{"id":2403,"date":"2010-07-07T17:39:53","date_gmt":"2010-07-07T16:39:53","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=2403"},"modified":"2020-11-06T10:29:14","modified_gmt":"2020-11-06T09:29:14","slug":"symulacja-i-iluzja-w-miejscu-dziela-sztuki-w-cyfrowymkognitywnym-kapitalizmie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/symulacja-i-iluzja-w-miejscu-dziela-sztuki-w-cyfrowymkognitywnym-kapitalizmie","title":{"rendered":"Symulacja i iluzja w miejscu dzie\u0142a sztuki w cyfrowym\/kognitywnym kapitalizmie"},"content":{"rendered":"<p>Symulacja, teoretyczna i artystyczna tendencja ponowoczesno\u015bci oraz globalnej transformacji, opiera si\u0119 na przekonaniu, \u017ce poj\u0119cie, przedstawienie i \u015bwiadomo\u015b\u0107 rzeczywisto\u015bci zosta\u0142y ukszta\u0142towane drog\u0105 przekazu medi\u00f3w elektronicznych (cyfrowych). Symulacyjne przedstawienie, tj. ekranowa wyobra\u017ceniowo\u015b\u0107, nie ma \u017ar\u00f3d\u0142a w \u015bwiecie rzeczywistym, lecz po\u015brednio i iluzorycznie tworzy poj\u0119cie \u015bwiata dla kultury i spo\u0142ecze\u0144stwa. Epoka symulacji jest epok\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa postindustrialnego i globalnego, opartego na dominacji elektronicznej techniki cyfrowej i za jej po\u015brednictwem wytwarza sztuczne otoczenie wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata. W odr\u00f3\u017cnieniu od spo\u0142ecze\u0144stwa przemys\u0142owego, symulacja jest konstytuowana przez informacj\u0119, a nie przez produkcj\u0119 towar\u00f3w definiowanych w kategorii przedmiot\u00f3w. Spo\u0142ecze\u0144stwo symulacji nazywane jest tak\u017ce spo\u0142ecze\u0144stwem postsemiotycznym \u2013 charakteryzuje je j\u0119zykowa wymiana informacji oraz komputerowo tworzonych obraz\u00f3w, kt\u00f3re stanowi\u0105 o pogl\u0105dach, przekonaniach, wiedzy, emocjach i wn\u0119trzu ponowoczesnego cz\u0142owieka.<\/p>\n<figure id=\"attachment_2405\" aria-describedby=\"caption-attachment-2405\" style=\"width: 406px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/symulacja-i-iluzja-w-miejscu-dziela-sztuki-w-cyfrowymkognitywnym-kapitalizmie\/danilo-prnjat-wild-beauty-models-2008\/\" rel=\"attachment wp-att-2405\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-2405\" title=\"danilo-prnjat-wild-beauty-models-2008\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/07\/danilo-prnjat-wild-beauty-models-2008-406x600.jpg\" alt=\"Danilo Prnjat, \u201eWild Beauty Models\u201d, 2008. Fot. Archiwum M. \u0160uvakovi\u0107a\" width=\"406\" height=\"600\"\/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-2405\" class=\"wp-caption-text\">Danilo Prnjat, \u201eWild Beauty Models\u201d, 2008. Fot. Archiwum M. \u0160uvakovi\u0107a<\/figcaption><\/figure>\n<p>Poznanie \u015bwiata, kultury i sztuki przestaje by\u0107 reprodukcj\u0105, refleksj\u0105 o \u015bwiecie, kulturze oraz sztuce i staje si\u0119 stworzonym z niczego (<em>ex nihilo<\/em>) modelem, kt\u00f3ry nie ma innego \u017ar\u00f3d\u0142a poza w\u0142asnym kodem operacyjnym. Operacyjny kod tworzenia informacji i sztucznych obraz\u00f3w zar\u00f3wno komputerowych, jak i wideo, poprzedza rzeczywisto\u015b\u0107 i tworzy j\u0105 na kszta\u0142t \u201erzeczywisto\u015bci od\u0142o\u017conej na p\u00f3\u017aniej\u201d. W kulturze symulacji mowa jest o stechnologizowanej sztuce, stechnologizowanej duchowo\u015bci, stechnologizowanych mo\u017cliwo\u015bciach j\u0119zyka, obrazach elektronicznych, erotyce cyfrowej, wojnach, kt\u00f3re tocz\u0105 si\u0119 zgodnie z telewizyjnym lub internetowym scenariuszem.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-2403 gallery-columns-3 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/symulacja-i-iluzja-w-miejscu-dziela-sztuki-w-cyfrowymkognitywnym-kapitalizmie\/ratomir-kulick-anamorfoza-fragment-2004'><img width=\"172\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/07\/ratomir-kulick-anamorfoza-fragment-2004.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Ratomir Kulic, \u201eAnamorfoza\u201d, fragment, 2004. Fot. Archiwum M. \u0160uvakovi\u0107a\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-2407\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-2407'>\n\t\t\t\tRatomir Kulic, \u201eAnamorfoza\u201d, fragment, 2004. Fot. Archiwum M. \u0160uvakovi\u0107a \n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/symulacja-i-iluzja-w-miejscu-dziela-sztuki-w-cyfrowymkognitywnym-kapitalizmie\/ivan-sijak-metropolis-revisited-1995'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/07\/ivan-sijak-metropolis-revisited-1995-400x240.