{"id":24598,"date":"2014-09-06T00:00:31","date_gmt":"2014-09-05T23:00:31","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=24598"},"modified":"2021-01-12T14:15:12","modified_gmt":"2021-01-12T13:15:12","slug":"joanna-chludzinska-strefy-erogenne-kina-ekrany","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/joanna-chludzinska-strefy-erogenne-kina-ekrany","title":{"rendered":"Strefy erogenne kina"},"content":{"rendered":"<p>Seks i przemoc to dwie odwieczne si\u0142y nap\u0119dowe kinematografu. Nie dziwi\u0105 zatem liczne dociekania (naukowe, publicystyczne, filmowe) natury erotyki i filmowej agresji. Tym, co jednak zaskakuje, jest niesymetryczno\u015b\u0107 owej (badawczej) ciekawo\u015bci. Tak si\u0119 ju\u017c przyj\u0119\u0142o, \u017ce zdecydowanie \u0142atwiej jest opowiedzie\u0107 o krwi z rozbitego nosa i otwartych ran postrza\u0142owych ni\u017c o stercz\u0105cych sutkach i tryskaj\u0105cym ejakulacie. Bo tu s\u0142owa zaskakuj\u0105co staj\u0105 w gardle.<\/p>\n<figure id=\"attachment_24629\" aria-describedby=\"caption-attachment-24629\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/joanna-chludzinska-strefy-erogenne-kina-ekrany\/attachment\/24629\" rel=\"attachment wp-att-24629\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-24629\" title=\"\u201eAbsolwent\u201d, re\u017c. Mike Nichols (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma \u201eEKRANy\u201d)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-002-540x358.jpg\" alt=\"\u201eAbsolwent\u201d, re\u017c. Mike Nichols (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma \u201eEKRANy\u201d)\" width=\"540\" height=\"358\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-002-540x358.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-002-900x596.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-002-576x381.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-002.jpg 1000w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-24629\" class=\"wp-caption-text\">\u201eAbsolwent\u201d, re\u017c. Mike Nichols (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma \u201eEKRANy\u201d)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Linda Williams, profesor filmoznawstwa Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley, wype\u0142nia t\u0119 wstydliw\u0105 luk\u0119 narracji \u201enieprzyzwoit\u0105\u201d histori\u0105 kina hardcore\u2019owego (<em>Hard core: W\u0142adza, przyjemno\u015b\u0107 i \u201eszale\u0144stwo widzialno\u015bci\u201d,<\/em> 1989), nabieraj\u0105c odwagi i apetytu na wi\u0119cej. I tak po nieca\u0142ej dekadzie publikuje ksi\u0105\u017ck\u0119 <em>Seks na ekranie<\/em> (2008) \u2013 jak sama wyja\u015bnia \u2013 b\u0119d\u0105c\u0105 swoistym przed\u0142u\u017ceniem, kolejnym rozdzia\u0142em <em>Historii seksualno\u015bci<\/em> Michela Foucaulta (cho\u0107 bardziej kulturoznawczym ni\u017c demaskuj\u0105cym dyskurs w\u0142adzy i wiedzy). Innymi patronami naukowymi jej ksi\u0105\u017cki, z kt\u00f3rymi intelektualnie romansuje i jawnie si\u0119 do tego przyznaje, s\u0105: filozof ekstazy, zakazu i transgresji Georges Bataille oraz b\u0142yskotliwy interpretator poj\u0119cia innerwacji \u2013 Walter Benjamin. Nie brakuje tak\u017ce spodziewanych odniesie\u0144 do prac Freuda, aczkolwiek z w\u0142a\u015bciwym wsp\u00f3\u0142czesnemu odbiorcy dystansem i ch\u0119ci\u0105 korekty.