{"id":22968,"date":"2014-07-02T11:00:55","date_gmt":"2014-07-02T10:00:55","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=22968"},"modified":"2014-07-02T08:07:04","modified_gmt":"2014-07-02T07:07:04","slug":"maciej-jakubowiak-hipertekstualne-spoleczenstwo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/maciej-jakubowiak-hipertekstualne-spoleczenstwo","title":{"rendered":"Hipertekstualne spo\u0142ecze\u0144stwo"},"content":{"rendered":"

Internet ma kr\u00f3tk\u0105 histori\u0119. Rzadko o tym pami\u0119tamy, bo przemiany w mediach sieciowych post\u0119puj\u0105 szybciej ni\u017c\u00a0w przypadku jakichkolwiek wcze\u015bniejszych technologii, a strony internetowe sprzed dekady wygl\u0105daj\u0105 ju\u017c na komicznie anachroniczne. R\u00f3wnie kr\u00f3tk\u0105 histori\u0119 maj\u0105\u00a0tak\u017ce pr\u00f3by zrozumienia tego, czym w\u0142a\u015bciwie jest to wszystko, co nazywamy Internetem. Przestrze\u0144 pisma<\/em> Jaya Davida Boltera w doskona\u0142y spos\u00f3b pozwala dostrzec skal\u0119 zmian, jakie dokonuj\u0105 si\u0119\u00a0w praktykach korzystania z sieci i w my\u015bleniu o niej.<\/p>\n

\"Jay<\/a>
Jay David Bolter, \u201ePrzestrze\u0144 pisma. Komputery, hipertekst i remediacja druku\u201d, t\u0142um. Aleksandra Ma\u0142ecka, Micha\u0142 Tabaczy\u0144ski, Korporacja Ha!art, Krak\u00f3w 2014 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)<\/figcaption><\/figure>\n

Jay David Bolter to jeden, mo\u017cna \u015bmia\u0142o powiedzie\u0107, z pionier\u00f3w refleksji o Internecie i konsekwencjach, jakie przynosi on dla codziennego \u017cycia i obieg\u00f3w kultury. Brian Eno nazwa\u0142 ameryka\u0144skiego badacza \u201enowym Gutenbergiem\u201d i cho\u0107 jest w tym pewnie du\u017co przesady, to dobrze to pokazuje, jak\u0105 pozycj\u0119 wypracowa\u0142\u00a0sobie Bolter w \u015bwiecie nowych medi\u00f3w. Ale jego zainteresowania nie od pocz\u0105tku wi\u0105za\u0142y si\u0119 z najnowszymi trendami w kulturze. Urodzony w 1951 roku, Bolter odebra\u0142 solidne wykszta\u0142cenie w zakresie filologii klasycznej, z kt\u00f3rej w 1978 roku obroni\u0142 doktorat. Ta odleg\u0142a, zdawa\u0142oby si\u0119, od kultury internetowej edukacja pozwoli\u0142a mu jednak lepiej zrozumie\u0107 zjawiska, kt\u00f3re dla wielu medioznawc\u00f3w wydaj\u0105\u00a0si\u0119 absolutnie nowatorskie, przez co zyskuj\u0105 status fetyszyzowanych obiekt\u00f3w, w niczym nie przypominaj\u0105cych tego, co je poprzedza.<\/p>\n

Mi\u0119dzy starym a nowym<\/strong><\/p>\n

Kluczowym w Przestrzeni pisma<\/em> poj\u0119ciem, za pomoc\u0105 kt\u00f3rego Bolter opisuje charakter kulturowej zmiany, jaka dokona\u0142a si\u0119\u00a0za spraw\u0105 Internetu i sieci WWW, jest remediacja<\/em>. Opisuje ono szczeg\u00f3ln\u0105 relacj\u0119, jaka zachodzi mi\u0119dzy nowymi a starymi mediami, polegaj\u0105c\u0105 na zagarnianiu i przekszta\u0142caniu dotychczasowych praktyk przez nowe technologie. Remediacja nie jest jednak, zdaniem Boltera, zjawiskiem typowym wy\u0142\u0105cznie dla ery Internetu, bo zachodzi\u0142a ju\u017c w historii Zachodu wielokrotnie: podczas przechodzenia od pisma klinowego do zapis\u00f3w na papirusie; od zwoj\u00f3w papirusowych do kodeksowej formy ksi\u0105\u017cki; od \u015bredniowiecznych manuskrytp\u00f3w do nowo\u017cytnego wynalazku druku; i wreszcie zachodzi dzisiaj, kiedy tekst elektroniczny wsp\u00f3\u0142istnieje z tradycyjnym drukiem, stopniowo \u2014 jak sugeruje Bolter \u2014 przejmuj\u0105c dominuj\u0105c\u0105 pozycj\u0119.<\/p>\n

