{"id":22166,"date":"2014-06-09T15:00:56","date_gmt":"2014-06-09T14:00:56","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=22166"},"modified":"2014-06-11T18:34:26","modified_gmt":"2014-06-11T17:34:26","slug":"boguslaw-wroblewski-nowa-jakosc-w-ostatnim-rozdaniu-akcent","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/boguslaw-wroblewski-nowa-jakosc-w-ostatnim-rozdaniu-akcent","title":{"rendered":"Nowa jako\u015b\u0107 w \u201eOstatnim rozdaniu\u201d"},"content":{"rendered":"

Lektura powie\u015bci Wies\u0142awa My\u015bliwskiego pozwala w\u0105tpi\u0107 w postmodernistyczne przekonanie, \u017ce sko\u0144czy\u0142 si\u0119 czas \u201ewielkich narracji\u201d. Oczywi\u015bcie, stawiaj\u0105c tak\u0105 tez\u0119, Lyotard mia\u0142 na my\u015bli narracje globalne, ca\u0142o\u015bciowo obja\u015bniaj\u0105ce \u015bwiat i organizuj\u0105ce \u015bwiadomo\u015b\u0107 zbiorow\u0105[1]<\/sup><\/a>. Natomiast autor Ostatniego rozdania<\/em> konstruuje \u2013 m\u00f3wi\u0105c nieco przekornie \u2013 wielkie narracje zmierzaj\u0105ce nie tyle do ogarni\u0119cia prawdy o \u015bwiecie spo\u0142ecznym, o historii, ile o pojedynczym cz\u0142owieku, o jednostce, zawsze jednak w wymiarze holistycznym, wieloaspektowym. Wielkie powodzenie ksi\u0105\u017cek My\u015bliwskiego dowodzi, jak bardzo potrzebujemy tego typu opowie\u015bci. Co wi\u0119cej, zapotrzebowanie to nie ogranicza si\u0119 do starszych pokole\u0144 czytelnik\u00f3w o gustach literackich ukszta\u0142towanych ca\u0142kowicie w minionym stuleciu, bowiem dzie\u0142a te znajduj\u0105 licznych odbiorc\u00f3w tak\u017ce w\u015br\u00f3d ludzi dwudziestoparoletnich.<\/p>\n

\"Wies\u0142aw<\/a>
Wies\u0142aw My\u015bliwski, \u201eOstatnie rozdanie\u201d, Wydawnictwo Znak, Krak\u00f3w 2013 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Wydawnictwa)<\/figcaption><\/figure>\n

Czynnikiem \u0142\u0105cz\u0105cym Ostatnie rozdanie <\/em>z dwoma poprzednimi wielkimi powie\u015bciami, Widnokr\u0119giem<\/em> i Traktatem o \u0142uskaniu fasoli<\/em>, jest podej\u015bcie do s\u0142owa, do mowy \u017cywej, do \u201egadania\u201d, do monologu jako sposobu wypowiadania prawdy o sobie, a jednocze\u015bnie jako metody organizowania samego siebie \u2013 dla siebie \u2013 poprzez j\u0119zyk. To dla My\u015bliwskiego bardzo wa\u017cne. Kilkana\u015bcie lat temu w eseju Kres kultury ch\u0142opskiej<\/em> pisa\u0142, \u017ce s\u0105 trzy filary, trzy zag\u0119szczenia warto\u015bci w kulturze ch\u0142opskiej, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rych ona si\u0119 ogniskowa\u0142a. To pami\u0119\u0107, wyobra\u017ania i \u2013 na pierwszym miejscu \u2013 s\u0142owo[2]<\/sup><\/a>. W\u0142a\u015bnie rola monologu, osobniczej wypowiedzi, gadania do drugiego cz\u0142owieka jest w tej tw\u00f3rczo\u015bci niezwykle istotna.<\/p>\n

Przemys\u0142aw Czapli\u0144ski w \u2013 sk\u0105din\u0105d bardzo g\u0142\u0119bokiej \u2013 recenzji Traktatu…<\/em> pr\u00f3bowa\u0142 pokaza\u0107 t\u0119 powie\u015b\u0107 jako \u015bwiadectwo kryzysu mowy. \u201eTraktat…\u201d mo\u017cna przeczyta\u0107 na wiele sposob\u00f3w \u2013 mnie wyda\u0142 si\u0119 on powie\u015bci\u0105 kryzysu zwyk\u0142ego gadania. Takiego, jakie ka\u017cdy z nas prowadzi z samym sob\u0105 i z drugim cz\u0142owiekiem<\/em>[3]<\/sup><\/a>.<\/em> Jestem przekonany, \u017ce tak si\u0119 tej ksi\u0105\u017cki odczyta\u0107 nie da. Zaufanie do gadania, do opowiadania, jest w tw\u00f3rczo\u015bci My\u015bliwskiego ca\u0142y czas bardzo du\u017ce, pisarz podkre\u015bla, \u017ce mo\u017cemy pr\u00f3bowa\u0107 si\u0119 ocali\u0107 tylko dzi\u0119ki \u201eopowiadaniu siebie\u201d. Potwierdza to lektura Ostatniego rozdania<\/em>.<\/p>\n

