{"id":24037,"date":"2014-08-06T00:00:48","date_gmt":"2014-08-05T23:00:48","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=24037"},"modified":"2021-01-12T14:18:41","modified_gmt":"2021-01-12T13:18:41","slug":"miroslaw-ratajczak-smutek-cen-odra","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-ratajczak-smutek-cen-odra","title":{"rendered":"Smutek cen"},"content":{"rendered":"

\u201eNajlepsze lata mia\u0142 ju\u017c Rembrandt za sob\u0105, ale swe najlepsze obrazy mia\u0142 dopiero namalowa\u0107. (\u2026) Osi\u0105gn\u0105\u0142 najwi\u0119kszy sukces tw\u00f3rczy w czasie, kiedy w \u017cyciu osobistym ponosi\u0142 same pora\u017cki. Jego nieustanna troska i m\u0119cz\u0105ce zabiegi w celu zdobycia pieni\u0119dzy spowodowa\u0142y, \u017ce nuta melancholii zacz\u0119\u0142a zaznacza\u0107 si\u0119 w rysach namalowanych przez niego postaci, nawet na obliczach Arystotelesa i Homera.<\/p>\n

\u2013 Dlaczego wszyscy ludzie na Pana obrazach spogl\u0105daj\u0105 teraz z takim smutkiem? \u2013 zapyta\u0142 wysoki m\u0119\u017cczyzna, pozuj\u0105cy jako model do postaci Arystotelesa.<\/p>\n

\u2013 Oni si\u0119 martwi\u0105.<\/p>\n

\u2013 O co si\u0119 martwi\u0105?<\/p>\n

\u2013 O pieni\u0105dze \u2013 odpar\u0142 Rembrandt\u201d[1]<\/sup><\/a>.<\/p><\/blockquote>\n

\"Rembrandt<\/a>
Rembrandt van Rijn, \u201eArystoteles z popiersiem Homera\u201d, 1653, Metropolitan Museum of Art (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)<\/figcaption><\/figure>\n

To m\u00f3j ulubiony fragment ksi\u0105\u017cki Josepha Hellera Namaluj to<\/em>, ksi\u0105\u017cki, w kt\u00f3rej nadzwyczaj interesuj\u0105co splataj\u0105 si\u0119 w\u0105tki po\u015bwi\u0119cone Arystotelesowi i demokracji ate\u0144skiej jego czas\u00f3w oraz Rembrandtowi i liberalnemu Amsterdamowi XVII wieku. Przywo\u0142ana tu scena ma jeszcze jeden, szczeg\u00f3lny kontekst, odsy\u0142aj\u0105cy nas do kwestii warto\u015bci dzie\u0142a sztuki. Portret Arystotelesa artysta malowa\u0142 na zam\u00f3wienie i za ustalon\u0105 z g\u00f3ry cen\u0119 pi\u0119ciuset gulden\u00f3w. To by\u0142a du\u017ca suma pieni\u0119dzy w \u00f3wczesnych Niderlandach, a Rembrandt w tym czasie ju\u017c by takiego honorarium w Amsterdamie od nikogo nie dosta\u0142, gdy\u017c moda na jego obrazy min\u0119\u0142a, a on sam znalaz\u0142 si\u0119 na kraw\u0119dzi bankructwa. Szcz\u0119\u015bciem zleceniodawca, sycylijski arystokrata Antonio Ruffo, nie zdawa\u0142 sobie z tego wszystkiego sprawy. Trzy wieki p\u00f3\u017aniej, w roku 1961, obraz trafi\u0142 do Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku za rekordow\u0105 \u00f3wcze\u015bnie sum\u0119 dw\u00f3ch milion\u00f3w trzystu tysi\u0119cy dolar\u00f3w.<\/p>\n

