{"id":232,"date":"2009-02-17T08:46:36","date_gmt":"2009-02-17T06:46:36","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=232"},"modified":"2012-12-24T15:32:00","modified_gmt":"2012-12-24T14:32:00","slug":"nietzscheanskie-rzucanie-perel-przed-niemcow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/nietzscheanskie-rzucanie-perel-przed-niemcow","title":{"rendered":"Nietzschea\u0144skie rzucanie pere\u0142 – przed Niemc\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Fanatyzm uwznio\u015bla, karmi si\u0119 przekonaniem o niepodwa\u017calno\u015bci obj\u0119tego stanowiska, jest po\u017cywk\u0105 dla g\u0142upc\u00f3w, kt\u00f3rzy potrafi\u0105 jedynie przyjmowa\u0107 cudze pogl\u0105dy i usprawiedliwia\u0107 si\u0119 cudz\u0105 ide\u0105. Jako narz\u0119dzie w r\u0119kach jednego cz\u0142owieka jest tylko obsesyjn\u0105 my\u015bl\u0105, natomiast porywaj\u0105c za sob\u0105 rzesz\u0119 zwolennik\u00f3w staje si\u0119 narz\u0119dziem \u015bmiertelnie niebezpiecznym. W s\u0142u\u017cbie polityki poci\u0105ga za sob\u0105 najcz\u0119\u015bciej dwa rodzaje ofiar – tych, kt\u00f3rzy nie zgadzaj\u0105 si\u0119 z forsowan\u0105 ideologi\u0105 i tych, kt\u00f3rzy, zagubieni we w\u0142asnych sprawach na peryferiach ogarni\u0119tego fanatyzmem \u015bwiatem, nawet o niej nie wiedz\u0105.<\/p>\n

\"Friedrich
Friedrich Nietzsche. Fot. F. Hartmann in Basel (\u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia)<\/figcaption><\/figure>\n

W 1880 roku Friedrich Nietzsche zapisa\u0142 w swoich prywatnych notatkach nast\u0119puj\u0105c\u0105 uwag\u0119: \u201eGdy czyni\u0142em niedawno pr\u00f3b\u0119 zapoznania si\u0119 ze swoimi starszymi pismami, przerazi\u0142a mnie wsp\u00f3lna im w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107: przemawiaj\u0105 one j\u0119zykiem fanatyzmu”1<\/sup><\/p>\n

Kiedy ja przegl\u0105dam pisma b\u0119d\u0105ce spu\u015bcizn\u0105 po Nietzschem, Nachlass<\/em>, osobiste, intymne zapiski, istotnie, natykam si\u0119 na \u017carliwo\u015b\u0107, obsesj\u0119, czasem fanatyzm, na s\u0142owa, z kt\u00f3rych bije wi\u0119ksza emocjonalno\u015b\u0107 my\u015bli ni\u017c w publikowanych i znanych szerzej pozycjach, s\u0142owa p\u0142yn\u0105ce z potrzeby duszy, nieocenzurowane potencjaln\u0105 obecno\u015bci\u0105 czytelnika, nie przeznaczone dla postronnych odbiorc\u00f3w. Dlatego nasuwa si\u0119 my\u015bl, czy najwi\u0119kszy fanatyzm my\u015bliciela \u201efilozofuj\u0105cego m\u0142otem” nie tkwi w\u0142a\u015bnie w tych nerwowych, kr\u00f3tszych b\u0105d\u017a d\u0142u\u017cszych marginaliach, b\u0119d\u0105cych zarzewiem do wielkich dzie\u0142, kt\u00f3re stworzy\u0142.<\/p>\n