Podobie\u0144stwa mi\u0119dzy trzema wspomnianymi powie\u015bciami dotycz\u0105 r\u00f3wnie\u017c kwestii pami\u0119ci, kt\u00f3ra wed\u0142ug My\u015bliwskiego jest narz\u0119dziem budowania w\u0142asnej integralno\u015bci przez dojrza\u0142ego cz\u0142owieka. Bo do pami\u0119ci trzeba dojrze\u0107. Dopiero wtedy mo\u017ce ona sta\u0107 si\u0119 metod\u0105 scalania w\u0142asnej osobowo\u015bci. Inna sprawa \u2013 na ile skuteczn\u0105. Wydaje si\u0119, \u017ce w przypadku bezimiennego bohatera Ostatniego rozdania<\/em> znacznie mniej skuteczn\u0105 ni\u017c dla (r\u00f3wnie\u017c bezimiennego) bohatera Traktatu…<\/em> Najwi\u0119kszy sukces osi\u0105gn\u0105\u0142 na tej drodze Piotr, bohater Widnokr\u0119gu<\/em> (nosi on jeszcze konkretne imi\u0119, podobnie jak g\u0142\u00f3wne postaci poprzednich ksi\u0105\u017cek My\u015bliwskiego). Czy\u017cby zatem w miar\u0119 up\u0142ywu czasu narasta\u0142 sceptycyzm autora wobec pami\u0119ci jako d\u017awigni autorefleksji? Sprawa jest nieco bardziej skomplikowana, bowiem przekonanie o wysokiej warto\u015bci poznawczej pami\u0119ci wcale nie idzie u My\u015bliwskiego w\u00a0parze z wysok\u0105 ocen\u0105 statusu ontologicznego \u201eprzesz\u0142o\u015bci\u201d, kt\u00f3rej pami\u0119\u0107 dosi\u0119ga. Bardzo dobitnie wyrazi\u0142 to ju\u017c bohater debiutanckiego Nagiego sadu<\/em> (1967): Mo\u017ce poprzez pami\u0119\u0107 chcemy rzeczom zapewni\u0107 tera\u017aniejszo\u015b\u0107 nasz\u0105, t\u0119 jedyn\u0105 mo\u017cliw\u0105 wieczno\u015b\u0107, bo tylko tera\u017aniejszo\u015b\u0107 jest prawdziwa w \u017cyciu cz\u0142owieka<\/em> (…)[4]<\/sup><\/a>. <\/em>Taka koncepcja tera\u017aniejszo\u015bci jako jedynego czasu realnego le\u017cy u podstaw konstrukcji czasoprzestrzeni we wszystkich ksi\u0105\u017ckach autora Ostatniego rozdania<\/em>. Wszystko, co oparte na pami\u0119ci, obarczone jest mniejsz\u0105 lub wi\u0119ksz\u0105 dowolno\u015bci\u0105 \u2013 st\u0105d p\u0142ynie si\u0142a pisarza, nawet gdy ukazuje wewn\u0119trzn\u0105 s\u0142abo\u015b\u0107 bohater\u00f3w.<\/p>\n

