{"id":2351,"date":"2010-07-07T13:58:38","date_gmt":"2010-07-07T12:58:38","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=2351"},"modified":"2020-11-06T10:29:39","modified_gmt":"2020-11-06T09:29:39","slug":"bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa","title":{"rendered":"Bitwa pod Grunwaldem, czyli cztery godziny, kt\u00f3re wstrz\u0105sn\u0119\u0142y Europ\u0105"},"content":{"rendered":"<p>Wtorkowy poranek 15 lipca 1410 roku by\u0142 ch\u0142odny. Po ca\u0142onocnej ulewie pozosta\u0142 tylko niewielki deszcz. Wiatr by\u0142 na tyle silny, \u017ce zrezygnowano z rozstawienia kr\u00f3lewskiego namiotu kaplicznego. Na trzeci sygna\u0142 tr\u0119bacza, 40-tysi\u0119czna armia polsko-litewska dosiad\u0142a koni i ruszy\u0142a polnymi drogami na wsch\u00f3d.<\/p>\n<figure id=\"attachment_2360\" aria-describedby=\"caption-attachment-2360\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa\/panorama-bitwy-pod-grunwaldem-tadeusza-popiela-i-zygmunta-rozwadowskiego\/\" rel=\"attachment wp-att-2360\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-2360\" title=\"panorama-bitwy-pod-grunwaldem-tadeusza-popiela-i-zygmunta-rozwadowskiego\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/07\/panorama-bitwy-pod-grunwaldem-tadeusza-popiela-i-zygmunta-rozwadowskiego-540x281.jpg\" alt=\"Panorama bitwy pod Grunwaldem \u2013 obraz Zygmunta Rozwadowskiego i Tadeusza Popiela.\" width=\"540\" height=\"281\"\/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-2360\" class=\"wp-caption-text\">Panorama bitwy pod Grunwaldem \u2013 obraz Zygmunta Rozwadowskiego i Tadeusza Popiela.<\/figcaption><\/figure>\n<p>Pi\u0119tnastokilometrowy marsz prowadzi\u0142 przez p\u0142on\u0105ce wsie, podpalone przez stra\u017c przedni\u0105. Mini\u0119to Jankowice i Gardyny. St\u0105d wojsko zakr\u0119ci\u0142o na p\u00f3\u0142noc, by przez Turowo i Browin\u0119 dotrze\u0107 do po\u0142o\u017conego nad jeziorem \u0141ubie\u0144 Ulnowa. Dochodzi\u0142a godzina \u00f3sma. Deszcz przesta\u0142 pada\u0107, zza chmur wysz\u0142o s\u0142o\u0144ce. Kr\u00f3l W\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142o zdecydowa\u0142 si\u0119 na post\u00f3j. Na wzg\u00f3rzu u po\u0142udniowego skraju jeziora czelad\u017a obozowa zaj\u0119\u0142a si\u0119 rozstawianiem kr\u00f3lewskiego namiotu, bowiem Jagie\u0142\u0142o ka\u017cdy dzie\u0144 rozpoczyna\u0142 od wys\u0142uchania mszy.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-2351 gallery-columns-6 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa\/zawisza-czarny-z-garbowa-bitwa-pod-grunwaldem-fragment-obraz-matejko'><img width=\"173\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/07\/zawisza-czarny-z-garbowa-bitwa-pod-grunwaldem-fragment-obraz-matejko.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Zawisza Czarny z Garbowa na obrazie Matejki\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-2362\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-2362'>\n\t\t\t\tZawisza Czarny z Garbowa na obrazie Jana Matejki (Bitwa pod Grunwaldem).\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa\/wladyslaw-jagiello-z-witoldem-modlacy-sie-przed-bitwa-pod-grunwaldem-2'><img width=\"184\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/07\/wladyslaw-jagiello-z-witoldem-modlacy-sie-przed-bitwa-pod-grunwaldem.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"W\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142o i Witold modl\u0105cy si\u0119 przed bitw\u0105 (Jan Matejko)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-2361\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-2361'>\n\t\t\t\tObraz Jana Matejki \u201eW\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142o z Witoldem modl\u0105cy si\u0119 przed bitw\u0105 pod Grunwaldem\u201d\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa\/panorama-bitwy-pod-grunwaldem-tadeusza-popiela-i-zygmunta-rozwadowskiego'><img width=\"400\" height=\"208\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/07\/panorama-bitwy-pod-grunwaldem-tadeusza-popiela-i-zygmunta-rozwadowskiego.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Panorama bitwy pod Grunwaldem \u2013 obraz Zygmunta Rozwadowskiego i Tadeusza Popiela.\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-2360\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-2360'>\n\t\t\t\tPanorama bitwy pod Grunwaldem \u2013 obraz Zygmunta Rozwadowskiego i Tadeusza Popiela.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa\/mapa-polski-za-panowania-wladyslawa-ii-jagielly-1386-1434'><img width=\"244\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/07\/mapa-polski-za-panowania-wladyslawa-ii-jagielly-1386-1434.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Mapa Polski za panowania W\u0142adys\u0142awa II Jagie\u0142\u0142y (1386 - 1434)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-2359\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-2359'>\n\t\t\t\tMapa Kr\u00f3lestwa Polskiego (jasno-czerwony), Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego (r\u00f3\u017cowy) i Zakonu krzy\u017cackiego (zielony) oko\u0142o 1386-1434\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa\/ksiaze-witold-bitwa-pod-grunwaldem-fragment-obraz-matejko'><img width=\"170\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/07\/ksiaze-witold-bitwa-pod-grunwaldem-fragment-obraz-matejko.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Witold w wyobra\u017ceniu Jana Matejki\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-2358\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-2358'>\n\t\t\t\tWitold w wyobra\u017ceniu Jana Matejki (fragment Bitwy pod Grunwaldem). Na ob\u0142oku przedstawiony jest \u015bwi\u0119ty Stanis\u0142aw.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa\/kamien-jagielly-krzysztof-gibowski'><img width=\"320\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/07\/kamien-jagielly-krzysztof-gibowski.