Jedn\u0105 z my\u015bli przepa\u015bcistych<\/em> Nietzschego by\u0142a koncepcja hodowli ubermenscha<\/em>, nadcz\u0142owieka, w kt\u00f3rej scala\u0142a si\u0119 i kontynuowa\u0142a idea przewarto\u015bciowana warto\u015bci. Wizja nadcz\u0142owieka by\u0142a wizj\u0105 istoty stwarzaj\u0105cej nowe warto\u015bci i okre\u015blaj\u0105cej nowy sens i cel cz\u0142owieka, autokreacje i nowy spos\u00f3b my\u015blenia, godz\u0105cy si\u0119 z zastan\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105. Nierozerwalnie z nadcz\u0142owiekiem zwi\u0105zana by\u0142a r\u00f3wnie\u017c inna wizja – hodowli. Koncepcja ta wywo\u0142a\u0142a swego czasu wiele nie\u015bcis\u0142o\u015bci i nieporozumie\u0144, rzucaj\u0105cych na filozofi\u0119 Nietzschego ciemne \u015bwiat\u0142o nazizmu, antysemityzmu, nacjonalizmu czy rasizmu. Ten pozornie niewinny fanatyzm cz\u0142owieka schorowanego, ukaranego \u017cyciem, marz\u0105cego o mocy cia\u0142a, mocy woli, czy raczej woli mocy, marz\u0105cego o idealnym cz\u0142owieku troch\u0119 na wz\u00f3r mitycznych arystokratycznych Grek\u00f3w, sta\u0142 si\u0119 ostatecznie narz\u0119dziem politycznym w r\u0119kach p\u00f3\u017aniejszych zwolennik\u00f3w nazizmu i teorii czysto\u015bci rasy.<\/p>\n

Jak wiadomo, istotne znaczenie w kszta\u0142towaniu si\u0119 my\u015bli Nietzschego mia\u0142a wzbudzaj\u0105ca wiele emocji i pyta\u0144 choroba. Dyskusje nad \u017ar\u00f3d\u0142em dolegliwo\u015bci filozofa zdaj\u0105 si\u0119 by\u0107 wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie rozstrzygni\u0119te, na pewn\u0105 niekorzy\u015b\u0107 choroby wenerycznej, sugeruje si\u0119 raczej post\u0119puj\u0105cy parali\u017c, czy nowotw\u00f3r. Jednak jakikolwiek nie by\u0142by wynik tych rozwa\u017ca\u0144 i jak\u0105kolwiek by owa choroba nie by\u0142a, z pism Nietzschego, a przede wszystkim z jego autobiografii, przebija jedna znacz\u0105ca kwestia o konieczno\u015bci – kt\u00f3rej Nietzsche si\u0119 wzbrania\u0142 – podporz\u0105dkowania swego \u017cycia prawom narzuconym przez chorob\u0119, przez schorowane cia\u0142o, oraz – nieustanne marzenie, o tym, by by\u0107 kim\u015b innym, a mo\u017ce tylko, by w\u0142asne ambicje spe\u0142ni\u0142 kto\u015b o kondycji zupe\u0142nie odmiennej od filozofa. To w\u0142a\u015bnie owa paradoksalno\u015b\u0107 \u201es\u0142abo\u015bci g\u0142osiciela si\u0142y”, kt\u00f3ry rozg\u0142asza\u0142 z pasj\u0105 to, co nigdy nie mog\u0142o by\u0107 jego udzia\u0142em – zdrowie i t\u0119\u017cyzn\u0119 fizyczn\u0105 – sta\u0142a si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em jednego z bardziej fascynuj\u0105cych objawie\u0144 w historii filozofii. Idea\u0142 nadcz\u0142owieka jest poniek\u0105d zupe\u0142nym przeciwie\u0144stwem samego Nietzschego. \u00d3w idea\u0142 to natura silna, \u017cywio\u0142owa i opanowana, wojownik, w \u017cadnym razie nie wra\u017cliwy uczony, zatopiony w rozmy\u015blaniach, walcz\u0105cy o poznanie, samotny i maj\u0105cy trudno\u015bci w nawi\u0105zywaniu kontakt\u00f3w, nieszcz\u0119\u015bcie w mi\u0142o\u015bci, niedostatki w kondycji fizycznej. Ubermensch<\/em> mia\u0142 by\u0107 niczym przedstawiciel kasty najdostojniejszych, silny duchem, pe\u0142niejszy cz\u0142owiek, zdolny samodzielnie wyznacza\u0107 warto\u015bci, \u201eposiadaj\u0105cy dobre mniemanie o sobie i prost\u0105 sprawiedliwo\u015b\u0107”, niczym staro\u017cytny heros czy bohater prastarych skandynawskich sag, kt\u00f3rego wola mocy osi\u0105ga\u0107 mo\u017ce szczytowo\u015b\u0107 w postaci berserka<\/em>, kt\u00f3remu \u201etwarde serce w\u0142o\u017cy\u0142 Wotan w piersi”2<\/sup>.<\/p>\n