Poj\u0119cie remediacji pozwala wyja\u015bni\u0107, na jakiej zasadzie kszta\u0142tuj\u0105\u00a0si\u0119\u00a0zwyczaje i praktyki zwi\u0105zane z nowymi mediami, oraz wskaza\u0107, do jakich przesz\u0142ych zjawisk nawi\u0105zuj\u0105 \u2014 cz\u0119sto nie\u015bwiadomie \u2014 tw\u00f3rcy i konsumenci internetowych tre\u015bci. Bolter b\u0142yskotliwie wskazuje, \u017ce konwencje projektowania stron internetowych oraz tworzenia tekst\u00f3w elektronicznych wi\u0119cej maj\u0105 wsp\u00f3lnego, w gruncie rzeczy, ze \u015bredniowiecznymi manuskryptami \u2014 w kt\u00f3rych tekst i obraz by\u0142y ze sob\u0105 integralnie splecione \u2014 ni\u017c z drukowanymi ksi\u0105\u017ckami, utrwalaj\u0105cymi wyra\u017an\u0105 dominacj\u0119 tekstu nad pozosta\u0142ymi formami komunikacji. W innymi miejscu Bolter nazywa strony WWW rodzajem Wagnerowskiego Gesamtkunstwerk<\/em> \u2014 dzie\u0142a totalnego, integruj\u0105cego wszystkie zmys\u0142y. Spo\u015br\u00f3d najbli\u017cszych wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci zjawisk, najwi\u0119ksze znaczenie maj\u0105 jednak konwencje projektowania czasopism i druk\u00f3w ulotnych \u2014 z ich nieci\u0105g\u0142ymi sposobami prezentowania tre\u015bci oraz swobodnym mieszaniem tekstu i obrazu. To w\u0142a\u015bnie te ostatnie, tworzone nie przez typograf\u00f3w i drukarzy, ale przez nowoczesnych designer\u00f3w<\/em>, przenios\u0142y si\u0119 bezpo\u015brednio do sieci, by \u2014 po latach funkcjonowania na marginesach kultury \u2014 sta\u0107 si\u0119 przyczyn\u0105 g\u0142\u0119bokich przemian w naszych sposobach postrzegania i reagowania na \u015bwiat.<\/p>\n

Hipertekst \u015bwiata<\/strong><\/p>\n

Jednak to nie zmiany w samych sposobach prezentowania tre\u015bci, ale ich powa\u017cne konsekwencje dla charakteru uczestniczenia w kulturze s\u0105 dla Boltera najbardziej zajmuj\u0105ce. Autor Przestrzeni pisma<\/em> z du\u017cym rozmachem teoretycznym \u2014 cho\u0107 w niezwykle przyst\u0119pny spos\u00f3b \u2014 pokazuje, jak g\u0142\u0119boko medium ksi\u0105\u017cki utrwali\u0142o nasze sposoby my\u015blenia i dzia\u0142ania. Wymy\u015blona na u schy\u0142ku \u015bwiata antycznego i umasowiona przez wynalazek Gutenberga, ksi\u0105\u017cka w formie kodeksowej \u2014 z ok\u0142adk\u0105, grzbietem i zszytymi stronami \u2014 przez kilka stuleci stanowi\u0142a fundamentalny model rozumienia rzeczywisto\u015bci. Jak przekonuje Bolter, nie tylko \u015bwiat by\u0142 ksi\u0119g\u0105, kt\u00f3r\u0105 nale\u017ca\u0142o odczytywa\u0107 ze zrozumieniem, ale i sam cz\u0142owiek sta\u0142 si\u0119 tekstem \u2014 zapisywanym przez do\u015bwiadczenia, edukacj\u0119\u00a0i interakcje z innymi lud\u017ami-tekstami. Sprawia\u0142o to, \u017ce charakterystyczne w\u0142a\u015bciwo\u015bci ksi\u0105\u017cki \u2014 jej trwa\u0142o\u015b\u0107 i niezmienno\u015b\u0107, ustalony hierarchiczny porz\u0105dek oraz wyra\u017anie wyznaczone granice (od deski do deski) \u2014 sta\u0142y si\u0119 podstawowymi warto\u015bciami nowo\u017cytnego \u015bwiata. Z tego powodu zmiana, jak\u0105 przynosz\u0105 media elektroniczne \u2014 a szczeg\u00f3lnie sposoby istnienia tekstu w Internecie \u2014 jest rewolucyjna. I to nie tylko dla sposob\u00f3w, w jakie si\u0119\u00a0komunikujemy, ale przede wszystkim dla naszego rozumienia rzeczywisto\u015bci. Tekst elektroniczny \u2014 hipertekst \u2014 wywraca do g\u00f3ry nogami ca\u0142y \u015bwiat.<\/p>\n