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-24598 gallery-columns-4 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/joanna-chludzinska-strefy-erogenne-kina-ekrany\/attachment\/24631'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/linda-williams-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Linda Williams (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma \u201eEKRANy\u201d)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-24631\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-24631'>\n\t\t\t\tLinda Williams (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma \u201eEKRANy\u201d)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/joanna-chludzinska-strefy-erogenne-kina-ekrany\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-003'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-003-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201e\u0179r\u00f3d\u0142o\u201d, re\u017c. Ingmar Bergman (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma \u201eEKRANy\u201d)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-24630\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-24630'>\n\t\t\t\t\u201e\u0179r\u00f3d\u0142o\u201d, re\u017c. Ingmar Bergman (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma \u201eEKRANy\u201d)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/joanna-chludzinska-strefy-erogenne-kina-ekrany\/attachment\/24629'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-002-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201eAbsolwent\u201d, re\u017c. Mike Nichols (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma \u201eEKRANy\u201d)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-24629\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-24629'>\n\t\t\t\t\u201eAbsolwent\u201d, re\u017c. Mike Nichols (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma \u201eEKRANy\u201d)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/joanna-chludzinska-strefy-erogenne-kina-ekrany\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-001'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-001-400x240.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201eSt\u0105d do wieczno\u015bci\u201d, re\u017c. Fred Zinnemann (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma \u201eEKRANy\u201d)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-24628\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-24628'>\n\t\t\t\t\u201eSt\u0105d do wieczno\u015bci\u201d, re\u017c. Fred Zinnemann (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma \u201eEKRANy\u201d)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p><strong>Konteksty, podteksty, drogowskazy<\/strong><\/p>\n<p>Kierunek poszukiwa\u0144 ameryka\u0144skiej badaczki wyznaczaj\u0105 trzy drogowskazy. Po pierwsze, definicja seksualno\u015bci wed\u0142ug Foucaulta, rzucona na przek\u00f3r zdobyczom psychoanalizy i tym samym uto\u017csamieniu jej z si\u0142\u0105 libido. Seksualno\u015b\u0107 w uj\u0119ciu francuskiego filozofa nie jest zatem jako\u015bci\u0105 domnieman\u0105, uprzednio istniej\u0105c\u0105 pod postaci\u0105 t\u0142umionych pragnie\u0144, chocia\u017c stale aktualizowan\u0105 form\u0105 organizacji w\u0142adzy, wiedzy i przyjemno\u015bci (s. 21). \u201eFoucault woli, by\u015bmy si\u0119 zastanowili nad tym, czy o seksie rzeczywi\u015bcie si\u0119 m\u00f3wi, i przyjrzeli osobom, kt\u00f3re o nim m\u00f3wi\u0105, miejscom i punktom widzenia, z kt\u00f3rych si\u0119 m\u00f3wi, [a tak\u017ce] instytucjom, kt\u00f3re do m\u00f3wienia zach\u0119caj\u0105\u201d (s. 22). Williams pos\u0142usznie poddaje si\u0119 woli Francuza w swoim prywatnym \u015bledztwie przedstawiania seksu na ekranie. Mimo \u017ce jawnie zaw\u0119\u017ca kr\u0105g zainteresowa\u0144 do ameryka\u0144skiego kontekstu, nie udaje jej si\u0119 unikn\u0105\u0107 b\u0142\u0119du uniwersalizacji, a tym samym podniesienia tego kontekstu do rangi