{"id":21440,"date":"2014-04-28T10:30:34","date_gmt":"2014-04-28T09:30:34","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=21440"},"modified":"2020-09-01T13:07:55","modified_gmt":"2020-09-01T12:07:55","slug":"pawel-brzezek-rozewicz-odchodzi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-rozewicz-odchodzi","title":{"rendered":"R\u00f3\u017cewicz odchodzi"},"content":{"rendered":"

25 IV 2014 r., pi\u0105tek<\/em><\/strong><\/p>\n

Wczoraj zmar\u0142 Tadeusz R\u00f3\u017cewicz. Odszed\u0142 poeta, estetyczny rewolucjonista, obserwator i \u015bwiadek. Rzecz jasna media odda\u0142y ho\u0142d arty\u015bcie, uderzaj\u0105c w ton wspominkowo-nekrologiczny. Czyli tak jak by\u0107 powinno. Tym samym ca\u0142e dzie\u0142o R\u00f3\u017cewicza przenosi si\u0119 w dziedzin\u0119 historii literatury. A wi\u0119c jest ju\u017c z grubsza zamkni\u0119te (chocia\u017c mo\u017ce jeszcze pojawi\u0105 si\u0119 jakie\u015b publikacje po\u015bmiertne), mo\u017cliwe do oceny. Wprawdzie jeszcze zbyt wcze\u015bnie na to \u2013 dopiero rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces \u017ca\u0142oby, niemniej jednak nieub\u0142aganie zbli\u017ca si\u0119 konieczno\u015b\u0107 udzielenia odpowiedzi na pytanie: kim by\u0142 dla nas R\u00f3\u017cewicz?<\/p>\n

\"Tadeusz<\/a>
Tadeusz R\u00f3\u017cewicz, Praga, 2007 (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)<\/figcaption><\/figure>\n

Odpowied\u017a nie jest prosta. Trudno nazwa\u0107 R\u00f3\u017cewicza literackim celebryt\u0105 \u2013 nawet jak na warunki, w kt\u00f3rych przysz\u0142o mu sp\u0119dzi\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cycia. Jego biografia nie jest r\u00f3wnie przebojowa jak biografia Mi\u0142osza, Gombrowicza czy nawet Bia\u0142oszewskiego. Mo\u017cna nawet przyzna\u0107, \u017ce w tych kategoriach, by\u0142 \u201enudny\u201d. Dlaczego zatem R\u00f3\u017cewicz przez prawie 70 lat by\u0142 poetyck\u0105 wyroczni\u0105 i absolutnym autorytetem \u015brodowiska oraz czytelnik\u00f3w?<\/p>\n

W trakcie wojny by\u0142 jednym z licznych poet\u00f3w walcz\u0105cych. Ten etap jego tw\u00f3rczo\u015bci, mocno dzisiaj zapomniany, nie r\u00f3\u017cni si\u0119 wiele od tw\u00f3rczo\u015bci takich autor\u00f3w, jak Baczy\u0144ski czy Gajcy. Jednak jego powojenny debiut anulowa\u0142 to wszystko \u2013 tworz\u0105c z R\u00f3\u017cewicza estetycznego rewolucjonist\u0119, papie\u017ca awangardy. Stworzy\u0142 on sw\u00f3j w\u0142asny typ wiersza, co jest o tyle niebagatelne, \u017ce po nim niewielu odwa\u017cy\u0142o si\u0119 ju\u017c pisa\u0107 inaczej. Gdyby R\u00f3\u017cewicz opatentowa\u0142 sw\u00f3j wynalazek, m\u00f3g\u0142by do ko\u0144ca \u017cycia pobiera\u0107 tantiemy z ka\u017cdego niemal wiersza powsta\u0142ego po Ocalonym<\/em>. Nawet sam mistrz Staff ostatnie swoje wiersze pisa\u0142 ju\u017c R\u00f3\u017cewiczem.<\/p>\n