<\/p>\n

Hipertekst stanowi dla Boltera niew\u0105tpliwie najwa\u017cniejsze zjawisko ery Internetu. Nie ogranicza si\u0119\u00a0on do w\u0105skiego rozumienia hipertekstu, zwi\u0105zanego z awangardowymi praktykami literackimi lat ostatnich dw\u00f3ch dekad, cho\u0107 i im po\u015bwi\u0119ca sporo uwagi. Analizuj\u0105c teksty Michaela Joyce’a (z kt\u00f3rym zreszt\u0105 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 wielokrotnie, m.in. przy tworzeniu programu Storyspace<\/em> do tworzenia hipertekstowej literatury) czy Stuarta Moulthropa, Bolter pokazuje, w jaki spos\u00f3b tego rodzaju przedsi\u0119wzi\u0119cia modelowo realizuj\u0105 mo\u017cliwo\u015bci oferowane przez nowe media i przekszta\u0142caj\u0105 literackie konwencje. Co prawda badacz ods\u0142ania \u00a0zad\u0142u\u017cenie pisarzy hipertekstowych w modernistyczych eksperymentach Jamesa Joyce’a, Virginii Woolf czy T.S. Eliota oraz w poststrukturalistycznych teoriach przyznaj\u0105cych czytelnikowi aktywn\u0105 rol\u0119 we wsp\u00f3\u0142kszta\u0142towaniu znacze\u0144, ale pisarzom cyfrowym wyznacza rol\u0119 awangardzist\u00f3w, kt\u00f3rzy otwieraj\u0105 nowe rozdanie w historii literatury. Trzeba w tym miejscu zaznaczy\u0107, \u017ce t\u0142umaczenie ksi\u0105\u017cki Boltera stanowi kolejny krok w konsekwentnej strategii promowania literatury cyfrowej, realizowanej przez Korporacj\u0119\u00a0Ha!art, a niekt\u00f3re spo\u015br\u00f3d omawianych przez Boltera tekst\u00f3w, obok licznych polskich projekt\u00f3w, znale\u017a\u0107 mo\u017cna na stronie wydawnictwa<\/a>.<\/p>\n

Hipertekst to jednak znacznie wi\u0119cej ni\u017c awangardowa literatura. To r\u00f3wnie\u017c ca\u0142y szereg zjawisk, z kt\u00f3rymi mamy do czynienia na co dzie\u0144, kiedy tylko u\u017cywamy komputer\u00f3w, tablet\u00f3w i smartfon\u00f3w. Hipertekst to spos\u00f3b organizacji komunikat\u00f3w, w kt\u00f3rym uprzywilejowane s\u0105 r\u00f3wnoczesno\u015b\u0107 i niesta\u0142o\u015b\u0107; w kt\u00f3rym pismo funkcjonuje na r\u00f3wnych prawach z obrazem i d\u017awi\u0119kiem; kt\u00f3ry wreszcie ka\u017ce raz na zawsze zapomnie\u0107 o sko\u0144czonym i zamkni\u0119tym tek\u015bcie, nieustannie odsy\u0142aj\u0105c nas w inne miejsca sieci. W tym sensie hipertekst to okre\u015blenie wszystkich interfejs\u00f3w komputerowych, z kt\u00f3rymi mamy do czynienia: okienek, zak\u0142adek i menu system\u00f3w operacyjnych, wielokolumnowych uk\u0142ad\u00f3w stron internetowych i (niewspominanych jeszcze przez Boltera) portali spo\u0142eczno\u015bciowych, z kt\u00f3rych setki informacji docieraj\u0105 do nas jednocze\u015bnie, domagaj\u0105c si\u0119 naszego dzia\u0142ania.<\/p>\n

