{"id":22106,"date":"2014-06-02T12:00:41","date_gmt":"2014-06-02T11:00:41","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=22106"},"modified":"2020-09-01T13:07:49","modified_gmt":"2020-09-01T12:07:49","slug":"miroslaw-spychalski-na-strazy-awangardy-odra","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-spychalski-na-strazy-awangardy-odra","title":{"rendered":"Na stra\u017cy awangardy"},"content":{"rendered":"

Dwie opas\u0142e teczki. Ponad czterysta stron dokument\u00f3w. Potajemnie robione fotografie. Raporty z pods\u0142uch\u00f3w i obserwacji. Opinie grafolog\u00f3w, konsultant\u00f3w i analityk\u00f3w. Kilkudziesi\u0119ciu zaanga\u017cowanych funkcjonariuszy z Katowic, Krakowa, Bydgoszczy, K\u0142odzka, Wroc\u0142awia. Precyzyjna analiza charakter\u00f3w obserwowanych wraz z list\u0105 os\u00f3b, z kt\u00f3rymi si\u0119 kontaktuj\u0105. Kopie prywatnych list\u00f3w z za\u0142\u0105czon\u0105 do nich analiz\u0105 tre\u015bci. Z up\u0142ywem czasu w materia\u0142ach coraz cz\u0119\u015bciej pojawia si\u0119, gro\u017anie brzmi\u0105ce w PRL, okre\u015blenie \u201enielegalny zwi\u0105zek\u201d. Funkcjonariusze bez specjalnego wysi\u0142ku potrafi\u0105 uzasadni\u0107, \u017ce to powa\u017cne okre\u015blenie jest jak najbardziej na miejscu.<\/p>\n

\"Zdj\u0119cie<\/a>
Zdj\u0119cie operacyjne SB: Henryk Waniek i Stanis\u0142aw Piskor, fot. IPN Katowice (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Miesi\u0119cznika Odra)<\/figcaption><\/figure>\n

Z pocz\u0105tku poruszaj\u0105 si\u0119 po omacku. Standardowe policyjne metody nie zawsze si\u0119 sprawdzaj\u0105. Materia jest niezwykle trudna. Sprawy nie u\u0142atwia fakt, \u017ce narracje stosowane przez obserwowanych s\u0105 nie do\u015b\u0107, \u017ce wydumane lingwistycznie, to jeszcze chaotyczne. Do tego stopnia, \u017ce trudno rozszyfrowa\u0107 nie tylko zamiary, ale nawet intencje. Miejscami przypomina to magiczny szyfr. Aby to wszystko ogarn\u0105\u0107, niezb\u0119dne s\u0105 szczeg\u00f3\u0142owe analizy specjalist\u00f3w, a nawet wizyty w bibliotece. W ko\u0144cu po kilku miesi\u0105cach intensywnej pracy udaje si\u0119 funkcjonariuszom, nie bez trudno\u015bci, opisa\u0107 oraz skutecznie zneutralizowa\u0107 niebezpiecze\u0144stwo. \u015awiat polskiej sztuki, a nawet ca\u0142ej socjalistycznej kultury m\u00f3g\u0142 ostatecznie odetchn\u0105\u0107 z ulg\u0105. Zagro\u017cenie min\u0119\u0142o.<\/p>\n

Obiekt \u201eJowisz\u201d i jego kontakty<\/strong><\/p>\n

Katowice 4.XI.1975<\/em><\/p>\n

Do Naczelnika Wydzia\u0142u B<\/em><\/p>\n

KW MO w Katowicach<\/em><\/p>\n

tajne<\/em><\/p>\n

Wydzia\u0142 III KW MO w Katowicach zwraca si\u0119 o wzi\u0119cie pod obserwacj\u0119 Waniek Henryk, w dniach od 5 XI\u201320XI 1975. W godzinach od 6.00\u201320.00. Podejrzanego o udzia\u0142 w nielegalnym zwi\u0105zku.<\/em><\/p>\n

Kr\u00f3tka charakterystyka figuranta: jednostka bardzo inteligentna o wysokiej kulturze osobistej, bez na\u0142og\u00f3w, zamieszkuje samotnie, mo\u017ce przebywa\u0107 w \u015brodowiskach tw\u00f3rczych.<\/em><\/p><\/blockquote>\n

Wydzia\u0142 B niezw\u0142ocznie przyst\u0105pi\u0142 do dzia\u0142ania. Jak si\u0119 szybko okaza\u0142o, \u201efigurant\u201d Waniek, na potrzeby \u015bledz\u0105cych go tajniak\u00f3w wyst\u0119puj\u0105cy pod pseudonimem \u201eJowisz\u201d, wi\u00f3d\u0142 \u017cycie spokojne i pouk\u0142adane. Nie zrywa\u0142 si\u0119 jednak o sz\u00f3stej. Jak donosi\u0142 raport z obserwacji, figurant z regu\u0142y w bramie domu pojawia\u0142 si\u0119 dopiero po godzinie dziewi\u0105tej, kiedy to<\/p>\n

z psem rasy terier na smyczy udawa\u0142 si\u0119 do kiosku po gazet\u0119. Tam zakupi\u0142 gazet\u0119. Potem uda\u0142 si\u0119 do stoiska Warzywa owoce, usytuowanego obok kiosku. W stoisku tym nie zauwa\u017cono co obiekt zakupi\u0142, nast\u0119pnie odszed\u0142, kieruj\u0105c si\u0119 w stron\u0119 domu. Na wysoko\u015bci budynku nr 40 przy ul. Paderewskiego spotka\u0142 si\u0119 z m\u0119\u017cczyzn\u0105, kt\u00f3remu nadano pseudonim \u201eW\u0105sacz\u201d i razem po przywitaniu si\u0119 prowadzili rozmow\u0119. O 9.47 \u201eW\u0105sacz\u201d po\u017cegna\u0142 si\u0119 z \u201eJowiszem\u201d i wzi\u0119to go pod dalsz\u0105 obserwacj\u0119. Natomiast \u201eJowisz\u201d uda\u0142 si\u0119 do miejsca zamieszkania. <\/em><\/p><\/blockquote>\n

\"Zdj\u0119cie<\/a>
Zdj\u0119cie z obserwacji Henryka Wa\u0144ka przez SB, fot. IPN Katowice (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Miesi\u0119cznika Odra)<\/figcaption><\/figure>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 str\u00f3\u017c\u00f3w porz\u0105dku i bezpiecze\u0144stwa pod\u0105\u017cy\u0142a za \u201eW\u0105saczem\u201d, reszta czeka\u0142a pod domem \u201eJowisza\u201d. Przysz\u0142o im czeka\u0107 w ten listopadowy dzie\u0144 a\u017c do 12. Wreszcie w bramie pojawi\u0142 si\u0119 \u201eJowisz\u201d, nios\u0105c na ramieniu worek turystyczny i blok formatu A4 owini\u0119ty w bia\u0142y papier, i ruszy\u0142 w kierunku miasta. Obstawa nie odst\u0119powa\u0142a go na krok. Tego dnia \u201eJowiszowi\u201d chorob\u0105 obserwacji uda\u0142o si\u0119 jeszcze \u201ezarazi\u0107\u201d dwie osoby. M\u0119\u017cczyzn\u0119 (nadano mu pseudonim \u201eAndrzej\u201d), z kt\u00f3rym uda\u0142 si\u0119 do kawiarni \u201eEuropa\u201d, gdzie do nich podesz\u0142a kelnerka, u kt\u00f3rej zam\u00f3wili dwie kawy ze \u015bmietan\u0105. W czasie picia kawy prowadzili spokojn\u0105 rozmow\u0119, pal\u0105c papierosy<\/em>. Po spotkaniu \u201eJowisz\u201d wr\u00f3ci\u0142 do domu. Nie na d\u0142ugo jednak.<\/p>\n

Po 3 minutach wyszed\u0142 z psem na przechadzk\u0119 w towarzystwie m\u0119\u017cczyzny, kt\u00f3remu nadano pseudonim \u201eProfesor\u201d. Przed klatk\u0105 \u201eProfesor\u201d wyj\u0105\u0142 kartk\u0119 formatu A4, kt\u00f3r\u0105 poda\u0142 \u201eJowiszowi\u201d. Chodz\u0105c razem wok\u00f3\u0142 osiedla przez 10 minut, co par\u0119 krok\u00f3w zatrzymywali si\u0119. \u201eJowisz\u201d czyta\u0142 kartk\u0119, r\u0119kami gestykuluj\u0105c do \u201eProfesora\u201d. Razem wsiedli do windy i pojechali na g\u00f3rne pi\u0119tra. Po 10 min. \u201eProfesor\u201d wyszed\u0142 z klatki, nios\u0105c w r\u0119ku czarn\u0105 teczk\u0119, wypchan\u0105, zamkni\u0119t\u0105 na \u017c\u00f3\u0142ty zamek po\u015brodku. (Wzi\u0119to go pod obserwacj\u0119). <\/em><\/p><\/blockquote>\n

I tak przez dwa tygodnie, dzie\u0144 w dzie\u0144. Obserwacj\u0105 obj\u0119to tak\u017ce wszystkich, kt\u00f3rzy w tych dniach mieli nieszcz\u0119\u015bcie spotka\u0107 \u201eJowisza\u201d. Do\u015b\u0107 szybko ustalono, \u017ce \u201eAndrzej\u201d to Stanis\u0142aw Piskor \u2013 historyk sztuki, poeta i dziennikarz, \u201eProfesor\u201d to Marek Zacharyasz \u2013 pracownik Biblioteki \u015al\u0105skiej w Katowicach, a \u201eW\u0105sacz\u201d to nie kto inny, jak znany malarz, Jerzy Duda-Gracz.<\/p>\n