Krystalizuj\u0105ca si\u0119 koncepcja w mniemaniu Nietzschego mia\u0142a by\u0107 bod\u017acem dla ludzi do zmiany samych siebie, mia\u0142a objawi\u0107 nadludzi, eliminuj\u0105c znamienny ressintement<\/em> i decadent<\/em>, odrzucaj\u0105c szcz\u0119\u015bcie wi\u0119kszo\u015bci, t\u0119pe szcz\u0119\u015bcie \u201ezwierza stadnego”, kt\u00f3rym uczyni\u0142a cz\u0142owieka wypaczona moralno\u015b\u0107, r\u00f3wnocze\u015bnie wywy\u017cszaj\u0105c arystokratyczne spo\u0142ecze\u0144stwa, \u015bwiadome, \u017ce niemo\u017cliwa jest r\u00f3wno\u015b\u0107, a niewolnictwo jest konieczne.<\/p>\n

Ubermenscha<\/em> cechuje przede wszystkim indywidualno\u015b\u0107 genialnej osobowo\u015bci, jednak warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 r\u00f3wnie\u017c na aspekt biologiczny tej koncepcji. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 tw\u00f3rcza nadcz\u0142owieka wynika z jego naturalnych instynkt\u00f3w i polega na ich sublimacji, czyli uszlachetnianiu. Nadcz\u0142owiek uposa\u017cony jest przede wszystkim w cia\u0142o, a nie w dusz\u0119, bo dla Nietzschego \u201ecia\u0142o jest ide\u0105 bardziej zdumiewaj\u0105c\u0105 ni\u017c dawna dusza”3<\/sup>. Filozof uwa\u017ca\u0142, \u017ce utrzymaniu nadcz\u0142owieka ma s\u0142u\u017cy\u0107 kastowy ustr\u00f3j spo\u0142ecze\u0144stwa, rozgraniczenie za\u015b kast przeprowadzane mia\u0142o by\u0107 na drodze selekcji fizjologicznej struktury i ten podzia\u0142 sta\u0142 si\u0119 punktem zaczepnych rasistowskich teorii czysto\u015bci rasy i wy\u017cszo\u015bci rasy aryjskiej nad innymi. Mylne i tendencyjne odczytanie przez rasistowskich zwolennik\u00f3w koncepcji nadcz\u0142owieka i jego hodowli by\u0142o wi\u0119c efektem jak\u017ce w\u0105skiej, rygorystycznej akceptacji elity, wyznaczonej na podstawie okre\u015blonych cech antropologicznych (kolor sk\u00f3ry, kszta\u0142t czaszki). T\u0119 nadinterpretacj\u0119 teorii Nietzschego wykorzystano przede wszystkim do cel\u00f3w i ze wzgl\u0119d\u00f3w politycznych, uwypuklaj\u0105c w niej poj\u0119cie rasy i predyspozycj\u0119 do w\u0142adzy, podczas gdy Nietzsche nie przyznawa\u0142 nadcz\u0142owiekowi w\u0142adzy politycznej, ale kulturaln\u0105 oraz ceni\u0142 w nadcz\u0142owieku jego inteligencj\u0119 tw\u00f3rcz\u0105, nie za\u015b rasowo\u015b\u0107. Nietzsche, za po\u015brednictwem swych dzie\u0142 (Tako rzecze Zaratustra<\/em>, Antychryst<\/em>) chcia\u0142 naucza\u0107 wielko\u015bci idei hodowli, w my\u015bli maksymy, i\u017c: \u201erasy, kt\u00f3rej jej nie sprostaj\u0105, s\u0105 skazane, te, kt\u00f3re uznaj\u0105 j\u0105 za najwi\u0119ksze dobrodziejstwo, s\u0105 przeznaczone do w\u0142adania”4<\/sup>.Ufa\u0142 tak\u017ce, \u017ce \u201enadcz\u0142owiek jest poza dobrem i z\u0142em”5<\/sup> prowadzi \u017cycie niezale\u017cne od ocen moralnych, do niego nale\u017c\u0105 procesy tak kreowania, tworzenia, jak i niszczenia, unicestwiania. S\u0142owa te niestety pad\u0142y na podatny grunt nazistowskiej ideologii, zosta\u0142y odczytane dos\u0142ownie i da\u0142y pow\u00f3d do uzasadnienia spowinowacenia nietzschea\u0144skiej my\u015bli z ideologi\u0105 nazist\u00f3w.<\/p>\n

