistoczenia w konkret potrzeby przestrzennej jednoznaczno\u015bci budowli oraz klarowno\u015bci jej nieskrywanej konstrukcji. W dolinie tej do polowy lat 80. powstawa\u0142y kolejne obiekty: funkcjonalne i afunkcjonalne, neo- i postmodernistyczne, skromne i prowokacyjne. \u00d3w prywatny campus tworzy m.in. Galeria Rze\u017aby z pracami Judda, Morrisa, Serry i Stelli, a tak\u017ce Wie\u017ca \u2013 dokonana w skali architektonicznej trawestacja minimalistycznych form Sol LeWitta. W New Canaan architektura spojona zosta\u0142a z blisk\u0105 jej duchem sztuk\u0105 na r\u00f3\u017cne sposoby.<\/p>\n<p>W\u015br\u00f3d kreator\u00f3w wyra\u017caj\u0105cego si\u0119 architektoniczn\u0105 bry\u0142\u0105 modernizmu by\u0142 r\u00f3wnie\u017c Eero Saarinen, autor projektu surowego biurowca ze spatynowanej stali i szk\u0142a firmy Deere w stanie Illinois (lata 60.). Jego uniwersalna funkcjonalno\u015b\u0107 jest w g\u0142\u00f3wnej mierze pochodn\u0105 precyzyjnie zaprojektowanych modu\u0142\u00f3w, dzi\u0119ki ruchomym \u015bcianom mog\u0105cych w zale\u017cno\u015bci od potrzeb zmienia\u0107 swoj\u0105 kubatur\u0119. Niezwykle oszcz\u0119dny w wype\u0142nianiu wolnej przestrzeni projektowan\u0105 przez siebie architektur\u0105 jest Jorn Utzon, znany przede wszystkim z opery w Sidney, ale budz\u0105cy tak\u017ce podziw swoimi domami na Majorce (w Can Lis z pocz\u0105tku lat 70. i o dwadzie\u015bcia lat starszy w Can Feliz) \u2013 wybudowanymi z kamienia, a dzi\u0119ki konstrukcyjnej jedno\u015bci harmonijnie wtopionymi w krajobraz. Prostot\u0105 oraz przemy\u015blanym zgrupowaniem pokrewnych form przypominaj\u0105 one najlepsze realizacje klasycznego modernizmu, dodatkowo urzekaj\u0105c sw\u0105 otwarto\u015bci\u0105 na otoczenie.<\/p>\n<p>Wiernym wyznawc\u0105 idei g\u0142osz\u0105cej, i\u017c pi\u0119kno zawiera si\u0119 w doskona\u0142o\u015bci najprostszej jest John Pawson. Wed\u0142ug niego powinno\u015bci\u0105 projektanta winno by\u0107 oczyszczanie \u015bwiata z chaosu i dbanie, by domy posiada\u0142y sw\u0105 duchow\u0105 istot\u0119. Ten przedstawiciel architektury minimalistycznej, kt\u00f3rej korzeni szuka\u0107 by mo\u017cna w klasztornym ascetyzmie, a \u015bci\u015blej m\u00f3wi\u0105c w wywodz\u0105cych si\u0119 z niego prostych i pustych wn\u0119trzach, da\u0142 si\u0119 pozna\u0107 jako radykalny przeciwnik szalej\u0105cego bana\u0142u i dekoracyjnej miernoty, eksploduj\u0105cej w dobie rozche\u0142stanego konsumpcjonizmu. Sztandarowym dzie\u0142em Pawsona jest willa Hansa i Caroline Neuendorf na Majorce, zaprojektowana wsp\u00f3lnie z Claudiem Silvestrinem (1988). Za\u0142o\u017cenie jakie mu przy\u015bwieca\u0142o ma swoje odbicie w skubizowanych bry\u0142ach, kt\u00f3re dzi\u0119ki pomalowaniu ich ochr\u0105 wtapiaj\u0105 si\u0119 w otoczenie. Owo za\u0142o\u017cenie zawiera si\u0119 w stwierdzeniu: \u201estabilno\u015b\u0107 form ma sprzyja\u0107 uspokojeniu my\u015bli\u201d. Takiego uspokojenia doznaje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c przy ogl\u0105daniu innej jego pracy \u2013 wyrafinowanej w swym purystycznym estetyzmie, zbli\u017conej do sze\u015bcianu, ma\u0142ej ksi\u0105\u017cki <em>Minimum<\/em>, wydanej w Londynie w 1999 roku. W\u0142a\u015bnie przy ogl\u0105daniu, jako \u017ce z\u0142o\u017cona jest niemal wy\u0142\u0105cznie z ilustracji.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p>Po formy elementarne si\u0119gaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c niekt\u00f3rzy kontestatorzy. Nawet wtedy, kiedy na dachu nieciekawego obiektu stawiaj\u0105 \u201edzikie poddasze\u201d. Jak cho\u0107by to, kt\u00f3re na pocz\u0105tku lat 90. minionego stulecia zaprojektowa\u0142 jako <em>Pud\u0142o<\/em> (<em>The Box<\/em>) Eric Owen Moss w kalifornijskiej Culver City. Ta kontrastuj\u0105ca z ca\u0142\u0105 reszt\u0105 nadbudowa, pochylona wzgl\u0119dem podstawy, mo\u017ce przywodzi\u0107 na my\u015bl sze\u015bcian, kt\u00f3ry obok walca i sto\u017cka zaprojektowa\u0142 W\u0142adimir Tatlin w swojej s\u0142ynnej wie\u017cy \u2013 Pomniku Trzeciej Mi\u0119dzynarod\u00f3wki. Z tym, \u017ce Tatlinowskie bry\u0142y mia\u0142y by\u0107 ruchome, obracaj\u0105c si\u0119 z indywidualn\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105 w odmiennych przedzia\u0142ach czasu \u2013 ka\u017cda inaczej. Osadzone