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Ivan \u0160ijak, \u201eMetropolis revisited\u201d, 1995. Fot. Archiwum M. \u0160uvakovi\u0107a\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-2406\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-2406'>\n\t\t\t\tIvan \u0160ijak, \u201eMetropolis revisited\u201d, 1995. Fot. Archiwum M. \u0160uvakovi\u0107a \n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/symulacja-i-iluzja-w-miejscu-dziela-sztuki-w-cyfrowymkognitywnym-kapitalizmie\/danilo-prnjat-wild-beauty-models-2008'><img width=\"162\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/07\/danilo-prnjat-wild-beauty-models-2008.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Danilo Prnjat, \u201eWild Beauty Models\u201d, 2008. Fot. Archiwum M. \u0160uvakovi\u0107a\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-2405\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-2405'>\n\t\t\t\tDanilo Prnjat, \u201eWild Beauty Models\u201d, 2008. Fot. Archiwum M. \u0160uvakovi\u0107a\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Poj\u0119cie symulacji, symulakrum i teorii symulacji zreinterpretowa\u0142 i uaktualni\u0142 w latach 70. i 80. francuski teoretyk kultury Jean Baudrillard. Koncepcja spo\u0142ecze\u0144stwa Baudrillarda jest poststrukturalistyczna, postkrytyczna, postsytuacyjna i symulacyjna. Poststrukturalistyczna, poniewa\u017c powstaje w tradycji prze\u0142amywania francuskiego strukturalizmu, czyli w tradycji naukowej eksplikacji medialnego wytwarzania znacze\u0144, sens\u00f3w i warto\u015bci. Jest postkrytyczna (i postmarksistowska), bo wychodzi od tezy, \u017ce teoria krytyczna we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie jest nieprzydatna, a ka\u017cda krytyka, ka\u017cda przeciwstawna si\u0142a, tylko \u017cywi i potwierdza system b\u0119d\u0105cy przedmiotem krytyki. Celem Baudrillarda jest ukazanie przej\u015bcia z punktu widzenia podmiotu do punktu widzenia przedmiotu, czyli relacji, w kt\u00f3rej ju\u017c nie ma krytyki. Pole obiektu jest polem uwodzenia, losu i nieuchronno\u015bci. Baudrillard ju\u017c nie mo\u017ce by\u0107 krytycznym pisarzem, poniewa\u017c narusza autonomi\u0119 podmiotu pisania. Jego teoria przywiera do w\u0142asnego obiektu. Kiedy m\u00f3wi o symulacji, jego mowa jest symulacyjna. Kiedy m\u00f3wi o uwodzeniu, tak\u017ce teoria jest uwodzeniem, a kiedy m\u00f3wi o nieuchronno\u015bci (tym, na co nie ma wp\u0142ywu), sama teoria staje si\u0119 nieuchronno\u015bci\u0105. Nie m\u00f3wi o faktach, lecz fantazjach, fikcjach, iluzorycznych przedstawieniach pozbawionych zewn\u0119trznej referencji, ale wpisuj\u0105cych si\u0119 w jej \u201emiejsce\u201d. Od krytycznej teorii oczekuje si\u0119 teoretycznego i praktycznego post\u0119pu i emancypacji, a Baudrillard widzi i opisuje jedynie skok w fikcj\u0119 lub uprzedmiotowion\u0105 banalno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 kultura masowa ukazuje jako stabilizacj\u0119 spo\u0142eczn\u0105.<\/p>\n<p>Teoria Baudrillarda jest postsytuacyjna, poniewa\u017c wychodzi od przewymiarowania teorii sytuacyjnej z ko\u0144ca lat 50. i pocz\u0105tku 60., rozwijaj\u0105c jej tezy o wyobcowaniu i wsp\u00f3\u0142czesnym spo\u0142ecze\u0144stwie spektaklu. Z niezdolno\u015bci krytyki do powstrzymania i zneutralizowania konsumpcyjnego spo\u0142ecze\u0144stwa spektaklu wyprowadza tez\u0119 o triumfie i totalitaryzacji spo\u0142ecze\u0144stwa spektaklu. W spo\u0142ecze\u0144stwie spektaklu podmiot (jego \u015bwiadomo\u015b\u0107, przekonania, wyobra\u017cenia, pragnienia, system warto\u015bci i wyznawane ideologie) jest obiektem symulacji, a precyzyjniej, \u201ewytw\u00f3rczej niematerialnej pracy\u201d na kt\u00f3rej, dodajmy, opiera si\u0119 socjalizm kognitywny (Antonio Negri, Michael Hardt). B\u0119d\u0105c podmiotem spo\u0142ecznym, cz\u0142owiek jest implikacj\u0105 trwaj\u0105cej inscenizacji i wyzwa\u0144 permanentnej konsumpcji. Baudrillard wychodzi z za\u0142o\u017cenia, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwem kieruj\u0105: (1) opisywana przez psychoanaliz\u0119 fantazmatyczna logika m\u00f3wi\u0105ca o identyfikacji wyobra\u017ceniowej sfery transcendencji, w\u0142adzy i seksualno\u015bci, kt\u00f3rej sfer\u0105 wp\u0142ywu s\u0105 iluzorycznie po\u015brednicz\u0105ce obiekty i otoczenie; (2) dyferencjalna logika spo\u0142eczna wyprowadzona z antropologii, wskazuj\u0105ca na wytwarzanie i konsumpcj\u0119 znak\u00f3w, r\u00f3\u017cnic spo\u0142ecznych, statusu i presti\u017cu. Baudrillard radykalizuje nowe moce spo\u0142eczne&nbsp; (przymusy), przedstawiaj\u0105c je jako nieuniknion\u0105 ponadhistoryczn\u0105 konieczno\u015b\u0107. Wed\u0142ug Baudrillarda dzi\u015b nie istniej\u0105 ani scena spo\u0142eczna, ani lustro. W ich miejscu znajduj\u0105 si\u0119 ekran i sie\u0107: od sieci zasilania energi\u0105 elektryczn\u0105 po sie\u0107 telewizji kablowej, satelitarnej, poczty