Dzie\u0142a sztuki maj\u0105 swoj\u0105 warto\u015b\u0107. To oczywiste stwierdzenie. Problemy pojawiaj\u0105 si\u0119, gdy chcemy sprecyzowa\u0107, na czym ta warto\u015b\u0107 polega i jak j\u0105 mierzy\u0107. Wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 sk\u0142onna kojarzy\u0107 j\u0105 z cen\u0105, bo ta prosta kategoria przemawia do wi\u0119kszo\u015bci ludzi, mimo \u017ce ta sama wi\u0119kszo\u015b\u0107 nadal wierzy, \u017ce warto\u015bci\u0105 sztuki jest \u201epi\u0119kno\u201d, a jednym z jej atrybut\u00f3w jest \u201ebezinteresowno\u015b\u0107\u201d. Praktyczne podej\u015bcie do sztuki, kt\u00f3re nie sprowadza jej jednak do czysto dekoracyjnego przedmiotu lub zabieg\u00f3w maj\u0105cych na celu upi\u0119kszanie otoczenia, wykszta\u0142ci\u0142o si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w \u015bwiecie Zachodu i obros\u0142o instytucjami (pod tym s\u0142owem rozumiem r\u00f3wnie\u017c obyczaje), kt\u00f3re przez wieki mocno wros\u0142y w \u017cycie spo\u0142eczne. Sztuka wi\u0105za\u0142a si\u0119 z w\u0142adz\u0105 i presti\u017cem, przede wszystkim z \u201ehistori\u0105\u201d, do kt\u00f3rej zaliczano nie tyle rzeczywiste dzieje, zdarzenia i ich bohater\u00f3w, ile mity, wierzenia, wyk\u0142adnie religijne zdarze\u0144 opisanych w \u015bwi\u0119tych ksi\u0119gach. Prawdziwymi, powa\u017cnymi artystami byli wi\u0119c ci od \u201ehistorii\u201d, mniejsze znaczenie mia\u0142 portret, a malarstwo rodzajowe, pejza\u017ce i martwe natury niemal do wieku XIX mia\u0142y status z zasady podrz\u0119dny, mimo wspania\u0142ych dokona\u0144 w tych dziedzinach (jak cho\u0107by malarstwo holenderskie wieku XVII). Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c \u2013 powa\u017cny artysta powinien nie tylko umie\u0107 patrze\u0107 i odtwarza\u0107 \u201epi\u0119knie\u201d to, co widzi, ale by\u0107 cz\u0142owiekiem z pewnym potencja\u0142em intelektualnym.<\/p>\n

B\u0119d\u0105c tak silnie zwi\u0105zan\u0105 z najwa\u017cniejszymi dla ludzko\u015bci obszarami znacze\u0144 i dzia\u0142a\u0144, cementuj\u0105c to, co ziemskie i to, co transcendentne, sztuka zyska\u0142a presti\u017c (cho\u0107 nie zawsze przek\u0142ada\u0142o si\u0119 to na presti\u017cow\u0105 pozycj\u0119 tego, kto wykonywa\u0142 konkretne dzie\u0142a). Tak\u017ce w czasach, kiedy sztuka uzyska\u0142a autonomi\u0119 i po prawdzie zacz\u0119\u0142a s\u0142u\u017cy\u0107 ju\u017c tylko \u015bwieckiej doczesno\u015bci, ten starodawny element \u201esakralno\u015bci\u201d, w powi\u0105zaniu z w\u0142adz\u0105, nie znik\u0142 ca\u0142kowicie, by\u0142 nadal ceniony i wykorzystywany cho\u0107by w s\u0142u\u017cbie pa\u0144stwa i narodu, instytucji politycznych i spo\u0142ecznych, ideologii. By\u0142 warto\u015bci\u0105, kt\u00f3ra przek\u0142ada\u0142a si\u0119 tak\u017ce na cen\u0119, b\u0105d\u017a pozycj\u0119 spo\u0142eczn\u0105 artysty. Mieszcza\u0144stwo, odgrywaj\u0105ce po rewolucji francuskiej coraz wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119, na d\u0142ugo przej\u0119\u0142o od arystokracji i dwor\u00f3w te same oczekiwania wobec sztuki i te same miary jej oceny, cho\u0107 r\u00f3wnocze\u015bnie rodzi\u0142 si\u0119 rynek sztuki, media i krytyka, nale\u017c\u0105ce ju\u017c do demokratyzuj\u0105cego si\u0119 \u015bwiata. Po cz\u0119\u015bci owym tradycyjnym warto\u015bciom ho\u0142dowa\u0142y tak\u017ce re\u017cimy totalitarne (socrealizm, czy sztuka III Rzeszy). I, po prawdzie, zwi\u0105zki te daje si\u0119 odkry\u0107 tak\u017ce w czasach dzisiejszych.<\/p>\n