centrum kulturowej nawigacji. Co wi\u0119cej, strzela sobie w feministyczn\u0105 pi\u0119t\u0119, gdy\u017c jej historia seksu na ekranie staje si\u0119 kronik\u0105 reprezentacji dostarczanych bia\u0142emu m\u0119\u017cczy\u017anie (fetyszyzacja kobiecego cia\u0142a) w kwiecie wieku (mniej wi\u0119cej do 35. roku \u017cycia) z klasy \u015bredniej (pracuje, zarabia, konsumuje). Williams do\u015b\u0107 asekuracyjnie, bo w nielicznych przyk\u0142adach, si\u0119ga do kina gejowskiego (a gdzie reszta dyskursu LGBT?), blaxploitation, sexploitation, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o do\u015b\u0107 pobie\u017cnym rozdziale dotycz\u0105cym kina europejskiego czy om\u00f3wieniu (tym razem bardzo drobiazgowym, w formie podr\u0119cznikowego <em>case studies<\/em>) jednego filmu japo\u0144skiego.<\/p>\n<figure id=\"attachment_24630\" aria-describedby=\"caption-attachment-24630\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/joanna-chludzinska-strefy-erogenne-kina-ekrany\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-003\" rel=\"attachment wp-att-24630\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-24630\" title=\"\u201e\u0179r\u00f3d\u0142o\u201d, re\u017c. Ingmar Bergman (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma \u201eEKRANy\u201d)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-003-540x304.jpg\" alt=\"\u201e\u0179r\u00f3d\u0142o\u201d, re\u017c. Ingmar Bergman (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma \u201eEKRANy\u201d)\" width=\"540\" height=\"304\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-003-540x304.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-003-900x506.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-003-576x324.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-003.jpg 1000w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-24630\" class=\"wp-caption-text\">\u201e\u0179r\u00f3d\u0142o\u201d, re\u017c. Ingmar Bergman (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma \u201eEKRANy\u201d)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Drugim drogowskazem dla poszukiwa\u0144 stref erogennych kina sta\u0142y si\u0119 badania Raymonda Williamsa na gruncie telewizji. Doszed\u0142 on do wniosku, \u017ce \u201eSeks \u2013 zar\u00f3wno ten wizualnie dosadny (w pornografii), jak i ten symulowany (w wi\u0119kszo\u015bci mainstreamowego kina i telewizji) \u2013 nie tylko przenikn\u0105\u0142 do popularnych form dramaturgicznych, lecz sta\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c jako\u015bciowo wa\u017cny dla sposob\u00f3w uczenia si\u0119 i prze\u017cywania naszej w\u0142asnej seksualno\u015bci\u201d (s. 14). Zatem wzi\u0119cie pod \u201em\u0119drca szkie\u0142ko i oko\u201d faluj\u0105cych biust\u00f3w i stercz\u0105cych na ekranie penis\u00f3w to ju\u017c nie tyle kwestia niepowa\u017cnej (naukowo) czy wstydliwej aktywno\u015bci badawczej, ile raczej donios\u0142a sprawa odkrywania nowego oblicza pedagogiki, odrabiania swoistej (cho\u0107 jak\u017ce dosadnej) lekcji seksu.<\/p>\n<p>Przez to do\u015bwiadczenie drugiego stopnia przebija by\u0107 mo\u017ce najistotniejszy impuls, inicjuj\u0105cy ca\u0142e to \u015bledzenie \u201elubie\u017cnych\u201d moment\u00f3w filmowych. W naukowy i tym samym do\u015b\u0107 beznami\u0119tny ton historyka kina wkrada si\u0119 bardziej emocjonalny, lecz pozbawiony pretensjonalno\u015bci, g\u0142os osobistego zwierzenia, prywatnego <em>confessio<\/em> z przer\u00f3\u017cnych do\u015bwiadcze\u0144 na orbicie seksualno\u015bci. Linda Williams dzieli si\u0119 wa\u017cnymi z jej perspektywy momentami z \u017cycia erotycznego, uzupe\u0142niaj\u0105c tym samym mininarracj\u0105 wielki mit rewolucji seksualnej i szalonych lat 60. Nie brakuje w tym powabu autentyczno\u015bci, ale i trudno jej odm\u00f3wi\u0107 nostalgicznej idealizacji okresu m\u0142odzie\u0144czego. Niemniej jednak odbiorca jest syty, a te\u017c autorka wydaje si\u0119 ca\u0142a (i zdrowa).