Jednak to nie oni stanowili trzon nielegalnego zwi\u0105zku o nazwie AMA, za\u0142o\u017conego mi\u0119dzy innymi przez \u201eJowisza\u201d, czyli Henryka Wa\u0144ka, malarza i pisarza, kt\u00f3ry postawi\u0142 w stan gotowo\u015bci \u015bl\u0105sk\u0105 S\u0142u\u017cb\u0119 Bezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n

Na trop nielegalnej organizacji AMA bezpieka wpad\u0142a do\u015b\u0107 szybko, zaraz po jej powstaniu w roku 1975. Nic w tym dziwnego, gdy\u017c Henryk Waniek dla katowickiej SB by\u0142 osobnikiem podejrzanym ju\u017c od roku 1969 i od tego czasu zosta\u0142 poddany regularnej obserwacji. W\u00f3wczas to za\u0142o\u017cono Kwestionariusz Ewidencyjny \u201ePlastyk\u201d, kt\u00f3rego by\u0142 g\u0142\u00f3wnym \u201efigurantem\u201d, czyli po prostu za\u0142o\u017cono mu teczk\u0119.<\/p>\n

<\/p>\n

SB trafia na trop<\/strong><\/p>\n

Zacz\u0119\u0142o si\u0119 w roku 1969 od rutynowego przegl\u0105du korespondencji ze skrytki pocztowej za\u0142o\u017conej na fa\u0142szywe nazwisko H. Marek.<\/p>\n

Z uzyskanych dokument\u00f3w \u201eW\u201d wynika, \u017ce autorem wysy\u0142anych, jak i otrzymywanych na skrzynk\u0119 nr 1039 przesy\u0142ek listowych jest Waniek Henryk zam. <\/em>(\u2026). Aktualnie jest on studentem VI roku Oddzia\u0142u Grafiki na Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Katowicach<\/em>[1]<\/sup><\/a>.<\/em><\/p><\/blockquote>\n

Tre\u015b\u0107 list\u00f3w Wa\u0144ka-\u201eMarka\u201d postawi\u0142a funkcjonariuszy SB w stan gotowo\u015bci:<\/p>\n

Z tre\u015bci tych dokument\u00f3w wynika, i\u017c jest on m\u0142odym przedstawicielem katowickiego \u015bwiata tw\u00f3rczego <\/em>(\u2026). W swych rozwa\u017caniach korespondencyjnych prowadzonych na tematy zwi\u0105zane ze sztuk\u0105 malarstwa Waniek daje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c pozna\u0107 jako zdecydowany przeciwnik ustroju socjalistycznego i stosunk\u00f3w panuj\u0105cych w naszym kraju. <\/em><\/p><\/blockquote>\n

Ustalono oczywi\u015bcie tak\u017ce adresat\u00f3w \u201ewrogich\u201d przesy\u0142ek oraz postanowiono czego\u015b wi\u0119cej si\u0119 o nich dowiedzie\u0107. I tak dowiedziano si\u0119 na przyk\u0142ad, \u017ce zamieszka\u0142y w Sanoku osobnik Zdzis\u0142aw Beksi\u0144ski:<\/p>\n

Komenda Powiatowa Milicji Obywatelskiej, Sanok 13 XII 1969. Tajne.<\/em><\/p>\n

W odpowiedzi na Wasze zapytanie powiadamiamy <\/em>(\u2026). Pod wskazanym adresem mieszka ob. Beksi\u0144ski Zdzis\u0142aw, o kt\u00f3rym ni\u017cej informujemy: wymieniony zawodowo nie pracuje. Prywatnie zajmuje si\u0119 kolekcjonowaniem obraz\u00f3w i r\u00f3\u017cnych rysunk\u00f3w, jak r\u00f3wnie\u017c sam ich wykonuje<\/em>[2]<\/sup><\/a>.<\/em><\/p>\n

W \u017cyciu spo\u0142ecznym i politycznym udzia\u0142u nie bierze. Posiadane przez nas informacje wskazuj\u0105, \u017ce wymieniony utrzymywa\u0142 kontakty listowne z r\u00f3\u017cnymi osobami zamieszka\u0142ymi na terenie kraju, lecz ich tre\u015b\u0107 by\u0142a chaotyczna i trudna do okre\u015blenia ich celu. Wymieniony jest cz\u0142owiekiem w sobie zamkni\u0119tym i zamy\u015blonym. Z jego zachowania si\u0119 oraz tre\u015bci pisanych przez niego list\u00f3w mo\u017cna wywnioskowa\u0107, \u017ce zdradza on odchylenia od normy psychicznej.<\/em><\/p><\/blockquote>\n

Katowicka SB niebawem dowiedzia\u0142a si\u0119, \u017ce ten\u017ce dziwny Beksi\u0144ski wystawia\u0142 swoje obrazy w Katowicach. Temu wydarzeniu po\u015bwi\u0119cono tak\u017ce sporo uwagi. Jednym z podstawowych pyta\u0144, jakie zadawali sobie oraz kierownikowi Klubu Zwi\u0105zk\u00f3w i Stowarzysze\u0144 Tw\u00f3rczych funkcjonariusze, by\u0142o: \u201edlaczego Beksi\u0144ski, kt\u00f3ry zamieszkuje w Sanoku, mia\u0142 wystaw\u0119 w Katowicach?\u201d<\/p>\n

Dzi\u0119ki raportowi tajnego wsp\u00f3\u0142pracownika \u201eNikifor\u201d funkcjonariusze chyba si\u0119 uspokoili, gdy\u017c obrazy nie zawiera\u0142y akcent\u00f3w politycznych: Rysunki Beksi\u0144skiego w wi\u0119kszo\u015bci mia\u0142y charakter pornograficzny i w zwi\u0105zku z tym ingerowa\u0142a cenzura, kt\u00f3ra poleci\u0142a usun\u0105\u0107 kilka prac<\/em>[3]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Bardziej niepokoj\u0105ce wie\u015bci do Katowic dotar\u0142y z Bydgoszczy, gdzie zamieszkiwa\u0142 inny korespondent Wa\u0144ka, niejaki Anastazy Wi\u015bniewski, kt\u00f3ry \u2013 jak informowali funkcjonariusze z Kujaw<\/p>\n

\u2013 reprezentuje typ malarza skandalisty. Przejawia sk\u0142onno\u015bci do inicjowania r\u00f3\u017cnych nieodpowiedzialnych zamys\u0142\u00f3w, czego wyrazem by\u0142o powo\u0142anie na naszym terenie tzw. Galerii \u00abNie\u00bb i \u00abTak\u00bb, co jest wyrazem tendencji negowania Zwi\u0105zku Polskich Artyst\u00f3w Plastyk\u00f3w i uznaj\u0105cej, \u017ce prawdziw\u0105 sztuk\u0119 mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 tylko w nieoficjalnych galeriach. Tendencja ta ma by\u0107 wyrazem niezale\u017cno\u015bci a sprowadza si\u0119 w efekcie do opozycji wobec polityki pa\u0144stwa w sprawach sztuki.<\/em><\/p><\/blockquote>\n

Podobne sk\u0142onno\u015bci wed\u0142ug raport\u00f3w wykazywali pozostali korespondenci Wa\u0144ka, a jeden z nich, tak\u017ce malarz \u2013 Andrzej Urbanowicz z Katowic \u2013 organizowa\u0142 w swojej pracowni nie tylko nielegalne spotkania, ale nawet seanse okultystyczne.<\/p>\n

Sprawa wygl\u0105da\u0142a naprawd\u0119 niepokoj\u0105co, w zwi\u0105zku z tym postanowiono nie ogranicza\u0107 si\u0119 tylko do kontroli korespondencji, ale u\u017cy\u0107 dodatkowych \u015brodk\u00f3w do rozpoznania niebezpiecze\u0144stwa. Za\u0142o\u017cono wi\u0119c pods\u0142uch telefoniczny. We wniosku podpisanym przez Naczelnika Wydzia\u0142u III \u2013 p\u0142k. Henryka Sikor\u0119, dok\u0142adnie okre\u015blono potrzeby: interesuj\u0105 nas rozmowy o charakterze politycznym, utrzymywane kontakty oraz ich charakter a tak\u017ce inne sprawy, kt\u00f3re by charakteryzowa\u0142y b\u0105d\u017a obci\u0105\u017ca\u0142y wymienionego<\/em>.<\/p>\n

Postanowiono tak\u017ce zebra\u0107 opinie o \u201efigurancie\u201d poprzez posiadane \u017ar\u00f3d\u0142a informacji na uczelni. W tym celu przeprowadzono m.in. rozmowy z kontaktem poufnym docentem \u201eP\u201d oraz tajnym wsp\u00f3\u0142pracownikiem o pseudonimie \u201eWiktor\u201d. Rozmowy mia\u0142y na celu okre\u015blenie faktycznych uzdolnie\u0144 Wa\u0144ka w zakresie grafiki, jego zaanga\u017cowanie w \u017cycie studenckie oraz pom\u00f3c w ujawnieniu jego bli\u017cszych kontakt\u00f3w na uczelni<\/em>. Postanowiono pozyska\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142o (b\u0105d\u017a \u017ar\u00f3d\u0142a) informacji tak\u017ce w\u015br\u00f3d student\u00f3w VI roku grafiki.<\/p>\n