elektronicznej i sieci komputerowe. Baudrillard wykorzystuje metaforyczne rozr\u00f3\u017cnienie lustra i ekranu: (1) lustro jako zdezaktualizowany model fizyczno-optyczny odbija posta\u0107 i przygotowuje j\u0105 do transcendencji; (2) ekran jest nielustrzan\u0105 powierzchni\u0105, na kt\u00f3rej przeprowadzane s\u0105 elektronicznie generowane operacje, tj. ekran jest g\u0142adk\u0105 powierzchni\u0105 operacyjn\u0105 komunikacji po\u015bredniej, czyli generowanej iluzji. W takim \u015bwiecie ka\u017cdy widzi siebie za sterami hipotetycznej maszyny jako osob\u0119 niesko\u0144czenie oddalon\u0105 od uniwersum powstania i istnienia. Abstrakcja, kt\u00f3ra rz\u0105dzi \u015bwiatem jako nieunikniony elektroniczny los, przestaje by\u0107 abstrakcj\u0105 mapy, <em>mimesis<\/em>, lustra, czy konceptu. Zosta\u0142a stworzona za pomoc\u0105 modelu, a modele nie maj\u0105 swego \u017ar\u00f3d\u0142a w rzeczywisto\u015bci. Dzisiejsze symulatory (komputery, sieci elektroniczne, cyfrowe odtwarzacze wideo i telewizja cyfrowa) zr\u00f3wnuj\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 ze swoimi modelami i poprzedzaj\u0105 j\u0105. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce w takim systemie iluzja poprzedza istnienie rzeczywiste.<\/p>\n<p><!--nextpage--><br \/>\nSymulacja wdziera si\u0119 we wszystkie pory spo\u0142ecze\u0144stwa i zmienia podmiot w obiekt komunikacji wymiany i konsumpcji. Wed\u0142ug Baudrillarda \u201epraca\u201d nie\u015bwiadomego mo\u017ce by\u0107 \u201ewytwarzana\u201d w taki sam spos\u00f3b, jak ka\u017cdy symptom nale\u017c\u0105cy do dziedziny psychiatrii klasycznej. Ca\u0142y kr\u0105g, od pragnienia przez obiekt pragnie\u0144 do spe\u0142nienia pragnienia, to symulakry, tj. wytwory symulacji. Symulakry s\u0105, paradoksalnie, kopiami bez orygina\u0142u. Symulakry s\u0105 obrazami bez referencji do jakiegokolwiek znanego bytu, chocia\u017c wygl\u0105daj\u0105 jakby referencj\u0119 posiada\u0142y. Mianem symulakru okre\u015bla si\u0119 wz\u00f3r przedstawienia (wizualny, audiowizualny, audio, werbalny, haptyczny), kt\u00f3ry wygl\u0105da jakby pokazywa\u0142 co\u015b istniej\u0105cego w \u015bwiecie (przyrodzie lub kulturze), ale tak naprawd\u0119 nic nie pokazuje. Symulakr nie odsy\u0142a do niczego z wyj\u0105tkiem samego siebie. Je\u015bli przedstawienie jest klasycznym obrazem malarstwa wynikaj\u0105cym z zasady referencjalnego stosunku obrazu i przedmiotu lub \u015bwiata, kt\u00f3ry odzwierciedla, to symulacja wychodzi od negacji znaku lub obrazu jako przedstawienia istniej\u0105cego przedmiotu lub \u015bwiata. Ona wychodzi od konieczno\u015bci iluzji. S\u0142owami Baudrillarda, powstaje z u\u015bmiercenia referencji<sup>1<\/sup>. Znak jest pustym albo opr\u00f3\u017cnionym znakiem gry j\u0119zykowej lub gry z obrazami w miejscu j\u0119zyka. Podczas gdy w sztuce mimetycznej obraz stanowi odzwierciedlenie g\u0142\u0119bokiej rzeczywisto\u015bci, w symulacji nie ma z ni\u0105 \u017cadnego zwi\u0105zku \u2013 jest czystym symulakrem samego siebie. Przedstawienia powsta\u0142e w wyniku symulacji nie s\u0105 ani prawdziwe ani fa\u0142szywe, one s\u0105 konieczne i wszechogarniaj\u0105ce, tj. podmiot i jego \u015bwiatopogl\u0105d przetwarzaj\u0105 we w\u0142asny przedmiot wytwarzania iluzji.<\/p>\n<figure id=\"attachment_2406\" aria-describedby=\"caption-attachment-2406\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/symulacja-i-iluzja-w-miejscu-dziela-sztuki-w-cyfrowymkognitywnym-kapitalizmie\/ivan-sijak-metropolis-revisited-1995\/\" rel=\"attachment wp-att-2406\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-2406\" title=\"ivan-sijak-metropolis-revisited-1995\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/07\/ivan-sijak-metropolis-revisited-1995-540x390.jpg\" alt=\"Ivan \u0160ijak, \u201eMetropolis revisited\u201d, 1995. Fot. Archiwum M. \u0160uvakovi\u0107a\" width=\"540\" height=\"390\"\/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-2406\" class=\"wp-caption-text\">Ivan \u0160ijak, \u201eMetropolis revisited\u201d, 1995. Fot. Archiwum M. \u0160uvakovi\u0107a<\/figcaption><\/figure>\n<p>Komputerowa obr\u00f3bka obrazu w mediach elektronicznych od\u0142\u0105cza obraz od zasady percepcji wizualnej pokazuj\u0105c, \u017ce obraz jest produktem obr\u00f3bki algorytmicznie zakodowanych informacji (formalnie skonstruowanych struktur znakowych). Elektroniczny obraz neguje do\u015bwiadczenie wizualne, o kt\u00f3rym stanowi dopiero algorytmiczna obr\u00f3bka informacji. Jeden zbi\u00f3r informacji przedstawionych jako stosunek liczbowy mo\u017ce \u2013 przy wykorzystaniu r\u00f3\u017cnych \u015brodk\u00f3w przekazu, takich jak ekran wideo, graficzny odcisk drukarki lub plotera, laserowy \u015bwiat\u0142ochemiczny