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Kamie\u0144 Jagie\u0142\u0142y, fot. Krzysztof Gibowski\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-2357\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-2357'>\n\t\t\t\tKamie\u0144 Jagie\u0142\u0142y, fot. Krzysztof Gibowski\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa\/bitwa-pod-grunwaldem-obraz-matejko'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/07\/bitwa-pod-grunwaldem-obraz-matejko-400x240.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Bitwa pod Grunwaldem na obrazie Jana Matejki\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-2356\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-2356'>\n\t\t\t\tBitwa pod Grunwaldem na obrazie Jana Matejki\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Otoczone lasem jezioro nie by\u0142o widoczne z oddali. Porastaj\u0105cy wzg\u00f3rze las oraz s\u0105siaduj\u0105ce z nim zadrzewione wzniesienia nie pozwala\u0142y na g\u0142\u0119bsze wejrzenie w przedpole. Jeszcze przed msz\u0105 ubezpieczenia donios\u0142y, \u017ce od zachodu zbli\u017caj\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wne si\u0142y krzy\u017cackie. Kr\u00f3l przyj\u0105\u0142 t\u0119 wie\u015b\u0107 ze spokojem. Zanim zag\u0142\u0119bi\u0142 si\u0119 w modlitwie, nakaza\u0142 zaalarmowa\u0107 wojska oraz wys\u0142a\u0107 kilka chor\u0105gwi pod dow\u00f3dztwem marsza\u0142ka Zbigniewa z Brzezia, by uchwyciwszy kraniec lasu i obserwowa\u0142y poczynania Krzy\u017cak\u00f3w.<\/p>\n<p><object width=\"480\" height=\"385\" classid=\"clsid:d27cdb6e-ae6d-11cf-96b8-444553540000\" codebase=\"http:\/\/download.macromedia.com\/pub\/shockwave\/cabs\/flash\/swflash.cab#version=6,0,40,0\"><param name=\"allowFullScreen\" value=\"true\"\/><param name=\"allowscriptaccess\" value=\"always\"\/><param name=\"src\" value=\"http:\/\/www.youtube.com\/v\/FTPXZujHSBk&amp;hl=pl_PL&amp;fs=1?rel=0\"\/><param name=\"allowfullscreen\" value=\"true\"\/><embed width=\"480\" height=\"385\" type=\"application\/x-shockwave-flash\" src=\"http:\/\/www.youtube.com\/v\/FTPXZujHSBk&amp;hl=pl_PL&amp;fs=1?rel=0\" allowfullscreen=\"true\" allowscriptaccess=\"always\"\/><\/object><\/p>\n<p>Spok\u00f3j kr\u00f3la nie by\u0142 udawany. Zgodnie z planem wojny ustalonym z wielkim ksi\u0119ciem litewskim Witoldem podczas zjazdu w Brze\u015bciu Litewskim w grudniu 1409 roku, planowano po\u0142\u0105czenie armii polskiej i litewskiej oraz wyruszenie wprost na krzy\u017cack\u0105 stolic\u0119, Malbork. Prawdziwym zamiarem nie by\u0142o obleganie tej pot\u0119\u017cnej twierdzy, lecz zmuszenie przeciwnika do stoczenia walnej bitwy. Oczekiwana bitwa w\u0142a\u015bnie nadchodzi\u0142a.<\/p>\n<p>Przyj\u0119ty w Brze\u015bciu plan kampanii zak\u0142ada\u0142 starcie generalne. Dot\u0105d wojny Polski z Zakonem mia\u0142y charakter ograniczony. Do pierwszej z nich dosz\u0142o na pocz\u0105tku XIV wieku, 80 lat po sprowadzeniu Zakonu na ziemie polskie. Pocz\u0105wszy od przybycia Krzy\u017cak\u00f3w w 1226 roku a\u017c po zaj\u0119cie przez nich Pomorza Gda\u0144skiego w roku 1309, Zakonu nie uwa\u017cano za wroga. Zgodnie z oczekiwaniami ksi\u0119cia Konrada Mazowieckiego, Krzy\u017cacy ujarzmili Prus\u00f3w, uwalniaj\u0105c Mazowsze od najazd\u00f3w k\u0142opotliwych s\u0105siad\u00f3w z p\u00f3\u0142nocy.<\/p>\n<p>Przysz\u0142o\u015b\u0107 pokaza\u0142a, \u017ce zwalczanie Prus\u00f3w z pomoc\u0105 Krzy\u017cak\u00f3w by\u0142o jak przys\u0142owiowe gaszenie ognia benzyn\u0105. W miejsce konglomeratu plemion, u p\u00f3\u0142nocnej granicy Polski wyros\u0142o scentralizowane pa\u0144stwo o zasobnym skarbcu i du\u017cych zdolno\u015bciach mobilizacyjnych. Samych braci-rycerzy w Zakonie Krzy\u017cackim nie by\u0142o wi\u0119cej ni\u017c 1500. Je\u015bli jednak doliczymy do nich s\u0142u\u017c\u0105cych Zakonowi wsp\u00f3\u0142braci, miejscowe rycerstwo zobowi\u0105zane do s\u0142u\u017cby wojskowej, najemnik\u00f3w i zagranicznych go\u015bci, to zdolno\u015b\u0107 mobilizacyjna Zakonu si\u0119ga\u0142a kilkunastu tysi\u0119cy ludzi. Co wi\u0119cej, Zakon mia\u0142 ambitne plany poszerzania swych posiad\u0142o\u015bci. Ju\u017c w XIII wieku, zanim jeszcze opanowano w ca\u0142o\u015bci kraj Prus\u00f3w, Krzy\u017cacy uzyskali monopol w dziele nawracania na chrze\u015bcija\u0144stwo poga\u0144skich Litwin\u00f3w. Rzecz jasna chodzi\u0142o o nawracanie z broni\u0105 w r\u0119ku, jak przysta\u0142o na zakon rycerski.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p>W 1309 roku Zakon wyst\u0105pi\u0142 przeciw atakuj\u0105cym Gda\u0144sk Brandenburczykom interweniuj\u0105c na pro\u015bb\u0119 wiernych W\u0142adys\u0142awowi \u0141okietkowi obro\u0144c\u00f3w miasta. Odp\u0119dziwszy naje\u017ad\u017ac\u00f3w, zakonnicy zaj\u0119li miasto i gr\u00f3d, a 13 listopada dokonali rzezi obro\u0144c\u00f3w i mieszczan. Rok potem Zakon zaj\u0105\u0142 ca\u0142e Pomorze Gda\u0144skie, a wielki mistrz przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 na sta\u0142e z Wenecji do Malborka.<\/p>\n<p>W ten spos\u00f3b rozpocz\u0105\u0142 konflikt polsko-krzy\u017cacki o Pomorze. Wojna z lat 1327-1332 oraz kilkakrotne procesy mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Zakonem nie przynios\u0142y rozstrzygni\u0119cia. Bior\u0105c pod uwag\u0119 si\u0142\u0119 Zakonu kr\u00f3l Kazimierz Wielki zdecydowa\u0142 si\u0119 zawrze\u0107 z Krzy\u017cakami pok\u00f3j w Kaliszu w 1343 roku. Na jego mocy Pomorze pozostawa\u0142o przy Zakonie jako \u201ewieczysta ja\u0142mu\u017cna\u201d.