w nachylonej konstrukcji, kt\u00f3rej zasadniczym elementem by\u0142y logarytmiczne spirale, ju\u017c na etapie modelu sta\u0142y si\u0119 wyrazem uwarunkowanej czasem dynamiki oraz entuzjazmu, jaki wielu artyst\u00f3w tamtej epoki \u017cywi\u0142o dla inteligentnych maszyn. Trzeba by\u0142o blisko stu lat, by umo\u017cliwi\u0107 projektowi z 1919 r. \u2013 wprawdzie symulowane, ale jednak \u2013 zaistnienie. Ot\u00f3\u017c Takehiko Nagakura \u2013 prof. Massachusetts Institute of Technology, wskrzesi\u0142 wie\u017c\u0119 Tatlina. Wykorzystuj\u0105c symuluj\u0105ce przestrze\u0144 programy komputerowe, o\u017cywi\u0142 \u00f3w legendarny projekt w jednym ze swoich film\u00f3w, realizowanych w ramach programu <em>Unbuilt Monuments<\/em>. Program ten jest autorskim zamierzeniem Nagakury, zmierzaj\u0105cym do perfekcyjnej wielowidokowej wizualizacji s\u0142ynnych, nigdy niewykonanych wizji architektonicznych, autorstwa czo\u0142owych postaci modernizmu. St\u0105d jest ju\u017c tylko jeden krok, by \u2013 wyprowadzaj\u0105c si\u0119 poniek\u0105d z prawdziwego miasta \u2013 zamieszka\u0107, dzi\u0119ki sieci, w \u201etelepolis\u201d \u2013 interaktywnym mie\u015bcie wirtualnym, znajduj\u0105cym si\u0119 wsz\u0119dzie, cho\u0107 faktycznie nigdzie.<\/p>\n<figure id=\"attachment_21408\" aria-describedby=\"caption-attachment-21408\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian\/jerzy-olek-multimontaz-mozaika-1999\/\" rel=\"attachment wp-att-21408\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-21408\" title=\"Jerzy Olek, \u201eMultimonta\u017c\u201d, mozaika na \u015bcianie, 1999 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-multimontaz-mozaika-1999-540x328.jpg\" alt=\"Jerzy Olek, \u201eMultimonta\u017c\u201d, mozaika na \u015bcianie, 1999 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\" width=\"540\" height=\"328\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-multimontaz-mozaika-1999-540x328.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-multimontaz-mozaika-1999-900x547.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-multimontaz-mozaika-1999-576x350.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-multimontaz-mozaika-1999.jpg 1000w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-21408\" class=\"wp-caption-text\">Jerzy Olek, \u201eMultimonta\u017c\u201d, mozaika na \u015bcianie, 1999 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Przyk\u0142ad\u00f3w modu\u0142owo\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnej architektury jest znacznie wi\u0119cej. Na prostym, rygorystycznie przestrzeganym module bazowa\u0142a koncepcja Meinharda von Gerkana, g\u0142\u00f3wnego autora projektu Pawilonu Chrystusa, kt\u00f3ry stan\u0105\u0142 w 2000 r. na Expo w Hanowerze. Na tej kolejnej \u015bwiatowej wystawie znowu dominowa\u0142a geometria i redukcjonizm. Przewa\u017ca\u0142y pawilony o kszta\u0142cie sze\u015bcianu lub prostopad\u0142o\u015bcianu \u2013 sterylnie formowane, ukazuj\u0105ce w jasny spos\u00f3b swoj\u0105 form\u0119, nieskrywaj\u0105ce logiki konstrukcji, cz\u0119sto zwracaj\u0105ce uwag\u0119 nieobecno\u015bci\u0105 detalu; skromne, schematyczne, maksymalnie zracjonalizowane bry\u0142y \u2013 skrajnie purystyczne. Taki te\u017c by\u0142 Pawilon, kt\u00f3rego form\u0119, ale i aur\u0119, ewokuj\u0105c\u0105 cisz\u0119 i sprzyjaj\u0105c\u0105 skupieniu, wyznacza\u0142 rygor ascetycznej geometrii, ograniczonej do konsekwentnie w ca\u0142ym obiekcie stosowanych kubicznych bry\u0142. To wycyzelowane w ka\u017cdym szczeg\u00f3le architektoniczne dzie\u0142o, o sterylnych, przestronnych wn\u0119trzach, lekkie i zarazem surowe w swej przejrzystej strukturze, mo\u017ce uchodzi\u0107 za nowoczesny przyk\u0142ad gloryfikacji harmonii.<\/p>\n<p>Dzie\u0142o Meinharda von Gerkana jest dobr\u0105 ilustracj\u0105 kroku, jaki od czas\u00f3w Gropiusa, projektuj\u0105cego obiekty dla nowej siedziby Bauhausu w Dessau, zrobi\u0142a purystyczna architektura na drodze wyrafinowanej elegancji.