i elektroniczny \u015blad \u2013 wyprodukowa\u0107 niesko\u0144czenie wiele nieidentycznych obraz\u00f3w. Znikaj\u0105 cia\u0142a, przestrzenie i czas, a wraz z nimi r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy tym, co osobiste i publiczne, seksualne i erotyczne. Cz\u0142owiek epoki symulacji przestaje by\u0107 wsp\u00f3\u0142uczestnikiem dramatu wyobcowania, poniewa\u017c \u017cyje w wyobcowanym zachwycie nad komunikacj\u0105. Jego \u015bwiat jest ekstaz\u0105 kultury masowej. Obsceniczno\u015b\u0107 epoki symulacji wynika z faktu, \u017ce wymiar komunikacji i nieuchronne podporz\u0105dkowanie si\u0119 ekstazie i z\u0142udzeniu spektaklu likwiduj\u0105 wszystkie tajemnice, przestrzenie, sceny i wreszcie sam\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. Komunikacja jest: (1) samotnicza, poniewa\u017c uobecnia si\u0119 przez media (sieci komunikacyjne); oznacza bycie w kontakcie pozbawionym mo\u017cliwo\u015bci bezpo\u015bredniej \u0142\u0105czno\u015bci wzrokowej i dotykowej; (2) ekstatyczna, ze wzgl\u0119du na podobie\u0144stwo do zachowa\u0144 schizofrenika, kt\u00f3ry pozbawiony jakiejkolwiek sceny, otwarty na wszystko wbrew swej biologicznej wyj\u0105tkowo\u015bci, wystawiony na niebezpiecze\u0144stwo \u017cyje w najwi\u0119kszym chaosie i nie mo\u017ce wyj\u015b\u0107 z iluzorycznej konstrukcji nieuchronnego <em>datum<\/em>; (3) narcystyczna, poniewa\u017c rozkosz przesta\u0142a by\u0107 rozkosz\u0105 prezentacji i autoprezentacji, a sta\u0142a si\u0119 rozkosz\u0105 strukturalnego zamkni\u0119cia siebie jako przedstawienia, tj. symulacj\u0105 kultury i \u015bwiata. Podmiot, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 przedmiotem spo\u0142ecze\u0144stwa symulacji nie jest ju\u017c w stanie stworzy\u0107 granic samego siebie, nie mo\u017ce si\u0119 ju\u017c ani przedstawia\u0107, ani gra\u0107, nie mo\u017ce zaproponowa\u0107 siebie jako lustra lub miejsca rozkoszy. Jest pustym ekranem, dystrybucyjnym centrum informacyjnym r\u00f3\u017cnych sieci wp\u0142yw\u00f3w.<\/p>\n<p>Baudrillard nie okre\u015bla epoki symulacji mianem postmodernizmu, lecz m\u00f3wi o radykalnym lub totalnym modernizmie. Kiedy u\u017cywa terminu postmodernizm, definiuje go jako stopie\u0144 nowoczesno\u015bci. Cywilizacj\u0105 z teorii Baudrillarda jest Ameryka (USA), kt\u00f3r\u0105 interpretuje w kontek\u015bcie transatlantycznego od\u0142\u0105czenia si\u0119 od starego \u015bwiata. Europejczycy kultywowali utopie (sny, fantazje i iluzje), a Amerykanie je materializowali i \u017cyj\u0105 pod ich nieuchronnym wp\u0142ywem. Podczas gdy stary \u015bwiat (Europa) prezentuje niezrealizowany modernizm i przechodzi przez kryzysy niezrealizowanych i nieziszczalnych idea\u0142\u00f3w, utopii, iluzji, sn\u00f3w, fantazji, Ameryk\u0119 cechuje spe\u0142niona utopia nowoczesno\u015bci i jej dyspersja w globalne imperium. Wed\u0142ug Baudrillarda Amerykanie nie cierpi\u0105 z powodu ko\u0144ca historii i\/lub ko\u0144ca polityki, lecz dlatego, \u017ce stali si\u0119 ahistorycznym, dominuj\u0105cym modelem i wzorem organizacji spo\u0142ecze\u0144stwa, zgodnie z kt\u00f3rym nic nie jest rzeczywiste.<\/p>\n<p>Wed\u0142ug Baudrillarda sztuka jest to\u017csama ze wszystkimi pozosta\u0142ymi praktykami spo\u0142ecznymi i funkcjonuje jako: (1) model lub symulakr, kt\u00f3ry uczestniczy w tworzeniu hiperrzeczywisto\u015bci; (2) entropijny proces rozpraszania sens\u00f3w, znacze\u0144, warto\u015bci i przedstawie\u0144 kultury w powszechnej konsumpcji spo\u0142ecznej, kt\u00f3ra uruchamia obsceniczno\u015b\u0107, totaln\u0105 iluzj\u0119, nieuchronno\u015b\u0107 i ekstaz\u0119. Sztuka wsp\u00f3\u0142czesna nie zajmuje si\u0119 burzeniem iluzji, jak to robi\u0142a wczesna sztuka modernistyczna, lecz zajmuje si\u0119 autoprezentacj\u0105 i pozbawionym skrupu\u0142\u00f3w tworzeniem \u015bwiata wyobra\u017ceniowego w miejscu rzeczywisto\u015bci. Nieuchronno\u015b\u0107, czyli nieobecno\u015b\u0107 przekonania, \u017ce mo\u017cna co\u015b zrobi\u0107 oraz ironia przes\u0142aniaj\u0105 w sztuce wsp\u00f3\u0142czesnej to, co estetyczne. Zanika ono w symulacji pragnienia i <em>simulacrum<\/em>: fikcyjnym obiekcie pragnie\u0144.