Wydzia\u0142 grafiki katowickiej ASP, kt\u00f3ra by\u0142a w\u00f3wczas fili\u0105 Akademii Krakowskiej, mimo \u017ce wyk\u0142adali na nim ci sami, co w Krakowie profesorowie, od uczelni macierzystej r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 znacznie. By\u0142o to na tle innych uczelni plastycznych miejsce specyficzne. Henryk Waniek:<\/p>\n

\u2013 Co prawda, kiedy ja tam studiowa\u0142em, ju\u017c ten wydzia\u0142 nie nosi\u0142 takiej zobowi\u0105zuj\u0105cej nazwy, jak\u0105 mia\u0142 wcze\u015bniej, mianowicie: Wydzia\u0142 Grafiki Propagandowej. Ale <\/em>de facto pozostawa\u0142 nim nadal, poniewa\u017c w\u0142a\u015bciwie specjalno\u015bci\u0105 tej uczelni by\u0142o wychowywanie fachowc\u00f3w na us\u0142ugi propagandowo-polityczno-utylitarne. Nawet przed dyplomem ju\u017c si\u0119 zarabia\u0142o na r\u00f3\u017cnych takich mniej lub bardziej politycznych rzeczach. A wi\u0119c jakie\u015b plakaty polityczne, wystawy polityczne, jakie\u015b takie dekoracje z okazji w\u00f3wczas czczonych \u015bwi\u0105t. Czyli, kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c \u2013 syf.<\/em><\/p><\/blockquote>\n

Uzyskanie dok\u0142adnych informacji o \u201efigurancie\u201d w takim miejscu nie nastr\u0119cza\u0142o wi\u0119c funkcjonariuszom specjalnych trudno\u015bci. To jednak nie by\u0142o wystarczaj\u0105ce. Postanowiono tak\u017ce:<\/p>\n

Zebra\u0107 bli\u017csze dane o Urbanowiczu Andrzeju, kt\u00f3ry jest m\u0142odym przedstawicielem \u015brodowiska plastyk\u00f3w na terenie Katowic a przy tym wysoce cenionym i pozostaje w \u015bcis\u0142ym kontakcie z figurantem sprawy. Zmierza\u0107 si\u0119 tu b\u0119dzie do dok\u0142adnego jego opracowania a nast\u0119pnie pozyskania w charakterze kontaktu poufnego lub tajnego wsp\u00f3\u0142pracownika<\/em>[4]<\/sup><\/a>.<\/p><\/blockquote>\n

Ten plan si\u0119 nie powi\u00f3d\u0142. Po analizie osobowo\u015bci Urbanowicza okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nie jest on dobrym materia\u0142em na wsp\u00f3\u0142pracownika policji politycznej, a wr\u0119cz przeciwnie \u2013 jego r\u00f3wnie\u017c obj\u0119to regularn\u0105 obserwacj\u0105.<\/p>\n

Obserwowani Waniek i Urbanowicz nadal \u017cyli swoim \u017cyciem, niespecjalnie \u015bwiadomi, jak \u015bcis\u0142ej podlegaj\u0105 kontroli.<\/p>\n

\u2013 <\/em>Nie mia\u0142em zielonego poj\u0119cia, \u017ce a\u017c tak intensywnie si\u0119 mn\u0105 zajmuj\u0105. Nie widzia\u0142em zreszt\u0105 powodu. Oczywi\u015bcie jak ka\u017cdy obywatel PRL wiedzia\u0142em, \u017ce gdzie\u015b tam istnieje gro\u017ana bezpieka. Ale by\u0142a ona dla mnie jakim\u015b abstraktem. Dopiero z czasem ten abstrakt nabra\u0142 bardziej realnych kszta\u0142t\u00f3w<\/em> \u2013 wspomina Henryk Waniek.<\/p><\/blockquote>\n

<\/p>\n

Byle jaka przestrze\u0144 kulturowa<\/em><\/strong><\/p>\n

Waniek i inni wspominaj\u0105 okres pocz\u0105tku lat siedemdziesi\u0105tych jako czas liberalizacji i odkry\u0107 duchowych, intensywnej wymiany my\u015bli. Jako czas, kiedy szary G\u00f3rny \u015al\u0105sk, o kulturze bardziej ni\u017c gdzie indziej zdominowanej przez propagand\u0119, rozb\u0142ysn\u0105\u0142 barwami. Obok kultury oficjalnej istnia\u0142a druga, rozwijaj\u0105ca si\u0119 \u017cywio\u0142owo. Jak wspomina Henryk Waniek, fakt mieszkania w Katowicach pocz\u0105tkowo go przera\u017ca\u0142, bo miasto jawi\u0142o si\u0119 jako kulturowa pustynia. Potem za\u015b \u017cycie i tworzenie w nim uzna\u0142 za b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo. Jest dramatem, ale i skarbem urodzi\u0107 si\u0119 w byle jakiej przestrzeni kulturowej<\/em> \u2013 powtarza\u0142 za Cioranem w eseju Przeciw ubezw\u0142asnowolnieniu. Oneiron<\/em>[5]<\/sup><\/a>. W miar\u0119 dojrzewania zacz\u0105\u0142 w tym mie\u015bcie dostrzega\u0107 rzeczy inspiruj\u0105ce. Wa\u017cne dla niego by\u0142o spotkanie na pocz\u0105tku lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych malarzy kontestator\u00f3w z grupy St-53 (\u201eSt\u201d mog\u0142o zarazem oznacza\u0107 Stalinogr\u00f3d, czyli \u00f3wczesn\u0105 nazw\u0119 Katowic, jak r\u00f3wnie\u017c odwo\u0142anie do nazwiska Strzemi\u0144skiego), kt\u00f3rzy jeszcze w okresie stalinizmu mieli odwag\u0119 tworzy\u0107 na przek\u00f3r obowi\u0105zuj\u0105cemu socrealizmowi, a co wi\u0119cej \u2013 za swojego mistrza uzna\u0107 wykl\u0119tego w tamtych czasach ucznia Malewicza, W\u0142adys\u0142awa Strzemi\u0144skiego, wielk\u0105 posta\u0107 polskiej mi\u0119dzywojennej awangardy. Strzemi\u0144ski zaraz po wojnie tworzy\u0142 w \u0141odzi szko\u0142\u0119 plastyczn\u0105. Wraz z nastaniem socrealizmu zosta\u0142 pozbawiony pracy. Zmar\u0142 z g\u0142odu w roku 1952.<\/p>\n

Z grup\u0105 St-53 zwi\u0105zana by\u0142a \u00f3wczesna \u017cona Urbanowicza, malarka Urszula Broll, ale te\u017c arty\u015bci reprezentuj\u0105cy r\u00f3\u017cne dyscypliny, m.in. student Strzemi\u0144skiego, re\u017cyser teatralny Konrad Swinarski. To w\u0142a\u015bnie za jego spraw\u0105 w g\u0142\u0119bokim stalinizmie m\u0142odzi studenci katowickiej ASP poznali dzie\u0142a Strzemi\u0144skiego i jego Teori\u0119 widzenia<\/em>. Jednak\u017ce, co by\u0142o dla Wa\u0144ka wa\u017cne, ich prace nie by\u0142y niewolniczo podporz\u0105dkowane teoriom patrona. M\u00f3wili w\u0142asnym g\u0142osem.<\/p>\n

Waniek opisuje Katowice lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych jako miasto co najmniej kilku kultur \u2013 oficjalnej, plebejskiej, a tak\u017ce tej \u201epok\u0105tnej\u201d \u2013 prywatnych pokaz\u00f3w film\u00f3w, wystaw, dyskusji. Istotnym miejscem dla tej undergroundowej kultury by\u0142o mieszkanie Urbanowicza i Broll.<\/p>\n

Andrzej Urbanowicz, Urszula Broll, zafascynowany okultyzmem student film\u00f3wki Antek Halor i Zygmunt Stuchlik, taki samorodny w\u0142a\u015bciwie malarz, r\u00f3wnie\u017c \u015al\u0105zak, i ja zorganizowali\u015bmy si\u0119 w taki zesp\u00f3\u0142, kt\u00f3ry nie by\u0142 grup\u0105 artystyczn\u0105 w dos\u0142ownym znaczeniu tego s\u0142owa, ale by\u0142 rezultatem takiego szukania alternatywy wobec tej zag\u0142askiwanej na \u015bmier\u0107 przez Parti\u0119 i jej fundusze takiej n\u0119dzy duchowej, kulturalnej i artystycznej w\u0142a\u015bciwej dla G\u00f3rnego \u015al\u0105ska tamtego czasu. To by\u0142a taka nasza, po prostu, pr\u00f3ba skonstruowania sobie azylu.<\/em><\/p><\/blockquote>\n

Ten zesp\u00f3\u0142 przeszed\u0142 do historii jako Oneiron. Z czasem jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 sta\u0142a si\u0119 legend\u0105 dla m\u0142odych zbuntowanych.<\/p>\n