<\/p>\n<figure id=\"attachment_2359\" aria-describedby=\"caption-attachment-2359\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa\/mapa-polski-za-panowania-wladyslawa-ii-jagielly-1386-1434\/\" rel=\"attachment wp-att-2359\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-2359\" title=\"mapa-polski-za-panowania-wladyslawa-ii-jagielly-1386-1434\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/07\/mapa-polski-za-panowania-wladyslawa-ii-jagielly-1386-1434-540x531.jpg\" alt=\"Mapa Polski za panowania W\u0142adys\u0142awa II Jagie\u0142\u0142y (1386 - 1434)\" width=\"540\" height=\"531\"\/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-2359\" class=\"wp-caption-text\">Mapa Kr\u00f3lestwa Polskiego (jasno-czerwony), Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego (r\u00f3\u017cowy) i Zakonu krzy\u017cackiego (zielony) oko\u0142o 1386-1434<\/figcaption><\/figure>\n<p>Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119 radykalnie po unii polsko-litewskiej zawartej w 1385 roku. Litwa schy\u0142ku XIV wieku nie by\u0142a ju\u017c niewielkim pa\u0144stwem. Dzi\u0119ki ekspansji na tereny ksi\u0119stw ruskich sta\u0142a si\u0119 rozleg\u0142ym pa\u0144stwem wr\u0119cz imperium, o powierzchni 600 tys. km kw, kilkakrotnie przekraczaj\u0105cej powierzchni\u0119 Polski, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o terytorium Zakonu. Oficjalnie poga\u0144ska, mia\u0142a Litwa pod sw\u0105 w\u0142adz\u0105 licznych prawos\u0142awnych poddanych, kt\u00f3rych nie zmuszano do porzucenia chrze\u015bcija\u0144stwa. Rosn\u0105ca pot\u0119ga Litwy by\u0142a neutralizowana przez Zakon dzi\u0119ki wykorzystaniu rywalizacji mi\u0119dzy potomkami ksi\u0119cia Giedymina. Zaanga\u017cowanie Litwin\u00f3w na wschodzie powodowa\u0142o, \u017ce rycerze zakonni wspierani przez cudzoziemc\u00f3w przybywaj\u0105cych by walczy\u0107 z poganami, pustoszyli p\u00f3\u0142nocn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 kraju.<\/p>\n<p>Konflikt polsko-krzy\u017cacki wszed\u0142 w now\u0105 faz\u0119, gdy w 1401 roku dosz\u0142o do porozumienia Witolda z Jagie\u0142\u0142\u0105, ko\u0144cz\u0105cego wieloletni konflikt mi\u0119dzy nimi. Cho\u0107 pierwsze powstanie na rz\u0105dzonej przez Krzy\u017cak\u00f3w \u017bmudzi, kt\u00f3re wybuch\u0142o w 1401 roku zosta\u0142o st\u0142umione, nast\u0119pny konflikt by\u0142 nieuchronny. Rz\u0105dz\u0105cy Zakonem od 1407 roku wielki mistrz Ulryk von Jungingen szykowa\u0142 si\u0119 do wojny, o czym \u015bwiadcz\u0105 zapasy broni gromadzone w przeddzie\u0144 wojny przekraczaj\u0105ce roczne mo\u017cliwo\u015bci produkcyjne ca\u0142ego polskiego przemys\u0142u zbrojeniowego.<\/p>\n<h4 id=\"wielka-wojna\"><strong>Wielka wojna<\/strong><\/h4>\n<p>Gdy w 1409 roku wybuch\u0142o kolejne powstanie na \u017bmudzi, a do Malborka uda\u0142 si\u0119 jako polski pose\u0142 arcybiskup gnie\u017anie\u0144ski Miko\u0142aj Kurowski, wielki mistrz zdecydowany by\u0142 na wojn\u0119. Gdy Kurowski wda\u0142 si\u0119 w ustn\u0105 sprzeczk\u0119 z von Jungingenem, ten skorzysta\u0142 z okazji i wypowiedzia\u0142 wojn\u0119. Wkr\u00f3tce potem, w ko\u0144cu 1409 roku, si\u0142y krzy\u017cackie zaj\u0119\u0142y przygraniczn\u0105 ziemi\u0119 dobrzy\u0144sk\u0105. Jak zwykle, nie oszcz\u0119dzano ani przeciwnika, ani ludno\u015bci cywilnej. Najwi\u0119kszym ciosem okaza\u0142o si\u0119 zdobycie Bydgoszczy, opanowanej dzi\u0119ki zdradzie mieszczan. Miasto odzyskano szturmem w pa\u017adzierniku 1409 roku, po czym W\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142o zgodzi\u0142 si\u0119 na rozejm do zachodu s\u0142o\u0144ca 24 czerwca 1410 roku.<\/p>\n<p>Tymczasem trwa\u0142y przygotowania polsko-litewskie. Zim\u0119 sp\u0119dzono rozsy\u0142aj\u0105c wici, uzupe\u0142niaj\u0105c szeregi o najemnik\u00f3w, kompletuj\u0105c uzbrojenie i poluj\u0105c, by zaopatrzy\u0107 armi\u0119 w \u017cywno\u015b\u0107 na czas kampanii. A wojska spodziewano si\u0119 niema\u0142o. Dzi\u015b ocenia si\u0119 liczebno\u015b\u0107 rycerstwa polskiego pod Grunwaldem na 20 tys., podczas gdy pod litewskimi 40. chor\u0105gwiami stan\u0105\u0107 mog\u0142o oko\u0142o 10 tys. ludzi. Mowa tu tylko o konnych wojownikach, a nale\u017cy do tego doda\u0107 przecie\u017c obs\u0142ug\u0119 tabor\u00f3w i czelad\u017a obozow\u0105. Wielka armia mog\u0142a liczy\u0107 i 40 tys. ludzi. Si\u0142y krzy\u017cackie zmobilizowane na wojn\u0119 ocenia si\u0119 na nieco ponad 20 tys., z czego cz\u0119\u015b\u0107 rozrzucono po zamkach wzd\u0142u\u017c Wis\u0142y.<\/p>\n<figure id=\"attachment_2356\" aria-describedby=\"caption-attachment-2356\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa\/bitwa-pod-grunwaldem-obraz-matejko\/\" rel=\"attachment wp-att-2356\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-2356\" title=\"bitwa-pod-grunwaldem-obraz-matejko\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/07\/bitwa-pod-grunwaldem-obraz-matejko-540x230.jpg\" alt=\"Bitwa pod Grunwaldem na obrazie Jana Matejki\" width=\"540\" height=\"230\"\/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-2356\" class=\"wp-caption-text\">Bitwa pod Grunwaldem na obrazie Jana Matejki<\/figcaption><\/figure>\n<p>Koncentracja Ma\u0142opolan i rycerstwa Rusi Czerwonej mia\u0142a miejsce w Wolborzu w czerwcu 1410 roku. St\u0105d ruszono na Czerwi\u0144sk, gdzie planowano po\u0142\u0105czenie si\u0142 z rycerstwem wielkopolskim. W tym samym czasie cie\u015ble pod kierunkiem mistrza Jaros\u0142awa montowali elementy mostu pontonowego, sp\u0142awionego do Czerwi\u0144ska z puszczy kozienickiej. Przeprawa armii przez szerokie na 500 metr\u00f3w koryto Wis\u0142y trwa\u0142a trzy dni. 2 lipca wojska polskie po\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 w s\u0105siedztwie klasztoru kanonik\u00f3w regularnych z si\u0142ami mazowieckimi i Litwinami. Wielki mistrz d\u0142ugo nie chcia\u0142 przyj\u0105\u0107 do wiadomo\u015bci wyolbrzymionych wie\u015bci o \u201epowietrznym mo\u015bcie\u201d zbudowanym przez Polak\u00f3w. Chc\u0105c nie chc\u0105c, von Jungingen musia\u0142 w ko\u0144cu przygotowa\u0107 si\u0119 na marsz sprzymierzonych wzd\u0142u\u017c wschodniego brzegu Wis\u0142y. Nadal jednak nie wiedzia\u0142 czy celem Jagie\u0142\u0142y jest tylko ziemia dobrzy\u0144ska, czy te\u017c zamierza on wtargn\u0105\u0107 w g\u0142\u0105b pa\u0144stwa zakonnego.