{"id":21858,"date":"2014-05-19T00:00:27","date_gmt":"2014-05-18T23:00:27","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=21858"},"modified":"2020-09-01T13:07:50","modified_gmt":"2020-09-01T12:07:50","slug":"jolanta-kowalska-zmierzch-epoki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jolanta-kowalska-zmierzch-epoki","title":{"rendered":"Zmierzch epoki"},"content":{"rendered":"<p>Kim by\u0142 Jerzy Koenig? Kiedy\u015b zdawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce wiem. Po lekturze ksi\u0105\u017cki <em>Kto ma mie\u0107 pomys\u0142y?<\/em>, zbieraj\u0105cej jego szkice, felietony i wypowiedzi publicystyczne, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce wiem niewiele. Pe\u0142ni\u0142 w \u017cyciu wiele r\u00f3l \u2013 wszystkie pozostawa\u0142y w \u015bcis\u0142ym zwi\u0105zku z teatrem. Pisywa\u0142 recenzje, wydawa\u0142, referowa\u0142, zasiada\u0142 w najrozmaitszych gremiach, projektowa\u0142 i powo\u0142ywa\u0142 do \u017cycia instytucje, takie jak Wydzia\u0142 Wiedzy o Teatrze w warszawskiej PWST. Bywa\u0142 kierownikiem literackim wa\u017cnych scen oraz redaktorem naczelnym najwa\u017cniejszych bran\u017cowych czasopism \u2013 \u201eTeatru\u201d\u00a0 i \u201eDialogu.\u201d. Przez d\u0142ugie lata szefowa\u0142 Teatrowi Telewizji. W\u0142a\u015bciwie trudno sobie wyobrazi\u0107 \u017cycie teatralne ostatnich czterech dekad minionego wieku bez niego. Zawsze gdzie\u015b si\u0119 pojawia\u0142 \u2013 jako dzia\u0142acz, inicjator, dyplomata, mediuj\u0105cy pomi\u0119dzy \u015bwiatem w\u0142adzy, a \u015brodowiskiem artystycznym, lub cho\u0107by autor celnego bon motu. By\u0142 wytrawnym graczem. Czasem wytr\u0105cano mu karty i musia\u0142 odchodzi\u0107 od stolika, po jakim\u015b czasie jednak zn\u00f3w wraca\u0142.<\/p>\n<figure id=\"attachment_21865\" aria-describedby=\"caption-attachment-21865\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jolanta-kowalska-zmierzch-epoki\/jerzy-koenig-kto-ma-miec-pomysly-instytut-ksiazki-2014-001\/\" rel=\"attachment wp-att-21865\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-21865\" title=\"Jerzy Koenig, \u201eKto ma mie\u0107 pomys\u0142y? Szkice i felietony teatralne z lat 1978-2008\u201d, oprac. Pawe\u0142 P\u0142oski, \u201eTeatr. Krytycy\u201d \u2013 seria Miesi\u0119cznika \u201eTeatr\u201d, Instytut Ksi\u0105\u017cki, Krak\u00f3w 2014 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Miesi\u0119cznika \u201eTeatr\u201d)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/jerzy-koenig-kto-ma-miec-pomysly-instytut-ksiazki-2014-001-540x758.jpg\" alt=\"Jerzy Koenig, \u201eKto ma mie\u0107 pomys\u0142y? Szkice i felietony teatralne z lat 1978-2008\u201d, oprac. Pawe\u0142 P\u0142oski, \u201eTeatr. Krytycy\u201d \u2013 seria Miesi\u0119cznika \u201eTeatr\u201d, Instytut Ksi\u0105\u017cki, Krak\u00f3w 2014 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Miesi\u0119cznika \u201eTeatr\u201d)\" width=\"540\" height=\"758\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/jerzy-koenig-kto-ma-miec-pomysly-instytut-ksiazki-2014-001-540x758.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/jerzy-koenig-kto-ma-miec-pomysly-instytut-ksiazki-2014-001-640x900.jpg 640w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/jerzy-koenig-kto-ma-miec-pomysly-instytut-ksiazki-2014-001-576x808.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/jerzy-koenig-kto-ma-miec-pomysly-instytut-ksiazki-2014-001.jpg 712w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-21865\" class=\"wp-caption-text\">Jerzy Koenig, \u201eKto ma mie\u0107 pomys\u0142y? Szkice i felietony teatralne z lat 1978-2008\u201d, oprac. Pawe\u0142 P\u0142oski, \u201eTeatr. Krytycy\u201d \u2013 seria Miesi\u0119cznika \u201eTeatr\u201d, Instytut Ksi\u0105\u017cki, Krak\u00f3w 2014 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Miesi\u0119cznika \u201eTeatr\u201d)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Zwi\u0105zki teatru z polityk\u0105 uwa\u017ca\u0142 za nieop\u0142acalne i niebezpieczne, powtarzaj\u0105c za Zygmuntem H\u00fcbnerem, \u017ce w\u0142adza podporz\u0105dkowuje sobie sztuk\u0119 na dwa sposoby: z jednej strony dyscyplinuje strachem, z drugiej \u2013 korumpuje. Mimo to, dobrze sprawdza\u0142 si\u0119 w roli szarej eminencji, cz\u0142owieka, kt\u00f3ry umia\u0142 znale\u017a\u0107 si\u0119 blisko o\u015brodk\u00f3w decyzyjnych, by pokonuj\u0105c rozmaite ograniczenia systemu, wytargowa\u0107 dla teatru tyle, ile si\u0119 da.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-21858 gallery-columns-5 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jolanta-kowalska-zmierzch-epoki\/jerzy-koenig'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/jerzy-koenig-400x240.