To nie by\u0142 bunt o charakterze politycznym, to by\u0142o otwieranie sobie \u015bwiadomo\u015bci. Przezwyci\u0119\u017canie martwoty intelektualnej kultury oficjalnej. Bardziej traktowali\u015bmy to jako uzupe\u0142nienie czy alternatyw\u0119 dla tamtej. Odkrywanie rzeczy oficjalnie niedost\u0119pnych. Cho\u0107by pism Junga. Ciekawi\u0142o nas wiele rzeczy, na przyk\u0142ad okultyzm czy buddyzm. To nie by\u0142o oficjalne, w tym sensie, \u017ce nie brali\u015bmy na to dotacji i odbywa\u0142o si\u0119 bez opieki \u201einstytucjonalnej\u201d. Niemniej nie traktowali\u015bmy tego, jak jakiej\u015b konspiracji<\/em> \u2013 podkre\u015bla Waniek.<\/p><\/blockquote>\n

Urbanowicz z Wa\u0144kiem na prze\u0142omie lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych i siedemdziesi\u0105tych stworzyli nawet \u2013 chyba pierwsze polskie \u2013 pismo undergroundowe \u201eNBP\u015a\u201d, co oznacza\u0142o \u201eNowe Bezpretensjonalne Pismo \u015awi\u0119te\u201d. Ukazywa\u0142o si\u0119 w dw\u00f3ch egzemplarzach. By\u0142 to zbi\u00f3r maszynopis\u00f3w umieszczony w specjalnej teczce, kt\u00f3ry kr\u0105\u017cy\u0142 po Polsce. Jak wspomina\u0142 Urbanowicz: By\u0107 mo\u017ce by\u0142a w tym kpina z testament\u00f3w, ale te\u017c \u015bwiadomo\u015b\u0107 tego, \u017ce pismo dotyczy rzeczy wa\u017cnych, mistycznych, magicznych, religijnych, s\u0142owem \u2013 \u015bwi\u0119tych. Mieli\u015bmy \u2013 by\u0107 mo\u017ce \u017cywimy je nadal \u2013 przekonanie o \u015bwi\u0119to\u015bci \u017cycia<\/em>[6]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Pismo mia\u0142o szesna\u015bcie dwuegzemplarzowych edycji. Publikacje by\u0142y nieregularne. Ukazywa\u0142o si\u0119 w latach 1967\u20131971. Teksty by\u0142y r\u00f3\u017cnej d\u0142ugo\u015bci, od jedno- do kilkunastostronicowych.<\/p>\n

Ka\u017cdy tekst<\/em> \u2013 opisuje Urbanowicz \u2013 by\u0142 osobno sczepiany lub zlepiany, zatem poszczeg\u00f3lne artyku\u0142y by\u0142y luzem. By\u0142y one sk\u0142adane na p\u00f3\u0142. I gdy po z\u0142o\u017ceniu kilkunastu okazywa\u0142o si\u0119, \u017ce wype\u0142niaj\u0105 one przestrze\u0144 p\u0142askiego pude\u0142ka powsta\u0142\u0105 z wyci\u0119cia w \u015brodku kartek w albumie Vignoli, numer by\u0142 got\u00f3w. Ta wygl\u0105daj\u0105ca na albumow\u0105 ksi\u0119ga by\u0142a przesy\u0142ana ludziom zaprzyja\u017anionym, a ci z kolei wysy\u0142ali j\u0105 dalej na wskazane przez nas adresy<\/em>[7]<\/sup><\/a>.<\/p><\/blockquote>\n

Zdaniem Urbanowicza \u201eNBP\u015a\u201d dociera\u0142o do oko\u0142o pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu os\u00f3b z ca\u0142ej Polski \u2013 filozof\u00f3w, poet\u00f3w, krytyk\u00f3w, malarzy. Czasem wywo\u0142ywa\u0142o ostre reakcje. Tak by\u0142o w przypadku Jacka Wo\u017aniakowskiego, kt\u00f3ry oburzony jakim\u015b obscenicznym tekstem czy wierszem Urbanowicza, za\u017cyczy\u0142 sobie wykre\u015blenia siebie z listy adresowej.<\/p>\n

Prze\u0142om lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych i siedemdziesi\u0105tych to wa\u017cny moment w polskiej kulturze. Pojawi\u0142y si\u0119 w niej nurty i idee na sw\u00f3j spos\u00f3b zrywaj\u0105ce z tradycj\u0105 Pa\u017adziernika 1956. O ile popa\u017adziernikowa kultura skupia\u0142a si\u0119 na wyzwalaniu si\u0119 z socrealizmu poprzez awangard\u0119, przeszczepiaj\u0105c na polski grunt wszelkie modne na Zachodzie \u201eizmy\u201d, to dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej niekt\u00f3rych z m\u0142odych artyst\u00f3w zacz\u0119\u0142a dra\u017cni\u0107 ja\u0142owo\u015b\u0107 i beztre\u015bciowo\u015b\u0107 dzie\u0142 awangardowych. Tadeusz Nyczek wyr\u00f3\u017cnia dwa nurty powsta\u0142e w ramach tego buntu. Jeden z nich to powr\u00f3t do \u201erealizmu\u201d w sztuce, czyli zajmowania si\u0119 rzeczywisto\u015bci\u0105 w spos\u00f3b krytyczny. W malarstwie reprezentowa\u0142a go m.in. powsta\u0142a w 1966 roku krakowska grupa \u201eWprost\u201d, w kt\u00f3rej sk\u0142ad wchodzili: Maciej Bieniasz, Zbylut Grzywacz, Leszek Sobocki, Jacek Walto\u015b. Marzec 1968 i Grudzie\u0144 1970 to by\u0142y wydarzenia kluczowe dla tego pokolenia artyst\u00f3w. W malarstwie, literaturze, spektaklach teatralnych pojawi\u0142y si\u0119 wyra\u017ane akcenty buntu politycznego. W literaturze reprezentantami tej postawy byli oczywi\u015bcie poeci Nowej Fali. Przejawem tego buntu by\u0142 tak\u017ce rozkwit teatr\u00f3w studenckich. Wtedy w\u0142a\u015bnie swoj\u0105 obecno\u015b\u0107 g\u0142o\u015bnymi politycznymi spektaklami zaznaczy\u0142y najwa\u017cniejsze z nich, jak Teatr \u00d3smego Dnia, Teatr Stu i inne. Organem tego ruchu m\u0142odej zbuntowanej kultury by\u0142 krakowski dwutygodnik \u201eStudent\u201d. Temu wybuchowi otwartej kontestacji politycznej i rozwojowi m\u0142odej sztuki pomog\u0142y, paradoksalnie, pogrudniowe zmiany na szczytach w\u0142adzy i tak zwana \u201ema\u0142a odwil\u017c gierkowska\u201d z lat 1971\u20131973, kiedy to na kr\u00f3tki okres \u2013 zaraz po obj\u0119ciu w\u0142adzy przez Edwarda Gierka \u2013 z\u0142agodzono cenzur\u0119.<\/p>\n

\u2013 Waniek i Urbanowicz reprezentowali \u201etrzeci\u0105 drog\u0119\u201d \u2013 <\/em>m\u00f3wi Nyczek. \u2013 Abstrakcji i awangardzie, w kt\u00f3rej w\u00f3wczas zacz\u0119\u0142y dominowa\u0107 konceptualizm oraz dzia\u0142ania performatywne, przeciwstawili si\u0119 na inny spos\u00f3b ni\u017c \u201earty\u015bci krytyczni\u201d. W ich obrazach oraz podobnych im artyst\u00f3w pojawia\u0142y si\u0119 wizje oniryczne, symbole. Swoje odbicie znalaz\u0142a w nich tak\u017ce fascynacja filozofi\u0105 Wschodu i inne \u015blady ich poszukiwa\u0144 estetycznych i duchowych. Cz\u0119\u015b\u0107 z tych dzie\u0142 mo\u017cna by nazwa\u0107 psychodelicznymi.<\/em><\/p><\/blockquote>\n

Jak wspomina Waniek, psychodelia by\u0142a w pewnym sensie \u201educhem czasu\u201d, wi\u0119c tak\u017ce w ich \u015brodowisku eksperymentowano z r\u00f3\u017cnego rodzaju \u201epobudzaczami wyobra\u017ani\u201d \u2013 haszyszem, marihuan\u0105 czy LSD.<\/p>\n

Mimo tych wa\u017cnych dla Wa\u0144ka odkry\u0107 duchowych, z punktu widzenia SB w jego \u017cyciu nie wydarzy\u0142o si\u0119 nic specjalnie ekscytuj\u0105cego (albo takie dokumenty si\u0119 nie zachowa\u0142y) a\u017c do roku 1973, kiedy to przed wystaw\u0105 \u2013 ju\u017c nie studenta, ale uznanego malarza \u2013 Henryka Wa\u0144ka:<\/p>\n

Przedstawiciel Wydzia\u0142u Kultury Wojew\u00f3dzkiej Rady Narodowej w Katowicach \u2013 J. Witocki, zakwestionowa\u0142 jeden obraz. Przedstawia\u0142 on wysp\u0119 bezludn\u0105 z wizerunkiem trupiej czaszki. Obok tego by\u0142 namalowany przez autora czerwony sztandar. Obywatel Witocki poleci\u0142 przemalowa\u0107 ten sztandar na kolor ciemno-niebieski. Przy czym dopiero w\u00f3wczas ten obraz m\u00f3g\u0142 by\u0107 umieszczony w galerii klubu<\/em>[8]<\/sup><\/a>.<\/p><\/blockquote>\n