Wyra\u017ane podobie\u0144stwo znajdujemy tak\u017ce w sposobie prowadzenia narracji. Narracja Widnokr\u0119gu <\/em>jest nielinearna \u2013 je\u015bli w kt\u00f3r\u0105\u015b stron\u0119 skieruje si\u0119 wzrok obserwatora i pr\u00f3buje on rozbudowa\u0107 swoj\u0105 wypowied\u017a w tamtym kierunku, to tworzy si\u0119 nowy widnokr\u0105g i dygresja staje si\u0119 centraln\u0105 osi\u0105 opowiadania. Podobnie jest w Traktacie o \u0142uskaniu fasoli<\/em>, bo owo \u201ewy\u0142uskiwanie ziaren\u201d dzia\u0142a na opowie\u015b\u0107 tak, jakby z ka\u017cdym p\u0119kni\u0119tym str\u0105kiem wydobywa\u0142o si\u0119 na \u015bwiat\u0142o jaki\u015b nowy szczeg\u00f3\u0142 pami\u0119ci \u2013 detal z biografii albo element samo\u015bwiadomo\u015bci. Z kolei w Ostatnim rozdaniu<\/em> rytm opowie\u015bci wyznaczaj\u0105 zapisy na kartkach w notesie adresowym bohatera-narratora, cho\u0107 z pozoru alfabetycznie uporz\u0105dkowane, to przecie\u017c \u201ebez\u0142adne\u201d, o r\u00f3\u017cnej sile sprawczej w odniesieniu do narracji (niekt\u00f3re ca\u0142kiem \u201emartwe\u201d). Zatem narracja we wszystkich trzech ksi\u0105\u017ckach jest nieci\u0105g\u0142a, zatacza kr\u0119gi, cz\u0119sto daleko odchodzi od g\u0142\u00f3wnej linii fabu\u0142y, \u017ceby p\u00f3\u017aniej do niej powr\u00f3ci\u0107.<\/p>\n

\n
\n

\u00a0<\/p>\n<\/div>\n

\n

\u00a0<\/p>\n<\/div>\n

\n

\u00a0<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n

<\/p>\n

Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce tym, co najmocniej spaja wszystkie dzie\u0142a My\u015bliwskiego, nie tylko te trzy najnowsze, jest wyobra\u017cenie na temat kategorii absolutnie fundamentalnej, jak\u0105 jest poj\u0119cie ludzkiego losu.<\/p>\n

Ju\u017c w pierwszej powie\u015bci, przed prawie p\u00f3\u0142 wiekiem, ten problem pojawia si\u0119 z ca\u0142\u0105 jaskrawo\u015bci\u0105. Jej bohater, wykszta\u0142cony ch\u0142opski syn, sam wydaje si\u0119 sobie w ca\u0142o\u015bci kreacj\u0105 ojcowsk\u0105, jakby jego \u017cycie i usytuowanie w \u015bwiecie zosta\u0142o w pe\u0142ni zaplanowane, jakby zosta\u0142 przez ojca bez reszty \u201eopowiedziany\u201d (By\u0142em tylko takim, jakim mnie zmy\u015bli\u0142<\/em> \u2013 stwierdza nawet w\u00a0pewnym momencie). Jego namys\u0142 nad poj\u0119ciem ludzkiego losu prowadzi\u0142by zatem do poczucia obezw\u0142adniaj\u0105cej bezradno\u015bci, gdyby nie fakt, \u017ce przecie\u017c cz\u0142owiek jest jedyn\u0105 istot\u0105 obdarzon\u0105 zdolno\u015bci\u0105 autorefleksji: Tote\u017c mog\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce przyszed\u0142em na gotowy ju\u017c los. I w\u0142a\u015bciwie nic mi innego nie pozosta\u0142o opr\u00f3cz wyrozumienia. <\/em>(…) Je\u015bli nawet na los sw\u00f3j cz\u0142owiek mo\u017ce nie mie\u0107 wp\u0142ywu, to przynajmniej mo\u017ce mu wyrozumia\u0142o\u015b\u0107 okaza\u0107, dzi\u0119ki czemu z ofiary staje si\u0119 ofiarodawc\u0105 <\/em>(…)[5]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

\"Wies\u0142aw<\/a>
Wies\u0142aw My\u015bliwski, 2006, fot. Mariusz Kubik (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)<\/figcaption><\/figure>\n

To w tym sensie cz\u0142owiek jest usytuowany ponad swoim losem (niezale\u017cnie od tego, jak bardzo zdeterminowanym przez okoliczno\u015bci), w tym sensie ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 panowania nad nim: podejmuj\u0105c pr\u00f3b\u0119 \u201ewyrozumienia\u201d, przestaje by\u0107 dla losu igraszk\u0105.<\/p>\n

W nast\u0119pnych powie\u015bciach teza ta zosta\u0142a rozwini\u0119ta. Chodzi o mo\u017cliwo\u015b\u0107 stworzenia swoistej autodefinicji, formu\u0142owanej przez cz\u0142owieka wy\u0142\u0105cznie na w\u0142asn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107, w decyduj\u0105cym stopniu zale\u017cnej \u2013 jak ka\u017cda definicja \u2013 od sposobu u\u017cycia s\u0142owa. W Widnokr\u0119gu<\/em> podkre\u015bli\u0142 to pisarz bardzo dobitnie: Cen\u0105 s\u0142\u00f3w jest nasz los<\/em>[6]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