<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p><strong>Kiss me baby<\/strong><\/p>\n<p>Historia seksu zaczyna si\u0119 na ekranie od\u2026 poca\u0142unku. I na nim poprzestaje we wczesnej (jak\u017ce d\u0142ugiej) fazie \u201edojrzewania\u201d, czyli mniej wi\u0119cej do pocz\u0105tku lat 60. Williams wyznacza nawet dok\u0142adn\u0105 cezur\u0119 \u2013 1963 rok, i nie jest to bynajmniej data zawieszenia Kodeksu Produkcyjnego (1934\u20131966), kt\u00f3ry z dok\u0142adno\u015bci\u0105 co do trzech sekund okre\u015bla\u0142 czas zetkni\u0119cia ust postaci, jak i sposoby jego kadrowania czy o\u015bwietlenia w tzw. romantycznej, rozmytej aurze.<\/p>\n<figure id=\"attachment_24628\" aria-describedby=\"caption-attachment-24628\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/joanna-chludzinska-strefy-erogenne-kina-ekrany\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-001\" rel=\"attachment wp-att-24628\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-24628\" title=\"\u201eSt\u0105d do wieczno\u015bci\u201d, re\u017c. Fred Zinnemann (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma \u201eEKRANy\u201d)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-001-540x406.jpg\" alt=\"\u201eSt\u0105d do wieczno\u015bci\u201d, re\u017c. Fred Zinnemann (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma \u201eEKRANy\u201d)\" width=\"540\" height=\"406\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-001-540x406.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-001-800x600.jpg 800w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-001-300x225.jpg 300w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-001-120x90.jpg 120w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-001-90x68.jpg 90w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-001-320x240.jpg 320w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-001-560x420.jpg 560w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-001-900x677.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-001-576x433.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-001.jpg 1000w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-24628\" class=\"wp-caption-text\">\u201eSt\u0105d do wieczno\u015bci\u201d, re\u017c. Fred Zinnemann (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma \u201eEKRANy\u201d)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Rok 1963 to data wypuszczenia do szerokiej dystrybucji zaledwie 58-minutowego filmu Andy\u2019ego Warhola (po raz pierwszy w kinach!) wymownie zatytu\u0142owanego <em>Poca\u0142unek<\/em>. Sk\u0142ada\u0142o si\u0119 na niego \u201ew\u0142a\u015bciwie\u201d 13 poca\u0142unk\u00f3w, filmowanych co prawda w planie \u201eod pasa w g\u00f3r\u0119\u201d, ale karygodnie gwa\u0142c\u0105cych konwencj\u0119 narzucon\u0105 przez kodeks Haysa (nie do\u015b\u0107, \u017ce wida\u0107 tu j\u0119zyk i z\u0119by ca\u0142u\u015bnik\u00f3w, to jeszcze czas przylgni\u0119cia warg do siebie by\u0142 oburzaj\u0105co d\u0142ugi!). Wszystkie one finezyjnie wy\u0142amywa\u0142y si\u0119 tak\u017ce z konwencji hollywoodzkich (mamy tu poca\u0142unek gejowski), jak i pornograficznych przedstawie\u0144. \u201eNowelowy\u201d film Warhola, oczyszczony z dialog\u00f3w i jakiegokolwiek zarysu akcji, skupia si\u0119 na \u201eperwersyjnej esencji poca\u0142unku\u201d, tworz\u0105c jego swoist\u0105 fenomenologi\u0119.