<\/p>\n

Tajny zwi\u0105zek o nazwie Fundacja AMA<\/strong><\/p>\n

\u015awiate\u0142ko alarmowe w g\u0142owach \u201ebezpieczniak\u00f3w\u201d zapali\u0142o si\u0119 dopiero w roku 1975, ale za to by\u0142 to dono\u015bny alarm, kt\u00f3ry spowodowa\u0142 niezwyk\u0142\u0105 mobilizacj\u0119.<\/p>\n

W ramach prowadzonego kwestionariusza ewidencji krypt. \u201ePlastyk\u201d uzyskano dokumenty \u201eW\u201d <\/em>(przechwycono prywatn\u0105 korespondencj\u0119 H. Wa\u0144ka \u2013 M.S.<\/strong>), z kt\u00f3rych wynika, \u017ce H. Waniek wraz z innymi osobami jest za\u0142o\u017cycielem Fundacji AMA (Przeciw Sztuce Nowoczesnej). Program Fundacji og\u0142oszony w Deklaracji ideowej z dn. 4.VII 1975 zak\u0142ada przyznawanie nagr\u00f3d i wyr\u00f3\u017cnie\u0144 dla artyst\u00f3w tworz\u0105cych prawdziw\u0105 sztuk\u0119, woln\u0105 od awangardy i moderny oraz niezale\u017cn\u0105 ideowo. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 Fundacji sprowadza si\u0119 w efekcie do opozycji wobec aktualnie prowadzonej polityki kulturalnej PRL i stanowi zagro\u017cenie w sferze kultury i sztuki<\/em>[9]<\/sup><\/a>.<\/p><\/blockquote>\n

Tadeusz Nyczek zwraca uwag\u0119, \u017ce poza sporem o charakterze estetycznym z przedstawicielami awangardy, istotny by\u0142 jeszcze jeden aspekt sprawy:<\/p>\n

\u2013 Po pa\u017adzierniku 1956 komuni\u015bci szybko zaakceptowali awangard\u0119. Je\u017celi chodzi o tre\u015b\u0107, a w zasadzie jej brak, taka sztuka z punktu widzenia systemu by\u0142a jak najbardziej bezpieczna. Ponadto by\u0142a doskona\u0142ym towarem eksportowym. Tym na Zachodzie pokazywano, \u017ce PRL jest krajem nowoczesnym i kulturowo otwartym. W\u0142asnym obywatelom za\u015b, \u017ce ich kraj nie jest tak kulturowo zacofany, jak inne w bloku<\/em>.<\/p><\/blockquote>\n

Jak wspominaj\u0105 i Nyczek, i Waniek, to w\u0142a\u015bnie arty\u015bci awangardowi cieszyli si\u0119 w\u00f3wczas najwi\u0119kszym poparciem w\u0142adz. To g\u0142\u00f3wnie oni otrzymywali stypendia, wystawiali w najlepszych galeriach i nimi chwalono si\u0119 na Zachodzie. Problem pojawia\u0142 si\u0119 wtedy, gdy artysta w dziele zaczyna\u0142 si\u0119 odnosi\u0107 do rzeczywisto\u015bci. Wtedy wpada\u0142 w k\u0142opoty.<\/p>\n

Dobrym przyk\u0142adem polityki kulturalnej w\u0142adz z tamtego okresu s\u0105 losy dw\u00f3ch teatr\u00f3w. Eksportowego, eksperymentalnego, ale \u201epoprawnego politycznie\u201d O\u015brodka Grotowskiego oraz obj\u0119tego milicyjnymi szykanami, zbuntowanego politycznie Teatru \u00d3smego Dnia. Jak zauwa\u017ca Tadeusz Nyczek \u2013 znakomita wi\u0119kszo\u015b\u0107 czo\u0142owych \u201eartyst\u00f3w awangardowych\u201d zapisa\u0142a si\u0119 do partii. W zamian za to partia pomaga\u0142a im w karierze.<\/p>\n

\u2013 Powo\u0142anie Fundacji to by\u0142 efekt wielu rozm\u00f3w, ludzi, kt\u00f3rzy my\u015bl\u0105 podobnie o sztuce<\/em> \u2013 wspomina Henryk Waniek. \u2013 Nie przypominam sobie jakiego\u015b spotkania za\u0142o\u017cycielskiego<\/em>.<\/p><\/blockquote>\n

Spotkania odbywa\u0142y si\u0119 najcz\u0119\u015bciej w pracowni Henryka Ziembickiego (zdaniem SB pomys\u0142odawcy przedsi\u0119wzi\u0119cia) w Krakowie lub mieszkaniu Henryka Wa\u0144ka w Katowicach. Podczas tych spotka\u0144 wykuwa\u0142 si\u0119 ostateczny kszta\u0142t deklaracji ideowej. Celem jej autor\u00f3w by\u0142o u\u015bwiadamianie spo\u0142ecze\u0144stwu, \u017ce wiele kierunk\u00f3w w sztuce nies\u0142usznie zosta\u0142o uznane za warto\u015bciowe.<\/p>\n

\u2013 W sztuce awangardowej zacz\u0119\u0142y si\u0119 wtedy pojawia\u0107 zjawiska, w kt\u00f3rych \u0142atwo by\u0142o przebi\u0107 si\u0119 hochsztaplerom w rodzaju konceptualizmu czy r\u00f3\u017cnego rodzaju \u201edzia\u0142a\u0144\u201d w galeriach, w kt\u00f3rych warsztat artysty nie mia\u0142 ju\u017c \u017cadnego znaczenia. Dominowa\u0142 za\u015b be\u0142kot <\/em>\u2013 m\u00f3wi Henryk Waniek.<\/p><\/blockquote>\n

Jak pisali w deklaracji: to spowodowa\u0142o rozpanoszenie si\u0119 nihilistycznej nowoczesno\u015bci, co doprowadzi\u0142o do wy\u015bcigu na nowinki importowane z Zachodu<\/em>. Podobnie jak na Zachodzie, r\u00f3wnie\u017c w Polsce nast\u0105pi\u0142 zalew awangardowej szmiry. Wszystko to, wyst\u0119puj\u0105ce pod sztandarami pozornego post\u0119pu i rzekomej nowoczesno\u015bci<\/em> oznacza\u0142o w istocie cofni\u0119cie si\u0119 \u2013 w ogromnej mierze \u2013 do granic prymitywizmu, do unicestwienia warto\u015bci estetycznych, poznawczych i duchowych, do gie\u0142dowej mistyfikacji<\/em>. W konsekwencji wszystko to zmierza\u0142o do totalnego zakwestionowania i zburzenia tradycji kultury. Spowodowa\u0142o te\u017c zniech\u0119cenie odbiorc\u00f3w do malarstwa i niech\u0119\u0107 do sztuki. Autorzy deklaracji nie powo\u0142ywali nowego kierunku w malarstwie, odwo\u0142ywali si\u0119 po prostu do podstawowych warto\u015bci w kulturze.<\/p>\n

W jaki spos\u00f3b ten przekaz i idee tw\u00f3rc\u00f3w AMY odbiera\u0142o SB? Jak wynika z analizy Deklaracji ideowej Fundacji AMA, dokonanej przez tajnego wsp\u00f3\u0142pracownika SB \u201eMarka\u201d \u2013 rodzaj donos\u00f3w wskazuje, \u017ce tak\u017ce artysty \u2013 autorzy odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do tradycji historycznej i chc\u0105 zdecydowanie do niej wr\u00f3ci\u0107<\/em>. Generalnie chodzi o to, aby malowane przez autor\u00f3w dzie\u0142a by\u0142y jednoznacznie zrozumia\u0142e dla odbiorcy. Dokument by\u0142 \u2013 zdaniem TW \u2013 skierowany przeciwko \u00f3wczesnej awangardzie, wywodz\u0105cej si\u0119 g\u0142\u00f3wnie ze \u015brodowiska zwi\u0105zanego z warszawsk\u0105 Galeri\u0105 Foksal, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rej skupi\u0142o si\u0119 kilka wp\u0142ywowych \u201eautorytet\u00f3w\u201d, intensywnie promuj\u0105cych dzie\u0142a awangardyst\u00f3w. Co spowodowa\u0142o, \u017ce ten nurt w sztuce stawa\u0142 si\u0119 dominuj\u0105cy. Ciekawe, \u017ce podobnie jak tw\u00f3rcy Fundacji, r\u00f3wnie\u017c TW \u201eMarek\u201d uwa\u017ca\u0142 dzie\u0142a awangardyst\u00f3w najcz\u0119\u015bciej za pozbawione warto\u015bci. Podobnie jak autorzy deklaracji, uwa\u017ca\u0142, \u017ce dzie\u0142a awangardowe zbyt cz\u0119sto cechuje warsztatowe p\u00f3j\u015bcie na \u0142atwizn\u0119 i trudno odr\u00f3\u017cni\u0107 artyst\u0119 od hochsztaplera.<\/p>\n

Zagro\u017cenie ze strony Fundacji AMA zdaniem \u015bl\u0105skich \u201ebezpieczniak\u00f3w\u201d by\u0142o powa\u017cne. Do tego stopnia, \u017ce uznali j\u0105 za polityczny \u201etajny zwi\u0105zek\u201d. Postanowiono zawiadomi\u0107 o tym niebezpiecze\u0144stwie nawet kierownictwo MSW w Warszawie. Ich intuicj\u0119 potwierdzi\u0142 towarzysz Komarowski, zast\u0119pca naczelnika Wydzia\u0142u IV Departamentu III MSW.<\/p>\n