W najnowszej ksi\u0105\u017cce wok\u00f3\u0142 tej kwestii tworzy si\u0119 jedno z centralnych ognisk refleksji. Dla odpowiedzi na pytanie, kim jeste\u015bmy, <\/em>mniejsze znaczenie <\/em>ma to, czego do\u015bwiadczyli\u015bmy, przez jakie rado\u015bci, troski, rozpacze przeszli\u015bmy, przez jakie marzenia, pragnienia, niespe\u0142nienia, rozczarowania, zawody. <\/em>Znacznie wa\u017cniejsze jest, na ile to wszystko przybli\u017cy\u0142o nas do zrozumienia, czym jest nasz los. Los nie jest nam bowiem dany z tytu\u0142u urodzenia, dane nam jest tylko \u017cycie. Los natomiast to zdolno\u015b\u0107 wyobra\u017cenia sobie naszego \u017cycia w wymiarach przeznaczenia. A to bardzo trudne i mo\u017ce nie ka\u017cdego na to sta\u0107 <\/em>(ss. 29-30).<\/p>\n

Jak istotny to problem dla bohatera Ostatniego rozdania<\/em> przekonujemy si\u0119, gdy porz\u0105dkuj\u0105c sw\u00f3j notes adresowy, po raz kolejny wraca do tego problemu w innym, odleg\u0142ym miejscu opowie\u015bci: Ten notes wi\u0119cej wie o twoim \u017cyciu, ni\u017c ty o nim wiesz. To nic, \u017ce to bez\u0142adna zbieranina imion, nazwisk, adres\u00f3w, telefon\u00f3w, ale jedynie z nich mo\u017cesz u\u0142o\u017cy\u0107 sw\u00f3j los, a tylko los nadaje kszta\u0142t istnieniu cz\u0142owieka, tylko los nas potwierdza. Naturalnie, je\u015bli sta\u0107 nas na los. \u017bycie jest bowiem zaledwie materia\u0142em na los, podobnie jak materia\u0142 na garnitur. Powiniene\u015b to wiedzie\u0107, uczy\u0142e\u015b si\u0119 na krawca. Los jest czym\u015b w rodzaju uk\u0142adu z \u017cyciem, mo\u017cna rzec, to kontrakt zawarty z samym sob\u0105, tylko \u017ce wymaga odwagi wobec siebie <\/em>(s. 227).<\/p>\n

Bohater Ostatniego rozdania<\/em> (poza tym, \u017ce przez pewien czas studiowa\u0142 w akademii sztuk pi\u0119knych i terminowa\u0142 u krawca) pracowa\u0142 w sp\u00f3\u0142dzielni studenckiej (sprz\u0105ta\u0142 mieszkania, opiekowa\u0142 si\u0119 dzie\u0107mi), przez rok by\u0142 nauczycielem rysunk\u00f3w i gimnastyki, na zlecenie zajmowa\u0142 si\u0119 porz\u0105dkowaniem ksi\u0119gozbioru, by\u0142 boyem hotelowym, cinkciarzem, pokerzyst\u0105, prowadzi\u0142 skup i sprzeda\u017c antyk\u00f3w, handlowa\u0142 nieruchomo\u015bciami (dzia\u0142ki rekreacyjne, mieszkania), sprzedawa\u0142 kryszta\u0142y i krasnale ogrodowe, zosta\u0142 wreszcie w\u0142a\u015bcicielem zak\u0142adu odzie\u017cowego. Nawet z takiego, prozaicznego, \u201ezawodowego\u201d punktu widzenia ogarni\u0119cie w\u0142asnego losu nie jest dla niego spraw\u0105 prost\u0105. Czy sta\u0107 go zatem na wyobra\u017cenie sobie w\u0142asnego \u017cycia \u201ew\u00a0wymiarach przeznaczenia\u201d? W jego kreacji poznajemy posta\u0107 najbardziej \u201ezdezintegrowan\u0105\u201d spo\u015br\u00f3d g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w prozy My\u015bliwskiego.<\/p>\n