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Jerzy Koenig, fot. Tomasz S\u0142upski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Miesi\u0119cznika \u201eTeatr\u201d)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-21864\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-21864'>\n\t\t\t\tJerzy Koenig, fot. Tomasz S\u0142upski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Miesi\u0119cznika \u201eTeatr\u201d)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jolanta-kowalska-zmierzch-epoki\/jerzy-koenig-kto-ma-miec-pomysly-instytut-ksiazki-2014-002'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/jerzy-koenig-kto-ma-miec-pomysly-instytut-ksiazki-2014-002-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Jerzy Koenig, \u201eKto ma mie\u0107 pomys\u0142y? Szkice i felietony teatralne z lat 1978-2008\u201d, oprac. Pawe\u0142 P\u0142oski, \u201eTeatr. Krytycy\u201d \u2013 seria Miesi\u0119cznika \u201eTeatr\u201d, Instytut Ksi\u0105\u017cki, Krak\u00f3w 2014 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Miesi\u0119cznika \u201eTeatr\u201d)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-21866\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-21866'>\n\t\t\t\tJerzy Koenig, \u201eKto ma mie\u0107 pomys\u0142y? Szkice i felietony teatralne z lat 1978-2008\u201d, oprac. Pawe\u0142 P\u0142oski, \u201eTeatr. Krytycy\u201d \u2013 seria Miesi\u0119cznika \u201eTeatr\u201d, Instytut Ksi\u0105\u017cki, Krak\u00f3w 2014 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Miesi\u0119cznika \u201eTeatr\u201d)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jolanta-kowalska-zmierzch-epoki\/jerzy-koenig-kto-ma-miec-pomysly-instytut-ksiazki-2014-001'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/jerzy-koenig-kto-ma-miec-pomysly-instytut-ksiazki-2014-001-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Jerzy Koenig, \u201eKto ma mie\u0107 pomys\u0142y? Szkice i felietony teatralne z lat 1978-2008\u201d, oprac. Pawe\u0142 P\u0142oski, \u201eTeatr. Krytycy\u201d \u2013 seria Miesi\u0119cznika \u201eTeatr\u201d, Instytut Ksi\u0105\u017cki, Krak\u00f3w 2014 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Miesi\u0119cznika \u201eTeatr\u201d)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-21865\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-21865'>\n\t\t\t\tJerzy Koenig, \u201eKto ma mie\u0107 pomys\u0142y? Szkice i felietony teatralne z lat 1978-2008\u201d, oprac. Pawe\u0142 P\u0142oski, \u201eTeatr. Krytycy\u201d \u2013 seria Miesi\u0119cznika \u201eTeatr\u201d, Instytut Ksi\u0105\u017cki, Krak\u00f3w 2014 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Miesi\u0119cznika \u201eTeatr\u201d)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Kim by\u0142by dzi\u015b, gdyby uformowa\u0142 go inny czas? Pytanie niedorzeczne, jednak czytaj\u0105c ksi\u0105\u017ck\u0119, wydan\u0105 w serii miesi\u0119cznika \u201eTeatr\u201d, trudno si\u0119 oprze\u0107 wra\u017ceniu, \u017ce w tamtej epoce \u2013 z jej zapyzia\u0142o\u015bci\u0105, cierpliwym dreptaniem w miejscu i okopywaniem na gruncie ja\u0142owych kompromis\u00f3w \u2013 troch\u0119 si\u0119 nie mie\u015bci\u0142. W szkicach \u2013 zw\u0142aszcza tych wcze\u015bniejszych, z ko\u0144ca lat 70. i 80. \u2013 uderza rozmach my\u015blenia. Koenig nie by\u0142 ju\u017c w\u00f3wczas czynnym krytykiem, uwolniony od obowi\u0105zk\u00f3w detalisty, m\u00f3g\u0142 sobie pozwoli\u0107 na luksus ogarni\u0119cia ca\u0142o\u015bci. Na \u017cycie teatralne spogl\u0105da\u0142 okiem gospodarskim, nieustannie sprawdzaj\u0105c, gdzie jeszcze stoj\u0105 mocne fundamenty, kt\u00f3r\u0105 \u015bcian\u0119 mo\u017cna by podeprze\u0107, a gdzie ju\u017c przecieka dach. Jego teksty publicystyczne przypominaj\u0105 plac defilad, na kt\u00f3rym nieustannie dokonuje si\u0119 przegl\u0105d wojsk. Uparcie powracaj\u0105 bilanse i wyliczenia: inwentaryzowa\u0142 zasoby kadr tw\u00f3rczych i krytycznych, ocenia\u0142 dokonania wydawnicze, zastanawia\u0142 si\u0119, co mo\u017cna by ulepszy\u0107, co jest do nadrobienia, gdzie przyspieszy\u0107 kroku lub otworzy\u0107 nowe pole do dyskusji. Zabiega\u0142 nie tylko o sprawy bie\u017c\u0105ce. Wiedzia\u0142, jak wa\u017cna dla samo\u015bwiadomo\u015bci teatru jest wiedza historyczna i swobodna wymiana idei. Izolacj\u0119 Polski, odci\u0119tej od kultury Zachodu, odczuwa\u0142 bardzo dotkliwie. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce te luki w wiedzy nale\u017cy \u0142ata\u0107, na ile to tylko mo\u017cliwe, publikuj\u0105c, t\u0142umacz\u0105c, projektuj\u0105c serie wydawnicze.