<\/p>\n<p>Trudno wskaza\u0107 na podobny gest w ca\u0142ej p\u00f3\u017aniejszej historii kina. Bliski takiemu uj\u0119ciu mo\u017ce si\u0119 wydawa\u0107 jedynie Carlos Reygadas w <em>Cichym \u015bwietle<\/em> (2007), w kt\u00f3rym scena poca\u0142unku \u017conatego m\u0119\u017cczyzny z kochank\u0105 na wzg\u00f3rzu jest mimo spo\u0142eczno-religijnego zakazu aktem niemal sakralnym. W marcu 2014 roku na YouTube pojawi\u0142 si\u0119 ponad trzyminutowy filmik <em>First Kiss<\/em> sygnowany jako efekt projektu artystycznego. Jego autorka, Tatia Pilieva, mia\u0142a zaprosi\u0107 do udzia\u0142u 20 os\u00f3b, \u0142\u0105cz\u0105c je przypadkowo w pary, tak by nieznajomi mogli prze\u017cy\u0107 mi\u0119dzy sob\u0105 pierwszy poca\u0142unek, a ona mog\u0142a zarejestrowa\u0107 wszystko cyfrow\u0105 kamer\u0105 w czarno-bia\u0142ej poetyce. Ten z za\u0142o\u017cenia intryguj\u0105cy projekt, wy\u015bwietlony przez u\u017cytkownik\u00f3w Internetu ponad 80 milion\u00f3w razy, okaza\u0142 si\u0119 wiralow\u0105 kampani\u0105 firmy odzie\u017cowej WREN. Niestety.<\/p>\n<p>Niew\u0105tpliwie ca\u0142a ta akcja z jej komercyjnym fina\u0142em wzbudzi\u0142a niema\u0142e emocje. Pierwszy (prawdopodobnie) poca\u0142unek w historii du\u017cego ekranu (<em>The Kiss<\/em>, 1896) tym bardziej nie pozosta\u0142 bez echa, zw\u0142aszcza \u017ce poprzedzono go dobrze zakrojon\u0105 promocj\u0105: \u201eD\u0142uga na 42 stopy ta\u015bma, kt\u00f3r\u0105 ogl\u0105damy w kinetoskopie, z pora\u017caj\u0105c\u0105 dok\u0142adno\u015bci\u0105 ukazuje najdrobniejsze szczeg\u00f3\u0142y ka\u017cdej fazy poca\u0142unku. Prawdziwo\u015b\u0107 tego obrazu jest objawieniem. Kinetoskop i zapis poca\u0142unku to obietnica niesko\u0144czonych mo\u017cliwo\u015bci\u201d (s. 39). Niew\u0105tpliwie! Inny efekt wzbudza s\u0142ynny opis u Marcela Prousta (ze <em>Strony Guermantes<\/em>), a zdecydowanie inny \u2013 para ca\u0142uj\u0105ca si\u0119 w parku, na scenie teatru, na fotografii czy obrazie Klimta. W kinie, w wypadku tak znacz\u0105cego powi\u0119kszenia dochodzi wr\u0119cz do absurdu \u201ewidzialno\u015bci\u201d i nie tylko podniecenie rozszerza nam \u017arenice, ale i strach okazuje si\u0119 mie\u0107 wielkie oczy. S\u0142uszno\u015b\u0107 mia\u0142 wi\u0119c Siegfried Kracauer, pisz\u0105c, \u017ce \u201eogromne obrazy ma\u0142ych zjawisk materialnych staj\u0105 si\u0119 odkryciami nowych aspekt\u00f3w rzeczywisto\u015bci\u201d, po czym dodawa\u0142 (co prawda w kontek\u015bcie zbli\u017cenia d\u0142oni Mae Marsh z <em>Nietolerancji<\/em> [1916, D.W. Griffith]), \u017ce \u201ewyizolowane od reszty cia\u0142a i znacznie powi\u0119kszone (\u2026) zmieniaj\u0105 si\u0119 w nieznane organizmy pulsuj\u0105ce w\u0142asnym \u017cyciem\u201d (s. 42). I tak od atomizacji cia\u0142a do fetyszyzacji jeden krok \u2013 tym bardziej maj\u0105c na wzgl\u0119dzie os\u0142awione nogi Marleny Dietrich czy zmitologizowan\u0105 twarz Grety Garbo.<\/p>\n<p>Owszem, mo\u017cna si\u0119 ca\u0142owa\u0107 dla samej przyjemno\u015bci ca\u0142owania (i na tej pieszczocie poprzesta\u0107), jednak konwencje kina klasycznego m\u00f3wi\u0105 nam, \u017ce poca\u0142unek to zmys\u0142owa synekdocha seksu, akt (przed)erotyczny o\u015bwietlany zazwyczaj w trzech punktach, wiod\u0105cy do efektu zaciemnienia. A w tym mroku to my ju\u017c wszyscy doskonale wiemy, co si\u0119 b\u0119dzie dzia\u0142o.