<\/p>\n<p>W powy\u017cej zarysowanej tradycji, w monolicie wizji i ukonkretniaj\u0105cych je dokona\u0144 Waltera Gropiusa, le Corbusiera i Miesa van der Rohe, trzeba by szuka\u0107 korzeni r\u00f3wnie\u017c takich realizacji, jak:<\/p>\n<p>\u2013 <strong><em>Powt\u00f3rzenie i odwr\u00f3cenie<\/em><\/strong>, stalowy relief przedstawiaj\u0105cy figur\u0119 niemo\u017cliw\u0105 <strong>Josefa Albersa<\/strong>, umieszczony w 1963 r. nad wej\u015bciem do Budynku Sztuki i Architektury uniwersytetu Yale,<\/p>\n<p>\u2013 <strong><em>Homage to Mies van der Rohe<\/em><\/strong> rze\u017abiarza <strong>Ulricha R\u00fcckriema<\/strong>, kt\u00f3ry 30 lat po wybudowaniu w Berlinie wed\u0142ug projektu Rohego Nowej Galerii Narodowej, wype\u0142ni\u0142 szachownicowo ow\u0105 uniwersaln\u0105 przestrze\u0144 ekspozycyjn\u0105 po\u0142o\u017conymi na posadzce 40 kwadratowymi p\u0142ytami z granitu o boku1,20 m,<\/p>\n<p>\u2013 nazywany bunkrem <strong><em>Haus S<\/em> Giorgio Bottegi i Henninga Ehrhardta<\/strong>, czyli dom mieszkalny ze Stuttgartu, w kt\u00f3rym jednospadzisty dach jest uniesion\u0105 z jednej strony g\u00f3rn\u0105 \u015bcian\u0105 szarego w kolorze prostopad\u0142o\u015bcianu, wyczyszczonego z wszelkich ozdobnik\u00f3w,<\/p>\n<p>\u2013 zbudowana w Dre\u017anie z blok\u00f3w kamiennych <strong>synagoga<\/strong>, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z dw\u00f3ch sze\u015bcian\u00f3w, autorstwa <strong>Wandela, Hoefera, Lorcha i Hirscha<\/strong>, gdzie pozbawione okien \u015bciany sze\u015bcianu mieszcz\u0105cego dom modlitwy nieznacznie skr\u0119cone zosta\u0142y na wsch\u00f3d, co wystarczy\u0142o, by bry\u0142a nabra\u0142a dynamiki,<\/p>\n<p>\u2013 berli\u0144skie <strong><em>Stalowe pole<\/em><\/strong> \u2013 Pomnik \u017byd\u00f3w Pomordowanych w Europie autorstwa <strong>Petera Eisenmana<\/strong>, utworzony z 2711 betonowych filar\u00f3w stoj\u0105cych w regularnych rz\u0119dach i szeregach; filar\u00f3w, po\u015br\u00f3d kt\u00f3rych silnie odczuwa si\u0119 wyobcowanie i samotno\u015b\u0107,<\/p>\n<p>\u2013 <strong>apartamentowiec <em>Turning Torso<\/em> Santiago Calatravy<\/strong> w Malm\u00f6 \u2013 strzelista wie\u017ca wysoko\u015bci189 m, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z dziewi\u0119ciu sze\u015bcian\u00f3w, ustawionych jeden na drugim i skr\u0119conych wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi.<\/p>\n<p>Realizacje te sprawiaj\u0105 wprawdzie wra\u017cenie wyzwolonych z konstrukcyjnych rozwi\u0105za\u0144 przesz\u0142o\u015bci, jednak nadal wyra\u017anie zanurzone s\u0105 w ich duchu.<\/p>\n<p>Duch Waltera Gropiusa, Ludwiga Miesa van der Rohe i le Corbusiera nadal oddzia\u0142uje. Idee, w imi\u0119 kt\u00f3rych tworzyli, a tak\u017ce wywo\u0142ywane nimi wizje i materializuj\u0105ce je realizacje sta\u0142y si\u0119 dla wielu niepodwa\u017calnym kanonem. Czy b\u0119dzie to dom Lyonela Feiningera w Dessau, zaprojektowany przez Gropiusa w 1926 r. oraz postawiony przez niego dwana\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej dom dla w\u0142asnych potrzeb w ameryka\u0144skiej miejscowo\u015bci Lincoln, surowa w swej formie rezydencja Ericha Wolfa w Gubinie, kt\u00f3rej architektoniczny kszta\u0142t nada\u0142 w 1927 r. Mies van der Rohe, czy wreszcie willa Shodan w indyjskim Ahmedabadzie o ascetycznej bryle wykreowanej w 1956 r. przez Corbusiera, ka\u017cdy z tych budynk\u00f3w w obr\u0119bie pude\u0142kowej sceny generuje we w\u0142a\u015bciwy sobie spos\u00f3b optymalne po\u0142\u0105czenie elegancji z nieskr\u0119powan\u0105 funkcjonalno\u015bci\u0105. Niewykluczone, i\u017c w\u0142a\u015bnie dlatego sta\u0142y si\u0119 nieprzemijalne. Architekci ci potrafili odnowi\u0107 i unowocze\u015bni\u0107 odwieczne zwi\u0105zki cz\u0142owieka z domem, rzucaj\u0105c wyzwanie normatywnym poj\u0119ciom percepcji przestrzennej, aran\u017cuj\u0105c wn\u0119trza o r\u00f3\u017cnym stopniu przezroczysto\u015bci, uwzgl\u0119dniaj\u0105c ludzkie potrzeby ekspansji oraz r\u00f3wnie ludzk\u0105 konieczno\u015b\u0107 kompresji.<\/p>\n<p>Wyobra\u017cam sobie te, i im podobne kostki (np. jednorodzinny, niemal sze\u015bcienny dom ze szklanym wykuszem, jaki w 1984 r. za spraw\u0105 Kazuo Shinohary stan\u0105\u0142 w Yokohamie czy rozbit\u0105 na prostopad\u0142o\u015bciany bry\u0142\u0119 Muzeum Fantazji projektu G\u00fcntera i Stefana Behnisch\u00f3w, postawione w niemieckim Bernried w 2000 r.), ustawione w r\u00f3wnych rz\u0119dach na urbanistycznej szachownicy; kostki mobilne, to znaczy takie, kt\u00f3re mog\u0142yby zmienia\u0107 zar\u00f3wno miejsce w\u0142asnej lokalizacji, jak te\u017c swoje po\u0142o\u017cenie wzgl\u0119dem stron \u015bwiata, to zwracaj\u0105c si\u0119 przeszklonymi werandami ku wschodowi lub zachodowi s\u0142o\u0144ca, to zn\u00f3w oddalaj\u0105c albo zbli\u017caj\u0105c w krotno\u015bci takich d\u0142ugo\u015bci, jakie ustali\u0142 le Corbusier w Modulorze zhumanizowanym wymiarami cz\u0142owieka.