<\/p>\n<p>Koenig wyci\u0105ga\u0142 wnioski z my\u015bli Leona Schillera, kt\u00f3ry uwa\u017ca\u0142, \u017ce rozw\u00f3j teatru wymaga intelektualnego zaplecza w postaci bada\u0144 nad histori\u0105 teatru, fachowego pi\u015bmiennictwa oraz profesjonalnej krytyki. Budow\u0119 takiej wielopi\u0119trowej infrastruktury Schiller uzna\u0142 po wojnie za jedno z najwa\u017cniejszych zada\u0144 niepodleg\u0142ej Polski. Przyjmuj\u0105c to za\u0142o\u017cenie, Koenig patrzy\u0142 na teatralny ogr\u00f3dek jak na upraw\u0119, w kt\u00f3rej licz\u0105 si\u0119 nie tylko plony, ale i to, co u\u017cy\u017ania grz\u0105dki. By zapewni\u0107 sztuce scenicznej \u00a0optymalne warunki wzrostu, my\u015bl musi i\u015b\u0107 w parze z praktyk\u0105, przesz\u0142o\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142brzmie\u0107 z tera\u017aniejszo\u015bci\u0105, a wszystko razem sta\u0107 si\u0119 podstaw\u0105 dla m\u0105drego prognozowania przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n<p>Koenig mia\u0142 temperament planisty. Interesowa\u0142y go d\u0142ugofalowe procesy, steruj\u0105ce ca\u0142\u0105 machin\u0105 teatraln\u0105. Tu przegrywa\u0142 z epok\u0105, kt\u00f3ra przykrawa\u0142a wszelkie skrzydlate wizje do zbiurokratyzowanych standard\u00f3w. Jeszcze jako recenzent potrafi\u0142 z tego zakpi\u0107. W 1960 roku przedstawi\u0142 szkic <em>Regulaminu krytyki teatralnej<\/em>, przedstawiaj\u0105cy koncepcj\u0119 zorganizowania dzia\u0142alno\u015bci recenzenckiej na podobie\u0144stwo regulamin\u00f3w wojskowych. Projekt krytyki skoszarowanej rozwa\u017ca\u0142 aspekty zale\u017cno\u015bci s\u0142u\u017cbowych, pragmatyk\u0119 formu\u0142owania ocen oraz delikatne kwestie higieny zawodowej, sprowadzaj\u0105c je do absurdu. Oto kilka pomys\u0142\u00f3w na racjonalizacj\u0119 pracy komentator\u00f3w teatralnych, zaczerpni\u0119tych z tego dokumentu:<\/p>\n<p>\u201ePe\u0142ny komplet przymiotnik\u00f3w zmienia si\u0119 co tydzie\u0144, a w razie uzasadnionej potrzeby, po uzyskaniu specjalnego zezwolenia \u2013 rzadziej\u201d.<\/p>\n<p>\u201eUmywanie r\u0105k organizuje si\u0119 w ma\u0142ych grupach, okresowo, wedle zindywidualizowanego harmonogramu cyklicznego\u201d.<\/p>\n<p>\u201eW razie stwierdzenia u krytyk\u00f3w teatralnych choroby zaka\u017anej, z\u0142ych sk\u0142onno\u015bci, czy snobizm\u00f3w aktywnych, zarz\u0105dza si\u0119 specjalne post\u0119powanie przeciwepidemiczne\u201d.<\/p>\n<p>Kwestie \u00a0bhp teatru rozwa\u017ca\u0142 \u00a0w r\u00f3\u017cnych wariantach, czasem mocno prowokacyjnych. Pod koniec lat 80. zaproponowa\u0142, by sytuacj\u0119 w podupadaj\u0105cym \u017cyciu teatralnym uzdrowi\u0107 poprzez jednorazowy, radykalnie przeczyszczaj\u0105cy reset. Jego projekt \u2013 og\u0142oszony p\u00f3\u0142 \u017cartem, p\u00f3\u0142 serio, cho\u0107 niew\u0105tpliwie z przewag\u0105 serio \u2013 przewidywa\u0142 jednoczesne zamkni\u0119cie wszystkich teatr\u00f3w. Potem nast\u0105pi\u0107 mia\u0142 rok kwarantanny, kt\u00f3ry nale\u017ca\u0142o po\u015bwi\u0119ci\u0107 przegrupowywaniu si\u0142, przegl\u0105dowi kadr i zasob\u00f3w repertuarowych oraz przygotowaniu konkursowych plan\u00f3w zagospodarowania poszczeg\u00f3lnych scen przez sformowane ochotniczo zespo\u0142y. Po kilkunastu miesi\u0105cach og\u00f3lnoteatralnego postu, praca artystyczna mia\u0142a si\u0119 odrodzi\u0107 na nowych zasadach, z wy\u0142\u0105czeniem scen, uznanych za zb\u0119dne. By\u0142am w\u015br\u00f3d student\u00f3w Wiedzy o Teatrze, na kt\u00f3rych Koenig testowa\u0142 \u00f3w pomys\u0142. Wydawa\u0142 si\u0119 dziwaczny, nierealny i zanadto przypomina\u0142 autorytarne utopie. Nie chcia\u0142o si\u0119 nam wierzy\u0107, by z teatrem by\u0142o a\u017c tak \u017ale. On przymierza\u0142 mizeri\u0119 tamtych szarych czas\u00f3w do hossy minionych dekad, odmierzanych przez arcydzie\u0142a i nowatorskie idee. Z tej perspektywy nie\u0142atwy dla kultury polskiej okres po stanie wojennym musia\u0142 wydawa\u0107 si\u0119 g\u0142\u0119bok\u0105 zapa\u015bci\u0105. Pisa\u0142: \u201echcemy tego, czy nie, musimy nauczy\u0107 si\u0119 robi\u0107 teatr zwyk\u0142y w czasach nijakich\u201d.<\/p>\n<p>Tamten projekt, odnaleziony po latach w zbiorku <em>Kto ma mie\u0107 pomys\u0142y?<\/em>, wydaje si\u0119 przeczuciem potrzeby g\u0142\u0119bokich systemowych reform, nad kt\u00f3rymi debatowano na pocz\u0105tku lat 90., postuluj\u0105c likwidacj\u0119 nadmiernie rozro\u015bni\u0119tej infrastruktury teatralnej. Uderza w nim jeszcze inna rzecz: ufno\u015b\u0107 w to, \u017ce \u015brodowisko, rozformowane decyzj\u0105 administracyjn\u0105, b\u0119dzie potrafi\u0142o na powr\u00f3t ustawi\u0107 si\u0119 w szyku i zorganizowa\u0107 samorz\u0105dnie, po kole\u017ce\u0144sku, czy te\u017c \u2013 obywatelsku, do pracy na bardziej efektywnych zasadach.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p>Wydaje si\u0119, \u017ce Koenig wierzy\u0142 w zbiorow\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 ludzi teatru, w skuteczno\u015b\u0107 komitet\u00f3w i oddolnej samoorganizacji. W ksi\u0105\u017cce <em>Kto ma mie\u0107 pomys\u0142y?<\/em> mo\u017cna znale\u017a\u0107 \u015blady rozmaitych inicjatyw, w imi\u0119 kt\u00f3rych mobilizowano odpowiednie gremia. By\u0142y w\u015br\u00f3d nich projekty wydawnictw, czasopisma teatralnego i oczywi\u015bcie Wydzia\u0142u Wiedzy o Teatrze. Ulokowanie tej jednostki w 1975 roku pod dachem uczelni kszta\u0142c\u0105cej aktor\u00f3w i re\u017cyser\u00f3w, od pocz\u0105tku budzi\u0142o kontrowersje. Realizacja schillerowskiej idei budowania naukowej refleksji o teatrze w bezpo\u015bredniej blisko\u015bci praktyki, z punktu widzenia \u00f3wczesnych standard\u00f3w akademickich, mog\u0142a si\u0119 wydawa\u0107 dziwactwem. Dzi\u015b, gdy nauczyli\u015bmy si\u0119 postrzega\u0107 teatr jako jedn\u0105 z wielu performatywnych aktywno\u015bci cz\u0142owieka, ten zwi\u0105zek wiedzy i dzia\u0142ania, wydaje si\u0119 czym\u015b oczywistym. Tw\u00f3rca i wieloletni dziekan WOT-u, Jerzy Koenig, umia\u0142 szuka\u0107 dla tej my\u015bli sojusznik\u00f3w i mozolnie przeciera\u0107 szlaki.