<\/p>\n<p>7 lipca si\u0142y polsko-litewskie zatrzyma\u0142y si\u0119 na trzydniowy post\u00f3j w po\u0142o\u017conym u granicy krzy\u017cackiej B\u0105dzynie. 9 lipca przekroczono granic\u0119 Prus Krzy\u017cackich pod Lidzbarkiem. Na szerokim polu, kr\u00f3l nakaza\u0142 rozwin\u0105\u0107 sztandary i odm\u00f3wi\u0142 uroczyst\u0105 modlitw\u0119.&nbsp; Pisze kronikarz Jan D\u0142ugosz, kt\u00f3rego ojciec bra\u0142 udzia\u0142 w s\u0142awetnej bitwie:<br \/>\n\u201eWzi\u0105wszy do r\u0105k swoich chor\u0105giew wielk\u0105, na kt\u00f3rej wyszyty by\u0142 misternie orze\u0142 bia\u0142y z rozci\u0105gnionymi skrzyd\u0142ami, dziobem rozwartym i koron\u0105 na g\u0142owie, jako herb i god\u0142o ca\u0142ego kr\u00f3lestwa polskiego, przy rozwini\u0119ciu jej ze \u0142zami w oczach tak\u0105 wyrzek\u0142 modlitw\u0119:<\/p>\n<p>Ty, kt\u00f3remu wiadome s\u0105 wszystkich serc tajemnice, wprz\u00f3dy jeszcze ni\u017celi w my\u015bli powstan\u0105, Bo\u017ce lito\u015bciwy! Ty widzisz z Twojej wysoko\u015bci, \u017ce do obecnej, na kt\u00f3r\u0105 wchodz\u0119, wojny mimowolnie wci\u0105gniony, poczynam j\u0105 pe\u0142en ufno\u015bci w Twojem i Chrystusa Syna Twego mi\u0142osierdziu\u201d.<\/p>\n<p>Wojsko zaintonowa\u0142o \u201eBogurodzic\u0119\u201d. S\u0142uchaj\u0105cy \u015bpiewaj\u0105cego kr\u00f3la rycerze mieli podobno \u0142zy w oczach. Zaraz potem roz\u0142o\u017cono si\u0119 obozem niedaleko z\u0142upionego w\u0142a\u015bnie Lidzbarka Che\u0142mi\u0144skiego. By przywr\u00f3ci\u0107 w szeregach dyscyplin\u0119, Jagie\u0142\u0142o nakaza\u0142 surowo ukara\u0107 dw\u00f3ch Litwin\u00f3w, kt\u00f3rzy zbeszcze\u015bcili miejscowy ko\u015bci\u00f3\u0142. W obecno\u015bci wojsk, wielki Witold nakaza\u0142 ich powiesi\u0107. Wyrok wymierzy\u0107 mieli sobie sami. Makabryczna ceremonia mia\u0142a na celu nie tyle przywr\u00f3cenie dyscypliny we w\u0142asnych szeregach, ile przeb\u0142aganie Boga za grzech. Nie oznacza\u0142o to, \u017ce w nast\u0119pnych dniach gwa\u0142ty przeciw ludno\u015bci usta\u0142y. By\u0142y wszak normalnym sposobem prowadzenia wojny i zmuszenia przeciwnika do walnej bitwy. Chodzi\u0142o tylko o to, aby ich nadmiar nie odwr\u00f3ci\u0142 przychylno\u015bci si\u0142 niebieskich.<\/p>\n<p>10 lipca wojska polsko-litewskie podesz\u0142y pod Kurz\u0119tnik, gdzie znajdowa\u0142 si\u0119 dogodny br\u00f3d przez Drw\u0119c\u0119. Podchodzono od wschodu. Po tej samej stronie rzeki sta\u0142 krzy\u017cacki zamek. Na drugim brzegu ju\u017c od wczoraj gromadzi\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wne si\u0142y Zakonu z wielkim mistrzem na czele. Forsowanie Drw\u0119cy w obliczu si\u0142 krzy\u017cackich by\u0142oby samob\u00f3jstwem. Nast\u0119pnego dnia rano dano znak do odwrotu i w ci\u0105gu jednego, upalnego dnia, armia polsko-litewska pokonuj\u0105c 42 km, oderwa\u0142a si\u0119 od przeciwnika.<\/p>\n<p>Po jednodniowym odpoczynku pod Dzia\u0142dowem, ruszono na p\u00f3\u0142noc, w kierunku D\u0105br\u00f3wna. To niewielkie, acz umocnione miasteczko, zas\u0142ania\u0142o w\u0105ski, zaledwie trzystumetrowy, przesmyk mi\u0119dzy jeziorami Ma\u0142\u0105 i Wielka D\u0105brow\u0105. Gdyby uda\u0142o si\u0119 tamt\u0119dy przecisn\u0105\u0107, mo\u017cna by id\u0105c na p\u00f3\u0142noc wymin\u0105\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142a Drw\u0119cy i ruszy\u0107 na Malbork. Pokonawszy ponad 20 km wojska stan\u0119\u0142y pod miasteczkiem 13 lipca przed wieczorem. Po trzygodzinnej walce zdobyto umocnienia. Obro\u0144c\u00f3w wyci\u0119to, nie oszcz\u0119dzono te\u017c ludno\u015bci cywilnej, kt\u00f3ra zbieg\u0142a si\u0119 do miasta z kilku okolicznych powiat\u00f3w, szukaj\u0105c w nim schronienia. Na pr\u00f3\u017cno. Okrucie\u0144stwo zdobywc\u00f3w nie by\u0142o przypadkowe. Chodzi\u0142o o sprowokowanie Krzy\u017cak\u00f3w do walnej rozprawy zanim jeszcze wojska stan\u0105 pod Malborkiem. I cel osi\u0105gni\u0119to: 14 lipca sp\u0119dzono w pobli\u017cu wypalonych ruin D\u0105br\u00f3wna. Skoro \u015bwit Polacy i Litwini ruszyli na wsch\u00f3d, by o 8 rano dotrze\u0107 do jeziora Tego dnia zapa\u015b\u0107 musia\u0142a decyzja o obej\u015bciu jeziora. Skoro \u015bwit ruszono w drog\u0119.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<h4 id=\"bitwa\"><strong>Bitwa<\/strong><\/h4>\n<p>15 lipca, oko\u0142o 8, wojska polsko-litewskie stan\u0119\u0142y u po\u0142udniowego wybrze\u017ca jeziora \u0141ubie\u0144. Od zachodu nadchodzili Krzy\u017cacy. Kr\u00f3l wys\u0142uchiwa\u0142 dw\u00f3ch mszy, podczas gdy wojska litewskie szykowa\u0142y si\u0119 do bitwy na prawym skrzydle, a polskie na lewym i w centrum. Krzy\u017cacy nadeszli od Fryngowa. Mi\u0119dzy St\u0119barkiem, \u0141odwigowem i Grunwaldem rozbili ob\u00f3z, ubezpieczaj\u0105c namioty powi\u0105zanymi przez \u0142a\u0144cuchy wozami. Ukrytych w zaro\u015blach si\u0142 polsko-litewskich nie by\u0142o wida\u0107.