Nie\u0142atwo m\u0142odemu poecie kontynuowa\u0107 karier\u0119 po takim debiucie. Ju\u017c bowiem na starcie zdoby\u0142 wszystko i sta\u0142 si\u0119 ikon\u0105, kt\u00f3r\u0105 niewielu odwa\u017cy\u0142o si\u0119 atakowa\u0107 (czasami cenzura, ale to nawet dobrze dla niego). Czym jest wi\u0119c tw\u00f3rczo\u015b\u0107 R\u00f3\u017cewicza po debiutanckim Niepokoju<\/em>? Pomimo dosy\u0107 sporego dorobku, wk\u0142adu jaki wni\u00f3s\u0142 do rozwoju polskiej literatury i kultury w og\u00f3le \u2013 pocz\u0105wszy od wprowadzenia mody na pop art, tworzenia scenariuszy filmowych itd. \u2013 R\u00f3\u017cewicz pami\u0119tany jest powszechnie przede wszystkim ze wzgl\u0119du na dwa jeszcze (poza debiutem) dzie\u0142a: dramat Kartoteka<\/em> oraz sylwiczny w swojej naturze zbi\u00f3r Matka odchodzi<\/em>.<\/p>\n

Podobnie jak w przypadku poezji, w dziedzinie dramatu R\u00f3\u017cewicz r\u00f3wnie\u017c wywo\u0142a\u0142 rewolucj\u0119 debiutem. Swoj\u0105 Kartotek\u0105<\/em> wprowadzi\u0142 na grunt polski teatr absurdu, a nawet zdo\u0142a\u0142 wp\u0142yn\u0105\u0107 na \u015bwiatowy rozw\u00f3j tego nurtu. Jego nowatorska wizja teatru wynika\u0142a z zainteresowania \u00f3wczesnymi eksperymentami teatralnymi, w czym zapewne wspiera\u0142 go sam Tadeusz Kantor, zaprzyja\u017aniony z poet\u0105. Ale r\u00f3wnie\u017c rewolucyjno\u015bci Kartoteki<\/em> nie powt\u00f3rzy\u0142 ju\u017c nigdy wi\u0119cej\u2026<\/p>\n

Siedemdziesi\u0105t lat tw\u00f3rczo\u015bci i funkcjonowania w \u015brodowisku literackim zaowocowa\u0142o jeszcze jednym kamieniem milowym. S\u0119dziwy poeta og\u0142osi\u0142 w 2000 roku wstrz\u0105saj\u0105cy zbi\u00f3r Matka odchodzi. <\/em>Ten prozatorsko-liryczny eksperyment formalny r\u00f3wnie\u017c sta\u0142 si\u0119 ogromnym wydarzeniem. Tym razem jednak estetyczny rewolucjonista zaskoczy\u0142 wszystkich, kiedy u progu XXI wieku, w epoce, w kt\u00f3rej czytelnicy widzieli i czytali ju\u017c wszystko, uda\u0142o mu si\u0119 zaszokowa\u0107 tre\u015bci\u0105. Zbi\u00f3r po\u015bwi\u0119cony zmar\u0142ej matce poety, Stefanii R\u00f3\u017cewicz, uderza w najg\u0142\u0119bsze tabu. Zw\u0142aszcza Dziennik gliwicki<\/em> za\u0142\u0105czony do zbioru prowadzi czytelnika w najintymniejsze szczeg\u00f3\u0142y umierania kobiety, kt\u00f3r\u0105 opiekuje si\u0119 syn-poeta. Matka odchodzi<\/em> to jeden z najbardziej wstrz\u0105saj\u0105cych utwor\u00f3w literackich prze\u0142omu wiek\u00f3w.<\/p>\n

Tak\u017ce i tym utworem R\u00f3\u017cewicz postawi\u0142 poprzeczk\u0119 tak wysoko, \u017ce sam nie by\u0142 ju\u017c w stanie jej pokona\u0107. Kilka lat temu, przy okazji premiery Kup kota w worku (work in progress), <\/em>napisa\u0142em dosy\u0107 nieprzychyln\u0105 recenzj\u0119 tego zbioru. Po emocjach, kt\u00f3re wywo\u0142a\u0142a u mnie wcze\u015bniej Matka\u2026<\/em>, tomik ten, pod wzgl\u0119dem formalnym niemal\u017ce identyczny (te\u017c prozatorsko-liryczna hybryda), wyda\u0142 mi si\u0119 niezno\u015bnie wt\u00f3rny. Ci\u0105g\u0142e utyskiwanie na zdegenerowan\u0105, informacyjnie zat\u0142oczon\u0105 i zinfantylizowan\u0105 wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w po\u0142\u0105czeniu z dr\u0119twymi eksperymentami z \u201em\u0142odzie\u017cow\u0105\u201d nowomow\u0105 by\u0142y dla mnie uderzaj\u0105co pretensjonalne. Co si\u0119 sta\u0142o z mistrzem?!<\/p>\n