<\/p>\n<p>Symulacja jest zbiorcz\u0105 i nieokre\u015blon\u0105 nazw\u0105 r\u00f3\u017cnych praktyk artystycznych bior\u0105cych po roku 1980 udzia\u0142 w spo\u0142ecznych walkach wirtualnych \u015bwiat\u00f3w. Sztuk\u0119 symulacyjn\u0105 charakteryzuj\u0105: wsp\u00f3\u0142czesne media, brak pragnienia poszukiwania czego\u015b nowego, ahistoryczna obecno\u015b\u0107 wszystkich mo\u017cliwych historycznych form i \u015blad\u00f3w sztuki oderwanych od swych korzeni, apropriacja i konsumpcja znacze\u0144 i przedstawie\u0144, kt\u00f3re kultura wytwarza i przyjmuje jako w\u0142asn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, wreszcie w\u0142\u0105czenie sztuki w szeregi wszystkich form istnienia kultury \u2013 od seksualno\u015bci, przez polityk\u0119, do produkcji i konsumpcji rynkowej. Sztuka symulacji jest sztuk\u0105, kt\u00f3ra pokazuje \u015bwiat symulacji i sk\u0142ada si\u0119 z produkt\u00f3w (symulakr\u00f3w) \u015bwiata symulacji. W odr\u00f3\u017cnieniu od neoawangardowej obsesji syntezy nauki i sztuki, w tej sztuce stechnologizowanie nie jest eksperymentaln\u0105 nowink\u0105, lecz \u015brodkiem tworzenia i konsumpcji iluzji na symbolicznym rynku cyfrowych manipulacji, apropriacji i zu\u017cycia (Lev Manovich).<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p>Jeden z efekt\u00f3w fundamentalnej zmiany \u201echarakteru medi\u00f3w sztuki\u201d prowadzi\u0142 ku sztuce w stanie ulotnym. Filozof i estetyk Yves Michaud wprowadzi\u0142 poj\u0119cie \u201eulatniania si\u0119 dzie\u0142a sztuki\u201d<em> <\/em>(<em>l&#8217;art l&#8217;etat gazeux<\/em>). Wskazano na istot\u0119 \u201erelacji\u201d (Nicolas Bourriaud), czyli performowania, a nie istot\u0119 stworzonych, zrobionych lub wyprodukowanych ca\u0142kowitych i doko\u0144czonych tu-obecnych dzie\u0142 sztuki. Znaczenie relacji oraz performowania jest efektem technologicznej, konceptualnej i funkcjonalnej zmiany charakteryzowania kulturalnych i artystycznych medi\u00f3w w performowaniu publicznego pola sztuki i kultury. Mowa o kulturach, w kt\u00f3rych stosunek praktyk kulturowych i artystycznych jest \u201eotwarty\u201d i \u201ewzgl\u0119dny\u201d. Za po\u015brednictwem nowych medi\u00f3w, od technologii cyfrowej do strategii\/taktyk spektaklu, prezentuj\u0105 si\u0119 \u201erelacje kulturowe\u201d, a nie produkty gotowe: obiekty. Cel: \u201eulatnianie si\u0119 dzie\u0142a sztuki\u201d trzeba odr\u00f3\u017cni\u0107 od pomys\u0142u, kt\u00f3ry Lucy R. Lippard zawar\u0142a w pr\u00f3bie zdefiniowania sztuki konceptualnej jako \u201edematerializacji przedmiotu sztuki\u201d. Michaud, przeciwnie, pokazuje, \u017ce \u201esztuka w stanie ulotnym\u201d jest efektem zmiany organizacji materialnych i spo\u0142ecznych praktyk w kulturze, a nie procesem odbierania dzie\u0142u sztuki statusu przedmiotu. Dzie\u0142o jest spot\u0119gowane medialnie i prezentowane jako \u201ejedynie kulturowe i spo\u0142eczne oddzia\u0142ywanie aktu wytwarzania\u201d. Poza tym, pod postaci\u0105 \u201eintensywno\u015bci oddzia\u0142ywania\u201d \u017cycia ludzkiego lub sposobu realizacji \u017cycia w kulturze i spo\u0142ecze\u0144stwie z po\u015brednikami odmiennymi od po\u015brednik\u00f3w \u201etradycyjnych\u201d<em> <\/em>dzie\u0142 sztuki, Michaud wskaza\u0142 na paradoksalny zwrot. Wspomniane procesy, zachodz\u0105ce zar\u00f3wno we wn\u0119trzu \u015bwiata sztuki, jak i przebiegaj\u0105ce w centrum przemys\u0142u kulturowego, wsp\u00f3lnie wytwarzaj\u0105 mocne i zwodnicze uczucie, \u017ce pi\u0119kno jest wsz\u0119dzie, \u017ce musi by\u0107 wsz\u0119dzie, chocia\u017c sztuki nigdzie ju\u017c nie ma. To nie znaczy, \u017ce zdolno\u015bci artystyczne zanik\u0142y. Wr\u0119cz przeciwnie, s\u0105 silniejsze ni\u017c kiedykolwiek. Aktywne, a nawet hiperaktywne, wsz\u0119dzie \u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 z nieprawdopodobn\u0105 pomys\u0142owo\u015bci\u0105.<\/p>\n<figure id=\"attachment_2407\" aria-describedby=\"caption-attachment-2407\" style=\"width: 428px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/symulacja-i-iluzja-w-miejscu-dziela-sztuki-w-cyfrowymkognitywnym-kapitalizmie\/ratomir-kulick-anamorfoza-fragment-2004\/\" rel=\"attachment wp-att-2407\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-2407\" title=\"ratomir-kulick-anamorfoza-fragment-2004\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/07\/ratomir-kulick-anamorfoza-fragment-2004-428x600.jpg\" alt=\"Ratomir Kulic, \u201eAnamorfoza\u201d, fragment, 2004. Fot. Archiwum M. \u0160uvakovi\u0107a\" width=\"428\" height=\"600\"\/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-2407\" class=\"wp-caption-text\">Ratomir Kulic, \u201eAnamorfoza\u201d, fragment, 2004. Fot. Archiwum M. \u0160uvakovi\u0107a<\/figcaption><\/figure>\n<p>Wnukowie i prawnukowie Marcela Duchampa zaj\u0119li wszystkie przestrzenie sztuki i wsz\u0119dzie poustawiali ready-mades. Hordy turyst\u00f3w pospiesznie zmierzaj\u0105 do muze\u00f3w, kt\u00f3re ju\u017c nie pokazuj\u0105 sztuki, lecz same s\u0105 sztuk\u0105, czym\u015b w rodzaju sanatorium i letniska, w kt\u00f3rych kultura zmienia si\u0119 w kuracj\u0119 estetycznym do\u015bwiadczeniem. Przemys\u0142 kulturowy z zadziwiaj\u0105c\u0105 inwencj\u0105 przejmuje trosk\u0119 o projektowanie sprz\u0119tu komunalnego, markow\u0105 