Zawiedzione obietnice<\/strong><\/p>\n

Bolter przekonuj\u0105co pokazuje, w jaki spos\u00f3b to przej\u015bcie od tekstu ksi\u0105\u017ckowego do hipertekstu wp\u0142ywa na nasze sposoby rozumienia \u015bwiata i samych siebie. W miejsce stabilizacji i wyra\u017anych granic, oddzielaj\u0105cych jedne zjawiska od drugich, otrzymujemy wi\u0119c rozproszon\u0105 sie\u0107 przep\u0142yw\u00f3w, w kt\u00f3rej \u017cadna rzecz, \u017cadna informacja i \u2014 co najwa\u017cniejsze \u2014 \u017cadna osoba nie mo\u017ce ju\u017c\u00a0dysponowa\u0107 trwale okre\u015blon\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105. To, co jeszcze do niedawna mogli\u015bmy uznawa\u0107 za niezmienny element osobowo\u015bci, staje si\u0119\u00a0tylko odsy\u0142aczem do innych element\u00f3w spo\u0142ecznego hipertekstu. Takie my\u015blenie o to\u017csamo\u015bci i spo\u0142ecze\u0144stwie jest wyra\u017anie postmodernistyczne, na co zreszt\u0105 wskazuje sam Bolter. Nie chodzi tu jednak o artystyczny postmodernizm, kt\u00f3ry w Polsce wybuch\u0142 i szybko zgas\u0142 w latach 90., ale szerszy projekt spo\u0142eczno-polityczny, jaki od p\u00f3\u017anych lat 70. do lat 90. funkcjonowa\u0142 na Zachodzie. Obiecywa\u0142 on wyzwolenie z tradycyjnych mechanizm\u00f3w opresji (jak pisa\u0142 Fran\u00e7ois Lyotard, jeden z filozoficznych patron\u00f3w postmodernizmu: \u201ewypowiedzmy wojn\u0119 ca\u0142o\u015bci\u201d) i uwolnienie swobodnej cyrkulacji os\u00f3b i j\u0119zyk\u00f3w w zglobalizowanym \u015bwiecie pozbawionym granic.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka Boltera, kt\u00f3rej pierwsze wydanie ukaza\u0142o si\u0119 w 1991 roku, a drugie \u2014 zmienione \u2014 w 2001 roku, jest g\u0142\u0119boko zanurzona w tego rodzaju my\u015bleniu. Wida\u0107 to szczeg\u00f3lnie w optymizmie, z jakim badacz pisze o wolno\u015bciowym potencjale Internetu, maj\u0105cym umo\u017cliwi\u0107 rzeczywist\u0105 pluralizacj\u0119 \u015bwiata. Bolter nieustannie podkre\u015bla, \u017ce w sieci jest miejsce dla wszystkich:<\/p>\n

\u201eDzis\u0301 wykorzystujemy pisanie elektroniczne, aby przeciwstawiac\u0301 sie\u0328 standaryzacji, ujednoliceniu, a takz\u0307e hierarchizacji. Siec\u0301 WWW zyska\u0142a s\u0142awe\u0328 systemu chaotycznie rozproszonego, w kto\u0301rym jednostki i ich organizacje moga\u0328 tworzyc\u0301 nowe strony i serwisy oraz w\u0142a\u0328czac\u0301 je do s\u0301wiatowego hipertekstu bez zgody czy nawet wiedzy jakiejkolwiek centralnej w\u0142adzy. Siec\u0301 oferuje jako paradygmat system pisania, kto\u0301ry dostosowuje sie\u0328 do oczekiwan\u0301 publicznos\u0301ci czytelniko\u0301w-two\u0301rco\u0301w zamiast wymagac\u0301, by owa publicznos\u0301c\u0301 dopasowa\u0142a sie\u0328 do narzuconego standardu czy autorytetu\u201d.<\/p>\n