<\/p>\n<figure id=\"attachment_21864\" aria-describedby=\"caption-attachment-21864\" style=\"width: 464px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jolanta-kowalska-zmierzch-epoki\/jerzy-koenig\/\" rel=\"attachment wp-att-21864\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-21864\" title=\"Jerzy Koenig, fot. Tomasz S\u0142upski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Miesi\u0119cznika \u201eTeatr\u201d)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/jerzy-koenig.jpg\" alt=\"Jerzy Koenig, fot. Tomasz S\u0142upski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Miesi\u0119cznika \u201eTeatr\u201d)\" width=\"464\" height=\"700\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/jerzy-koenig.jpg 464w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/jerzy-koenig-120x181.jpg 120w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/jerzy-koenig-90x136.jpg 90w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/jerzy-koenig-320x483.jpg 320w\" sizes=\"(max-width: 464px) 100vw, 464px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-21864\" class=\"wp-caption-text\">Jerzy Koenig, fot. Tomasz S\u0142upski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Miesi\u0119cznika \u201eTeatr\u201d)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Dla szerokiej publiczno\u015bci by\u0142 panem od teatru telewizji. Jego pogadanki przed spektaklami w poniedzia\u0142kowe wieczory sta\u0142y si\u0119 ekranowym rytua\u0142em. Publiczno\u015b\u0107 czeka\u0142a na niego nawet wtedy, gdy w szklanym okienku, sterowanym przez s\u0142upki ogl\u0105dalno\u015bci, nie by\u0142o ju\u017c miejsca na \u017cadne prelekcje, a wst\u0119py i zapowiedzi wymiot\u0142a inwazja zwiastun\u00f3w. Dla jego niespiesznych, ostentacyjnie staro\u015bwieckich wprowadze\u0144 przez d\u0142ugi czas robiono wyj\u0105tek. By\u0142 znakiem \u015bwietnej tradycji teatru telewizji i firmowa\u0142 jedn\u0105 z jego z\u0142otych epok. Po raz pierwszy obj\u0105\u0142 jego kierownictwo w roku 1983. Czasy by\u0142y trudne. Po bojkocie aktorskim z ekranu znikn\u0119\u0142y twarze najwybitniejszych artyst\u00f3w. Trzeba ich by\u0142o przekona\u0107 do powrotu. Sceny odreagowywa\u0142y traumy stanu wojennego, m\u00f3wi\u0105c tekstami Gombrowicza i Witkacego. Kwit\u0142 j\u0119zyk aluzji \u2013 najbardziej niewinny utw\u00f3r, przy odrobinie dobrej woli, m\u00f3g\u0142 wyda\u0107 si\u0119 g\u0142osem politycznej kontestacji. Wymijaj\u0105c zasieki cenzury, teatr organizowa\u0142 publiczno\u015bci terapeutyczne do\u015bwiadczenie wsp\u00f3lnoty. Jednak najbardziej eksponowana scena szklanego ekranu wymaga\u0142a repertuarowej ostro\u017cno\u015bci. Polityczny balans pomi\u0119dzy radykalizuj\u0105cymi si\u0119 oczekiwaniami widowni, a lini\u0105, wytyczon\u0105 przez partyjnych funkcjonariuszy, by\u0142 zapewne sztuk\u0105 nie\u0142atw\u0105, nawet dla tak do\u015bwiadczonego gracza, jakim by\u0142 Koenig. Po\u015blizgn\u0105\u0142 si\u0119 \u2013 jak g\u0142osi\u0142a zakulisowa plotka \u2013 na spektaklu wg sztuki Wampi\u0142owa, kt\u00f3rego wymowa nie spodoba\u0142a si\u0119 ambasadzie radzieckiej. W roku 1985 musia\u0142 opu\u015bci\u0107 stanowisko. Dwa lata p\u00f3\u017aniej powr\u00f3ci\u0142, tym razem na d\u0142u\u017cej.<\/p>\n<p>Gor\u0105czka reformatorska pierwszych lat transformacji, kt\u00f3ra podci\u0119\u0142a byt wielu scenom w kraju, wcale \u0142askawie obesz\u0142a si\u0119 z Teatrem Telewizji. By\u0142 to przedziwny paradoks: w rzeczywisto\u015bci szybko komercjalizuj\u0105cych si\u0119 medi\u00f3w, teatr szklanego okienka otrzyma\u0142 nowe pola antenowej ekspansji. W latach 90. Jerzy Koenig kierowa\u0142 ju\u017c wielk\u0105 fabryk\u0105 produkcyjn\u0105. Jego redakcja realizowa\u0142a w szczytowych latach ponad sto premier rocznie dla dw\u00f3ch anten oraz spektakle dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy. Zasi\u0119g repertuarowy by\u0142 imponuj\u0105cy: na ekran trafia\u0142y pozycje z kanonu klasyki oraz du\u017cy wyb\u00f3r z dramaturgii wsp\u00f3\u0142czesnej. Dbano przy tym o autor\u00f3w polskich, pojawili si\u0119 nawet pisarze, tacy jak Eustachy Ryski, dzi\u0119ki kt\u00f3rym odrodzi\u0142 si\u0119 gatunek sztuki telewizyjnej. Po ich teksty, jeszcze przed publikacj\u0105, ustawia\u0142a si\u0119 kolejka re\u017cyser\u00f3w.