odzie\u017c, muzyk\u0119 w windach lub sale fitness. A wszystko to w ramach procesu estetyzacji i symulacji: od sezonowych bestseller\u00f3w do czytania, po wyre\u017cyserowany program zdrowego od\u017cywiania, zapewniaj\u0105cy d\u0142ugowieczno\u015b\u0107. Wed\u0142ug Michauda to cudowne, \u017ce ten \u015bwiat (ma na my\u015bli pierwszy \u015bwiat lub ka\u017cdy inny przygotowany na przyj\u0119cie turyst\u00f3w z pierwszego) jest pi\u0119kny, z wyj\u0105tkiem przestrzeni w muzeach i centrach sztuki, gdzie dochodzi do piel\u0119gnowania czego\u015b drugiego z tego samego \u017ar\u00f3d\u0142a, a tak naprawd\u0119 tej samej rzeczy: estetycznego do\u015bwiadczenia, tyle \u017ce w jego najczystszej abstrakcji, czyli w tym, co pozostaje ze sztuki, kiedy ona stanie si\u0119 ju\u017c dymem lub gazem.<\/p>\n<p>Powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na Benjamina i Adorna, Michaud wskazuje na jeszcze jeden charakterystyczny problem \u2013 z \u201eaur\u0105\u201d. Tak jak to, co estetyczne od\u0142\u0105czane jest od przynale\u017cnego sztuce i przedstawiane jako efekt produkcji kulturowej, tak te\u017c manifestowana jest potrzeba aury i \u201eauratycznego oddzia\u0142ywania\u201d<em> <\/em>w kulturze: \u201eAura, jakkolwiek by by\u0142a nienaturalna, jest nam potrzebna. Potrzebujemy zmys\u0142u, nawet je\u015bli oznacza on czu\u0107, \u017ce si\u0119 czuje. Potrzebne s\u0105 nam to\u017csamo\u015bci i punkty orientacyjne, nawet je\u015bli musz\u0105 si\u0119 one zmienia\u0107 jak moda\u201d.&nbsp; Co bowiem sta\u0142o si\u0119 z aur\u0105 po krytycznych diagnozach Benjamina i Adorna z lat 30. i 40. XX wieku? Czy aura<em> <\/em>odesz\u0142a razem ze strategiami i taktykami ready-made, fotografi\u0105, filmem, odtwarzaczem wideo, cyfrow\u0105 obr\u00f3bk\u0105 informacji, z masow\u0105 i powszechn\u0105 konsumpcj\u0105 w miejscu elitarnej wymiany i kontemplacji najwy\u017cszych warto\u015bci itd. &#8230;? Jak nale\u017cy rozumie\u0107 poj\u0119cie i zjawisko aury w dziele i wok\u00f3\u0142 dzie\u0142a sztuki? Czy aura<em> <\/em>jest spiskowym wymys\u0142em maj\u0105cym usprawiedliwi\u0107 fascynacj\u0119 dzie\u0142em sztuki, kt\u00f3rej nie mo\u017cna sensownie uzasadni\u0107? Czy aura jest czym\u015b, co powsta\u0142o poprzez kontekstualizacj\u0119 \u015bwiata sztuki lub \u015bwiata kultury? Czy, z drugiej strony, aura<em> <\/em>jest swoist\u0105 dyskursywn\u0105 i semiologiczn\u0105 \u201eobwolut\u0105\u201d lub zmys\u0142ow\u0105 \u201eowijk\u0105\u201d dzie\u0142a sztuki, kt\u00f3ra nadaje mu nowe znaczenia? Czy aura<em> <\/em>jest tylko oddzia\u0142ywaniem egzystencji dzie\u0142a w z\u0142o\u017cono\u015bci zmys\u0142owych i znaczeniowych potencjalno\u015bci? Radykalizuj\u0105c i przeinaczaj\u0105c propozycje Benjamina, Michaud zaproponowa\u0142 rozwi\u0105zanie, zgodnie z kt\u00f3rym w epoce masowej reprodukcyjno\u015bci medialnej nie dosz\u0142o do znikni\u0119cia aury<em> <\/em>z dzie\u0142a sztuki, lecz nast\u0105pi\u0142o rozszczepienie dzie\u0142a sztuki i aury.<\/p>\n<p>Innymi s\u0142owy, medialny masowy i popularny przemys\u0142 nie doprowadzi\u0142 do \u015bmierci \u201educha\u201d<em> <\/em>w dziele sztuki, lecz do \u201ewyj\u015bcia ducha\u201d lub jego \u201eoddzia\u0142ywania\u201d z dzie\u0142a sztuki na \u015bwiat. Jakby estetyczne i artystyczne oddzia\u0142ywania istnia\u0142y w \u015bwiecie niezale\u017cnie od cia\u0142a dzie\u0142a sztuki, jakby dzie\u0142o zatraci\u0142o sw\u00f3j pow\u00f3d do istnienia, podczas gdy oddzia\u0142ywanie sztuki, lub dok\u0142adniej, wp\u0142yw tego, co estetyczne sta\u0142 si\u0119 tym, co jest w kulturze wytwarzane, dopracowywane, wymieniane, przemieszczane, przyjmowane, wch\u0142aniane i, oczywi\u015bcie, konsumowane w przyjemno\u015bci, kt\u00f3ra nie jest tylko idea\u0142em przyjemno\u015bci estetycznej. Dlatego te\u017c Michaud doszed\u0142 do wniosku, \u017ce sztuka nie jest wyrazem ducha, lecz czym\u015b na kszta\u0142t ozdoby lub bi\u017cuterii wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Od autonomicznego i organicznego dzie\u0142a, kt\u00f3re \u017cyje swoim w\u0142asnym \u017cyciem, nast\u0105pi\u0142o przej\u015bcie, wyra\u017amy si\u0119 jak Simmel, do stylu, ze stylu do ozdoby, z ozdoby do bi\u017cuterii. Krok dalej, tylko krok, i zostaje zaledwie zapach, atmosfera, gaz \u2013 paryskie powietrze, jak powiedzia\u0142by Duchamp. W\u00f3wczas sztuka sprowadza si\u0119 do do\u015bwiadczenia nieb\u0119d\u0105cego ju\u017c do\u015bwiadczeniem przedmiot\u00f3w otoczonych aur\u0105, lecz do\u015bwiadczeniem aury, kt\u00f3ra nie wi\u0105\u017ce si\u0119 z niczym lub prawie z niczym. Ta aura, ta aureola, ten zapach, ten gaz, nazwijmy to jak chcemy, poprzez mod\u0119 wyra\u017ca