Myli\u0142by si\u0119 jednak kto\u015b, kto w Ostatnim rozdaniu<\/em> dostrze\u017ce tylko kontynuacj\u0119 i spot\u0119gowanie dotychczasowych w\u0142a\u015bciwo\u015bci \u015bwiatopogl\u0105dowych i\u00a0warsztatowych pisarstwa autora Kamienia na kamieniu<\/em>. Nie ma racji Dariusz Nowacki, gdy pisze: \u201eOstatnie rozdanie\u201d jest bli\u017aniaczo podobne do wydanego przed siedmioma laty \u201eTraktatu o \u0142uskaniu fasoli\u201d. To kolejny rozci\u0105gni\u0119ty na ca\u0142\u0105 powie\u015b\u0107 monolog bezimiennego bohatera wypowiadany u schy\u0142ku \u017cycia, b\u0119d\u0105cy pr\u00f3b\u0105 obrachunku z w\u0142asn\u0105 biografi\u0105, motywowany ch\u0119ci\u0105 ca\u0142o\u015bciowego \u201ewypowiedzenia samego siebie\u201d<\/em>[7]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

W Ostatnim rozdaniu <\/em>pisarz, wyra\u017aniej ni\u017c w poprzednich utworach, pr\u00f3buje pyta\u0107 o metafizyczny wymiar ludzkiego losu, ukazuj\u0105c zar\u00f3wno ponadczasow\u0105 moc mi\u0142o\u015bci jako si\u0142y scalaj\u0105cej ludzkie \u017cycie, jak i bezsilno\u015b\u0107 cz\u0142owieka nieumiej\u0105cego wzi\u0105\u0107 odpowiedzialno\u015bci za nadanie \u017cyciu sensu poprzez akceptacj\u0119 wielkiego uczucia.<\/p>\n

A pami\u0119tajmy, \u017ce jeszcze Traktat o \u0142uskaniu fasoli<\/em> czyta\u0107 mo\u017cna by\u0142o jako powie\u015b\u0107 o najnowszej historii Polski, od czas\u00f3w wojny po czas transformacji ustrojowej z pocz\u0105tku lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych. Kolejne rozdzia\u0142y precyzyjnie odzwierciedlaj\u0105 najwa\u017cniejsze fazy tej historii: wojna, kt\u00f3ra uczyni\u0142a bohatera sierot\u0105 i mocno zrani\u0142a go psychicznie, czasy stalinowskiej indoktrynacji i zglajszachtowania, wielkie budowy socjalizmu, pierwsze wyjazdy \u201ena saksy\u201d (mo\u017cliwe ju\u017c w czasach gierkowskich), nowobogacka obyczajowo\u015b\u0107 i\u00a0burzliwe ma\u0142e inwestycje po usuni\u0119ciu ekonomicznych blokad gospodarki… Bez odniesie\u0144 do historii najnowszej trudno by\u0142oby w ca\u0142ej pe\u0142ni odczyta\u0107 Pa\u0142ac<\/em>, Kamie\u0144 na kamieniu<\/em> czy Widnokr\u0105g<\/em>. Wies\u0142aw My\u015bliwski tak operuje w tych powie\u015bciach losem jednostki, \u017ceby pokaza\u0107 los spo\u0142eczno\u015bci[8]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Tymczasem Ostatnie <\/em>rozdanie to pierwsza powie\u015b\u0107 My\u015bliwskiego, kt\u00f3ra ju\u017c sam\u0105 swoj\u0105 konstrukcj\u0105 (\u0142\u0105cznie z wiod\u0105cym motywem notesu adresowego) w spos\u00f3b tak sugestywny ujawnia przekonanie, \u017ce nie warto m\u00f3wi\u0107 o\u00a0jednostce \u201ena tle spo\u0142ecze\u0144stwa\u201d albo \u201ena tle zbiorowo\u015bci\u201d, \u017ce histori\u0119 pojedynczego cz\u0142owieka rozpatrywa\u0107 mo\u017cna tylko poprzez jego relacje z\u00a0innymi pojedynczymi, konkretnymi lud\u017ami. To zasadnicza zmiana perspektywy, tym bardziej zaskakuj\u0105ca, \u017ce przeprowadzona przez niem\u0142odego ju\u017c pisarza, kt\u00f3ry \u2013 okazuje si\u0119 \u2013 w niejednym mo\u017ce nas jeszcze zaskoczy\u0107, jak to si\u0119 zdarza\u0142o \u201epo osiemdziesi\u0105tce\u201d Mi\u0142oszowi czy R\u00f3\u017cewiczowi.<\/p>\n