Idea hodowli rasy, czy jak ujmowa\u0142 to sam Nietzsche, hodowli nadcz\u0142owieka, mia\u0142a po prostu polega\u0107 na wprowadzeniu cz\u0142owieka w przestrze\u0144 przewarto\u015bciowanych warto\u015bci, odwr\u00f3conych warto\u015bci, bez za\u015bwiatu i pozoru. W\u0142a\u015bciwo\u015bci\u0105 nadcz\u0142owieka jest w\u0142a\u015bnie si\u0142a i odwaga do \u017cycia w takim \u015bwiecie \u201etu i teraz” na Ziemi, przy jednoczesnym pragnieniu wiecznego powracania tych warto\u015bci. Nadcz\u0142owiek m\u00f3g\u0142 si\u0119 pojawi\u0107 jako wytw\u00f3r hodowli, lecz rozumienie hodowli przez Nietzschego przybiera\u0142o zupe\u0142nie przeciwny koloryt do wychowania, kt\u00f3re \u201ecz\u0142owieka stadnego”, jako jednostk\u0119 – po prostu i tylko – dostosowuje do spo\u0142eczno\u015bci. Za\u015b hodowla nadcz\u0142owieka polega tymczasem na zdobywaniu samowiedzy, poznaniu swych naturalnych instynkt\u00f3w, zdolno\u015bci i przyrodniczego pod\u0142o\u017ca niezale\u017cnego od \u015bwiadomo\u015bci, polega na stopniowym opanowaniu instynkt\u00f3w, wymaga wi\u0119c napi\u0119cia woli mocy i to najwi\u0119kszego, by zdoby\u0107 w\u0142adz\u0119 nad w\u0142asn\u0105 natur\u0105. Hodowla to po prostu proces samoprzezwyci\u0119\u017cania, zwi\u0105zany z cierpieniem, oporem natury, samoudr\u0119czeniem, to jedyna droga do nadcz\u0142owieka, kt\u00f3rego mo\u017cna wypracowa\u0107 tylko w sobie. Nadcz\u0142owiek, dzi\u0119ki wzrostowi woli mocy i przezwyci\u0119\u017ceniu siebie jest najszcz\u0119\u015bliwszym cz\u0142owiekiem i usprawiedliwieniem egzystencji, afirmuje \u017cycie m\u00f3wi\u0105c \u201etak” \u201e<\/em>wszelkiemu b\u00f3lowi“6<\/sup><\/em>, nie zasmuca go my\u015bl, \u017ce i owo cierpienie, obok szcz\u0119\u015bcia b\u0119dzie powtarzane w niesko\u0144czono\u015b\u0107. Przeciwnik nazistowskiej interpretacji dzie\u0142 niemieckiego filozofa, Walter Kaufmann, w swej ksi\u0105\u017cce Nietzsche. Filozof, psycholog, antychryst<\/em> (1950) twierdzi\u0142, \u017ce \u201eteoria nadcz\u0142owieka i jego hodowli to koncepcja sublimacji naturalnych instynkt\u00f3w w sensie ich uszlachetniania oraz zaspokajania pop\u0119d\u00f3w naturalnych przez tw\u00f3rczo\u015b\u0107 kulturaln\u0105”7<\/sup>,<\/em> z t\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce \u015brodek sublimacji tkwi w naturalnej energii, napi\u0119ciu woli mocy. Natomiast dzie\u0142o hodowli ma wype\u0142ni\u0107 ow\u0105 pustk\u0119, jak\u0105 zostawia po sobie umar\u0142y B\u00f3g.<\/p>\n