<\/p>\n<p>Ta eliptyczno\u015b\u0107, czyli figura retoryczna celowego pomini\u0119cia, wydobywa na \u015bwiat\u0142o dzienne inn\u0105 figur\u0119. Linda Williams skwapliwie korzysta z tej dialektyki, tak\u017ce w wypadku czasownika \u201eto screen\u201d, kt\u00f3ry znaczy przede wszystkim \u201ewy\u015bwietla\u0107 co\u015b na ekranie\u201d, ale r\u00f3wnie\u017c \u201eos\u0142ania\u0107 kogo\u015b lub co\u015b za pomoc\u0105 ekranu\u201d. Jak zdaje si\u0119 potwierdza\u0107 w licznych przyk\u0142adach w kinie, ca\u0142a historia seksu jest nieustaj\u0105c\u0105 gr\u0105 zas\u0142on, ods\u0142on i przezroczy, w kt\u00f3rych \u201enie chodzi jednak o teleologiczny post\u0119p ku ostatecznej, jasnej wizji \u00bbrzeczy\u00ab, jakby ta rzecz istnia\u0142a zawsze i wymaga\u0142a po prostu ukazania. Seks jest aktem, a pewn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tej \u00bbrzeczy\u00ab da si\u0119 ukaza\u0107. Mimo to, jak postaram si\u0119 wyja\u015bni\u0107, jednorodna prawda \u2013 kt\u00f3r\u0105 mog\u0142yby uchwyci\u0107 kamery lub mikrofony \u2013 nie istnieje. Mamy raczej do czynienia ze skomplikowanym, niebezpo\u015brednim, odgrywanym aktem, a ka\u017cde ujawnienie poci\u0105ga za sob\u0105 element zakrycia, pozostawiaj\u0105c pole dla wyobra\u017ani\u201d (s. 10).<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p><strong>Podszczypuj\u0105c Freuda<\/strong><\/p>\n<p>\u201ePrzyjemno\u015b\u0107 to nie to samo co satysfakcja\u201d (s. 61). Z takim aforystycznym przytupem Williams wprowadza do swej publikacji dwie Freudowskie kategorie, dwa modele przyjemno\u015bci seksualnej. Zwodnicze jest bowiem my\u015blenie, \u017ce ka\u017cde napi\u0119cie erotyczne, ka\u017cda stymulacja seksualna szuka swojego uj\u015bcia i roz\u0142adowania. Doskonale ten paradoks oddaje r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy sw\u0119dzeniem, kt\u00f3re domaga si\u0119 drapania, a sw\u0119dzeniem, kt\u00f3remu nie trzeba niczego wi\u0119cej poza nim samym, jego nasilonym trwaniem. Te kategorie nie przek\u0142adaj\u0105 si\u0119 w prosty, domy\u015blny spos\u00f3b na okre\u015blone akty seksualne. I tak \u201esw\u0119dz\u0105cy\u201d poca\u0142unek czasem mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107 \u201edrapi\u0105cy\u201d i niekoniecznie musi prowadzi\u0107 do \u201ezadrapania\u201d penetracj\u0105 z finalnym wytryskiem. Williams wskazuje, \u017ce film prze\u0142omowy w reprezentacji seksu na ekranie, czyli <em>Imperium zmys\u0142\u00f3w<\/em> (1976, N. \u014cshima), bardziej \u201esw\u0119dzi\u201d ni\u017c \u201edrapie\u201d, mimo nasycenia du\u017c\u0105 liczb\u0105 scen z seksem genitalnym.<\/p>\n<p>Kolejne pow\u0142\u00f3czyste spojrzenie w stron\u0119 austriackiego ojca psychoanalizy zostaje rzucone ju\u017c poprzez sam\u0105 konstrukcj\u0119 narracji historycznej. Ameryka\u0144ska badaczka personifikuje rodzime spo\u0142ecze\u0144stwo i pisze o jego dojrzewaniu seksualnym (jak i samego kina) zgodnie z logik\u0105 Freudowskiej psychoanalizy. Zaczyna wi\u0119c od etapu dzieci\u0119cej oralno\u015bci (poca\u0142unki zast\u0119puj\u0105ce seks), przechodzi przez r\u00f3\u017cne m\u0142odzie\u0144cze frustracje i perwersje, a ko\u0144czy na fazie genitalnej. W pewnym stopniu jednak Williams wy\u0142amuje si\u0119 z linearnej opowie\u015bci i nie zr\u00f3wnuje puenty tej narracji z seksem genitalnym samym w sobie, ale zaskakuje r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105 jego przedstawie\u0144, kt\u00f3ra odpowiada\u0142aby r\u00f3\u017cnorodno\u015bci ludzkich do\u015bwiadcze\u0144. To swoista demokratyzacja nami\u0119tno\u015bci i po\u017c\u0105dania.