Dzisiaj takie pytanie by\u0142oby ju\u017c nie na miejscu. Dzie\u0142o R\u00f3\u017cewicza sta\u0142o si\u0119 dzie\u0142em uko\u0144czonym. Mo\u017cna wi\u0119c podda\u0107 je systematycznej rewizji, odczyta\u0107 etapy, kierunki, dokona\u0107 oceny globalnej, zinwentaryzowa\u0107. Siedem dekad tw\u00f3rczo\u015bci daje ogrom materia\u0142u. Nowy rozdzia\u0142, kt\u00f3ry si\u0119 w\u0142a\u015bnie otwiera, pozwala mie\u0107 nadziej\u0119, \u017ce ta ogromna scheda zostanie na nowo odczytana i by\u0107 mo\u017ce oka\u017ce si\u0119, \u017ce R\u00f3\u017cewicz dalej zaskakuje.<\/p>\n

Chcia\u0142bym na koniec odda\u0107 g\u0142os samemu arty\u015bcie:<\/p>\n

\u201eWielki genialny \u015bmieszny Norwid powiedzia\u0142:<\/p>\n

Z rzeczy \u015bwiata tego zostan\u0105 tylko dwie,<\/em><\/p>\n

Dwie tylko: poezja i dobro\u0107\u2026 i nic wi\u0119cej.<\/em><\/p>\n

Wielki Don Kichocie! Zosta\u0142o Nic. I je\u015bli my ludzie nie p\u00f3jdziemy po rozum do g\u0142owy i nie zagospodarujemy tego rosn\u0105cego Nic to\u2026 to co? Powiedz, nie b\u00f3j si\u0119! Co si\u0119 stanie\u2026 zgotujemy sobie takie piek\u0142o, na ziemi, \u017ce Lucyfer wyda nam si\u0119 anio\u0142em [\u2026] polityka zmieni si\u0119 w kicz, mi\u0142o\u015b\u0107 w pornografi\u0119, muzyka w ha\u0142as, sport w prostytucj\u0119, religia w nauk\u0119, nauka w wiar\u0119\u201d[1]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

W tych dniach, w kt\u00f3rych przyjdzie nam po\u017cegna\u0107 R\u00f3\u017cewicza, wyra\u017ana jest potrzeba odrobienia lekcji z tego, co nam chcia\u0142 przekaza\u0107. Pozostanie po nim zapewne pustka, ale na pewno nie Nic, pozostanie bowiem jednak \u2013 jak wierzy\u0142 Norwid \u2013 poezja, i to naszym obowi\u0105zkiem jest odpowiednio j\u0105 zagospodarowa\u0107. Oby rok R\u00f3\u017cewicza, kt\u00f3ry w przysz\u0142o\u015bci bli\u017cszej lub dalszej zapewne zostanie og\u0142oszony, i wszystkie po\u015bwi\u0119cone jego pami\u0119ci wydarzenia, by\u0142y okazj\u0105 do g\u0142\u0119bszej refleksji nad testamentem poety \u2013 nad warto\u015bci\u0105 s\u0142\u00f3w podstawowych. A nie jedynie pustos\u0142owiem.<\/p>\n