Po \u015bmierci Nietzschego prawa do pozostawionych pism odziedziczy\u0142a siostra filozofa, Elisabeth F\u00f6rster-Nietzsche. Jej wysi\u0142ki, tendencyjna interpretacja i publikacja dzie\u0142, kt\u00f3ra skupia\u0142a si\u0119 na ideach nacjonalistycznych, b\u0119d\u0105cych w istocie jednym z najs\u0142abszych element\u00f3w \u015bwiatopogl\u0105du niemieckiego my\u015bliciela, sprawi\u0142y, \u017ce filozofia nietzschea\u0144ska na wiele lat uleg\u0142a zafa\u0142szowaniu. B\u0142\u0119dnie uznano Nietzschego za proroka nacjonalizmu oraz rasizmu, za prekursora faszyzmu. Za spraw\u0105 E. F\u00f6rster-Nietzsche, kt\u00f3ra zaj\u0119\u0142a si\u0119 porz\u0105dkowaniem pi\u015bmienniczej spu\u015bcizny po bracie, redagowaniem Woli mocy<\/em> i preparowaniem w\u0105tk\u00f3w biograficznych oraz list\u00f3w, powsta\u0142a legenda germa\u0144skiej istoty dzie\u0142a Friedricha Nietzschego, kt\u00f3re por\u00f3wnywano skrupulatnie, cho\u0107 z oczywistym fanatyzmem poszukiwawczym, z ideologi\u0105 nacjonalistyczn\u0105 i rasistowsk\u0105, a nawet z ruchem antysemickim, prawicowymi ruchami antydemokratycznymi i antyliberalnymi, k\u0142ad\u0105c nacisk na biologiczny aspekt koncepcji nadcz\u0142owieka oraz hodowli nowej rasy. Ostatnie publikacje, Antychryst<\/em> i Zmierzch<\/em> bo\u017cyszcz<\/em>, te\u017c nie wiadomo, czy by\u0142y streszczeniem czy ju\u017c realizowanym dzie\u0142em. Do wydania pism Nietzschego w swoistej konwencji \u201eobwieszczaj\u0105cego werbla” przyczyni\u0142 si\u0119 nowy wydawca Carl Gustav Naumann, jak r\u00f3wnie\u017c Alfred B\u00e4umler, ideologiczny pionier nazistowskiej dogmatyki i nazistowski interpretator Nietzschego, kt\u00f3ry usun\u0105\u0142 z dzie\u0142 filozofa teori\u0119 wiecznego powrotu. Ten\u017ce A. B\u00e4umler w roku 1931 napisa\u0142 romantyczn\u0105<\/em> ksi\u0105\u017ck\u0119 po\u015bwiecon\u0105 Nietzschemu, bowiem \u201efaszyzm w og\u00f3le z bezwzgl\u0119dn\u0105 jednostronno\u015bci\u0105 wyeliminowa\u0142 ca\u0142\u0105 doktryn\u0119 wiecznego powrotu jako bezsens i s\u0142awi\u0142 Nietzschego jako odkrywc\u0119 woli mocy, jako piewc\u0119 \u017cycia, wielkiego rozumu cielesno\u015bci, mitologii rasy”8<\/sup>. <\/em>Kilka lat p\u00f3\u017aniej Richard Oehler, krewny Nietzschego, opublikowa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 w duchu narodowego socjalizmu, w kt\u00f3rej dowodzi\u0142 zwi\u0105zk\u00f3w koncept\u00f3w nietzscheanizmu z Mein Kampf<\/em>. Adaptacji my\u015bli Nietzschego na potrzeby narodowego socjalizmu oraz recepcji jego my\u015bli na p\u0142aszczy\u017anie politycznej dokonali r\u00f3wnie\u017c Heinrich H\u00e4rtle, Hans G\u00fcnther, Alfred Rosenberg, niejako nawet Gy\u00f6rgy Lukacs da\u0142 nabra\u0107 si\u0119 na interpretacyjn\u0105 mistyfikacj\u0119, mimo \u017ce \u201efaszyzm i nietscheanizm, rozwa\u017cane jako ca\u0142o\u015b\u0107, zdecydowanie si\u0119 wykluczaj\u0105”9<\/sup>. Dopiero wspomniany wcze\u015bniej W. Kaufmann <\/em>podj\u0105\u0142 polemik\u0119 z germanofilsk\u0105, zmitologizowan\u0105 przez nazist\u00f3w filozofi\u0105 Nietzschego, kt\u00f3ra nada\u0142a jej germa\u0144sk\u0105 istot\u0119, z wpisanym w ni\u0105 niefortunnie antysemityzmem, nacjonalizmem, z etatystycznymi wyobra\u017ceniami o Nietzschem. Z kolei wydanie pism, do kt\u00f3rego doprowadzili w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XX wieku Giorgio Colli i Mazzino Montinari, sta\u0142o si\u0119 znacz\u0105c\u0105 krytyk\u0105 sfabrykowanego wydania Woli mocy<\/em> przez Nietzsche Archiv, kt\u00f3ra by\u0142a kompilacj\u0105 cz\u0119\u015bciowo wykorzystanych starszych materia\u0142\u00f3w, zestawionych umownie i z nieodpowiedniego punktu widzenia. Zanim to jednak nast\u0105pi\u0142o, ostatecznym punktem procesu wyko\u015blawienia nauki Nietzschego sta\u0142 si\u0119 moment doj\u015bcia do w\u0142adzy nazist\u00f3w i pr\u00f3by zjednania sobie \u015brodowisk intelektualnych za pomoc\u0105 autorytetu niemieckiego filozofa. By\u0142o to dok\u0142adnie przemy\u015blanym celem politycznym, zachowaniem maj\u0105cym wywo\u0142a\u0107 w Niemcach przekonanie o pozytywnym stosunku nazizmu do tradycji, zasad, filozofii. Jednak najbardziej kontrowersyjny przejaw niezrozumienia i przeinaczenia takich poj\u0119\u0107 w filozofii Nietzschego jak, mi\u0119dzy innymi, rasowo\u015b\u0107, mia\u0142 miejsce podczas praktycznego wykorzystania dzie\u0142a Nietschego. Ideologia nazistowska, jak i szeroko rozwijaj\u0105ce si\u0119 badania w jej nurcie, poprowadzi\u0142y nazist\u00f3w do zorganizowania ju\u017c w latach trzydziestych XX wieku na do\u015b\u0107 szerok\u0105 skal\u0119 bada\u0144 archeologicznych na terenie Niemiec. Badania te jednak – w obliczu braku wykopalisk dowodz\u0105cych wysokiego rozwoju niemieckiej ludno\u015bci autochtonicznej – sko\u0144czy\u0142y si\u0119 fiaskiem i zosta\u0142y zawieszone z polecenia Adolfa Hitlera. W 1938 roku specjalna ekspedycja niemiecka, dotowana przez Heinricha Himmlera, uda\u0142a si\u0119 do Tybetu w poszukiwaniu kolebki bia\u0142ej rasy poddaj\u0105c szczeg\u00f3\u0142owym badaniom antropologicznym cz\u0142onk\u00f3w g\u00f3rskich plemion regionu tybeta\u0144skiego. Wyprawa zosta\u0142a poprowadzona przez Ernsta Sch\u00e4fera, przyrodnika zwi\u0105zanego zawodowo z nazizmem, oraz przez Bruno Begera, antropologa. Efektem bada\u0144 nad korzeniami aryjskiej rasy by\u0142 ogrom dziennik\u00f3w, list\u00f3w, tajnych raport\u00f3w, unikatowych zdj\u0119\u0107 i kronik dokumentuj\u0105cych poszukiwania.<\/p>\n