Od ponad stu lat warto\u015b\u0107 dzie\u0142a sztuki jest jednak ustalana g\u0142\u00f3wnie przez rynek, wed\u0142ug wszelkich prawide\u0142 komercji. Co nie znaczy, \u017ce osi\u0105gni\u0119to w tej sprawie konsensus. Do po\u0142owy wieku XX rynek ten by\u0142 jeszcze do\u015b\u0107 niewinny i zachowywa\u0142 pewien rodzaj szlachetno\u015bci, w\u0142a\u015bnie ze wzgl\u0119du na \u201ewarto\u015bci\u201d zwi\u0105zane z tym specyficznym towarem, jakim jest dzie\u0142o sztuki i szczeg\u00f3lnym rodzajem \u201eproducent\u00f3w\u201d. Po drugiej wojnie, gdy na wielk\u0105 skal\u0119 rozwin\u0105\u0142 si\u0119 rynek w Ameryce, nie tylko sprzyjaj\u0105c karierom rodzimych artyst\u00f3w, i nie tylko przyczyniaj\u0105c si\u0119 do ich ekspansji na terenie Europy (w czym dyskretnie pomaga\u0142y agendy rz\u0105dowe, upatruj\u0105c w sztuce nowoczesnej wa\u017cn\u0105 bro\u0144 w czasach zimnej wojny), ale tak\u017ce drenuj\u0105c z artystycznych zasob\u00f3w zrujnowany i biedny Stary Kontynent, mo\u017cna ju\u017c m\u00f3wi\u0107 o drapie\u017cno\u015bci w tej bran\u017cy.<\/p>\n

Splot r\u00f3\u017cnych zjawisk \u0142\u0105cz\u0105cych si\u0119 z tymi procesami spowodowa\u0142, \u017ce sami arty\u015bci w imi\u0119 wolno\u015bci sztuki, jej niezale\u017cno\u015bci i bezinteresowno\u015bci poszukiwa\u0144 tw\u00f3rczych, pr\u00f3bowali zakwestionowa\u0107 w\u0142adz\u0119 pieni\u0105dza na tym obszarze i dyktat rynkowych potentat\u00f3w. W latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych spora ich cz\u0119\u015b\u0107, zniesmaczona praktykami komercyjnego rynku, pr\u00f3bowa\u0142a si\u0119 zbuntowa\u0107, realizuj\u0105c prace, kt\u00f3re nie dawa\u0142y si\u0119 \u201ekupi\u0107\u201d, co najwy\u017cej opisa\u0107 i zdokumentowa\u0107, lub zaprezentowa\u0107 jednorazowo na stosownym pokazie. Tak post\u0119powali niekt\u00f3rzy przedstawiciele minimal artu, happenerzy, konceptuali\u015bci, reprezentanci mail artu itp. I przez moment mog\u0142o si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce to obiecuj\u0105cy kierunek my\u015blenia, \u017ce rynkowe prawa zostan\u0105 zast\u0105pione przez pa\u0144stwowe stypendia i dotacje niezale\u017cnych fundacji. Trwa\u0142o to jednak kr\u00f3tko, pa\u0144stwowe wsparcie co prawda rzeczywi\u015bcie si\u0119 pojawi\u0142o i po dzi\u015b dzie\u0144 dzi\u0119ki niemu funkcjonuje \u017cycie artystyczne lu\u017ano zwi\u0105zane z rynkiem, niemniej \u00f3w rynek szybko wch\u0142on\u0105\u0142 nowe formy sztuki i \u015brodki wyrazu.<\/p>\n