<\/p>\n<figure id=\"attachment_2361\" aria-describedby=\"caption-attachment-2361\" style=\"width: 460px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa\/wladyslaw-jagiello-z-witoldem-modlacy-sie-przed-bitwa-pod-grunwaldem-2\/\" rel=\"attachment wp-att-2361\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-2361\" title=\"wladyslaw-jagiello-z-witoldem-modlacy-sie-przed-bitwa-pod-grunwaldem\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/07\/wladyslaw-jagiello-z-witoldem-modlacy-sie-przed-bitwa-pod-grunwaldem-460x600.jpg\" alt=\"W\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142o i Witold modl\u0105cy si\u0119 przed bitw\u0105 (Jan Matejko)\" width=\"460\" height=\"600\"\/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-2361\" class=\"wp-caption-text\">Obraz Jana Matejki \u201eW\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142o z Witoldem modl\u0105cy si\u0119 przed bitw\u0105 pod Grunwaldem\u201d<\/figcaption><\/figure>\n<p>Wielki mistrz czeka\u0142 4 godziny a\u017c sprzymierzeni przyst\u0105pi\u0105 do bitwy. W tym czasie Jagie\u0142\u0142o wys\u0142ucha\u0142 kolejnych mszy, dokona\u0142 pasowania na rycerzy, wyda\u0142 dyspozycje do bitwy, a nawet zadba\u0142 o rozstawienie wart z zapasowymi ko\u0144mi, na wypadek konieczno\u015bci odwrotu.. Krzy\u017cacy nie zdecydowali si\u0119 na atak. Nie widz\u0105c przeciwnika, bali si\u0119 zasadzki. Oba wojska rozdziela\u0142a licz\u0105ca oko\u0142o 5 km, pag\u00f3rkowata przestrze\u0144. Przez \u015brodek p\u00f3l grunwaldzkich p\u0142yn\u0105\u0142, nieistniej\u0105cy ju\u017c dzi\u015b Wielki Strumie\u0144.<\/p>\n<p>Gdy kr\u00f3l ko\u0144czy\u0142 swe poranne czynno\u015bci i zak\u0142ada\u0142 he\u0142m, doniesiono mu o pojawieniu si\u0119 w polskim obozie dw\u00f3ch herold\u00f3w. Jeden z nich by\u0142 wys\u0142annikiem cesarza Zygmunta Luksemburskiego, drugi reprezentowa\u0142 ksi\u0119cia szczeci\u0144skiego Kazimierza, przebywaj\u0105cego w krzy\u017cackim obozie. Przybysze wr\u0119czyli Jagielle i Witoldowi dwa miecze i zadeklarowali gotowo\u015b\u0107 do cofni\u0119cia szereg\u00f3w krzy\u017cackich, by Polacy i Litwini mogli wyj\u015b\u0107 na odkryty teren. W ca\u0142ej ceremonii nie by\u0142oby nic nadzwyczajnego, gdyby nie obra\u017aliwe s\u0142owa, jakimi przedstawili swe propozycje:<\/p>\n<p>\u201eWielki mistrz pruski Ulryk\u201d \u2013 m\u00f3wili \u2013 \u201e\u015ble tobie i twojemu bratu przez nas, swoich herold\u00f3w, te dwa miecze w pomoc do zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 walki, aby\u015b przy tej pomocy i or\u0119\u017cu nie tak gnu\u015bnie i z wi\u0119ksz\u0105 ni\u017celi okazujesz odwag\u0105 wyst\u0105pi\u0142 do bitwy; a i\u017cby\u015b si\u0119 nie chowa\u0142 w tych gajach i zaro\u015blach, ale na otwartym polu wyszed\u0142 walczy\u0107\u201d.<\/p>\n<p>Miecze przyj\u0119to, a hard\u0105 wypowied\u017a puszczono mimo uszu. Zapami\u0119tali j\u0105 za to historycy, zar\u00f3wno autor anonimowej Kroniki konfliktu W\u0142adys\u0142awa kr\u00f3la polskiego z Krzy\u017cakami, powsta\u0142ej kr\u00f3tko po wojnie, jak i Jan D\u0142ugosz. Zinterpretowali to jako zapowied\u017a krzy\u017cackiej kl\u0119ski. Rycerze z czarnymi krzy\u017cami pope\u0142niali w ten spos\u00f3b najci\u0119\u017cszy z mo\u017cliwych grzech\u00f3w \u2013 superbi\u0119, czyli grzech pychy.<\/p>\n<p>Skierowany na p\u00f3\u0142nocny-zach\u00f3d front polsko-litewski liczy\u0142 oko\u0142o 3 km szeroko\u015bci. Wojska sta\u0142y pogrupowane chor\u0105gwiami. A tych by\u0142o 51 polskich i 40 litewsko-ruskich. G\u0142\u0119boko\u015b\u0107 ugrupowania na lewym, czyli polskim skrzydle, wynosi\u0142a zapewne do 3 km, na skrzydle za\u015b litewskim \u2013 2. Witold pozosta\u0142 w\u015br\u00f3d swoich na prawym skrzydle, kr\u00f3l W\u0142adys\u0142aw za\u015b odjecha\u0142 w towarzystwie niewielkiej chor\u0105gwi na pobliski wzg\u00f3rek, sk\u0105d m\u00f3g\u0142 obserwowa\u0107 przebieg wydarze\u0144.<\/p>\n<p>Dzisiejsze wyobra\u017cenia, ka\u017c\u0105 widzie\u0107 bitw\u0119 grunwaldzk\u0105 jako starcie odzianych w zbroje ze stalowych p\u0142yt rycerzy. Tymczasem stanowi\u0107 oni musieli mniejszo\u015b\u0107. W armii krzy\u017cackiej pe\u0142ne zbroje p\u0142ytowe posiadali bracia-rycerze, by\u0107 mo\u017ce cz\u0119\u015b\u0107 cudzoziemc\u00f3w. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 natomiast, stanowili lekkozbrojni, strzelaj\u0105cy z kuszy, lub z konia walcz\u0105cy na miecze. W armii polskiej, udzia\u0142 rycerzy z pe\u0142nym wyposa\u017ceniem by\u0142a zapewne wi\u0119kszy. By\u0107 mo\u017ce si\u0119ga\u0142 nawet 30 proc. wszystkich kombatant\u00f3w. Owi najlepiej wyposa\u017ceni, tworzyli szpic\u0119 swych chor\u0105gwi, decyduj\u0105c\u0105 o jej sile uderzeniowej. Za nimi sz\u0142a \u0142awa lekkozbrojnych, kt\u00f3rych zadaniem by\u0142o pog\u0142\u0119bianie wy\u0142om\u00f3w w szeregach przeciwnika.<\/p>\n<p>Oko\u0142o po\u0142udnia obie strony by\u0142y ju\u017c w pe\u0142ni uszykowane, a ich szeregi dzieli\u0142a licz\u0105ca 200-300 metr\u00f3w przestrze\u0144. Na \u015brodku owej ziemi niczyjej sta\u0142o sze\u015b\u0107 pot\u0119\u017cnych d\u0119b\u00f3w, na kt\u00f3rych konary wspi\u0119li si\u0119 \u017c\u0105dni sensacji widzowie, zapewne z czeladzi obozowej. Na sygna\u0142 tr\u0105by szeregi sprzymierzonych zaintonowa\u0142y Bogurodzic\u0119.<\/p>\n<p>Jako pierwsze do szar\u017cy ruszy\u0142o prawe, litewskie, skrzyd\u0142o. Trudno orzec czy by\u0142 to efekt porywczo\u015bci Witolda, czy te\u017c si\u0142a obyczaju, nakazuj\u0105cego rozpoczyna\u0107 bitw\u0119 od ataku prawego skrzyd\u0142a. Krzy\u017cacy dali dwie salwy z bombard, kt\u00f3re narobi\u0142y nieco huku, ale nie wyrz\u0105dzi\u0142y atakuj\u0105cym \u017cadnych szk\u00f3d. Zaraz potem sami ruszyli do szar\u017cy. Zwarciu szereg\u00f3w towarzyszy\u0142 zgrzyt s\u0142yszalny nawet w oddalonym o 3 km od pola bitwy polskim obozie. Impet Litwin\u00f3w by\u0142 tak wielki, \u017ce szereg przeciwny cofn\u0105\u0107 si\u0119 mia\u0142 a\u017c o 800 metr\u00f3w. Chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej zwar\u0142y si\u0119 szeregi lewego skrzyd\u0142a. Uporczywa walka, toczona w niewielkim, ciep\u0142ym deszczu, trwa\u0142a niespe\u0142na godzin\u0119. Po tym czasie lepiej wyposa\u017cone wojska krzy\u017cackie zyska\u0142y przewag\u0119. Coraz wi\u0119cej rycerzy litewsko-ruskich uchodzi\u0142o z pola bitwy, a\u017c wreszcie szyk za\u0142ama\u0142 si\u0119 i run\u0105\u0142 w ty\u0142. Do dzi\u015b trwa sp\u00f3r