Absurdalna recepcja dzie\u0142 Nietzschego w duchu faszystowskim dowodzi, \u017ce fanatyzm posi\u0142kuje si\u0119 cz\u0119sto teori\u0105 skrajn\u0105, ideologi\u0105 radykaln\u0105. \u0179r\u00f3d\u0142a fanatyzmu, jego artefakty, bywaj\u0105 r\u00f3\u017cne, mo\u017ce to by\u0107 – jak w przypadku filozofii Nietzschego – wykorzystanie ju\u017c istniej\u0105cych \u015brodk\u00f3w, dzie\u0142, kt\u00f3re nale\u017cy tylko odpowiednio odczyta\u0107. Aforyzmy, oderwane fragmenty tw\u00f3rczo\u015bci Nietzschego, cho\u0107 posiadaj\u0105 uwagi gro\u017ane i agresywne, to jednak niekoniecznie reprezentowa\u0142y osobiste pogl\u0105dy filozofa. Nietzsche wojn\u0119 sam prze\u017cywa\u0142 autentycznie, pot\u0119pia\u0142 niemiecki patos i militaryzm, czy antysemityzm, do kt\u00f3rego odnosi\u0142 si\u0119 z niech\u0119ci\u0105. Mit nadcz\u0142owieka by\u0142 fundamentem dla gmachu filozofii i historii, lecz poj\u0119cie hodowli zyska\u0142o wyd\u017awi\u0119k pejoratywny. Ale oskar\u017canie Nietzschego o to, \u017ce by\u0142 protoplast\u0105 nazizmu, czy cho\u0107 niekt\u00f3rych element\u00f3w tej doktryny, jest zupe\u0142nie niekonsekwentne. Nietzsche uwa\u017ca\u0142, \u017ce nazizm wyrasta z pychy, z\u0142o\u015bci, za\u015b sam by\u0142 wstydliwy i nie\u015bmia\u0142ej dobroci, wra\u017cliwy i uczciwy. \u201eI uciek\u0142by pewnie do Szwajcarii, gdyby w\u00f3wczas \u017cy\u0142”10<\/sup>.<\/p>\n