Ustalono z Tow. Komarowskim, \u017ce w takiej sytuacji operacyjnej nale\u017cy przekwalifikowa\u0107 dotychczasowy kwestionariusz ewidencyjny \u201ePlastyk\u201d w spraw\u0119 operacyjnego rozpracowania<\/em>[10]<\/sup><\/a>.<\/em><\/p><\/blockquote>\n

P\u00f3\u017aniejsze materia\u0142y swoj\u0105 dramaturgi\u0105 przypominaj\u0105 niemal film szpiegowski. Jest tu wszystko: inwigilacja i pods\u0142uchy telefon\u00f3w, gry operacyjne, kontrola korespondencji, naciski na urz\u0119dnik\u00f3w, przymuszanie do wsp\u00f3\u0142pracy.<\/p>\n

\u2013 W 1974 roku dosta\u0142em mieszkanie i, co ciekawe, do\u015b\u0107 szybko zainstalowano mi w nim telefon. Bez \u017cadnej \u0142ap\u00f3wki. Nawet si\u0119 zdziwi\u0142em, bo w PRL na przyznanie telefonu czeka\u0142o si\u0119 latami. Teraz ju\u017c wiadomo, co by\u0142o powodem tego cudu<\/em> \u2013 wspomina Waniek.<\/p><\/blockquote>\n

Funkcjonariusze starali si\u0119 nie ujawnia\u0107 swojej obecno\u015bci. Raz nawet ekipa obserwuj\u0105ca malarza powa\u017cnie si\u0119 zaniepokoi\u0142a, dostrzegaj\u0105c, \u017ce obserwowany wsiada do autobusu i nerwowo ogl\u0105da si\u0119 za siebie. Sie\u0107 zarzucana na osoby zwi\u0105zane z fundacj\u0105 AMA mia\u0142a by\u0107 niewidoczna. Chocia\u017c \u2013 jak to w Polsce \u2013 co jaki\u015b czas funkcjonariusze ocierali si\u0119 o dekonspiracj\u0119.<\/p>\n

\u2013 Pami\u0119tam, jak kiedy\u015b spotka\u0142em administratora swojego bloku<\/em> \u2013 przypomina sobie Waniek \u2013 I on powiedzia\u0142 mi, \u017ce na ca\u0142\u0105 noc zainstalowali si\u0119 w jego kanciapie ubecy, kt\u00f3rzy kogo\u015b obserwowali. Ubecy zostawili po sobie straszny bajzel. Jakie\u015b puste butelki po w\u00f3dce, puszki po konserwach. Zdaje si\u0119, \u017ce ch\u0142opcy w pracy troch\u0119 imprezowali. No i kiedy go spotka\u0142em, on w\u0142a\u015bnie sprz\u0105ta\u0142. Obaj zastanawiali\u015bmy si\u0119, kogo mog\u0105 mie\u0107 na oku. Oczywi\u015bcie do g\u0142owy mi nie przysz\u0142o, \u017ce obserwowali moje mieszkanie<\/em>.<\/p><\/blockquote>\n

Do\u015b\u0107 szybko ustalono, co nie by\u0142o trudne, bo przechwycono korespondencj\u0119, \u017ce w nielegalny zwi\u0105zek zaanga\u017cowani s\u0105: Henryk Ziembicki \u2013 artysta malarz z Krakowa, Maria Dzier\u017cy\u0144ska \u2013 historyk sztuki, pracownica BWA z K\u0142odzka, Bogdan Kra\u015bniewski \u2013 artysta malarz z Torunia, Ryszard Skrodzki \u2013 krytyk sztuki z Warszawy, cz\u0142onek redakcji \u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015bci\u201d, a tak\u017ce \u2013 bardzo podejrzani, kt\u00f3rzy ju\u017c w \u201emacierzystych\u201d jednostkach SB dorobili si\u0119 swoich, ca\u0142kiem opas\u0142ych akt \u2013 krytyk Tadeusz Nyczek z Krakowa i poeta Ryszard Krynicki z Poznania. Ten ostatni mia\u0142 na koncie nawet wyrok 8 miesi\u0119cy w zawieszeniu na 2 lata, za pr\u00f3b\u0119 przemytu LSD z Polski za granic\u0119.<\/p>\n

\u2013 Sprawa ma proste wyja\u015bnienie<\/em> \u2013 m\u00f3wi Tadeusz Nyczek \u2013 On to LSD sk\u0105d\u015b przywi\u00f3z\u0142 albo kto\u015b mu to da\u0142. Pami\u0119tam, \u017ce nosi\u0142 je w takiej sk\u00f3rzanej saszetce zawieszonej na szyi. Nosi\u0142 te tabletki, a\u017c w ko\u0144cu o nich zapomnia\u0142. A \u017ce wygl\u0105da\u0142 jak hipis, to celnicy zwr\u00f3cili na nie wi\u0119ksz\u0105 uwag\u0119.<\/em><\/p><\/blockquote>\n

<\/p>\n

Nadziemie i podziemie<\/strong><\/p>\n

Fundacja AMA postawi\u0142a sobie za cel promowa\u0107 tych, kt\u00f3rzy na przek\u00f3r awangardzie \u201epobudzanej\u201d mod\u0105 i pieni\u0119dzmi w\u0142adz starali si\u0119 i\u015b\u0107 w\u0142asn\u0105 drog\u0105. Powo\u0142anie Fundacji by\u0142o dzia\u0142aniem zupe\u0142nie bezinteresownym. Fundatorzy sami sk\u0142adali si\u0119 na jej bud\u017cet. Planowano wchodzi\u0107 w polemiki prasowe z \u201eawangardzikami\u201d \u2013 jak ich okre\u015bla\u0142 w przechwyconym przez SB li\u015bcie Waniek. Polemiki mia\u0142y by\u0107 jego zdaniem nie tylko \u201ekonstruktywne\u201d, ale tak\u017ce \u201einwektywne\u201d. Postanowiono tak\u017ce wr\u0119cza\u0107 nagrody Fundacji. Wyr\u00f3\u017cnia\u0107 miano artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy \u201enie poddaj\u0105 si\u0119 \u0142atwi\u017anie sztuki nowoczesnego pacykarstwa\u201d. Nagroda wynosi\u0142a 2000 z\u0142.<\/p>\n

Pierwszym laureatem zosta\u0142 Adam Hoffman, malarz, grafik i rysownik. Laureat odm\u00f3wi\u0142 przyj\u0119cia pieni\u0119dzy, gdy\u017c \u2013 jak powiedzia\u0142 \u2013 ma ich wi\u0119cej ni\u017c fundatorzy, a wa\u017cny dla niego jest sam fakt uznania. Wyr\u00f3\u017cniono, po\u015bmiertnie, gda\u0144skiego malarza i grafika Zbigniewa Ralickiego \u201eza tw\u00f3rczo\u015b\u0107 i postaw\u0119 wobec zasadniczych problem\u00f3w sztuki\u201d, Jacka Wo\u017aniakowskiego za jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 krytyczn\u0105 i ksi\u0105\u017ck\u0119 G\u00f3ry niewzruszone <\/em>na temat malarstwa oraz poet\u0119 Jerzego Ficowskiego za promowanie spu\u015bcizny Brunona Schulza.<\/p>\n

Zestaw laureat\u00f3w tylko utwierdzi\u0142 SB w przekonaniu, \u017ce fundacja pod p\u0142aszczykiem sztuki uprawia dzia\u0142alno\u015b\u0107 wrog\u0105 socjalistycznej kulturze<\/em>, gdy\u017c<\/p>\n

Adam Hoffman od ponad 20 lat jest wyk\u0142adowc\u0105 na ASP w Krakowie, rysownik, wychowawca wielu pokole\u0144 plastyk\u00f3w. Na uczelni znany jest z tego, \u017ce usilnie gloryfikuje kraje kapitalistyczne i tzw. \u201eZach\u00f3d\u201d. Istnieje opinia, \u017ce jego postawa m.in. mia\u0142a wp\u0142yw na to, \u017ce w ci\u0105gu ostatnich 10 lat 30 absolwent\u00f3w ASP pozosta\u0142o za granic\u0105.<\/em><\/p><\/blockquote>\n

Pozostali laureaci te\u017c \u201emieli sporo na sumieniu\u201d. Jacek Wo\u017aniakowski to szwagier \u201epracownika paryskiej Kultury\u201d J\u00f3zefa Czapskiego, by\u0142y pracownik katolickiego pisma \u201eZnak\u201d oraz pe\u0142nomocnik \u201eznajduj\u0105cej si\u0119 w Szwajcarii\u201d Fundacji im. Ko\u015bcielskich, maj\u0105cy wp\u0142yw na to, komu przyznaje ona swoje nagrody literackie: Ostatnio nagrody te otrzymali Julian Kornhauser i Adam Zagajewski z Krakowa, kt\u00f3rzy zaliczaj\u0105 si\u0119 do kontrowersyjnych i opozycyjnych pisarzy.<\/em><\/p>\n

Nie mniej podejrzan\u0105 postaci\u0105 by\u0142 te\u017c kolejny wyr\u00f3\u017cniony poeta, Jerzy Ficowski, literat znany z antysocjalistycznych pogl\u0105d\u00f3w<\/em>. Ostatni z laureat\u00f3w, nie\u017cyj\u0105cy ju\u017c wtedy malarz, Zbigniew Ralicki, swojej \u201elaurki\u201d w aktach SB si\u0119 nie doczeka\u0142, gdy\u017c by\u0142 \u201eon im nieznany\u201d.<\/p>\n