<\/p>\n<p>Za czas\u00f3w Jerzego Koeniga Teatr Telewizji otworzy\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na tw\u00f3rc\u00f3w filmowych, co zaowocowa\u0142o radykalna zmian\u0105 j\u0119zyka. Realizacje utwor\u00f3w dramatycznych i adaptacji prozy zacz\u0119\u0142y przypomina\u0107 ma\u0142e filmy telewizyjne, co czasem z\u0142o\u015bci\u0142o ludzi teatru. Dorobek tamtej dekady przypomina jednak rozleg\u0142y archipelag, na kt\u00f3rym istnia\u0142y obok siebie rozmaite stylistyki i strategie tw\u00f3rcze. Z perspektywy czasu mo\u017ce najciekawsza wydaje si\u0119 autonomiczna wyspa, jak\u0105 by\u0142 teatr Kazimierza Kutza, budowany na \u015bwietnej literaturze, wa\u017ckich tematach i wybitnych kreacjach aktorskich.<\/p>\n<p>Jerzy Koenig jako zarz\u0105dca i zarazem naczelny projektant tej linii produkcyjnej by\u0142 kim\u015b \u2013 z dzisiejszego punktu widzenia \u2013 ca\u0142kowicie anachronicznym. Nie mia\u0142 w sobie nic z mened\u017cera ani kuratora, kt\u00f3ry zakre\u015bla ramy cudzej aktywno\u015bci tw\u00f3rczej, nadaj\u0105c tej operacji autorski sens. Koenig pozostawa\u0142 w cieniu, by\u0142 kim\u015b w rodzaju superarbitra, nie narzucaj\u0105cego si\u0119 specjalnie z w\u0142asnym gustem, lecz twardo stoj\u0105cego na stra\u017cy pryncypi\u00f3w. Bezb\u0142\u0119dnie wyczuwa\u0142 tandet\u0119, efekciarstwo i grafomani\u0119. Wobec \u015brodowiskowych trend\u00f3w i przelotnych zaurocze\u0144 pozostawa\u0142 mocno nieufny. Pilnowa\u0142 sensu, lubi\u0142, gdy spektakl co\u015b wa\u017cnego m\u00f3wi. Tote\u017c, cho\u0107 najlepiej czu\u0142 si\u0119 w\u015br\u00f3d gigant\u00f3w, takich, jak Jarocki czy Kutz, potrafi\u0142 wy\u0142owi\u0107 czasem istotny g\u0142os w ch\u00f3rze nieopierzonej m\u0142odzie\u017cy.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p>Nie wiem, czy co\u015b zmieni\u0142by w swoim stylu w czasach \u201eburzy i naporu\u201d, kt\u00f3re nast\u0105pi\u0142y w polskim teatrze na pocz\u0105tku kolejnej dekady. Pod koniec lat 90., czyli w ostatnich latach urz\u0119dowania na Woronicza, jego ciasny gabinecik, zasnuty k\u0142\u0119bami dymu, przypomina\u0142 coraz bardziej mongaigne\u2019owsk\u0105 wie\u017c\u0119, w kt\u00f3rej celebruje si\u0119 inteligenckie rytua\u0142y, szlifuje ironiczne puenty i trwa na stra\u017cy zasad, wbrew wzbieraj\u0105cemu nurtowi zmian.<\/p>\n<p align=\"center\">*<\/p>\n<p>Najtrudniej dzi\u015b m\u00f3wi\u0107 o aktywno\u015bci krytycznej Koeniga. Regularn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 recenzenck\u0105 uprawia\u0142 w gruncie rzeczy dosy\u0107 kr\u00f3tko. Od po\u0142owy lat 50. publikowa\u0142 recenzje na \u0142amach \u201eTeatru\u201d, \u201eNowej Kultury\u201d, Przegl\u0105du Kulturalnego\u201d, \u201eRadaru\u201d, \u201eAnteny\u201d, \u201eKultury\u201d, \u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015bci\u201d, \u201eMiesi\u0119cznika Literackiego\u201d oraz \u201eExpressu Wieczornego\u201d. W roku 1972, gdy zosta\u0142 kierownikiem literackim Teatru Dramatycznego, praktycznie rozsta\u0142 si\u0119 z rol\u0105 recenzenta. Powr\u00f3ci\u0142 do niej dopiero pod koniec \u017cycia, nam\u00f3wiony przez uczni\u00f3w, publikuj\u0105c teksty w \u201eFoyer\u201d i \u201eDzienniku\u201d.<\/p>\n<p>Za jego \u017cycia ukaza\u0142 si\u0119 tylko jeden zbiorek, zatytu\u0142owany <em>Rekolekcje teatralne<\/em>. Charakterystyczne, \u017ce i w tej niewielkiej ksi\u0105\u017ceczce, wydanej przez Krajow\u0105 Agencj\u0119 Wydawnicz\u0105 w 1979 roku, umie\u015bci\u0142 tylko kilka recenzji ze spektakli Konrada Swinarskiego, Jerzego Krasowskiego, Tadeusza Kantora i Adama Hanuszkiewicza. Tom wype\u0142niaj\u0105 szkice, po\u015bwi\u0119cone wybitnym re\u017cyserom, refleksje dotycz\u0105ce r\u00f3\u017cnych aspekt\u00f3w \u017cycia teatralnego oraz samej krytyce. Ksi\u0105\u017cka, wydana staraniem \u201eTeatru\u201d te\u017c nie zawiera recenzji. Jej redaktor, Pawe\u0142 P\u0142oski, pokaza\u0142 klas\u0119 pisarsk\u0105 Koeniga, jego osobowo\u015b\u0107 i \u015bwiatopogl\u0105d teatralny, si\u0119gaj\u0105c do innych tekst\u00f3w. Podzieli\u0142 je na dwa dzia\u0142y. W jednym znalaz\u0142y si\u0119 artyku\u0142y i szkice z lat 1978-2008, w drugim \u2013 felietony z lat 1982-2005, publikowane na \u0142amach \u201eDialogu\u201d, \u201eTeatru\u201d i \u201eFoyer\u201d. Autor wyboru wyselekcjonowa\u0142 je spo\u015br\u00f3d masy rozproszonych tekst\u00f3w, kt\u00f3rych kompletna bibliografia dot\u0105d nie powsta\u0142a. Wedle za\u0142o\u017ce\u0144 wydawcy, ksi\u0105\u017cka ma by\u0107 kontynuacj\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci publicystycznej, zaprezentowanej w <em>Rekolekcjach teatralnych<\/em>, otwieraj\u0105c zarazem pole dla kolejnej publikacji, w kt\u00f3rej znalaz\u0142yby si\u0119 teksty krytyczne. Jednak brak recenzji w tomie nie jest zbyt dotkliwy, bowiem wyb\u00f3r P\u0142oskiego pozwala z grubsza zrekonstruowa\u0107, co my\u015bla\u0142 Koenig o pisaniu o teatrze.<\/p>\n<p>Z pewno\u015bci\u0105 traktowa\u0142 je powa\u017cnie. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce formalizowanie zada\u0144 krytyki teatralnej nie ma wi\u0119kszego sensu i chyba podziela\u0142 pogl\u0105d swojego mentora, Edwarda Csato, kt\u00f3ry postulowa\u0142, by recenzent raczej zastanawia\u0142 si\u0119, ni\u017c s\u0105dzi\u0142. By\u0142 zdania, \u017ce krytyk to nie pluton egzekucyjny, ani degustator, kt\u00f3ry s\u0142u\u017cy publiczno\u015bci poufa\u0142\u0105 rad\u0105, co spr\u00f3bowa\u0107, a czego nie, lecz dojrza\u0142y partner do rozmowy z teatrem. Dlatego za najszcz\u0119\u015bliwsz\u0105 okoliczno\u015b\u0107 uwa\u017ca\u0142 spotkanie ciekawego krytyka z ciekawym spektaklem. Inteligentny dialog, troch\u0119 ponad g\u0142owami widowni, lecz r\u00f3wnie\u017c w jej interesie. Uznawa\u0142 fakt, \u017ce kryteria oceny bywaj\u0105 wzgl\u0119dne, \u017ce sprawozdawca teatralny mo\u017ce si\u0119 pomyli\u0107, a jego tekst mo\u017ce z czasem zatraci\u0107 czytelno\u015b\u0107. Wiedzia\u0142, \u017ce recenzja nigdy nie b\u0119dzie pewnym \u017ar\u00f3d\u0142em historycznym, mia\u0142 jednak nadziej\u0119, \u017ce mo\u017ce pom\u00f3c potomnym zrozumie\u0107 teatr swoich czas\u00f3w.<\/p>\n<p>Wielokrotnie podkre\u015bla\u0142, \u017ce to, co wydarza si\u0119 na scenie, jest nieod\u0142\u0105czn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 otaczaj\u0105cego \u015bwiata. Pisa\u0142 tak, by ten zwi\u0105zek zawsze pozostawa\u0142 czytelny. Porz\u0105dkowa\u0142, roz\u015bwietla\u0142 konteksty, przymierza\u0142 ogl\u0105dane spektakle do idei i wzorc\u00f3w z historii. To charakterystyczny rys jego tekst\u00f3w \u2013 uznawa\u0142 za wa\u017cne, by teatrowi poszerza\u0107 pami\u0119\u0107, u\u015bwiadamia\u0107, co ju\u017c w danej sprawie zosta\u0142o zrobione na scenie w przesz\u0142o\u015bci. W jego recenzjach nie zawsze \u201ewida\u0107\u201d spektakl, zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce po\u015bwi\u0119ca\u0142 opis na rzecz analizy, by pokaza\u0107, jak przedstawienie \u201edzia\u0142a\u201d i co \u201eznaczy\u201d. Te komentarze \u2013 rzeczowe, czujnie pod\u0105\u017caj\u0105ce za logik\u0105 re\u017cyserskiego wywodu &#8211; mog\u0142y by\u0107 dla tw\u00f3rc\u00f3w nie tylko zwierciad\u0142em, lecz i nieocenion\u0105 pomoc\u0105 warsztatow\u0105. Potrafi\u0142 \u201es\u0142ucha\u0107\u201d teatru i wskaza\u0107, gdzie zawodz\u0105 jego tryby. Jednak poza walorami fachowymi s\u0105 to r\u00f3wnie\u017c teksty, kt\u00f3re \u2013 nawet po latach \u2013 po prostu \u015bwietnie si\u0119 czyta. Wa\u017cy\u0142 s\u0142owa i dba\u0142 o przejrzysto\u015b\u0107 my\u015bli. Mia\u0142 niepodrabialny styl \u2013 lekko ironiczny, pow\u015bci\u0105gliwy, niemal zupe\u0142nie ogo\u0142ocony z przymiotnik\u00f3w, a mimo to \u00a0pe\u0142en lekko\u015bci i elegancji.<\/p>\n<p>Pozostawa\u0142 nader wstrzemi\u0119\u017aliwy wobec krytycznych \u201emetodologii\u201d uwa\u017caj\u0105c, \u017ce recenzja powinna by\u0107 po prostu kawa\u0142kiem przyzwoitej prozy. Mia\u0142 racj\u0119. Dobrze napisany tekst bywa skuteczniejszy, ni\u017c wym\u0119czone rozprawy, uzbrojone po z\u0119by w rynsztunek naukowy. Literatura starzeje si\u0119 wolniej ni\u017c humanistyczne mody i potrafi przenie\u015b\u0107 ulotny obraz teatru przez dziesi\u0119ciolecia, czego dowodem s\u0105 cho\u0107by ma\u0142e prozy Adolfa Rudnickiego o aktorach, cz\u0119sto przez Koeniga przywo\u0142ywane.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p>W tomie <em>Kto ma mie\u0107 pomys\u0142y?<\/em> widoczny jest jeszcze jeden rys pisarstwa autora, dzi\u015b dosy\u0107 rzadki. Z braku lepszego s\u0142owa, mo\u017cna go nazwa\u0107 \u201e\u015bwiatopogl\u0105dem krytycznym\u201d. Koenig widzia\u0142 teatr jako koron\u0119 humanistyki, ekskluzywne kr\u00f3lestwo, kt\u00f3remu wszystkie sztuki sk\u0142adaj\u0105 w darze to, co maj\u0105 najlepszego. To przekonanie o sile scenicznej alchemii, zdolnej stopi\u0107 r\u00f3\u017cne ingrediencje w jeden kruszec, ukszta\u0142towali ojcowie Wielkiej Reformy: Craig, Appia, Stanis\u0142awski, Meyerhold, Wahtangow, Reinhardt. Koenig uleg\u0142 fascynacji t\u0105 wizj\u0105, \u017cywi\u0105c zarazem pewno\u015b\u0107, \u017ce instancj\u0105, kt\u00f3ra projektuje ostateczny kszta\u0142t teatru, jest jednak literatura dramatyczna. W aktorach i re\u017cyserze widzia\u0142 kolejne ogniwa \u0142a\u0144cucha, kt\u00f3ry ma doprowadzi\u0107 do uciele\u015bnienia \u015bwiata, jaki zaszyfrowa\u0142 w tek\u015bcie autor. Dramat, b\u0119d\u0105cy koncentratem wizji scenicznej, uwa\u017ca\u0142 za najtrudniejszy gatunek literacki. Dlatego ceni\u0142 inscenizator\u00f3w, kt\u00f3rzy potrafili tej wizji docieka\u0107. S\u0105 na tej li\u015bcie wybitni interpretatorzy dramatu: Jerzy Jarocki, Erwin Axer, Zygmunt H\u00fcbner, Kazimierz Dejmek, Konrad Swinarski. Wierzy\u0142 w to, \u017ce spe\u0142nienie idei, zapisanej w tek\u015bcie, mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 nawet po wielu latach. Za taki rodzaj inkarnacji, odkrywaj\u0105cej kszta\u0142t teatru S\u0142owackiego, uzna\u0142 <em>Fantazego<\/em> w re\u017cyserii Konrada Swinarskiego. By\u0142 przekonany, \u017ce \u017cywotne soki i najbardziej rewolucyjne idee dla teatru pochodz\u0105 przede wszystkich z wielkich tekst\u00f3w, dlatego, dop\u00f3ki trudzimy si\u0119 nad lektur\u0105 Gombrowicza, Mro\u017cka i R\u00f3\u017cewicza, mo\u017cemy bez szwanku przetrwa\u0107 okresy nieurodzaju w bie\u017c\u0105cej produkcji dramaturgicznej.