*<\/p>\n

Wiele przes\u0142anek do interpretacji najnowszej ksi\u0105\u017cki i miejsca, jakie zajmuje ona w ca\u0142ym \u015bwiatoobrazie Wies\u0142awa My\u015bliwskiego, a tak\u017ce do zrozumienia r\u00f3\u017cnych w\u0142a\u015bciwo\u015bci jego pisarskiego warsztatu, ods\u0142oni\u0142y dwa znakomicie poprowadzone wywiady: Danuty Subbotko w \u201eGazecie Wyborczej\u201d[9]<\/sup><\/a>\u00a0i Justyny Sobolewskiej w \u201ePolityce\u201d[10]<\/sup><\/a>. Autor zdecydowanie unika publicznej interpretacji w\u0142asnych dzie\u0142, ale w innych kwestiach wypowiada si\u0119 bardzo przekonuj\u0105co \u2013 do\u015bwiadczyli tego czytelnicy na spotkaniach, kt\u00f3re po premierze Ostatniego rozdania<\/em> zorganizowano w Krakowie, Warszawie i\u00a0Lublinie \u2013 o\u00a0tym ostatnim, w lubelskim Teatrze Starym, pisali\u015bmy w poprzednim numerze \u201eAkcentu\u201d. Wyb\u00f3r Lublina obok Krakowa i Warszawy nie by\u0142 przypadkowy. To tu autor, wraz z \u017con\u0105 Wac\u0142aw\u0105, studiowa\u0142 w latach 50. polonistyk\u0119 na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. W maju 2006 r. \u2013 \u201ew\u00a0dow\u00f3d uznania dla imponuj\u0105cego dorobku tw\u00f3rczego\u201d \u2013 otrzyma\u0142 w\u00a0Lublinie Medal Wschodniej Fundacji Kultury. Ch\u0119tnie wraca do miasta studenckiej m\u0142odo\u015bci \u2013 w styczniu 2009 r. odby\u0142a si\u0119 w lubelskim Teatrze Osterwy prapremiera teatralnej adaptacji Widnokr\u0119gu<\/em> przygotowanej przez Bogdana Tosz\u0119; dramaty Drzewo<\/em> i Requiem dla gospodyni<\/em> wystawiano w Nadrzeczu, pisarz by\u0142 te\u017c go\u015bciem Letniej Akademii Filmowej w Zwierzy\u0144cu.<\/p>\n