Co ciekawe, w okresie wzmo\u017conej infiltracji os\u00f3b dzia\u0142aj\u0105cych w ramach fundacji Ryszard Skrodzki opublikowa\u0142 o niej i jej celach artyku\u0142 w warszawskim tygodniku \u201eLiteratura\u201d, a jej deklaracja ideowa ukaza\u0142a si\u0119, r\u00f3wnie\u017c jak najbardziej legalnie, w dwutygodniku \u201eStudent\u201d. O jej publikacji zdecydowa\u0142 Tadeusz Nyczek, w\u00f3wczas szef dzia\u0142u kulturalnego tego pisma.<\/p>\n

\u2013 Cenzor nawet nie mrugn\u0105\u0142 okiem. Tekst przeszed\u0142 bez problemu<\/em> \u2013 wspomina Nyczek \u2013 Teraz trudno rozs\u0105dzi\u0107, czy to z powodu ostro\u015bci innych tekst\u00f3w przeszed\u0142 niezauwa\u017cony, bo to by\u0142 przecie\u017c tekst niewinny, czy po prostu do cenzury krakowskiej nie dotar\u0142a informacja, \u017ce Fundacja AMA to co\u015b trefnego<\/em>.<\/p><\/blockquote>\n

Fakt oficjalnej publikacji Deklaracji wywo\u0142a\u0142 w \u015bl\u0105skiej bezpiece w\u015bciek\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n

Katowice 5.1.1976<\/em><\/p>\n

Tajne<\/em><\/p>\n

Notatka s\u0142u\u017cbowa<\/em><\/p>\n

W pi\u015bmie \u201eStudent\u201d nr. 26 (26.12\u20137.1.1976) wychodz\u0105cym w Krakowie ukaza\u0142a si\u0119 Deklaracja Ideowa Fundacji AMA (Przeciw Sztuce Nowoczesnej), kt\u00f3ra nakre\u015bla zarys programu jaki ustalili cz\u0142onkowie Fundacji w ich walce ze sztuk\u0105 nowoczesn\u0105 <\/em>(\u2026). Pod umieszczon\u0105 deklaracj\u0105 widniej\u0105 nast\u0119puj\u0105ce nazwiska: Dzier\u017cy\u0144ska Maria, Ko\u0142panowicz Andrzej, Kremer Marta, Krynicki Ryszard, Nyczek Tadeusz, Waniek Henryk, Ziembicki-Fantazos Henryk. Wszyscy oni poza Kremer Mart\u0105 przechodz\u0105 w materia\u0142ach prowadzonej przez nas sprawy. W zwi\u0105zku z tym, \u017ce Deklaracja Ideowa Fundacji ukaza\u0142a si\u0119 oficjalnie w pi\u015bmie \u201eStudent\u201d zachodzi pytanie czy zamieszczono j\u0105 w spos\u00f3b legalny i czy Fundacja si\u0119 zalegalizowa\u0142a poprzez rejestracj\u0119 w odpowiednim Wydziale Spraw Wewn\u0119trznych Urz\u0119du Wojew\u00f3dzkiego.<\/em><\/p><\/blockquote>\n

W Urz\u0119dzie Wojew\u00f3dzkim w Katowicach poinformowano funkcjonariuszy, \u017ce w rejestrze nie wyst\u0119puje nic pod tak\u0105 nazw\u0105<\/em>, a po przeczytaniu tre\u015bci deklaracji ideowej zast\u0119pca Dyrektora Wydzia\u0142u mgr Koz\u0142owski<\/em> zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na akcenty polityczne w deklaracji i wyrazi\u0142 zdziwienie, \u017ce ukaza\u0142a si\u0119 ona oficjalnie. W krakowskiej cenzurze powiedziano za\u015b funkcjonariuszom, \u017ce tekst do druku zaakceptowa\u0142 jej szef wraz ze swoim zast\u0119pc\u0105, gdy\u017c nie dopatrzono si\u0119 tam tre\u015bci dwuznacznych czy wrogich sformu\u0142owa\u0144<\/em>. Ponadto Urz\u0105d Kontroli nie mia\u0142 rozeznania w intencjach autor\u00f3w deklaracji i nie orientowa\u0142 si\u0119, jaki konkretny cel maj\u0105 jej tw\u00f3rcy z powodu do\u015b\u0107 \u00abmglistych\u00bb sformu\u0142owa\u0144<\/em>. Oczywi\u015bcie, przestraszeni cenzorzy gor\u0105co zapewniali funkcjonariuszy, \u017ce gdyby tylko wiedzieli, z jak powa\u017cn\u0105 spraw\u0105 maj\u0105 do czynienia, nie dopu\u015bciliby do tej publikacji.<\/p>\n

Koniec zabawy<\/strong><\/p>\n

Katowice, 26.1.1976<\/em><\/p>\n

Tajne. Notatka s\u0142u\u017cbowa.<\/em><\/p>\n

Z uzyskanego dokumentu W<\/em> (przechwycony list \u2013 M.S.<\/strong>) nadanego w Krakowie przez Tadeusza Nyczka wynika, \u017ce kolejne spotkanie cz\u0142onk\u00f3w Fundacji AMA ma si\u0119 odby\u0107 1 lutego b.r. w mieszkaniu Nyczka w Krakowie. Z tego samego dokumentu wynika, \u017ce cz\u0142onkowie Fundacji maj\u0105 zamiar urz\u0105dzi\u0107 w krakowskiej \u201eDesie\u201d wystaw\u0119 laureata nagrody Fundacji Z. Ralickiego. Istnieje obawa, \u017ce wystaw\u0119 t\u0105 cz\u0142onkowie AMA chc\u0105 potraktowa\u0107 jako propagand\u0119 swej dzia\u0142alno\u015bci. W urz\u0105dzeniu wystawy ma im pom\u00f3c kierowniczka \u201eDesy\u201d, kt\u00f3ra jest znajom\u0105 Tadeusza Nyczka. Ponadto nadawca zawiadamia, \u017ce Fundacja otrzyma\u0142a ju\u017c pierwsz\u0105 oficjaln\u0105 propozycj\u0119 oficjalnego spotkania w Warszawie.<\/em><\/p><\/blockquote>\n

Tego ju\u017c by\u0142o za wiele. Katowicka SB natychmiast zawiadomi\u0142a krakowsk\u0105 w celu operacyjnego zabezpieczenia spotkania<\/em> oraz niedopuszczenia w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci do urz\u0105dzenia wystawy<\/em>.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie spotkanie zabezpieczono, a wystawa si\u0119 nie odby\u0142a. Katowicka SB wobec rosn\u0105cej popularno\u015bci Fundacji postanowi\u0142a w lutym 1976 roku ostatecznie j\u0105 zlikwidowa\u0107, mimo \u017ce, jak pisz\u0105 funkcjonariusze w analizie zebranych materia\u0142\u00f3w z dnia 12.2.1976:<\/p>\n

Zdaniem niekt\u00f3rych malarzy \u2013 spoza grupy AMA <\/em>(w tym Tajnych Wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w o pseudonimach \u201eOkularnik\u201d i \u201eMarek\u201d \u2013 M.S.<\/strong>) awangardy\u015bci rzeczywi\u015bcie tworz\u0105 dzie\u0142a bez znaczenia, kt\u00f3re odbiorca ogl\u0105daj\u0105c nie wie w zasadzie o co chodzi autorowi. Z materia\u0142\u00f3w uzyskanych w sprawie wynika, \u017ce taki jest rzeczywi\u015bcie sens dzia\u0142ania cz\u0142onk\u00f3w Fundacji, zmierzaj\u0105cych do tego aby sztuka sta\u0142a si\u0119 zrozumia\u0142a dla przeci\u0119tnych odbiorc\u00f3w.<\/em><\/p><\/blockquote>\n

Co wi\u0119cej \u2013 jak pisz\u0105 \u2013 w toku prowadzonego post\u0119powania nie stwierdzono, aby Fundacja AMA mia\u0142a jakiekolwiek pod\u0142o\u017ce polityczne. Nie stwierdzono tak\u017ce, aby organizatorzy Fundacji byli inspirowani przez wrogie Polsce Ludowej o\u015brodki dywersji ideologicznej<\/em>, a za\u0142o\u017cyciele Fundacji reprezentuj\u0105 tylko pewien ruch artystyczny, kt\u00f3ry jest odbiciem og\u00f3lno\u015bwiatowej tendencji w sztuce i literaturze okre\u015blany jako \u201epowr\u00f3t do realizmu\u201d<\/em>. Mimo to jednak wysnuwaj\u0105 z tego taki oto wniosek:<\/p>\n

W \u015bwietle powy\u017cszych materia\u0142\u00f3w nale\u017cy uzna\u0107, \u017ce Fundacja AMA stanowi okre\u015blony ruch artystyczny nie maj\u0105cy pod\u0142o\u017ca politycznego. <\/strong>Jej dzia\u0142alno\u015b\u0107 jest jednak niepo\u017c\u0105dana, gdy\u017c podejmuj\u0105c walk\u0119 ze sztuk\u0105 awangardow\u0105 stwarza zagro\u017cenie w sferze kultury i sztuki, jako, \u017ce kierunek awangardowy jest popierany przez oficjalne czynniki kulturalne.<\/em><\/p><\/blockquote>\n