<\/p>\n<p>W przemianach, jakie zasz\u0142y w teatrze minionej dekady, rozpoznawa\u0142 kres ery, zapocz\u0105tkowanej przez Wielk\u0105 Reform\u0119. Ksi\u0105\u017cka <em>Kto ma mie\u0107 pomys\u0142y?<\/em>, precyzyjnie skomponowana przez P\u0142oskiego, pozwala prze\u015bledzi\u0107, jak bolesne to by\u0142o dla niego do\u015bwiadczenie. Tom zawiera seri\u0119 portret\u00f3w-po\u017cegna\u0144, po\u015bwi\u0119conych wybitnym osobisto\u015bciom teatru: Axerowi, Dejmkowi, Puzynie, \u0141omnickiemu, H\u00fcbnerowi, Grzegorzewskiemu. Wraz z nimi \u017cegna\u0142 swoj\u0105 epok\u0119. Czas, w kt\u00f3rym bywa\u0142y lata chude i t\u0142uste, lecz istnia\u0142o og\u00f3lne porozumienie co do pryncypi\u00f3w, cel\u00f3w i warto\u015bci. Narodziny teatru postdramatycznego i now\u0105 estetyk\u0119, promieniuj\u0105ca z Niemiec, ocenia\u0142 bez entuzjazmu. O pokoleniowej zmianie warty na scenach berli\u0144skich pisa\u0142 tak:<\/p>\n<p>\u201eTeatr przej\u0119li m\u0142odzi, jak ich nazywam, czo\u0142gi\u015bci, z Thomasem Ostermeierem na czele. Berlin sta\u0142 si\u0119 europejsk\u0105 stolic\u0105 \u201enowego teatru\u201d, dzisiejsza Volksbuhne Franka Castorfa ruszy\u0142a wraz z przestawieniami Pollescha, Marthalera (tym razem bez Schlingensiefa) podczas tegorocznego festiwalu w Awinionie na podb\u00f3j Europy.<\/p>\n<p>Pi\u0142a tarczowa jako emblemat, wizje narkotyczne, strach, przera\u017cenie i spo\u0142eczne dewiacje, wizje tera\u017aniejszo\u015bci, od kt\u00f3rych w\u0142osy staj\u0105 d\u0119ba, histeryczne gesty. Niemcy nazywaj\u0105 to szczekaniem nowej generacji. \u00abNasze potwory ruszy\u0142y w \u015bwiat\u00bb \u2013 pisze Peter Kummel. Na razie bez iperytu i gazu musztardowego, za to z wizj\u0105 sztuki, kt\u00f3ra nie chce pami\u0119ta\u0107 o my\u015blach przesz\u0142ych, ani o nadziejach na przysz\u0142o\u015b\u0107\u201d.<\/p>\n<p>Koenig widzia\u0142 do\u015b\u0107 przenikliwie nadej\u015bcie czas\u00f3w, kt\u00f3re uczyni\u0105 program z kulturowej amnezji, uwolni\u0105 sztuk\u0119 od obowi\u0105zku przepracowywania dorobku epok przesz\u0142ych, a tw\u00f3rc\u00f3w sceny \u2013 od ci\u0119\u017caru arcydzie\u0142. \u201eNa razie \u2013 pisa\u0142 \u2013 teatr poprawia dawnych pisarzy: Gogola, Shakespeare\u2019a, Goethego, Czechowa, S\u0142owackiego. Gdzie\u015b s\u0142ysza\u0142em, \u017ce tym sposobem z martwego dramatu robi \u017cywy teatr. Kto\u015b uczony cytuje na t\u0119 okoliczno\u015b\u0107 wypis z uniwersyteckich notatek: przecie\u017c to Artaud napisa\u0142 wyra\u017anie, i to w tytule \u2013 \u00abPrecz z arcydzie\u0142ami!\u00bb Naprawd\u0119? Nic nie pora\u017ca bardziej, jak g\u0142upota. Gorsza jest od niewiedzy\u201d.<\/p>\n<p>Rewolucyjny entuzjazm pocz\u0105tk\u00f3w nowego tysi\u0105clecia, gorliwe palenie most\u00f3w, rozsadzanie hierarchii i detronizacja autorytet\u00f3w \u2013 wszystko to w oczach cz\u0142owieka, kt\u00f3ry przywyk\u0142 spogl\u0105da\u0107 na teatr w perspektywie g\u0142\u0119bokich proces\u00f3w historycznych, musia\u0142o wygl\u0105da\u0107 apokaliptycznie. Za najbardziej niepokoj\u0105ce zjawisko uwa\u017ca\u0142 jednak uprzedmiotowienie literatury. Przewidywa\u0142, \u017ce \u00f3w trend mo\u017ce odci\u0105\u0107 teatr od \u017cyciodajnych \u017ar\u00f3de\u0142. \u201eCzyta\u0142em gdzie\u015b \u2013 pisa\u0142 \u2013 \u017ce scena tworzy literatur\u0119. To niezupe\u0142nie tak. O ile scena w og\u00f3le ma wp\u0142yw na literatur\u0119, to tylko w jednym sensie: op\u00f3\u017ania jej rozw\u00f3j, wydaj\u0105c plejad\u0119 literat\u00f3w, pisz\u0105cych pod dominuj\u0105cy kierunek. Nowy teatr wyrasta zawsze z literatury. W \u0142amaniu istniej\u0105cych form scenicznych g\u0142\u00f3wna inicjatywa nale\u017ca\u0142a zawsze do literatury\u201d.<\/p>\n<p>Ta teza brzmi heretycko dzi\u015b, gdy ju\u017c wiadomo na pewno, \u017ce literacko\u015b\u0107 dramatu zosta\u0142a z\u0142o\u017cona na o\u0142tarzu autonomii teatru. Kacerstwem pachnie twierdzenie, \u017ce to re\u017cyser jest go\u015bciem w winnicy autora, a nie na odwr\u00f3t. Z tych niepoprawnych my\u015bli, czytanych dzi\u015b, pewnie nic nie wyniknie, poza uk\u0142uciem zazdro\u015bci, \u017ce my\u015blano kiedy\u015b tak pryncypialnie. Warto jednak zagl\u0105da\u0107 do ksi\u0105\u017cki Koeniga i czeka\u0107 na kolejne tomy rozproszonej spu\u015bcizny, kt\u00f3r\u0105 z podziwu godn\u0105 pieczo\u0142owito\u015bci\u0105 zbieraj\u0105 jego uczniowie. To teksty, kt\u00f3re ucz\u0105 dystansu do sezonowych objawie\u0144 i zara\u017aliwych m\u00f3d. To r\u00f3wnie\u017c dow\u00f3d na to, \u017ce pisz\u0105c o teatrze, mo\u017cna pisa\u0107 interesuj\u0105co o \u017cyciu. Po prostu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kim by\u0142 Jerzy Koenig? Kiedy\u015b zdawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce wiem. Po lekturze ksi\u0105\u017cki <em>Kto ma mie\u0107 pomys\u0142y?