<\/p>\n<p>W og\u0142oszonym w 1949 r. manife\u015bcie o nazwie <em>Modulor \u2013 studium o manierze harmonicznej<\/em> pisa\u0142: \u201eAby dobrze komponowa\u0107, wystarczy tylko bardzo ma\u0142o element\u00f3w, ale ka\u017cdy z nich powinien stanowi\u0107 jeszcze osobowo\u015b\u0107 silnej osobowo\u015bci. (&#8230;) Ca\u0142a arytmetyka jest zapisana przy pomocy dziesi\u0119ciu cyfr, muzyka za\u015b sze\u015bcioma nutami. (&#8230;) Wszystko jest owocem sprz\u0119\u017conych porz\u0105dk\u00f3w, kosmicznego i ludzkiego. Porz\u0105dek jest kluczem \u017cycia\u201d. Promowa\u0142 wi\u0119c porz\u0105dek liczbowy oraz klasyczne proporcje i podzia\u0142y, ale tak\u017ce wyrazist\u0105 soczysto\u015b\u0107 koloru czerwonego i niebieskiego. Wyj\u015bciow\u0105 miar\u0105 by\u0142 wzrost cz\u0142owieka \u2013 stoj\u0105cego swobodnie (183 cm) i z podniesion\u0105 do g\u00f3ry r\u0119k\u0105 (226 cm). To w obr\u0119bie tych wielko\u015bci nast\u0119powa\u0142y wewn\u0119trzne podzia\u0142y, kt\u00f3rych interwa\u0142y mia\u0142y wsp\u00f3\u0142tworzy\u0107 z\u0142ote proporcje. By\u0142 to jeszcze jeden przejaw marzenia o fenomenie matematycznie zdeterminowanego \u015bwiata i t\u0119sknoty za raz na zawsze ustalonym porz\u0105dkiem. Milowe kroki na tej drodze stawiali onegdaj Pitagoras i Fibonacci. Teraz chodzi\u0142o o uprzestrzennienie tamtej zasady i uczynienie z niej regu\u0142y uniwersalnej. Z jednej strony mia\u0142 powszechnie obowi\u0105zywa\u0107 wz\u00f3r \u2013 niesko\u0144czony regularny u\u0142amek \u0142a\u0144cuchowy <em>a<\/em> = 1 + 1\/<em>a<\/em>, rozwijany rosn\u0105co i malej\u0105co, z drugiej chodzi\u0142o o wspomo\u017cenie wzroku dwuocznym widzeniem par\u0105 kolor\u00f3w, przywodz\u0105cych na my\u015bl regu\u0142\u0119 anaglif\u00f3w, pot\u0119guj\u0105c\u0105 w odbiorze wra\u017cenie tr\u00f3jwymiaru.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p>Dlaczego nie mia\u0142by powsta\u0107 campus dla szczeg\u00f3lnego rodzaju artyst\u00f3w, architekt\u00f3w i matematyk\u00f3w? By\u0142by to zwi\u0105zek ju\u017c nie pitagorejczyk\u00f3w, ale gropiusorohokorbuzierowc\u00f3w, kt\u00f3rzy przed zasiedleniem zaprojektowanych przez siebie dom\u00f3w musieliby z\u0142o\u017cy\u0107 \u2013 jak w pitagorejskim Samos \u2013 przysi\u0119g\u0119 na <em>tetraktys<\/em>, a jeszcze lepiej na <em>pentagram<\/em>, czyli pi\u0119cioramienn\u0105 gwiazd\u0119 wpisan\u0105 w pi\u0119ciok\u0105t foremny. By\u0142oby to przyrzeczenie, \u017ce przestrzega\u0107 b\u0119d\u0105 wizualnego porz\u0105dku i przestrzennego \u0142adu i \u017ce w ich siedlisku nawet dysharmonia b\u0119dzie harmonijna, a chaos przybierze posta\u0107 \u015bci\u015ble okre\u015blonej regu\u0142y. Rezydencje i wille w swych wewn\u0119trznych podzia\u0142ach i osiedlowej strukturze mia\u0142yby si\u0119 rozwija\u0107 zgodnie z zasad\u0105 z\u0142otej proporcji polegaj\u0105cej na \u015bci\u015ble okre\u015blonym podziale odcinka \u2013 takim mianowicie, w kt\u00f3rym stosunek ca\u0142ego odcinka do jego cz\u0119\u015bci d\u0142u\u017cszej jest r\u00f3wny stosunkowi cz\u0119\u015bci d\u0142u\u017cszej do kr\u00f3tszej (tak dziel\u0105 si\u0119 wzajemnie przek\u0105tne pi\u0119ciok\u0105ta). Znamienne, \u017ce \u00f3w stosunek jest r\u00f3wnocze\u015bnie odbiciem wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015bci, jaka istnieje mi\u0119dzy kwadratem, ko\u0142em i tr\u00f3jk\u0105tem. Co ciekawe, w\u0142a\u015bnie te trzy figury sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na jeden z najstarszych kaligram\u00f3w japo\u0144skiego buddyzmu zen. Cz\u0119sto te\u017c wykorzystywane s\u0105 w sztuce, jak cho\u0107by w na\u015bciennym rysunku Sol LeWitta na wystawie \u0142\u00f3dzkiej edycji <em>Konstrukcji w procesie<\/em> (1982).