\n
\n

\u00a0<\/p>\n<\/div>\n

\n

\u00a0<\/p>\n<\/div>\n

\n

\u00a0<\/p>\n<\/div>\n

\n

\u00a0<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n

Poka\u017c przypisy<\/span>    (\u21b5 returns to text)<\/p>\n
    \n
  1. Jean-Fran\u00e7ois Lyotard:\u00a0Kondycja ponowoczesna. Raport o stanie wiedzy<\/em>. Prze\u0142. M. Kowalska i J. Migasi\u0144ski, Fundacja Aletheia, Warszawa 1997.\u21b5<\/a><\/li>\n
  2. Wies\u0142aw My\u015bliwski:\u00a0Kres kultury ch\u0142opskiej<\/em>. Fundacja im. Karola E. Lewakowskiego i Prowincjonalna Oficyna Wydawnicza, Warszawa 2003.\u21b5<\/a><\/li>\n
  3. Przemys\u0142aw Czapli\u0144ski:\u00a0Rozmowa mistrza Wies\u0142awa ze \u015bmierci\u0105<\/em>. \u201eGazeta Wyborcza\u201d, 8. 05. 2006 r., s. 18.\u21b5<\/a><\/li>\n
  4. Wies\u0142aw My\u015bliwski:\u00a0Nagi sad. Pa\u0142ac<\/em>. Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 1989, s. 34.\u21b5<\/a><\/li>\n
  5. Wies\u0142aw My\u015bliwski: Nagi sad<\/em>…, dz. cyt., ss. 48-49.\u21b5<\/a><\/li>\n
  6. Wies\u0142aw My\u015bliwski: Widnokr\u0105g<\/em>. De Agostini, Warszawa 2003, s. 84.\u21b5<\/a><\/li>\n
  7. Dariusz Nowacki: Nowa powie\u015b\u0107 My\u015bliwskiego. Czy zn\u00f3w arcydzie\u0142o?<\/em> \u201eGazeta Wyborcza\u201d, 10.09. 2013 r. (Notabene trudno si\u0119 oprze\u0107 wra\u017ceniu, \u017ce w tym tek\u015bcie autor jakby \u201eodreagowa\u0142\u201d z op\u00f3\u017anieniem po swej niezwykle entuzjastycznej recenzji Traktatu o \u0142uskaniu fasoli<\/em> w \u201eNewsweeku\u201d z 30.04. 2006 r.)\u21b5<\/a><\/li>\n
  8. Mistrzostwo w tej dziedzinie osi\u0105gn\u0119\u0142o kilku dwudziestowiecznych pisarzy. Gdy Marta Cuber, recenzuj\u0105c Traktat…<\/em> (\u201eDziennik\u201d, 18.05.2006 r.), omy\u0142kowo napisa\u0142a, \u017ce bohater ocala\u0142 z pogromu wsi w czasie wojny, bo schowa\u0142 si\u0119 na kartoflisku (w rzeczywisto\u015bci schowa\u0142 si\u0119 w piwnicy), nasun\u0119\u0142o mi si\u0119 skojarzenie z Blaszanym b\u0119benkiem<\/em> G\u00fcntera Grassa, gdzie bohater, Koljaczek, uciekaj\u0105c przed pogoni\u0105, w\u0142a\u015bnie na kartoflisku schowa\u0142 si\u0119 pod sp\u00f3dnicami protoplastki rodu. Niezwyk\u0142a historia ma\u0142ego Oskara jest u Grassa opowie\u015bci\u0105 o losie zbiorowym \u2013 o wa\u017cnym rozdziale z historii Gda\u0144ska, o wojnie i o skomplikowanych relacjach polsko-niemieckich. Najnowsza powie\u015b\u0107 My\u015bliwskiego, w moim przekonaniu potencjalnego polskiego kandydata do Nobla, ju\u017c nie dzi\u0119ki lapsusowi kojarzy mi si\u0119 z dzie\u0142em niemieckiego noblisty: jedna z kluczowych scen Blaszanego b\u0119benka<\/em> to moment groteskowej karcianej rozgrywki (wprawdzie nie w pokera, lecz w skata), jak\u0105 tocz\u0105 pod niemieckim ostrza\u0142em obro\u0144cy Poczty Polskiej w Gda\u0144sku \u2013 jeden z nich, Kobiela, wcze\u015bniej \u015bmiertelnie ranny, umiera w trakcie gry. Ale nie ma tam metafizycznego wychylenia, jest gorzka ironia losu (G. Grass: Blaszany b\u0119benek<\/em>. Prze\u0142. S\u0142awomir B\u0142aut, PIW, Warszawa 1983, ss. 244-250).\u21b5<\/a><\/li>\n
  9. \u017by\u0142o si\u0119 pod niebem bardziej. Co nale\u017cy odda\u0107, to \u017cyciu, co literaturze, to literaturze<\/em>. \u201eGazeta Wyborcza\u201d, 5-6. 10. 2013 r., ss. 26-29.\u21b5<\/a><\/li>\n
  10. Z ksi\u0105\u017cki musz\u0119 wyzdrowie\u0107. Rozmowa z Wies\u0142awem My\u015bliwskim o wsp\u00f3\u0142czesnym cz\u0142owieku, wykorzenionym i rozlepianym, oraz pisaniu jako eksperymencie na sobie<\/em>. \u201ePolityka\u201d 2013 nr 51\/52, ss. 116-119.\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Lektura powie\u015bci Wies\u0142awa My\u015bliwskiego pozwala w\u0105tpi\u0107 w postmodernistyczne przekonanie, \u017ce sko\u0144czy\u0142 si\u0119 czas \u201ewielkich narracji\u201d. Oczywi\u015bcie, stawiaj\u0105c tak\u0105 tez\u0119, Lyotard mia\u0142 na my\u015bli narracje globalne, ca\u0142o\u015bciowo obja\u015bniaj\u0105ce \u015bwiat i organizuj\u0105ce \u015bwiadomo\u015b\u0107 zbiorow\u0105. Natomiast autor Ostatniego rozdania<\/em> konstruuje \u2013 m\u00f3wi\u0105c nieco przekornie \u2013 wielkie narracje zmierzaj\u0105ce nie tyle do ogarni\u0119cia prawdy o \u015bwiecie spo\u0142ecznym, o historii, ile o pojedynczym cz\u0142owieku, o jednostce, zawsze jednak w wymiarze holistycznym, wieloaspektowym.<\/p>\n","protected":false},"author":470,"featured_media":22170,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[3005,7321,484,1079,2144],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[3004],"yoast_head":"\nNowa jako\u015b\u0107 w \u201eOstatnim rozdaniu\u201d<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Powie\u015b\u0107 "Ostatnie rozdanie", kt\u00f3rej autorem jest Wies\u0142aw My\u015bliwski, w recenzji Bogus\u0142awa Wr\u00f3blewskiego.