historyk\u00f3w, czy ucieczka Litwin\u00f3w by\u0142a spontaniczna, czy mo\u017ce zaplanowana, by wzorem mongolskim, wci\u0105gn\u0105\u0107 przeciwnika w po\u015bcig, w kt\u00f3rym za\u0142amie si\u0119 jego szyk bojowy, co umo\u017cliwi eliminowanie pojedynczych wrog\u00f3w. Wraz z Litwinami uchodzili te\u017c niekt\u00f3rzy rycerze polscy z chor\u0105gwi uszykowanych w bezpo\u015brednim s\u0105siedztwie litewskim. Ty\u0142y podali nawet czescy najemnicy, skupieni pod chor\u0105gwi\u0105 \u015bw. Jerzego, kt\u00f3ra cofn\u0119\u0142a si\u0119 a\u017c po polski ob\u00f3z, gdzie zbeszta\u0142 ich za niegodn\u0105 postaw\u0119 podkanclerzy kr\u00f3lestwa, ksi\u0105dz Miko\u0142aj Tr\u0105ba. Wida\u0107 to podzia\u0142a\u0142o, bowiem wkr\u00f3tce potem Czesi, pot\u0119piwszy swego dow\u00f3dc\u0119, zn\u00f3w znale\u017ali si\u0119 w pierwszej linii, w s\u0105siedztwie polskich oddzia\u0142\u00f3w.<\/p>\n<p>Na lewym skrzydle sytuacja by\u0142a mniej pomy\u015blna dla Zakonu. Wprawdzie kilka kolejnych szar\u017c prowadzonych osobi\u015bcie przez wielkiego mistrza prze\u0142amywa\u0142o si\u0119 przez szyki polskie, ale front stopniowo przesuwa\u0142 si\u0119 w kierunku krzy\u017cackiego obozu. Nadziej\u0119 na zwyci\u0119stwo krzy\u017cackie zab\u0142ys\u0142a, gdy na moment znikn\u0119\u0142a z pola widzenia chor\u0105giew z bia\u0142ym or\u0142em. Mog\u0142o to poci\u0105gn\u0105\u0107 za sob\u0105 op\u0142akane konsekwencje, bowiem zwini\u0119cie sztandaru uchodzi\u0142o za sygna\u0142 do odwrotu. Krzy\u017cacy mieli w\u00f3wczas zaintonowa\u0107 pie\u015b\u0144 \u201eChrystus zmartwychwsta\u0142\u201d.<\/p>\n<p>Rado\u015b\u0107 okaza\u0142a si\u0119 przedwczesna. Chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej sztandar podniesiono i b\u00f3j trwa\u0142 dalej. Jednocze\u015bnie szeregi krzy\u017cackie coraz bardziej przerzedza\u0142y si\u0119. Widz\u0105c to, wielki mistrz zebra\u0142 rycerzy z 16 chor\u0105gwi i ruszy\u0142 na ich czele z zamiarem uderzenia w bok wojsk polskich. Pocz\u0105tkowo ruszyli na wsch\u00f3d, by omin\u0105wszy polskie prawe skrzyd\u0142o, zmieni\u0107 kierunek na po\u0142udniowy. W ten spos\u00f3b spodziewali si\u0119 zaskoczy\u0107 Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy mogliby wzi\u0105\u0107 szar\u017cuj\u0105cych za powracaj\u0105cych na pole bitwy Litwin\u00f3w.<\/p>\n<p>Atakuj\u0105cy zbli\u017cali si\u0119 do pag\u00f3rka, na kt\u00f3rym sta\u0142 kr\u00f3l W\u0142adys\u0142aw. Widz\u0105c to sekretarz kr\u00f3lewski, Zbigniew Ole\u015bnicki p\u0119dem dopad\u0142 do obserwuj\u0105cych manewry wielkiego mistrza rycerzy chor\u0105gwi krakowskiej, b\u0142agaj\u0105c ich o pomoc. Ci jednak zignorowali pro\u015bby, argumentuj\u0105c, \u017ce je\u015bli wyrusz\u0105 w kierunku kr\u00f3lewskiego pag\u00f3rka, to \u015bci\u0105gn\u0105 na\u0144 uwag\u0119 Krzy\u017cak\u00f3w.<br \/>\nWielki mistrz i jego ludzie przemkn\u0119li obok kr\u00f3la. Podobno sam wielki mistrz okrzykiem herum! herum! zakaza\u0142 swym rycerzom zbaczania ku nieznacznemu pocztowi polskiemu. Jedynie \u0141u\u017cyczanin Dypold von Kokeritz oderwa\u0142 si\u0119 od swoich i ruszy\u0142 pod g\u00f3r\u0119. Czo\u0142a stawi\u0142 mu osobi\u015bcie 60-letni Jagie\u0142\u0142o i celnie zamierzywszy si\u0119 kopi\u0105, trafi\u0142 atakuj\u0105cego w twarz. Dogorywaj\u0105cego Dypolda dobi\u0142 Zbigniew Ole\u015bnicki, przez co staraj\u0105c si\u0119 w latach p\u00f3\u017aniejszych o godno\u015bci ko\u015bcielne, musia\u0142 prosi\u0107 papie\u017ca o dyspens\u0119.<\/p>\n<p>Zwarcie chor\u0105gwi prowadzonych przez wielkiego mistrza z Polakami zako\u0144czy\u0142o si\u0119 kl\u0119sk\u0105 Zakonnik\u00f3w. Ju\u017c w pierwszym starciu poleg\u0142 Ulryk von Jungingen, a wraz z nim wi\u0119kszo\u015b\u0107 wielkich urz\u0119dnik\u00f3w krzy\u017cackich. Do kl\u0119ski przyczyni\u0142o si\u0119 uderzenie polskiego odwodu w skrzyd\u0142o atakuj\u0105cych.<\/p>\n<p>Walcz\u0105ce jeszcze szeregi krzy\u017cackie coraz bardziej cofa\u0142y si\u0119 w kierunku obozu. Na dodatek, na pole bitwy powraca\u0142o coraz wi\u0119cej Litwin\u00f3w, kt\u00f3rzy uderzyli na lewe skrzyd\u0142o i ty\u0142y broni\u0105cych si\u0119 jeszcze Zakonnik\u00f3w. Dochodzi\u0142a czwarta popo\u0142udniu., gdy walka przemieni\u0142a si\u0119 w bez\u0142adn\u0105 ucieczk\u0119, a ta w rze\u017a trwaj\u0105c\u0105 a\u017c do zapadni\u0119cia zmroku.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p>Ob\u00f3z krzy\u017cacki zdobyto szybko. Wed\u0142ug Jana D\u0142ugosza, wystarczy\u0142 na to zaledwie kwadrans. Znacznie d\u0142u\u017cej trwa\u0142o za to pl\u0105drowanie i rze\u017a obro\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rych nie oszcz\u0119dzano, bo czelad\u017a obozowa nie przedstawia\u0142a warto\u015bci jako je\u0144cy. Pl\u0105drowanie trwa\u0142oby d\u0142u\u017cej, gdyby nie rozkaz kr\u00f3lewski, nakazuj\u0105cy natychmiastowe zniszczenie znalezionych w obozie zapas\u00f3w alkoholu \u201edo kt\u00f3rego \u017co\u0142nierstwo po pogromie nieprzyjaci\u00f3\u0142, znu\u017cone walk\u0105 i skwarem letnim, rzuci\u0142o si\u0119 by\u0142o z chciwo\u015bci\u0105 dla ugaszenia pragnienia; jedni ko\u0142pakami, drudzy r\u0119kawicami, inni trzewikami nabierali wina i pili. Ale W\u0142adys\u0142aw kr\u00f3l polski, obawiaj\u0105c si\u0119, aby wojsko upojone winem nie obezw\u0142adnia\u0142o [&#8230;] kaza\u0142 wszystkie beczki porozbija\u0107 i wino wypu\u015bci\u0107\u201d.