<\/p>\n<figure id=\"attachment_21403\" aria-describedby=\"caption-attachment-21403\" style=\"width: 531px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-001\/\" rel=\"attachment wp-att-21403\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-21403\" title=\"Jerzy Olek, \u201eFigura mo\u017cliwa\u201d, rysunek, 2007 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-001-531x800.jpg\" alt=\"Jerzy Olek, \u201eFigura mo\u017cliwa\u201d, rysunek, 2007 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\" width=\"531\" height=\"800\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-001-531x800.jpg 531w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-001-120x180.jpg 120w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-001-90x135.jpg 90w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-001-320x481.jpg 320w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-001-598x900.jpg 598w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-001.jpg 627w\" sizes=\"(max-width: 531px) 100vw, 531px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-21403\" class=\"wp-caption-text\">Jerzy Olek, \u201eFigura mo\u017cliwa\u201d, rysunek, 2007 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Modernizm, postmodernizm, neomodernizm, amodernizm. Niby linia ci\u0105g\u0142a, a jednak przerywana. Dawna liniowo\u015b\u0107 przeobrazi\u0142a si\u0119 w nieliniowo\u015b\u0107, prowadz\u0105c\u0105 \u2013 bynajmniej nie najkr\u00f3tsz\u0105 drog\u0105 \u2013 do zagubienia i chaosu. Antidotum na zarysowany tu stan rzeczy stanowi redukcjonizm, wyjmowany co jaki\u015b czas z otch\u0142ani zapomnienia. Jego paradygmaty maj\u0105 wspom\u00f3c ludzk\u0105 potrzeb\u0119 sformu\u0142owania kolejnej edycji \u0142adu oraz reaktywowania utraconej nadziei na to, \u017ce jednak procesy i struktury wyst\u0119puj\u0105ce we wszech\u015bwiecie s\u0105 w swych podstawach regularne. A skoro tak, to wolno jest tworzy\u0107 proste modele \u015bwiata rzeczywistego i skomplikowane ca\u0142o\u015bci rozk\u0142ada\u0107 na czynniki pierwsze, by tym \u0142atwiej m\u00f3c podda\u0107 je procedurom badawczym, a tym samym przy\u015bpieszy\u0107 poznanie. Lecz redukcjonizm ma te\u017c inne oblicze. Tworzy modelowe ca\u0142o\u015bci drog\u0105 syntetyzowania element\u00f3w sk\u0142adowych. Niekt\u00f3re z nich powstaj\u0105 przez p\u0105czkowanie, jak w przypadku fraktalnych konstrukcji, kt\u00f3re s\u0105 przeciwie\u0144stwem kostki Karla Mengera (1927). Ta ostatnia, z powodu swej porowato\u015bci nazywana \u201eg\u0105bk\u0105\u201d, powstaje przez stopniowe dzielenie bry\u0142y na cz\u0119\u015bci, z kt\u00f3rych ka\u017cda nast\u0119pna jest znowu dzielona, przy czym wszystkie \u015brodki owych podzia\u0142\u00f3w s\u0105 konsekwentnie usuwane. Jej \u201epozytywowa\u201d wersja zamiast ubytk\u00f3w ma naro\u015bla, coraz to mniejsze i mniejsze. One r\u00f3wnie\u017c powstaj\u0105 w zgodzie z zasad\u0105 fraktali, kt\u00f3re rozmna\u017caj\u0105 si\u0119 \u2013 dziel\u0105c, jak wszystkie figury samopodobne.<\/p>\n<p>Zanim jednak w urbanistyce i architekturze sze\u015bcian zacz\u0105\u0142 si\u0119 na dobre sze\u015bciani\u0107, jako model i modu\u0142, w zupe\u0142no\u015bci wystarcza\u0142 jeden. Wed\u0142ug ideolog\u00f3w Bauhausu surowa archetypiczna forma kuboida, o ile ogranicza \u015bcianami przestrze\u0144, nadaj\u0105c jej kszta\u0142t estetyczny, zas\u0142uguje na to, by nazwa\u0107 j\u0105 architektur\u0105. Nie by\u0142o to ani bardziej, ani mniej arbitralne od decyzji opata Gaucelina (1005-1029), kt\u00f3ry postanowi\u0142 zbudowa\u0107 wie\u017c\u0119 klasztoru w Fleury z sze\u015bciennych kamieni. Architektowi udzieli\u0142 prostej instrukcji: \u201eZbuduj j\u0105 tak, aby by\u0142a wzorem dla ca\u0142ej Francji\u201d.<\/p>\n<p>A gdyby tak stworzy\u0107 wirtualnie \u201eMiasto wyobra\u017ani\u201d. Miasto \u2013 wi\u0119c \u017cywy organizm, a nie sarkofag muzealny. Wyobra\u017cam je sobie jako \u201ePole Niekonwencjonalnych Sze\u015bcian\u00f3w\u201d, kt\u00f3re pokryte by\u0142oby szczelnie, na geometrycznym planie, wymienionymi tu i im podobnymi realizacjami. Wzajemne s\u0105siedztwa mo\u017cna by dowolnie zmienia\u0107, podobnie jak skal\u0119 poszczeg\u00f3lnych obiekt\u00f3w, by w ten spos\u00f3b dopasowywa\u0107 je do otoczenia. Zatem szachownica by\u0142aby sta\u0142a, zmienne za\u015b po\u0142o\u017cenie poszczeg\u00f3lnych figur. Takie 3D-imaginarium m\u00f3g\u0142by narysowa\u0107 komputerowo wsp\u00f3\u0142czesny Giovanni Battista Piranesi \u2013 wizjoner, wyzwolony z pragmatycznych uzale\u017cnie\u0144 i funkcjonalnych powinno\u015bci, artysta spe\u0142niaj\u0105cy si\u0119 w projektowaniu architektury niemo\u017cliwej i jeszcze mniej mo\u017cliwej urbanistyki, kt\u00f3rych norm\u0119 konstrukcyjn\u0105 warunkuje jedynie wydolno\u015b\u0107 zero-jedynkowa licz\u0105cej maszyny. By\u0142aby to architektura w tym samym stopniu estetyczna, co niepotrzebna, fantastycznie zniewalaj\u0105ca i skrajnie nieu\u017cyteczna.