Wiara w utopi\u0119 Internetu jako przestrzeni niepodlegaj\u0105cej kontroli, w kt\u00f3rej ka\u017cdy mo\u017ce swobodnie wyra\u017ca\u0107 siebie i uczestniczy\u0107 we wsp\u00f3lnotowej wymianie, sko\u0144czy\u0142a si\u0119\u00a0jednak przed rokiem, kiedy Edward Snowden ujawni\u0142 masow\u0105 skal\u0119\u00a0inwigilacji prowadzonej przez s\u0142u\u017cby specjalne na ca\u0142ym \u015bwiecie. Zreszt\u0105 i bez tego wiedzieli\u015bmy, \u017ce od kilku lat Internet ulega stopniowej homogenizacji za spraw\u0105 takich korporacji, jak Google czy Facebook. Chwalone przez Boltera zatarcie granicy mi\u0119dzy sferami prywatn\u0105 i publiczn\u0105 \u2014 zatarcie, kt\u00f3re mia\u0142o pozwoli\u0107 na zbudowanie nowej globalnej wsp\u00f3lnoty \u2014 ukazuje swoj\u0105 demoniczn\u0105 stron\u0119, kiedy nasza prywatno\u015b\u0107 staje si\u0119\u00a0przedmiotem globalnego handlu i pa\u0144stwowej kontroli. A obietnica pluralizacji zostaje wch\u0142oni\u0119ta przez ekspansywn\u0105 polityk\u0119\u00a0najwi\u0119kszych internetowych graczy, kt\u00f3rzy konsekwentnie eliminuj\u0105 inne formy przekazu i coraz mniej subtelnie reguluj\u0105\u00a0przep\u0142yw informacji, decyduj\u0105c o tym, jakie komunikaty mog\u0105 do nas dotrze\u0107. Kiedy Bolter pisze: \u201eWydaje si\u0119, i\u017c hierarchie poprzednich technologii informacji nie przenosza\u0328 si\u0119 \u0142atwo na dzisiejsze technologie sieci\u201d \u2014 mo\u017cemy si\u0119\u00a0tylko gorzko u\u015bmiecha\u0107, widz\u0105c, jak g\u0142\u0119boko si\u0119\u00a0pomyli\u0142.<\/p>\n