<\/p>\n<figure id=\"attachment_2357\" aria-describedby=\"caption-attachment-2357\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa\/kamien-jagielly-krzysztof-gibowski\/\" rel=\"attachment wp-att-2357\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-2357\" title=\"kamien-jagielly-krzysztof-gibowski\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/07\/kamien-jagielly-krzysztof-gibowski-540x405.jpg\" alt=\"Kamie\u0144 Jagie\u0142\u0142y, fot. Krzysztof Gibowski\" width=\"540\" height=\"405\"\/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-2357\" class=\"wp-caption-text\">Kamie\u0144 Jagie\u0142\u0142y, fot. Krzysztof Gibowski<\/figcaption><\/figure>\n<p>Niedobitki krzy\u017cackie, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 uciec spod mieczy wroga, uchodzi\u0142y traktem na Grunwald, Samin i Fryngowo. Niekt\u00f3rzy natkn\u0105wszy si\u0119 na mokrad\u0142a, zostali dogonieni i wyr\u017cni\u0119ci. Inni, jak znany z buty komtur tucholski Henryk, z\u0142apany w odleg\u0142ej o 20 km wsi Elgnowo, zostali przez zwyci\u0119zc\u00f3w bezceremonialnie zabici. Podobny los spotka\u0142 dw\u00f3ch innych dostojnik\u00f3w Zakonu, komtura Pokarmina, Markwada von Salzbach i niejakiego Szumberga, kt\u00f3rych Jagie\u0142\u0142o wyda\u0142 Witoldowi. Ten za\u015b, maj\u0105cy z nimi zadawnione porachunki, kaza\u0142 ich natychmiast \u015bci\u0105\u0107.<\/p>\n<p>Niekt\u00f3rzy rozbitkowie dotarli do sto\u0142ecznego Malborka ju\u017c nast\u0119pnego dnia, nios\u0105c wie\u015b\u0107 o kl\u0119sce. By\u0142 w\u015br\u00f3d nich wielki szpitalnik Werner von Tettingen, z racji urz\u0119du najstarszy teraz dostojnik Zakonu. Stan jego nerw\u00f3w by\u0142 jednak tak z\u0142y, \u017ce podporz\u0105dkowa\u0142 si\u0119 komturowi \u015awiecia, Henrykowi von Plauen, kt\u00f3ry w po\u015bpiechu szykowa\u0142 obron\u0119.<\/p>\n<p>Nad polem bitwy zapada\u0142 zmierzch, a wraz z nim rozp\u0119ta\u0142a si\u0119 burza. Nie by\u0142o czasu na zbieranie rannych, czy oddawanie konaj\u0105cym ostatniej pos\u0142ugi. Przez ca\u0142\u0105 noc szum deszczu miesza\u0142 si\u0119 z j\u0119kami rannych i rz\u0119\u017ceniem konaj\u0105cych. Zaniedbano nawet dobijanie le\u017c\u0105cych na pobojowisku, co przy \u00f3wczesnym stanie medycyny by\u0142o jedynym sposobem, by ul\u017cy\u0107 ich cierpieniom. Po polu b\u0142\u0105ka\u0142y si\u0119 jedynie cienie poszukuj\u0105cej \u0142upu obozowej czeladzi.<\/p>\n<p>Nazajutrz, z rozkazu kr\u00f3lewskiego, otoczono opiek\u0105 tych rannych, kt\u00f3rzy przetrwali noc i zacz\u0119to poszukiwania znaczniejszych ofiar krzy\u017cackich. Cia\u0142o wielkiego mistrza rozpoznano po znalezionym przy nim pektorale. Jego zw\u0142oki, wraz z cia\u0142ami kilku najwy\u017cszych dostojnik\u00f3w odes\u0142ano do Malborka na wozach. Innych pochowano w drewnianym ko\u015bciele w St\u0119barku. Pospolitych poleg\u0142ych zakopano we wsp\u00f3lnych mogi\u0142ach. Kilka lat p\u00f3\u017aniej Krzy\u017cacy nakazali zebra\u0107 szcz\u0105tki i umie\u015bcili je pod wybudowan\u0105 na polu kaplic\u0105, po kt\u00f3rej do dzi\u015b pozosta\u0142a jedynie sterta kamieni.<\/p>\n<p>Liczono je\u0144c\u00f3w, z kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 uwolniono na znak \u0142aski kr\u00f3lewskiej, cz\u0119\u015b\u0107 \u2013 w tym niekt\u00f3rych braci zakonnych \u2013 odes\u0142ano do Polski, by tam czeka\u0107 na stosowny okup. Straty krzy\u017cackie szacuje si\u0119 na 8 tysi\u0119cy poleg\u0142ych, w tym 203 braci-rycerzy, spo\u015br\u00f3d 250 w bitwie uczestnicz\u0105cych. \u0141\u0105czne straty armii zakonnej, wraz z je\u0144cami ocenia si\u0119 na 10-12 tysi\u0119cy. Straty polskie nie s\u0105 znane. Trudno uwierzy\u0107 w relacj\u0119 Jana D\u0142ugosza, kt\u00f3ry Krzy\u017cakom przypisuje a\u017c 50 tysi\u0119cy zabitych, a Polakom zaledwie dwunastu. Wydaje si\u0119, \u017ce straty litewskie mog\u0142y si\u0119ga\u0107 nawet po\u0142owy kontyngentu, polskie za\u015b by\u0142y ni\u017csze, cho\u0107 nieznane. \u015awiadczy to, \u017ce bitwa mia\u0142a charakter starcia kawaleryjskiego, z\u0142o\u017conego z serii szar\u017c i pojedynk\u00f3w, ale stosunkowo ma\u0142o krwawego. Do rzezi dosz\u0142o dopiero po za\u0142amaniu si\u0119 si\u0142 krzy\u017cackich i podczas ucieczki.<\/p>\n<h4 id=\"po-bitwie\"><strong>Po bitwie<\/strong><\/h4>\n<p>Po trzydniowym pobycie na polu bitwy, wojska polsko-litewskie stan\u0119\u0142y pod Malborkiem 25 lipca. Obl\u0119\u017cenie tej trudnej do zdobycia twierdzy przeci\u0105ga\u0142o si\u0119 do wrze\u015bnia, gdy sprzymierzeni, zn\u0119kani zaraz\u0105, musieli odst\u0105pi\u0107 od walki. W pa\u017adzierniku 1410 roku pokonano krzy\u017cack\u0105 odsiecz pod Koronowem. W lutym 1411 roku zawarto pierwszy pok\u00f3j toru\u0144ski. Na jego mocy \u017bmud\u017a powraca\u0142a do Litwy na czas \u017cycia Jagie\u0142\u0142y i Witolda, a ziemia dobrzy\u0144ska do Polski. Ponadto Zakon mia\u0142 zap\u0142aci\u0107 wysoki okup za wzi\u0119tych do niewoli.<\/p>\n<figure id=\"attachment_2358\" aria-describedby=\"caption-attachment-2358\" style=\"width: 423px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa\/ksiaze-witold-bitwa-pod-grunwaldem-fragment-obraz-matejko\/\" rel=\"attachment wp-att-2358\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-2358\" title=\"ksiaze-witold-bitwa-pod-grunwaldem-fragment-obraz-matejko\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/07\/ksiaze-witold-bitwa-pod-grunwaldem-fragment-obraz-matejko-423x600.jpg\" alt=\"Witold w wyobra\u017ceniu Jana Matejki\" width=\"423\" height=\"600\"\/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-2358\" class=\"wp-caption-text\">Witold w wyobra\u017ceniu Jana Matejki (fragment Bitwy pod Grunwaldem). Na ob\u0142oku przedstawiony jest \u015bwi\u0119ty Stanis\u0142aw.