<\/p>\n<p>Multiplikacja, repetycja, uporz\u0105dkowane formalnie zwielokrotnienie, zasada <em>idem per idem<\/em>, zmodu\u0142owany porz\u0105dek w skali miasta bywa te\u017c inspiracj\u0105 dla artyst\u00f3w. Za przyk\u0142ad mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 ci\u0105g reprodukcyjnych dzia\u0142a\u0144 Tadeusza Mys\u0142owskiego, zebrany w albumie <em>Towards Organic Geometry 1972\u20131994<\/em> (Nowy Jork 1994). Ich istot\u0119 wyja\u015bnia sam autor: \u201e\u00abTowards Organic Geometry\u00bb to podr\u00f3\u017c do centrum Manhattanu (&#8230;), to architektoniczna kapsu\u0142a czasu, kt\u00f3ra sk\u0142ada ho\u0142d duchowi Miesa van der Rohe. Mies wyrazi\u0142 w monolitycznej formie (kratownicy) architektoniczny idea\u0142 naszych czas\u00f3w. Od niego pochodzi nowatorska idea sztywnej siatki architektonicznej, kt\u00f3ra w po\u0142\u0105czeniu z siatk\u0105 ulic Manhattanu tworzy struktur\u0119 tr\u00f3jwymiarow\u0105. (&#8230;) Zastanawia\u0142em si\u0119, czyby nie wzi\u0105\u0107 tej bardzo wsp\u00f3\u0142czesnej koncepcji Miesa i jej nie o\u017cywi\u0107! Uwa\u017ca\u0142em, \u017ce tylko fotografia mo\u017ce o\u017cywi\u0107 struktury uwi\u0119zione w siatce. Cho\u0107 fotografi\u0119 mo\u017cna wyja\u015bnia\u0107 w terminach naukowych, jest ona r\u00f3wnie\u017c polem dzia\u0142ania przypadku, znanego jako technika automatyczna dadaist\u00f3w i surrealist\u00f3w. Pracuj\u0105c z obrazami sztywnych geometrycznych struktur kratowych, niezale\u017cnie od tego, czy je powi\u0119kszam, obracam czy redukuj\u0119 \u2013 poruszam obrazy, obracam je, zestawiam, nak\u0142adam na siebie, aby otrzyma\u0107 formy organiczne o p\u0142ynnych liniach, stanowi\u0105ce nast\u0119pn\u0105 generacj\u0119 moich obraz\u00f3w\u201d.<\/p>\n<p>Zafascynowany geometri\u0105 Mys\u0142owski, w poszukiwaniu jej wymiar\u00f3w magicznych nawi\u0105zuj\u0105cy do konstrukcyjnych rozwi\u0105za\u0144 suprematyst\u00f3w, za ka\u017cdym razem modyfikuje przyj\u0119ty wz\u00f3r, po wielekro\u0107 go przekszta\u0142caj\u0105c i reprodukuj\u0105c. Powstaj\u0105 w ten spos\u00f3b d\u0142ugie ci\u0105gi wzajemnie uzale\u017cnionych prac, sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na konsekwentnie, zgodnie z przyj\u0119t\u0105 zasad\u0105, kompletowe zbiory.<\/p>\n<p>O do\u015bwiadczeniu z krat\u0105 pisze dalej: \u201eBuduj\u0105c t\u0119 metafor\u0119 krok po kroku, tworz\u0119 wiele kolejnych stadi\u00f3w transformacji jednej formy w drug\u0105, w kt\u00f3rych ka\u017cdy wy\u0142aniaj\u0105cy si\u0119 obraz zwi\u0105zany jest blisko z podstawowym rysunkiem kraty. Ta transformacja jest wynikiem interakcji chemii fotograficznej z energi\u0105 \u015bwiat\u0142a; stanowi ona element przypadku zawarty w procesie fotograficznym, dzi\u0119ki kt\u00f3remu moje formy geometryczne stopniowo przekszta\u0142caj\u0105 si\u0119 w formy organiczne. Proces ten, w po\u0142\u0105czeniu z tr\u00f3jwymiarowymi\/architektonicznymi strukturami, prowadzi mnie w tej jedynej w swoim rodzaju podr\u00f3\u017cy w przysz\u0142o\u015b\u0107\u201d.<\/p>\n<p>Na szcz\u0119\u015bcie wyprawy w przysz\u0142o\u015b\u0107 bywaj\u0105 udzia\u0142em nie tylko planist\u00f3w i futurolog\u00f3w. Przedsi\u0119bior\u0105 je tak\u017ce arty\u015bci. Zasadne zatem staje si\u0119 pytanie, do kogo b\u0119dzie nale\u017ca\u0142a i kto j\u0105 zdominuje swoimi fantazjami. Zw\u0142aszcza, \u017ce w\u015br\u00f3d sze\u015bciennie uzale\u017cnionych s\u0105 i katastrofi\u015bci. Robert Heinlein w opowiadaniu <em>&#8230;I zbudowa\u0142 krzywy dom&#8230;<\/em> opisuje, jak to architekt Quintus Teal zaprojektowa\u0142 dom b\u0119d\u0105cy tesseraktem, czyli rozwini\u0119tym w trzecim wymiarze hipersze\u015bcianem. Sk\u0142ada\u0142o si\u0119 na\u0144 osiem sze\u015bcian\u00f3w zestawionych w kszta\u0142t krzy\u017ca, w kt\u00f3rym \u017cycie