to\u017csamo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Rozdzia\u0142 \u201ecia\u0142a\u201d i \u201eaury\u201d wskazuje na fakt, \u017ce nast\u0105pi\u0142 zwrot od autonomicznego dzie\u0142a sztuki do wydarzenia spo\u0142ecznego, performowania (<em>performing<\/em>), kt\u00f3re przebiega wy\u0142\u0105cznie jako kszta\u0142towanie i zdobienie \u017cycia bez odnoszenia si\u0119 i wspierania na dzie\u0142ach lub nawet produktach kultury: artefaktach. Istnieje tylko oddzia\u0142ywanie, atrakcja, afektacja, performance i dlatego wydaje si\u0119, \u017ce projektowanie pochodzi od sztuki, ale sztuka nie jest mu ju\u017c potrzebna, poniewa\u017c zajmuje si\u0119 tylko samymi oddzia\u0142ywaniami. Wa\u017cne jest prze\u017cycie estetyczne, a nie jego nosiciele, kt\u00f3rym organizuje si\u0119 \u017cycie w codzienno\u015bci: od u\u017cywania pachn\u0105cych myde\u0142 i noszenia perfumowanej kolorowej bielizny, po robienie na ciele tatua\u017cy, rze\u017abienie mi\u0119\u015bni, jazd\u0119 eklektrycznie zaprojektowanym modelem ma\u0142ego samochodu-limuzyny, grania w gry wideo z egzotycznymi opowie\u015bciami i pu\u0142apkami, kt\u00f3re wci\u0105gaj\u0105 ka\u017cdego gracza w bezu\u017cyteczn\u0105 prac\u0119<em> <\/em>maksymalnej koncentracji, po turystyczne podr\u00f3\u017ce do jak najegzotyczniejszych zak\u0105tk\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 tam tylko po to, by przez nie przej\u015b\u0107 w chwili \u201eprze\u017cywania rozkoszy\u201d i \u201ebywania \u017cywym\u201d.<\/p>\n<p>Jednak, podczas gdy dla Benjamina aura mia\u0142a posmak mistycznego, ezoterycznego i metafizycznego prze\u017cywania nostalgii za \u017ar\u00f3d\u0142em z tradycji, Michaud okre\u015bla aur\u0119 jako organizacj\u0119 i produkcj\u0119 intensywno\u015bci \u017cycia za po\u015brednictwem technologii prezentacji, wyra\u017cania lub performowania, kt\u00f3rym nie jest potrzebna po\u015brednia rola dzie\u0142a sztuki. Przemys\u0142 kulturowy znalaz\u0142 nowe media i technologie, za pomoc\u0105 kt\u00f3rych zwielokrotnione zosta\u0142o oddzia\u0142ywanie dzie\u0142a sztuki i w ten spos\u00f3b przeniesione na dbanie o siebie, zdobienie cia\u0142a, higien\u0119 osobist\u0105, styl ubierania, turystyk\u0119, rozrywk\u0119, konsumpcj\u0119 i wszystkie pozosta\u0142e formy spektakularnego oddzia\u0142ywania rozwini\u0119tego przemys\u0142u kultury. Kulturalne intensywno\u015bci<em> <\/em>i wp\u0142ywy s\u0105 \u201eauratyczne\u201d, ale bez \u017ar\u00f3d\u0142a i bez \u201eokazu\u201d, z kt\u00f3rego si\u0119 pojawiaj\u0105. Droga od \u201eaury dzie\u0142a\u201d ku \u201eaurze bez dzie\u0142a\u201d oznacza\u0142a przej\u015bcie od materializmu dzie\u0142a ku materializmowi praktyki. Istnieje tylko praktyka i jej aury, tj. oddzia\u0142ywania r\u00f3\u017cnych nasile\u0144 w kszta\u0142towaniach i transformacjach \u017cycia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Symulacja, teoretyczna i artystyczna tendencja ponowoczesno\u015bci oraz globalnej transformacji, opiera si\u0119 na przekonaniu, \u017ce poj\u0119cie, przedstawienie i \u015bwiadomo\u015b\u0107 rzeczywisto\u015bci zosta\u0142y ukszta\u0142towane drog\u0105 przekazu medi\u00f3w elektronicznych (cyfrowych).<\/p>\n","protected":false},"author":58,"featured_media":2406,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[557,554,555,559,562,560,349,558,553,561,556,849,563],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[14247],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Symulacja i iluzja w miejscu dzie\u0142a sztuki w cyfrowym\/kognitywnym kapitalizmie<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Symulacja, teoretyczna i artystyczna tendencja ponowoczesno\u015bci oraz globalnej transformacji, opiera si\u0119 na przekonaniu, \u017ce poj\u0119cie...\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/symulacja-i-iluzja-w-miejscu-dziela-sztuki-w-cyfrowymkognitywnym-kapitalizmie\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/symulacja-i-iluzja-w-miejscu-dziela-sztuki-w-cyfrowymkognitywnym-kapitalizmie\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/symulacja-i-iluzja-w-miejscu-dziela-sztuki-w-cyfrowymkognitywnym-kapitalizmie#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/07\/ivan-sijak-metropolis-revisited-1995.