<\/figcaption><\/figure>\n<p>Wielka bitwa, wielkie zwyci\u0119stwo, niezbyt korzystny pok\u00f3j. W taki spos\u00f3b interpretowa\u0142o postanowienia toru\u0144skie wielu historyk\u00f3w. Nie wzi\u0119li jednak pod uwag\u0119, \u017ce na polach grunwaldzkich Zakon zosta\u0142 z\u0142amany i odt\u0105d nie \u015bmia\u0142 ju\u017c wyst\u0105pi\u0107 w walnej bitwie przeciw Polakom. Nast\u0119pne wojny, a w\u0142a\u015bciwie wyprawy przeciw pa\u0144stwu zakonnemu w latach 1414-1422, polega\u0142y na pl\u0105drowaniu pa\u0144stwa krzy\u017cackiego przez wojska polskie. Nie dosz\u0142o do wielkich star\u0107, nie zdobyto wielkiej chwa\u0142y (co wynagrodzi\u0142y zapewne \u0142upy). Efektem by\u0142o za to wyczerpanie gospodarcze Zakonu, zmuszaj\u0105ce go do nakr\u0119cania spirali fiskalizmu, co z kolei zniech\u0119ci\u0142o do krzy\u017cackich pan\u00f3w ich pruskich poddanych. O ile w roku 1410 zachowali si\u0119 oni wobec Zakonu lojalnie, o tyle po z g\u00f3r\u0105 40 latach \u2013 w roku 1454 \u2013 podnie\u015bli bunt i zwr\u00f3cili si\u0119 z pro\u015bb\u0105 o w\u0142\u0105czenie Prus do Polski. Sta\u0142o si\u0119 to faktem, przynajmniej w odniesieniu do Pomorza Gda\u0144skiego i Warmii, dopiero po d\u0142ugich zmaganiach w 1466 roku, na mocy drugiego pokoju toru\u0144skiego.<\/p>\n<p>Zwyci\u0119stwo grunwaldzkie uznano w Polsce i na Litwie za prze\u0142om w zmaganiach z Zakonem. Ju\u017c w 1412 roku, dzie\u0144 15 lipca uznano za \u015bwi\u0119to pa\u0144stwowe. W ko\u015bcio\u0142ach nale\u017ca\u0142o odprawia\u0107 uroczyste msze. Zachowana do naszych dni, Kronika konfliktu kr\u00f3la polskiego W\u0142adys\u0142awa z Krzy\u017cakami, dotar\u0142a do nas w\u0142a\u015bnie w formie kazania, wyg\u0142aszanego podczas owych uroczystych mszy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Wtorkowy poranek 15 lipca 1410 roku by\u0142 ch\u0142odny. Po ca\u0142onocnej ulewie pozosta\u0142 tylko niewielki deszcz. Wiatr by\u0142 na tyle silny, \u017ce zrezygnowano z rozstawienia kr\u00f3lewskiego namiotu kaplicznego. Na trzeci sygna\u0142 tr\u0119bacza, 40-tysi\u0119czna armia polsko-litewska dosiad\u0142a koni i ruszy\u0142a polnymi drogami na wsch\u00f3d.<\/p>\n","protected":false},"author":59,"featured_media":2356,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[541,540,529,543,542,515,544],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[14229],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Bitwa pod Grunwaldem, czyli cztery godziny, kt\u00f3re wstrz\u0105sn\u0119\u0142y Europ\u0105<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Bitwa pod Grunwaldem - wtorkowy poranek 15 lipca 1410 roku by\u0142 ch\u0142odny. Po ca\u0142onocnej ulewie pozosta\u0142 tylko niewielki deszcz.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/07\/bitwa-pod-grunwaldem-obraz-matejko.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/07\/bitwa-pod-grunwaldem-obraz-matejko.jpg\",\"width\":1000,\"height\":426,\"caption\":\"Bitwa pod Grunwaldem na obrazie Jana Matejki\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa\",\"name\":\"Bitwa pod Grunwaldem, czyli cztery godziny, kt\u00f3re wstrz\u0105sn\u0119\u0142y Europ\u0105\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2010-07-07T12:58:38+00:00\",\"dateModified\":\"2020-11-06T09:29:39+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ec1ed4af357a7c0dbe1e002f652f6179\"},\"description\":\"Bitwa pod Grunwaldem - wtorkowy poranek 15 lipca 1410 roku by\u0142 ch\u0142odny. Po ca\u0142onocnej ulewie pozosta\u0142 tylko niewielki deszcz.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Bitwa pod Grunwaldem, czyli cztery godziny, kt\u00f3re wstrz\u0105sn\u0119\u0142y Europ\u0105\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ec1ed4af357a7c0dbe1e002f652f6179\",\"name\":\"Micha\u0142 Kopczy\u0144ski\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/michal-kopczynski\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Bitwa pod Grunwaldem, czyli cztery godziny, kt\u00f3re wstrz\u0105sn\u0119\u0142y Europ\u0105","description":"Bitwa pod Grunwaldem - wtorkowy poranek 15 lipca 1410 roku by\u0142 ch\u0142odny. Po ca\u0142onocnej ulewie pozosta\u0142 tylko niewielki deszcz.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/07\/bitwa-pod-grunwaldem-obraz-matejko.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/07\/bitwa-pod-grunwaldem-obraz-matejko.jpg","width":1000,"height":426,"caption":"Bitwa pod Grunwaldem na obrazie Jana Matejki"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa","name":"Bitwa pod Grunwaldem, czyli cztery godziny, kt\u00f3re wstrz\u0105sn\u0119\u0142y Europ\u0105","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa#primaryimage"},"datePublished":"2010-07-07T12:58:38+00:00","dateModified":"2020-11-06T09:29:39+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ec1ed4af357a7c0dbe1e002f652f6179"},"description":"Bitwa pod Grunwaldem - wtorkowy poranek 15 lipca 1410 roku by\u0142 ch\u0142odny. Po ca\u0142onocnej ulewie pozosta\u0142 tylko niewielki deszcz.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/bitwa-pod-grunwaldem-czyli-cztery-godziny-ktore-wstrzasnely-europa#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Bitwa pod Grunwaldem, czyli cztery godziny, kt\u00f3re wstrz\u0105sn\u0119\u0142y Europ\u0105"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ec1ed4af357a7c0dbe1e002f652f6179","name":"Micha\u0142 Kopczy\u0144ski","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/michal-kopczynski"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2351"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/59"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2351"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2351\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":48776,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2351\/revisions\/48776"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2356"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2351"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2351"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2351"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=2351"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=2351"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}