R\u00f3wnolegle do tych wydarze\u0144, na scenie artystycznej pojawi\u0142o si\u0119 co\u015b zupe\u0142nie przeciwnego, co doskonale uosabia\u0142 Andy Warhol. W spos\u00f3b obrazoburczy wszed\u0142 na scen\u0119 nowojorskiego rynku galeryjnego, zamieniaj\u0105c sw\u00f3j status projektanta w reklamowej bran\u017cy na status artysty galeryjnego. Bardzo szybko jednak nasyci\u0142 si\u0119 sukcesami w uznanych galeriach i si\u0119gn\u0105\u0142 po rozleg\u0142\u0105 przestrze\u0144 pop kultury (sztuk\u0105 mog\u0142o by\u0107 wed\u0142ug niego wszystko). Jego marzeniem by\u0142o zosta\u0107 artyst\u0105-biznesmenem, szefem przedsi\u0119biorstwa notowanego na gie\u0142dzie \u2013 wielodyscyplinarnego, godz\u0105cego sztuk\u0119 z mediami, rozrywk\u0105, produkcj\u0105 filmow\u0105, telewizj\u0105 itd. Dzia\u0142ania Warhola by\u0142y bardzo konsekwentne \u2013 pragn\u0105\u0142 zdj\u0105\u0107 ze sztuki ci\u0119\u017car indywidualizmu artysty, jego charyzmy i osobowo\u015bci, chcia\u0142 pozbawi\u0107 \u201educhowych\u201d atrybut\u00f3w sam\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 \u2013 by\u0107 maszyn\u0105 i produkowa\u0107 dzie\u0142a jak w fabryce, metodami przemys\u0142owymi. Ale nawet jemu nie uda\u0142o si\u0119 uciec z rynku sztuki. Dzisiaj widzimy \u201eecho\u201d jego poczyna\u0144 na przyk\u0142ad w dzia\u0142alno\u015bci brytyjskiego artysty Damiena Hirsta, kt\u00f3ry gra na nosie (?) rynkowi sztuki, nie wiadomo jednak, czy kontestuj\u0105c jego regu\u0142y, czy cynicznie go podkr\u0119caj\u0105c (np. projekt For the Love of God<\/em> \u2013 czyli ludzka czaszka z wieku XVIII spowita w platynowe p\u0142aty i inkrustowana 8601 diamentami \u2013 wykonanie tej pracy kosztowa\u0142o 12 milion\u00f3w funt\u00f3w, sprzedano j\u0105 za 50 milion\u00f3w; introdukcj\u0105 do tej operacji by\u0142y preparowane przez Hirsta zw\u0142oki zwierz\u0105t w formalinie i inne dzie\u0142a, przywodz\u0105ce refleksje o \u015bmierci i marno\u015bci \u017cycia doczesnego, co mia\u0142o nadawa\u0107 powa\u017cny ton tej tw\u00f3rczo\u015bci). Ciekawe jednak, \u017ce w finale znalaz\u0142 si\u0119 zn\u00f3w, jak w projekcie Warhola, zamys\u0142 uruchomienia fabryki sztuki, przedsi\u0119wzi\u0119cia gie\u0142dowego.<\/p>\n

Wr\u00f3\u0107my do warto\u015bci i ceny. Czy mo\u017cna jednoznacznie odpowiedzie\u0107 na pytanie: ile powinno\/mo\u017ce kosztowa\u0107 dzie\u0142o sztuki?<\/p>\n

Odpowied\u017a jest jedna: dzie\u0142o sztuki jest warte tyle, ile kto\u015b zechce za nie w danym czasie zap\u0142aci\u0107<\/strong>. Przy czym nie nale\u017cy si\u0119 do tej ceny przywi\u0105zywa\u0107. Nie nale\u017cy wyobra\u017ca\u0107 sobie, \u017ce kiedy przyjdzie nam do g\u0142owy je sprzeda\u0107, to wystarczy przespacerowa\u0107 si\u0119 do galerii, pokaza\u0107 kwit zakupu i za\u017c\u0105da\u0107 co najmniej ekwiwalentnej ceny. Sytuacja w wi\u0119kszo\u015bci wypadk\u00f3w wr\u00f3ci niejako do punktu wyj\u015bcia: dostaniemy tyle (o ile w og\u00f3le dostaniemy), ile kto\u015b w tym czasie zechce za to dzie\u0142o zap\u0142aci\u0107. Rynkiem sztuki rz\u0105dzi przede wszystkim czas i kontekst.<\/p>\n

Paradoksem jest jednak to, \u017ce na (bardzo) d\u0142ug\u0105 met\u0119, op\u0142aca si\u0119 cz\u0119sto \u201ebezinteresowno\u015b\u0107\u201d sztuki, kieruj\u0105ca poczynaniami artysty. Ma ona bowiem zwi\u0105zek z jego wolno\u015bci\u0105, duchow\u0105 niezale\u017cno\u015bci\u0105. Kryzys finansowy nie obni\u017cy\u0142 rangi tw\u00f3rczo\u015bci ani Rembrandta, ani Vermeera; w czasach nam bli\u017cszych tak\u017ce znale\u017aliby\u015bmy podobne przyk\u0142ady. Co nie znaczy, \u017ce bieda gwarantuje artystom sukces, nawet po\u015bmiertny.<\/p>\n