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/07\/ivan-sijak-metropolis-revisited-1995.jpg\",\"width\":1000,\"height\":723,\"caption\":\"Ivan \u0160ijak, \u201eMetropolis revisited\u201d, 1995. Fot. Archiwum M. \u0160uvakovi\u0107a\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/symulacja-i-iluzja-w-miejscu-dziela-sztuki-w-cyfrowymkognitywnym-kapitalizmie#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/symulacja-i-iluzja-w-miejscu-dziela-sztuki-w-cyfrowymkognitywnym-kapitalizmie\",\"name\":\"Symulacja i iluzja w miejscu dzie\u0142a sztuki w cyfrowym\/kognitywnym kapitalizmie\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/symulacja-i-iluzja-w-miejscu-dziela-sztuki-w-cyfrowymkognitywnym-kapitalizmie#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2010-07-07T16:39:53+00:00\",\"dateModified\":\"2020-11-06T09:29:14+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/6e4e7e276c7ca5dd9e898b024613e66d\"},\"description\":\"Symulacja, teoretyczna i artystyczna tendencja ponowoczesno\u015bci oraz globalnej transformacji, opiera si\u0119 na przekonaniu, \u017ce poj\u0119cie...\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/symulacja-i-iluzja-w-miejscu-dziela-sztuki-w-cyfrowymkognitywnym-kapitalizmie#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/symulacja-i-iluzja-w-miejscu-dziela-sztuki-w-cyfrowymkognitywnym-kapitalizmie\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/symulacja-i-iluzja-w-miejscu-dziela-sztuki-w-cyfrowymkognitywnym-kapitalizmie#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Symulacja i iluzja w miejscu dzie\u0142a sztuki w cyfrowym\/kognitywnym kapitalizmie\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/6e4e7e276c7ca5dd9e898b024613e66d\",\"name\":\"Mi\u0161ko \u0160uvakovi\u0107\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/misko-suvakovic\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Symulacja i iluzja w miejscu dzie\u0142a sztuki w cyfrowym\/kognitywnym kapitalizmie","description":"Symulacja, teoretyczna i artystyczna tendencja ponowoczesno\u015bci oraz globalnej transformacji, opiera si\u0119 na przekonaniu, \u017ce poj\u0119cie...","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/symulacja-i-iluzja-w-miejscu-dziela-sztuki-w-cyfrowymkognitywnym-kapitalizmie","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/symulacja-i-iluzja-w-miejscu-dziela-sztuki-w-cyfrowymkognitywnym-kapitalizmie\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/symulacja-i-iluzja-w-miejscu-dziela-sztuki-w-cyfrowymkognitywnym-kapitalizmie#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/07\/ivan-sijak-metropolis-revisited-1995.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/07\/ivan-sijak-metropolis-revisited-1995.jpg","width":1000,"height":723,"caption":"Ivan \u0160ijak, \u201eMetropolis revisited\u201d, 1995. Fot. Archiwum M. \u0160uvakovi\u0107a"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/symulacja-i-iluzja-w-miejscu-dziela-sztuki-w-cyfrowymkognitywnym-kapitalizmie#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/symulacja-i-iluzja-w-miejscu-dziela-sztuki-w-cyfrowymkognitywnym-kapitalizmie","name":"Symulacja i iluzja w miejscu dzie\u0142a sztuki w cyfrowym\/kognitywnym kapitalizmie","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/symulacja-i-iluzja-w-miejscu-dziela-sztuki-w-cyfrowymkognitywnym-kapitalizmie#primaryimage"},"datePublished":"2010-07-07T16:39:53+00:00","dateModified":"2020-11-06T09:29:14+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/6e4e7e276c7ca5dd9e898b024613e66d"},"description":"Symulacja, teoretyczna i artystyczna tendencja ponowoczesno\u015bci oraz globalnej transformacji, opiera si\u0119 na przekonaniu, \u017ce poj\u0119cie...","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/symulacja-i-iluzja-w-miejscu-dziela-sztuki-w-cyfrowymkognitywnym-kapitalizmie#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/symulacja-i-iluzja-w-miejscu-dziela-sztuki-w-cyfrowymkognitywnym-kapitalizmie"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/symulacja-i-iluzja-w-miejscu-dziela-sztuki-w-cyfrowymkognitywnym-kapitalizmie#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Symulacja i iluzja w miejscu dzie\u0142a sztuki w cyfrowym\/kognitywnym kapitalizmie"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/6e4e7e276c7ca5dd9e898b024613e66d","name":"Mi\u0161ko \u0160uvakovi\u0107","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/misko-suvakovic"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2403"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/58"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2403"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2403\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":48774,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2403\/revisions\/48774"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2406"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2403"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2403"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2403"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=2403"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=2403"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}