Poka\u017c przypisy<\/span>    (\u21b5 returns to text)<\/p>\n
    \n
  1. T. R\u00f3\u017cewicz, Matka odchodzi<\/em>, Wroc\u0142aw 2000, s. 12.\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    W tych dniach, w kt\u00f3rych przyjdzie nam po\u017cegna\u0107 R\u00f3\u017cewicza, wyra\u017ana jest potrzeba odrobienia lekcji z tego, co nam chcia\u0142 przekaza\u0107. Pozostanie po nim zapewne pustka, ale na pewno nie Nic, pozostanie bowiem jednak \u2013 jak wierzy\u0142 Norwid \u2013 poezja, i to naszym obowi\u0105zkiem jest odpowiednio j\u0105 zagospodarowa\u0107. <\/p>\n","protected":false},"author":272,"featured_media":21442,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[484,1873,10],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[1871],"yoast_head":"\nR\u00f3\u017cewicz odchodzi<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Tadeusz R\u00f3\u017cewicz (1921-2014) - podsumowanie tw\u00f3rczo\u015bci poety.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-rozewicz-odchodzi\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-rozewicz-odchodzi#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/tadeusz-rozewicz-praga-2007.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/tadeusz-rozewicz-praga-2007.jpg\",\"width\":768,\"height\":905,\"caption\":\"Tadeusz R\u00f3\u017cewicz, Praga, 2007 (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-rozewicz-odchodzi#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-rozewicz-odchodzi\",\"name\":\"R\u00f3\u017cewicz odchodzi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-rozewicz-odchodzi#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2014-04-28T09:30:34+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:07:55+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/7b7e9c7c69e2037b7dc825dc64be5c6f\"},\"description\":\"Tadeusz R\u00f3\u017cewicz (1921-2014) - podsumowanie tw\u00f3rczo\u015bci poety.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-rozewicz-odchodzi#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-rozewicz-odchodzi\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-rozewicz-odchodzi#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"R\u00f3\u017cewicz odchodzi\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/7b7e9c7c69e2037b7dc825dc64be5c6f\",\"name\":\"Pawe\u0142 Brze\u017cek\",\"description\":\"Pawe\u0142 Brze\u017cek jest krytykiem literackim, absolwentem Wydzia\u0142u Filologicznego Uniwersytetu \u015al\u0105skiego na kierunku filologia polska, stypendyst\u0105 Uniwersytetu Florenckiego (Facolt\u00e1 di Lettere e Filosofia). Zajmuje si\u0119 dziennikarstwem kulturalnym, krytyk\u0105 literack\u0105, a tak\u017ce prowadzeniem zaj\u0119\u0107 kreatywnego pisania.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/pawel-brzezek\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"R\u00f3\u017cewicz odchodzi","description":"Tadeusz R\u00f3\u017cewicz (1921-2014) - podsumowanie tw\u00f3rczo\u015bci poety.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-rozewicz-odchodzi","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-rozewicz-odchodzi#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/tadeusz-rozewicz-praga-2007.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/tadeusz-rozewicz-praga-2007.jpg","width":768,"height":905,"caption":"Tadeusz R\u00f3\u017cewicz, Praga, 2007 (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-rozewicz-odchodzi#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-rozewicz-odchodzi","name":"R\u00f3\u017cewicz odchodzi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-rozewicz-odchodzi#primaryimage"},"datePublished":"2014-04-28T09:30:34+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:07:55+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/7b7e9c7c69e2037b7dc825dc64be5c6f"},"description":"Tadeusz R\u00f3\u017cewicz (1921-2014) - podsumowanie tw\u00f3rczo\u015bci poety.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-rozewicz-odchodzi#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-rozewicz-odchodzi"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-brzezek-rozewicz-odchodzi#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"R\u00f3\u017cewicz odchodzi"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/7b7e9c7c69e2037b7dc825dc64be5c6f","name":"Pawe\u0142 Brze\u017cek","description":"Pawe\u0142 Brze\u017cek jest krytykiem literackim, absolwentem Wydzia\u0142u Filologicznego Uniwersytetu \u015al\u0105skiego na kierunku filologia polska, stypendyst\u0105 Uniwersytetu Florenckiego (Facolt\u00e1 di Lettere e Filosofia). Zajmuje si\u0119 dziennikarstwem kulturalnym, krytyk\u0105 literack\u0105, a tak\u017ce prowadzeniem zaj\u0119\u0107 kreatywnego pisania.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/pawel-brzezek"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21440"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/272"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21440"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21440\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21442"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21440"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21440"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21440"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=21440"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=21440"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}