Artyku\u0142 ukaza\u0142 si\u0119 w Pi\u015bmie Kulturalnym \u201eFragile” nr 1(3), stycze\u0144 2009. Temat numeru: fanatyzm.<\/p>\n

\n

1<\/sup> F. Nietzsche, Pisma pozosta\u0142e<\/em>, red. i przek\u0142. B. Baran, Krak\u00f3w 2004, s. 242. <\/small><\/p>\n

 <\/p>\n

2<\/sup> Por. F. Nietzsche, Dusza Dostojna, <\/em>przek\u0142. S. Wyrzykowski, Wroc\u0142aw 2001, s. 30-31. <\/small><\/p>\n

3<\/sup> B. Baran, PostNietzsche. Reaktywacja,<\/em> Krak\u00f3w 2003, s. 50.<\/small><\/p>\n

4<\/sup> F. Nietzsche, Pisma pozosta\u0142e<\/em>, op. cit<\/em>., s, 340.<\/small><\/p>\n

5<\/sup> B. Baran, PostNietzsche, op. cit., <\/em>s. 53.<\/small><\/p>\n

6<\/sup> F. Nietzsche, Tako rzecze Zaratustra, <\/em>przek\u0142. W. Berent, Pozna\u0144 2000, s. 294.<\/small><\/p>\n

7<\/sup> W. Kaufmann, Nietzsche. <\/em>Philosopher, psychologist, antichrist<\/em>, za Z. Kuderowicz, Nietzsche<\/em> [w:] My\u015bli i ludzie, <\/em>Warszawa 1979, s. 142-143.<\/small><\/p>\n

8<\/sup> H. G. Gadamer, Dramat Zaratustry<\/em>, przek\u0142. G. Sowinski [w:] Nietzsche 1900-2000<\/em>, red. A. Przybys\u0142awski, Krak\u00f3w 1997, s. 121.<\/small><\/p>\n

9<\/sup> G. Bataille, Nietzsche i faszy\u015bci<\/em>, przek\u0142. K. Matuszewski [w:] ibid<\/em>., s. 178.<\/small><\/p>\n

10<\/sup> Por. J. Hartman, By\u0107 przyjacielem Nietzschego<\/em> [w:] ibid., <\/em>s. 240-241.<\/small><\/p>\n