przebiega\u0142o normalnie do czasu, kiedy nast\u0105pi\u0142o trz\u0119sienie ziemi. W\u00f3wczas to przesta\u0142y obowi\u0105zywa\u0107 ustalone dla przestrzeni tr\u00f3jwymiarowej regu\u0142y. Przechodzenie z miejsca do miejsca kompletnie nie zgadza\u0142o si\u0119 z dotychczasow\u0105 struktur\u0105 budowli, widoki z okien sta\u0142y si\u0119 absolutnie irracjonalne. \u0141atwo wyobrazi\u0107 sobie horror, jaki prze\u017cywali jego mieszka\u0144cy. Nie mniejszy ni\u017c ten, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 udzia\u0142em przymusowych lokator\u00f3w multisze\u015bcianu z kanadyjskiego filmu <em>Cube<\/em> (re\u017c. Vincenzo Natali, 1997), zamkni\u0119tych w niebezpiecznym labiryncie i stale nara\u017conych na \u015bmiertelne pu\u0142apki.<\/p>\n<p>Niewykluczone, \u017ce opowiadanie Heinleina zna\u0142 Frank Ghery, kiedy w 1997 r. projektowa\u0142 dla Bilbao Muzeum Fundacji Guggenheima. Z pewno\u015bci\u0105 wp\u0142yw na jego wizj\u0119 mia\u0142y te\u017c liczne w ostatnich latach artystyczno-naukowo-filozoficzne ods\u0142ony teorii chaosu. Nie bez kozery projektowanemu przez siebie muzeum nada\u0142 form\u0119 spi\u0119trzonych bry\u0142, zupe\u0142nie jak gdyby chcia\u0142 ukaza\u0107 zamro\u017con\u0105 w u\u0142amku sekundy jedn\u0105 z faz destrukcji wywo\u0142anej pot\u0119\u017cnym kataklizmem. Na szcz\u0119\u015bcie dopracowany estetycznie katastrofizm, to tylko jeden z wielu mo\u017cliwych kierunk\u00f3w poszukiwa\u0144, jakie objawi\u0142y si\u0119 w czasie po postmodernizmie. Niew\u0105tpliwie inspiruj\u0105cy jest tu sam spos\u00f3b podej\u015bcia do kreowanego dzie\u0142a, powo\u0142ywanego do istnienia na drodze robienia przedmiotu z&#8230; do\u015bwiadczenia, a wi\u0119c budowania obiektu zatrzymuj\u0105cego, pod monolityczn\u0105 postaci\u0105, sztucznie rozbity na fragmenty rezultat niezamierzonej dekonstrukcji. W wypadku budowli podobnych do muzeum w Bilbao nieuchronnie pojawia si\u0119 pytanie o sens ich zmaterializowanej egzystencji i wymow\u0119 danego dzie\u0142a, o to, co jest ich si\u0142\u0105 sprawcz\u0105: potrzeba wyra\u017cenia istotnej prawdy czy ch\u0119\u0107 szokowania i uwodzenia?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sze\u015bcian to emblemat stabilno\u015bci, materialno\u015bci, zatrzymania w czasie, podstawy, fundamentu, trwa\u0142o\u015bci. Sze\u015b\u0107 \u015bcian foremnego sze\u015bcianu, to z kolei sze\u015b\u0107 kwadrat\u00f3w, a te symbolizuj\u0105 absolut, boski rozum i doskona\u0142o\u015b\u0107, jednolito\u015b\u0107, jednoznaczno\u015b\u0107, porz\u0105dek, ograniczenie, organizacj\u0119 i konstrukcj\u0119. <\/p>\n","protected":false},"author":367,"featured_media":21403,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[387,7208,849],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[8],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>To tylko sze\u015bcian<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Sze\u015bcian to emblemat stabilno\u015bci, materialno\u015bci, zatrzymania w czasie, podstawy, fundamentu, trwa\u0142o\u015bci.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-001.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-001.jpg\",\"width\":627,\"height\":943,\"caption\":\"Jerzy Olek, \u201eFigura mo\u017cliwa\u201d, rysunek, 2007 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian\",\"name\":\"To tylko sze\u015bcian\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2014-04-25T18:00:57+00:00\",\"dateModified\":\"2014-04-25T18:53:36+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/201614883a353b8ad67afe0c777f650b\"},\"description\":\"Sze\u015bcian to emblemat stabilno\u015bci, materialno\u015bci, zatrzymania w czasie, podstawy, fundamentu, trwa\u0142o\u015bci.