<\/em>, zbieraj\u0105cej jego szkice, felietony i wypowiedzi publicystyczne, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce wiem niewiele. Pe\u0142ni\u0142 w \u017cyciu wiele r\u00f3l \u2013 wszystkie pozostawa\u0142y w \u015bcis\u0142ym zwi\u0105zku z teatrem.<\/p>\n","protected":false},"author":242,"featured_media":21864,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[2935,2934,7325,2936,659],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[1585],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Zmierzch epoki<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Kim by\u0142 Jerzy Koenig? Tekst Jolanty Kowalskiej o znanym krytyku teatralnym.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jolanta-kowalska-zmierzch-epoki\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jolanta-kowalska-zmierzch-epoki\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jolanta-kowalska-zmierzch-epoki#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/jerzy-koenig.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/jerzy-koenig.jpg\",\"width\":464,\"height\":700,\"caption\":\"Jerzy Koenig, fot. Tomasz S\u0142upski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Miesi\u0119cznika \u201eTeatr\u201d)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jolanta-kowalska-zmierzch-epoki#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jolanta-kowalska-zmierzch-epoki\",\"name\":\"Zmierzch epoki\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jolanta-kowalska-zmierzch-epoki#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2014-05-18T23:00:27+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:07:50+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e05b2c2009da967735a2a71cca17fc8a\"},\"description\":\"Kim by\u0142 Jerzy Koenig? Tekst Jolanty Kowalskiej o znanym krytyku teatralnym.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jolanta-kowalska-zmierzch-epoki#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jolanta-kowalska-zmierzch-epoki\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jolanta-kowalska-zmierzch-epoki#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Zmierzch epoki\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e05b2c2009da967735a2a71cca17fc8a\",\"name\":\"Jolanta Kowalska\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/jolanta-kowalska\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Zmierzch epoki","description":"Kim by\u0142 Jerzy Koenig? Tekst Jolanty Kowalskiej o znanym krytyku teatralnym.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jolanta-kowalska-zmierzch-epoki","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jolanta-kowalska-zmierzch-epoki\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jolanta-kowalska-zmierzch-epoki#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/jerzy-koenig.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/jerzy-koenig.jpg","width":464,"height":700,"caption":"Jerzy Koenig, fot. Tomasz S\u0142upski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Miesi\u0119cznika \u201eTeatr\u201d)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jolanta-kowalska-zmierzch-epoki#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jolanta-kowalska-zmierzch-epoki","name":"Zmierzch epoki","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jolanta-kowalska-zmierzch-epoki#primaryimage"},"datePublished":"2014-05-18T23:00:27+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:07:50+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e05b2c2009da967735a2a71cca17fc8a"},"description":"Kim by\u0142 Jerzy Koenig? Tekst Jolanty Kowalskiej o znanym krytyku teatralnym.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jolanta-kowalska-zmierzch-epoki#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jolanta-kowalska-zmierzch-epoki"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/jolanta-kowalska-zmierzch-epoki#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Zmierzch epoki"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e05b2c2009da967735a2a71cca17fc8a","name":"Jolanta Kowalska","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/jolanta-kowalska"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21858"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/242"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21858"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21858\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21864"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21858"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21858"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21858"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=21858"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=21858"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}