Przeprowadzona przez Boltera b\u0142yskotliwa analiza remediacji pisma i wp\u0142ywu medi\u00f3w internetowych na nasze rozumienie \u015bwiata nie jest nietrafiona. Zaproponowane przez niego teoretyczne narz\u0119dzia znacznie u\u0142atwiaj\u0105 dyskusj\u0119 o tym, jakie konsekwencje media elektroniczne przynosz\u0105 dla naszych sposob\u00f3w my\u015blenia. Tyle tylko, \u017ce autor radykalnie pomyli\u0142 si\u0119 w ocenie zjawisk, kt\u00f3re zidentyfikowa\u0142. Hipertekstowe rozproszenie nie przyczyni\u0142o si\u0119 do zbudowania nowej globalnej wsp\u00f3lnoty, opartej na pluralizacji pogl\u0105d\u00f3w i swobodzie przekraczania granic. Dzi\u015b, zaledwie dziesi\u0119\u0107 lat od publikacji ksi\u0105\u017cki Boltera, wiadomo ju\u017c, \u017ce postmodernistyczne obietnice s\u0142u\u017c\u0105 najpot\u0119\u017cniejszym podmiotom w skuteczniejszym dostosowywaniu up\u0142ynnionego \u015bwiata do swoich w\u0142asnych potrzeb. Jednak pomy\u0142ka Boltera pozwala r\u00f3wnie\u017c zrozumie\u0107, \u017ce czytanie ksi\u0105\u017cek mo\u017ce stanowi\u0107 dzi\u015b jedn\u0105 z ostatnich strategii oporu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bolter przekonuj\u0105co pokazuje, w jaki spos\u00f3b przej\u015bcie od tekstu ksi\u0105\u017ckowego do hipertekstu wp\u0142ywa na nasze sposoby rozumienia \u015bwiata i samych siebie. W miejsce stabilizacji i wyra\u017anych granic, oddzielaj\u0105cych jedne zjawiska od drugich, otrzymujemy wi\u0119c rozproszon\u0105 sie\u0107 przep\u0142yw\u00f3w, w kt\u00f3rej \u017cadna rzecz, \u017cadna informacja i \u2014 co najwa\u017cniejsze \u2014 \u017cadna osoba nie mo\u017ce ju\u017c dysponowa\u0107 trwale okre\u015blon\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105. <\/p>\n","protected":false},"author":291,"featured_media":22971,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[3086,1874,73,484,7359],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[1974],"yoast_head":"\nHipertekstualne spo\u0142ecze\u0144stwo<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Maciej Jakubowiak: "Tekst elektroniczny \u2014 hipertekst \u2014 wywraca do g\u00f3ry nogami ca\u0142y \u015bwiat".\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/maciej-jakubowiak-hipertekstualne-spoleczenstwo\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/maciej-jakubowiak-hipertekstualne-spoleczenstwo\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/maciej-jakubowiak-hipertekstualne-spoleczenstwo#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/jay-david-bolter-przestrzen-pisma-ha-art-2014.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/jay-david-bolter-przestrzen-pisma-ha-art-2014.jpg\",\"width\":760,\"height\":950,\"caption\":\"Jay David Bolter, \u201ePrzestrze\u0144 pisma. Komputery, hipertekst i remediacja druku\u201d, t\u0142um. Aleksandra Ma\u0142ecka, Micha\u0142 Tabaczy\u0144ski, Korporacja Ha!art, Krak\u00f3w 2014 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/maciej-jakubowiak-hipertekstualne-spoleczenstwo#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/maciej-jakubowiak-hipertekstualne-spoleczenstwo\",\"name\":\"Hipertekstualne spo\u0142ecze\u0144stwo\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/maciej-jakubowiak-hipertekstualne-spoleczenstwo#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2014-07-02T10:00:55+00:00\",\"dateModified\":\"2014-07-02T07:07:04+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/c766bc9a3fd9b31f9215de7fecdf0059\"},\"description\":\"Maciej Jakubowiak: \\\"Tekst elektroniczny \u2014 hipertekst \u2014 wywraca do g\u00f3ry nogami ca\u0142y \u015bwiat\\\".\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/maciej-jakubowiak-hipertekstualne-spoleczenstwo#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/maciej-jakubowiak-hipertekstualne-spoleczenstwo\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/maciej-jakubowiak-hipertekstualne-spoleczenstwo#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Hipertekstualne spo\u0142ecze\u0144stwo\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/c766bc9a3fd9b31f9215de7fecdf0059\",\"name\":\"Maciej Jakubowiak\",\"description\":\"Maciej Jakubowiak \u2014 doktorant na UJ, zajmuje si\u0119 zwi\u0105zkami literatury z prawem, okazjonalnie krytykuje ksi\u0105\u017cki, pochodzi z \u017bor, mieszka w Krakowie.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/maciej-jakubowiak\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Hipertekstualne spo\u0142ecze\u0144stwo","description":"Maciej Jakubowiak: \"Tekst elektroniczny \u2014 hipertekst \u2014 wywraca do g\u00f3ry nogami ca\u0142y \u015bwiat\".","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/maciej-jakubowiak-hipertekstualne-spoleczenstwo","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/maciej-jakubowiak-hipertekstualne-spoleczenstwo\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/maciej-jakubowiak-hipertekstualne-spoleczenstwo#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/jay-david-bolter-przestrzen-pisma-ha-art-2014.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/jay-david-bolter-przestrzen-pisma-ha-art-2014.jpg","width":760,"height":950,"caption":"Jay David Bolter, \u201ePrzestrze\u0144 pisma. Komputery, hipertekst i remediacja druku\u201d, t\u0142um. Aleksandra Ma\u0142ecka, Micha\u0142 Tabaczy\u0144ski, Korporacja Ha!art, Krak\u00f3w 2014 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/maciej-jakubowiak-hipertekstualne-spoleczenstwo#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/maciej-jakubowiak-hipertekstualne-spoleczenstwo","name":"Hipertekstualne spo\u0142ecze\u0144stwo","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/maciej-jakubowiak-hipertekstualne-spoleczenstwo#primaryimage"},"datePublished":"2014-07-02T10:00:55+00:00","dateModified":"2014-07-02T07:07:04+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/c766bc9a3fd9b31f9215de7fecdf0059"},"description":"Maciej Jakubowiak: \"Tekst elektroniczny \u2014 hipertekst \u2014 wywraca do g\u00f3ry nogami ca\u0142y \u015bwiat\".","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/maciej-jakubowiak-hipertekstualne-spoleczenstwo#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/maciej-jakubowiak-hipertekstualne-spoleczenstwo"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/maciej-jakubowiak-hipertekstualne-spoleczenstwo#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Hipertekstualne spo\u0142ecze\u0144stwo"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/c766bc9a3fd9b31f9215de7fecdf0059","name":"Maciej Jakubowiak","description":"Maciej Jakubowiak \u2014 doktorant na UJ, zajmuje si\u0119 zwi\u0105zkami literatury z prawem, okazjonalnie krytykuje ksi\u0105\u017cki, pochodzi z \u017bor, mieszka w Krakowie.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/maciej-jakubowiak"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22968"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/291"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22968"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22968\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22971"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22968"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22968"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22968"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=22968"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=22968"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}