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/boguslaw-wroblewski-nowa-jakosc-w-ostatnim-rozdaniu-akcent\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/boguslaw-wroblewski-nowa-jakosc-w-ostatnim-rozdaniu-akcent\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/boguslaw-wroblewski-nowa-jakosc-w-ostatnim-rozdaniu-akcent#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/mysliwski-ostatnie-rozdanie-2013.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/mysliwski-ostatnie-rozdanie-2013.jpg\",\"width\":\"530\",\"height\":\"776\",\"caption\":\"Wies\u0142aw My\u015bliwski, \u201eOstatnie rozdanie\u201d, Wydawnictwo Znak, Krak\u00f3w 2013 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Wydawnictwa)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/boguslaw-wroblewski-nowa-jakosc-w-ostatnim-rozdaniu-akcent#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/boguslaw-wroblewski-nowa-jakosc-w-ostatnim-rozdaniu-akcent\",\"name\":\"Nowa jako\u015b\u0107 w \u201eOstatnim rozdaniu\u201d\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/boguslaw-wroblewski-nowa-jakosc-w-ostatnim-rozdaniu-akcent#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2014-06-09T14:00:56+00:00\",\"dateModified\":\"2014-06-11T17:34:26+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e13125ce6c5eeaeba8443dc2ee335ccf\"},\"description\":\"Powie\u015b\u0107 \\\"Ostatnie rozdanie\\\", kt\u00f3rej autorem jest Wies\u0142aw My\u015bliwski, w recenzji Bogus\u0142awa Wr\u00f3blewskiego.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/boguslaw-wroblewski-nowa-jakosc-w-ostatnim-rozdaniu-akcent#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/boguslaw-wroblewski-nowa-jakosc-w-ostatnim-rozdaniu-akcent\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/boguslaw-wroblewski-nowa-jakosc-w-ostatnim-rozdaniu-akcent#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Nowa jako\u015b\u0107 w \u201eOstatnim rozdaniu\u201d\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e13125ce6c5eeaeba8443dc2ee335ccf\",\"name\":\"Bogus\u0142aw Wr\u00f3blewski\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/boguslaw-wroblewski\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Nowa jako\u015b\u0107 w \u201eOstatnim rozdaniu\u201d","description":"Powie\u015b\u0107 \"Ostatnie rozdanie\", kt\u00f3rej autorem jest Wies\u0142aw My\u015bliwski, w recenzji Bogus\u0142awa Wr\u00f3blewskiego.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/boguslaw-wroblewski-nowa-jakosc-w-ostatnim-rozdaniu-akcent","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/boguslaw-wroblewski-nowa-jakosc-w-ostatnim-rozdaniu-akcent\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/boguslaw-wroblewski-nowa-jakosc-w-ostatnim-rozdaniu-akcent#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/mysliwski-ostatnie-rozdanie-2013.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/mysliwski-ostatnie-rozdanie-2013.jpg","width":"530","height":"776","caption":"Wies\u0142aw My\u015bliwski, \u201eOstatnie rozdanie\u201d, Wydawnictwo Znak, Krak\u00f3w 2013 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Wydawnictwa)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/boguslaw-wroblewski-nowa-jakosc-w-ostatnim-rozdaniu-akcent#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/boguslaw-wroblewski-nowa-jakosc-w-ostatnim-rozdaniu-akcent","name":"Nowa jako\u015b\u0107 w \u201eOstatnim rozdaniu\u201d","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/boguslaw-wroblewski-nowa-jakosc-w-ostatnim-rozdaniu-akcent#primaryimage"},"datePublished":"2014-06-09T14:00:56+00:00","dateModified":"2014-06-11T17:34:26+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e13125ce6c5eeaeba8443dc2ee335ccf"},"description":"Powie\u015b\u0107 \"Ostatnie rozdanie\", kt\u00f3rej autorem jest Wies\u0142aw My\u015bliwski, w recenzji Bogus\u0142awa Wr\u00f3blewskiego.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/boguslaw-wroblewski-nowa-jakosc-w-ostatnim-rozdaniu-akcent#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/boguslaw-wroblewski-nowa-jakosc-w-ostatnim-rozdaniu-akcent"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/boguslaw-wroblewski-nowa-jakosc-w-ostatnim-rozdaniu-akcent#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Nowa jako\u015b\u0107 w \u201eOstatnim rozdaniu\u201d"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e13125ce6c5eeaeba8443dc2ee335ccf","name":"Bogus\u0142aw Wr\u00f3blewski","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/boguslaw-wroblewski"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22166"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/470"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22166"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22166\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22170"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22166"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22166"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22166"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=22166"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=22166"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}