Poka\u017c przypisy<\/span>    (\u21b5 returns to text)<\/p>\n
    \n
  1. Joseph Heller, Namaluj to, <\/em>prze\u0142o\u017cy\u0142 Iwo Gabriel Jackowski, Phantom Press International, Gda\u0144sk 1992.\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Dzie\u0142a sztuki maj\u0105 swoj\u0105 warto\u015b\u0107. To oczywiste stwierdzenie. Problemy pojawiaj\u0105 si\u0119, gdy chcemy sprecyzowa\u0107, na czym ta warto\u015b\u0107 polega i jak j\u0105 mierzy\u0107. Wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 sk\u0142onna kojarzy\u0107 j\u0105 z cen\u0105, bo ta prosta kategoria przemawia do wi\u0119kszo\u015bci ludzi, mimo \u017ce ta sama wi\u0119kszo\u015b\u0107 nadal wierzy, \u017ce warto\u015bci\u0105 sztuki jest \u201epi\u0119kno\u201d, a jednym z jej atrybut\u00f3w jest \u201ebezinteresowno\u015b\u0107\u201d. <\/p>\n","protected":false},"author":176,"featured_media":24039,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[665,1178,849],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[14245],"yoast_head":"\nSmutek cen<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Rynek sztuki i jego historia okiem Miros\u0142awa Ratajczaka.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-ratajczak-smutek-cen-odra\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-ratajczak-smutek-cen-odra#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/08\/rembrandt-arystoteles-z-popiersiem-homera-1653.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/08\/rembrandt-arystoteles-z-popiersiem-homera-1653.jpg\",\"width\":768,\"height\":804,\"caption\":\"Rembrandt van Rijn, \u201eArystoteles z popiersiem Homera\u201d, 1653, Metropolitan Museum of Art (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-ratajczak-smutek-cen-odra#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-ratajczak-smutek-cen-odra\",\"name\":\"Smutek cen\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-ratajczak-smutek-cen-odra#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2014-08-05T23:00:48+00:00\",\"dateModified\":\"2021-01-12T13:18:41+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/aea855f5000a653c2e93cbb6afa0cf21\"},\"description\":\"Rynek sztuki i jego historia okiem Miros\u0142awa Ratajczaka.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-ratajczak-smutek-cen-odra#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-ratajczak-smutek-cen-odra\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-ratajczak-smutek-cen-odra#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Smutek cen\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/aea855f5000a653c2e93cbb6afa0cf21\",\"name\":\"Miros\u0142aw Ratajczak\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/miroslaw-ratajczak\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Smutek cen","description":"Rynek sztuki i jego historia okiem Miros\u0142awa Ratajczaka.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-ratajczak-smutek-cen-odra","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-ratajczak-smutek-cen-odra#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/08\/rembrandt-arystoteles-z-popiersiem-homera-1653.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/08\/rembrandt-arystoteles-z-popiersiem-homera-1653.jpg","width":768,"height":804,"caption":"Rembrandt van Rijn, \u201eArystoteles z popiersiem Homera\u201d, 1653, Metropolitan Museum of Art (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-ratajczak-smutek-cen-odra#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-ratajczak-smutek-cen-odra","name":"Smutek cen","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-ratajczak-smutek-cen-odra#primaryimage"},"datePublished":"2014-08-05T23:00:48+00:00","dateModified":"2021-01-12T13:18:41+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/aea855f5000a653c2e93cbb6afa0cf21"},"description":"Rynek sztuki i jego historia okiem Miros\u0142awa Ratajczaka.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-ratajczak-smutek-cen-odra#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-ratajczak-smutek-cen-odra"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/miroslaw-ratajczak-smutek-cen-odra#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Smutek cen"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/aea855f5000a653c2e93cbb6afa0cf21","name":"Miros\u0142aw Ratajczak","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/miroslaw-ratajczak"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24037"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/176"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=24037"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24037\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":49214,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24037\/revisions\/49214"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/24039"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=24037"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=24037"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=24037"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=24037"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=24037"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}