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"To tylko sze\u015bcian\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/201614883a353b8ad67afe0c777f650b\",\"name\":\"Jerzy Olek\",\"description\":\"JERZY OLEK (1943) \u2013 artysta i teoretyk. Animator ruchu fotografii ekspansywnej i medialnej (lata 70.) oraz fotografii elementarnej (lata 80.). Pomys\u0142odawca i kurator wielu wystaw w Polsce i za granic\u0105. Tw\u00f3rca Galerii \u201eFoto-Medium-Art\u201d (1977). Od lat 70. cz\u0142onek kilku zespo\u0142\u00f3w redakcyjnych, ostatnio \u201eArtluku\u201d, \u201eRity Baum\u201d i \u201eCoCain\u201d. Od 1989 kurator Fotokonferencji Wsch\u00f3d-Zach\u00f3d \u201eEuropejska Wymiana\u201d. Tw\u00f3rca program\u00f3w 14 Festiwali Sztuki \u201elAbiRynT\u201d oraz mi\u0119dzynarodowych wystaw, takich jak: \u201eKomplex Symplexu\u201d i \u201eWidzie\u0107 siebie\u201d. Profesor Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu i Szko\u0142y Wy\u017cszej Psychologii Spo\u0142ecznej we Wroc\u0142awiu. W domowej galerii \u201eef\u201d prezentuje kolekcj\u0119 ponad 300 miniatur fotograficznych tylu\u017c autor\u00f3w. Od 1991 r. realizuje autorsk\u0105 ide\u0119 \u201eBezwymiaru iluzji\u201d poprzez multimedialne wystawy i publikacje. W ramach tego projektu zorganizowa\u0142 ponad 100 wystaw indywidualnych i artystycznych dialog\u00f3w. Jest autorem ksi\u0105\u017cek: \u201eMoja droga do bezwymiaru\u201d (2001), \u201eUmo\u017cliwianie niemo\u017cliwemu\u201d (2007) i \u201e7 od\/za\/s\u0142on iluzji\u201d (2013).\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/jerzy-olek-2\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"To tylko sze\u015bcian","description":"Sze\u015bcian to emblemat stabilno\u015bci, materialno\u015bci, zatrzymania w czasie, podstawy, fundamentu, trwa\u0142o\u015bci.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-001.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/jerzy-olek-figura-mozliwa-rysunek-2007-001.jpg","width":627,"height":943,"caption":"Jerzy Olek, \u201eFigura mo\u017cliwa\u201d, rysunek, 2007 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian","name":"To tylko sze\u015bcian","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian#primaryimage"},"datePublished":"2014-04-25T18:00:57+00:00","dateModified":"2014-04-25T18:53:36+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/201614883a353b8ad67afe0c777f650b"},"description":"Sze\u015bcian to emblemat stabilno\u015bci, materialno\u015bci, zatrzymania w czasie, podstawy, fundamentu, trwa\u0142o\u015bci.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jerzy-olek-to-tylko-szescian#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"To tylko sze\u015bcian"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/201614883a353b8ad67afe0c777f650b","name":"Jerzy Olek","description":"JERZY OLEK (1943) \u2013 artysta i teoretyk. Animator ruchu fotografii ekspansywnej i medialnej (lata 70.) oraz fotografii elementarnej (lata 80.). Pomys\u0142odawca i kurator wielu wystaw w Polsce i za granic\u0105. Tw\u00f3rca Galerii \u201eFoto-Medium-Art\u201d (1977). Od lat 70. cz\u0142onek kilku zespo\u0142\u00f3w redakcyjnych, ostatnio \u201eArtluku\u201d, \u201eRity Baum\u201d i \u201eCoCain\u201d. Od 1989 kurator Fotokonferencji Wsch\u00f3d-Zach\u00f3d \u201eEuropejska Wymiana\u201d. Tw\u00f3rca program\u00f3w 14 Festiwali Sztuki \u201elAbiRynT\u201d oraz mi\u0119dzynarodowych wystaw, takich jak: \u201eKomplex Symplexu\u201d i \u201eWidzie\u0107 siebie\u201d. Profesor Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu i Szko\u0142y Wy\u017cszej Psychologii Spo\u0142ecznej we Wroc\u0142awiu. W domowej galerii \u201eef\u201d prezentuje kolekcj\u0119 ponad 300 miniatur fotograficznych tylu\u017c autor\u00f3w. Od 1991 r. realizuje autorsk\u0105 ide\u0119 \u201eBezwymiaru iluzji\u201d poprzez multimedialne wystawy i publikacje. W ramach tego projektu zorganizowa\u0142 ponad 100 wystaw indywidualnych i artystycznych dialog\u00f3w. Jest autorem ksi\u0105\u017cek: \u201eMoja droga do bezwymiaru\u201d (2001), \u201eUmo\u017cliwianie niemo\u017cliwemu\u201d (2007) i \u201e7 od\/za\/s\u0142on iluzji\u201d (2013).","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/jerzy-olek-2"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21361"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/367"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21361"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21361\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21403"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21361"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21361"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21361"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=21361"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=21361"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}