Proces likwidacji zagro\u017cenia dla interes\u00f3w i czci \u201eprozachodnich, niezale\u017cnych, niepokornych, nowoczesnych, opozycyjnych\u201d \u2013 jak lubi\u0105 siebie obecnie nazywa\u0107 \u2013 artyst\u00f3w awangardowych zaj\u0105\u0142 zaledwie kilka dni. Do jednostek w Krakowie i Poznaniu wys\u0142ano zawiadomienie, \u017ce katowicka SB przyst\u0119puje do likwidacji, a Henryka Wa\u0144ka wezwano na przes\u0142uchanie.<\/p>\n

Henryk Waniek stawi\u0142 si\u0119 na przes\u0142uchaniu 24 lutego 1976 roku. Rozmow\u0119 z nim prowadzi\u0142o dw\u00f3ch funkcjonariuszy, kapitan A. Chmielowski i porucznik S. Dobie\u0144. Warto zanotowa\u0107, \u017ce od dw\u00f3ch tygodni przygotowywali plan tej rozmowy, kt\u00f3ry nast\u0119pnie zosta\u0142 zaakceptowany przez ich zwierzchnik\u00f3w. Zak\u0142ada\u0142 on m.in. d\u0142ug\u0105 rozmow\u0119 o dzia\u0142alno\u015bci Henryka Wa\u0144ka od roku 1969, a tak\u017ce zawiera\u0142 kilkadziesi\u0105t pyta\u0144 na temat fundacji. Opracowano kilka wariant\u00f3w strategii rozmowy. Jej ostatecznym celem mia\u0142o by\u0107 wystraszenie Wa\u0144ka na tyle skuteczne, by chy\u0142kiem wycofa\u0142 si\u0119 z dzia\u0142alno\u015bci fundacji. Zabawne jest to, \u017ce w oficjalnym planie rozmowy nie uwzgl\u0119dniono rzeczywistych \u201estraszak\u00f3w\u201d, jakich w niej u\u017cyto. Jak wspomina Waniek, pytali g\u0142\u00f3wnie o fundacj\u0119:<\/p>\n

\u2013 W tej sprawie nie by\u0142o nic do ukrycia, wi\u0119c im opowiedzia\u0142em o celach itd., a tak\u017ce to, \u017ce nie rejestrowali\u015bmy jej, bo nie chcieli\u015bmy \u017cadnych instytucjonalnych nacisk\u00f3w. Na to oni, \u017ce tak nie mo\u017cna i \u017ce to nielegalny zwi\u0105zek. Zagrozili, \u017ce je\u017celi si\u0119 nie wycofam, to odwiesz\u0105 Krynickiemu wyrok za to LSD i p\u00f3jdzie siedzie\u0107. Wi\u0119c si\u0119 wycofa\u0142em<\/em>.<\/p><\/blockquote>\n

To nie oznacza\u0142o wcale, \u017ce dali mu spok\u00f3j. Kiedy wyszed\u0142 z komendy, natychmiast obj\u0119to go obserwacj\u0105 i obserwowano przez kolejne lata.<\/p>\n

Podobn\u0105 rozmow\u0119 w Krakowie przeprowadzono z Tadeuszem Nyczkiem. Fundacja AMA (Przeciw Sztuce Nowoczesnej) przesta\u0142a istnie\u0107, legenda \u201eniezale\u017cnej i niepokornej, opieraj\u0105cej si\u0119 komunizmowi polskiej awangardy\u201d ocala\u0142a i ma si\u0119 dobrze do dzisiaj.<\/p>\n

 <\/p>\n

Fragment przygotowywanej ksi\u0105\u017cki Wy\u015bcig niePokoju \u2013 Warszawa \u2013 Berlin \u2013 Praga. Weso\u0142e i ponure wypisy z historii undergroundu<\/em>. Zrealizowano w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.<\/strong><\/p>\n

Poka\u017c przypisy<\/span>    (\u21b5 returns to text)<\/p>\n
    \n
  1. IPN Ka 035\/1\/2, kwestionariusz ewidencyjny \u201ePlastyk\u201d.\u21b5<\/a><\/li>\n
  2. Pisownia zgodna z orygina\u0142em.\u21b5<\/a><\/li>\n
  3. Kwestionariusz ewidencyjny \u201ePlastyk\u201d.\u21b5<\/a><\/li>\n
  4. Kwestionariusz Ewidencyjny \u201ePlastyk\u201d.\u21b5<\/a><\/li>\n
  5. Henryk Waniek,\u00a0Przeciw ubezw\u0142asnowolnieniu. Oneiron<\/em>, [w:]\u00a0Katowicki underground artystyczny po 1953 roku<\/em>, red. Janusz Zagrodzki, Galeria Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej BWA w Katowicach, Katowice 2004.\u21b5<\/a><\/li>\n
  6. Andrzej Urbanowicz,\u00a0Nowe Bezpretensjonalne Pismo \u015awi\u0119te<\/em>, [w:] tam\u017ce, s. 172.\u21b5<\/a><\/li>\n
  7. Tam\u017ce.\u21b5<\/a><\/li>\n
  8. Kwestionariusz Ewidencyjny \u201ePlastyk\u201d, notatka s\u0142u\u017cbowa z dn. 16 pa\u017adziernika 1973.\u21b5<\/a><\/li>\n
  9. Postanowienie o wszcz\u0119ciu Sprawy Operacyjnego Rozpracowania AMA, IPN Ka 036\/1\/2.\u21b5<\/a><\/li>\n
  10. Sprawa Operacyjnego Rozpracowania AMA. IPN Ka 035\/1\/2 tom 2.\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Henryk Waniek i inni wspominaj\u0105 okres pocz\u0105tku lat siedemdziesi\u0105tych jako czas liberalizacji i odkry\u0107 duchowych, intensywnej wymiany my\u015bli. Jako czas, kiedy szary G\u00f3rny \u015al\u0105sk, o kulturze bardziej ni\u017c gdzie indziej zdominowanej przez propagand\u0119, rozb\u0142ysn\u0105\u0142 barwami. Obok kultury oficjalnej istnia\u0142a druga, rozwijaj\u0105ca si\u0119 \u017cywio\u0142owo. <\/p>\n","protected":false},"author":469,"featured_media":22122,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[2981,2978,529,2983,503,2984,665,2979,2924,2985,2980,2982,605],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[2977],"yoast_head":"\nNa stra\u017cy awangardy<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Henryk Waniek dla katowickiej SB by\u0142 osobnikiem podejrzanym ju\u017c od roku 1969 i od tego czasu zosta\u0142 poddany regularnej obserwacji.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-spychalski-na-strazy-awangardy-odra\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-spychalski-na-strazy-awangardy-odra\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-spychalski-na-strazy-awangardy-odra#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/henryk-waniek-ipn-katowice.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/henryk-waniek-ipn-katowice.jpg\",\"width\":558,\"height\":800,\"caption\":\"Zdj\u0119cie z obserwacji Henryka Wa\u0144ka przez SB, fot. IPN Katowice (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Miesi\u0119cznika Odra)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-spychalski-na-strazy-awangardy-odra#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-spychalski-na-strazy-awangardy-odra\",\"name\":\"Na stra\u017cy awangardy\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-spychalski-na-strazy-awangardy-odra#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2014-06-02T11:00:41+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:07:49+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/8b12815734ed8cee73590573c6f15eda\"},\"description\":\"Henryk Waniek dla katowickiej SB by\u0142 osobnikiem podejrzanym ju\u017c od roku 1969 i od tego czasu zosta\u0142 poddany regularnej obserwacji.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-spychalski-na-strazy-awangardy-odra#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-spychalski-na-strazy-awangardy-odra\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-spychalski-na-strazy-awangardy-odra#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Na stra\u017cy awangardy\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/8b12815734ed8cee73590573c6f15eda\",\"name\":\"Miros\u0142aw Spychalski\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/miroslaw-spychalski\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Na stra\u017cy awangardy","description":"Henryk Waniek dla katowickiej SB by\u0142 osobnikiem podejrzanym ju\u017c od roku 1969 i od tego czasu zosta\u0142 poddany regularnej obserwacji.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-spychalski-na-strazy-awangardy-odra","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-spychalski-na-strazy-awangardy-odra\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-spychalski-na-strazy-awangardy-odra#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/henryk-waniek-ipn-katowice.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/henryk-waniek-ipn-katowice.jpg","width":558,"height":800,"caption":"Zdj\u0119cie z obserwacji Henryka Wa\u0144ka przez SB, fot. IPN Katowice (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Miesi\u0119cznika Odra)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-spychalski-na-strazy-awangardy-odra#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-spychalski-na-strazy-awangardy-odra","name":"Na stra\u017cy awangardy","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-spychalski-na-strazy-awangardy-odra#primaryimage"},"datePublished":"2014-06-02T11:00:41+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:07:49+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/8b12815734ed8cee73590573c6f15eda"},"description":"Henryk Waniek dla katowickiej SB by\u0142 osobnikiem podejrzanym ju\u017c od roku 1969 i od tego czasu zosta\u0142 poddany regularnej obserwacji.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-spychalski-na-strazy-awangardy-odra#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-spychalski-na-strazy-awangardy-odra"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-spychalski-na-strazy-awangardy-odra#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Na stra\u017cy awangardy"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/8b12815734ed8cee73590573c6f15eda","name":"Miros\u0142aw Spychalski","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/miroslaw-spychalski"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22106"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/469"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22106"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22106\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22122"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22106"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22106"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22106"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=22106"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=22106"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}