\n
\n

\"Fragile\"<\/a><\/p>\n

Fragile. Pismo Kulturalne jest kwartalnikiem, od wrze\u015bnia 2008 roku, wydawanym w Krakowie. Redakcja ma nadziej\u0119, \u017ce i tutaj etykieta FRAGILE, dopominaj\u0105ca si\u0119 o traktowanie zawarto\u015bci z uwag\u0105, znajdzie uzasadnienie. G\u0142\u00f3wne dzia\u0142y pisma obejmuj\u0105 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 literatur\u0119, sztuk\u0119 i muzyk\u0119. www.fragile.net.pl<\/a><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Fanatyzm uwznio\u015bla, karmi si\u0119 przekonaniem o niepodwa\u017calno\u015bci obj\u0119tego stanowiska, jest po\u017cywk\u0105 dla g\u0142upc\u00f3w, kt\u00f3rzy potrafi\u0105 jedynie przyjmowa\u0107 cudze pogl\u0105dy i usprawiedliwia\u0107 si\u0119 cudz\u0105 ide\u0105. Jako narz\u0119dzie w r\u0119kach jednego cz\u0142owieka jest tylko obsesyjn\u0105 my\u015bl\u0105, natomiast porywaj\u0105c za sob\u0105 rzesz\u0119 zwolennik\u00f3w staje si\u0119 narz\u0119dziem \u015bmiertelnie niebezpiecznym. <\/p>\n","protected":false},"author":71,"featured_media":233,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[1434,55,7217],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[84],"yoast_head":"\nNietzschea\u0144skie rzucanie pere\u0142 - przed Niemc\u00f3w<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Fanatyzm uwznio\u015bla, karmi si\u0119 przekonaniem o niepodwa\u017calno\u015bci obj\u0119tego stanowiska, jest po\u017cywk\u0105 dla g\u0142upc\u00f3w, kt\u00f3rzy potrafi\u0105 jedynie...\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/nietzscheanskie-rzucanie-perel-przed-niemcow\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/nietzscheanskie-rzucanie-perel-przed-niemcow#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2009\/02\/nietzsche.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2009\/02\/nietzsche.jpg\",\"width\":\"536\",\"height\":\"180\",\"caption\":\"Friedrich Nietzsche. Fot. F. Hartmann in Basel (\u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/nietzscheanskie-rzucanie-perel-przed-niemcow#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/nietzscheanskie-rzucanie-perel-przed-niemcow\",\"name\":\"Nietzschea\u0144skie rzucanie pere\u0142 - przed Niemc\u00f3w\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/nietzscheanskie-rzucanie-perel-przed-niemcow#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2009-02-17T06:46:36+00:00\",\"dateModified\":\"2012-12-24T14:32:00+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ad8561f894e29cd3a7d0850c5c34b0fa\"},\"description\":\"Fanatyzm uwznio\u015bla, karmi si\u0119 przekonaniem o niepodwa\u017calno\u015bci obj\u0119tego stanowiska, jest po\u017cywk\u0105 dla g\u0142upc\u00f3w, kt\u00f3rzy potrafi\u0105 jedynie...\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/nietzscheanskie-rzucanie-perel-przed-niemcow#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/nietzscheanskie-rzucanie-perel-przed-niemcow\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/nietzscheanskie-rzucanie-perel-przed-niemcow#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Nietzschea\u0144skie rzucanie pere\u0142 – przed Niemc\u00f3w\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ad8561f894e29cd3a7d0850c5c34b0fa\",\"name\":\"Karolina Glazor\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/karolina-glazor\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Nietzschea\u0144skie rzucanie pere\u0142 - przed Niemc\u00f3w","description":"Fanatyzm uwznio\u015bla, karmi si\u0119 przekonaniem o niepodwa\u017calno\u015bci obj\u0119tego stanowiska, jest po\u017cywk\u0105 dla g\u0142upc\u00f3w, kt\u00f3rzy potrafi\u0105 jedynie...","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/nietzscheanskie-rzucanie-perel-przed-niemcow","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/nietzscheanskie-rzucanie-perel-przed-niemcow#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2009\/02\/nietzsche.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2009\/02\/nietzsche.jpg","width":"536","height":"180","caption":"Friedrich Nietzsche. Fot. F. Hartmann in Basel (\u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/nietzscheanskie-rzucanie-perel-przed-niemcow#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/nietzscheanskie-rzucanie-perel-przed-niemcow","name":"Nietzschea\u0144skie rzucanie pere\u0142 - przed Niemc\u00f3w","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/nietzscheanskie-rzucanie-perel-przed-niemcow#primaryimage"},"datePublished":"2009-02-17T06:46:36+00:00","dateModified":"2012-12-24T14:32:00+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ad8561f894e29cd3a7d0850c5c34b0fa"},"description":"Fanatyzm uwznio\u015bla, karmi si\u0119 przekonaniem o niepodwa\u017calno\u015bci obj\u0119tego stanowiska, jest po\u017cywk\u0105 dla g\u0142upc\u00f3w, kt\u00f3rzy potrafi\u0105 jedynie...","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/nietzscheanskie-rzucanie-perel-przed-niemcow#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/nietzscheanskie-rzucanie-perel-przed-niemcow"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/nietzscheanskie-rzucanie-perel-przed-niemcow#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Nietzschea\u0144skie rzucanie pere\u0142 – przed Niemc\u00f3w"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ad8561f894e29cd3a7d0850c5c34b0fa","name":"Karolina Glazor","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/karolina-glazor"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/232"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/71"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=232"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/232\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/233"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=232"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=232"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=232"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=232"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=232"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}