<\/p>\n<p><strong>Romansuj\u0105c z Lacanem<\/strong><\/p>\n<p>Mimo \u017ce Williams zaledwie dwukrotnie powo\u0142uje si\u0119 na Jacques\u2019a Lacana (s. 206 i 233), to i tak ma si\u0119 poczucie, \u017ce intensywnie romansuje z jego my\u015bl\u0105, a zw\u0142aszcza z jego najg\u0142o\u015bniejszym bon motem: \u201eStosunek seksualny nie istnieje\u201d, kt\u00f3ry brany zbyt dos\u0142ownie \u2013 brany jest zawsze na gor\u0105co, w oparach niezgody i oburzenia. Nie ulegaj\u0105c w tym miejscu ch\u0119ci rekonstrukcji Lacanowskich \u201ewzor\u00f3w up\u0142ciowienia\u201d, przywo\u0142am tylko do\u015b\u0107 symptomatyczny i pobie\u017cnie, acz tre\u015bciwie rozja\u015bniaj\u0105cy komentarz Slavoja \u017di\u017eka, czyli najwierniejszego i najbardziej czu\u0142ego czytelnika francuskiego filozofa:<\/p>\n<p>\u201eTeza Lacana, m\u00f3wi\u0105ca, \u017ce \u00bbstosunek seksualny nie istnieje\u00ab, oznacza dok\u0142adnie tyle, \u017ce struktura \u00bbrzeczywistego\u00ab aktu seksualnego (aktu z partnerem z krwi i ko\u015bci) jest ze swej natury fantazmatyczna \u2013 \u00bbrzeczywiste\u00ab cia\u0142o innego s\u0142u\u017cy tylko jako oparcie dla naszych fantazmatycznych projekcji. Innymi s\u0142owy \u00bbwirtualny seks\u00ab, w kt\u00f3rym r\u0119kawica symuluje pobudzenia tego, co widzimy na ekranie itp., nie jest potworn\u0105 deformacj\u0105 rzeczywistego seksu. Sprawia po prostu, \u017ce widoczna staje si\u0119 stoj\u0105ca za nim fantazmatyczna struktura\u201d (<em>Widmo ideologii<\/em>, s. 324).<\/p>\n<p>Ca\u0142y wysi\u0142ek badawczy i osobisty Lindy Williams podj\u0119ty w jej ksi\u0105\u017cce zmierza w\u0142a\u015bnie do diachronicznego uj\u0119cia tej fantazmatycznej struktury, przy\u0142apania siebie i kina na gor\u0105cych uczynkach. Powy\u017csze konkluzje pojawi\u0142y si\u0119 tak\u017ce w nieco uproszczonej formie w postaci bada\u0144 i tez Raymonda Williamsa o instrukta\u017cowym charakterze reprezentacji seksu na ekranie (w jego przypadku tym ma\u0142ym, bo telewizyjnym). Co prawda \u017di\u017ekowi, jak i Lacanowi nie chodzi o t\u0119 jedn\u0105 konkretyzacj\u0119 porz\u0105dku symbolicznego i fakt, \u017ce ogl\u0105daj\u0105c seks w kinie, na VHS-ie, DVD czy w Internecie, poniek\u0105d si\u0119 go \u201euczymy\u201d, ale o co\u015b bardziej dojmuj\u0105cego i jednak w swym znaczeniu radykalnego. Ich rozwa\u017cania dotykaj\u0105ce ludzkiej seksualno\u015bci przechodz\u0105 w tonacj\u0119 rozwa\u017ca\u0144 o konstruktach \u201ekobiety\u201d i \u201em\u0119\u017cczyzny\u201d, poza spodziewan\u0105 sfer\u0105 biologii, kategori\u0105 podmiotu czy gender. Dla rozja\u015bnienia cytat z <em>Przewodnika Krytyki Politycznej<\/em> o \u017di\u017eku:<\/p>\n<p>\u201eNasza seksualno\u015b\u0107 jest (\u2026) dziwnym po\u0142\u0105czeniem tego, co \u017di\u017eek nazywa \u00bbzwierz\u0119cym parzeniem\u00ab \u2013 biologicznego faktu kopulacji regulowanego za pomoc\u0105 instynktu i naturalnych rytm\u00f3w \u2013 oraz na\u0142o\u017conego na to impasu zwi\u0105zanego z niemo\u017cliwo\u015bci\u0105 pe\u0142nej symbolizacji r\u00f3\u017cnicy p\u0142ciowej. (\u2026) Inaczej m\u00f3wi\u0105c, nasza seksualno\u015b\u0107 jest efektem uwik\u0142ania cia\u0142a w porz\u0105dek symboliczny. Jedno nie \u00bbpasuje\u00ab do drugiego w idealny spos\u00f3b. Gdyby by\u0142o inaczej, porz\u0105dek symboliczny w og\u00f3le by nie zaistnia\u0142. Opiera si\u0119 on bowiem na w\u0142asnej niewystarczalno\u015bci, niemo\u017cno\u015bci dope\u0142nienia lub idealnego dopasowania \u015bwiata s\u0142\u00f3w do \u015bwiata rzeczy\u201d (s. 129).<\/p>\n<p>Tego typu refleksji nie u\u015bwiadczymy w ksi\u0105\u017cce Williams i w\u0142a\u015bnie tym bardziej jej tam brakuje. Nie jest to jednak jakie\u015b wielkie zaskoczenie, bior\u0105c pod uwag\u0119 historyczne zaci\u0119cie badaczki znacznie wyprzedzaj\u0105ce traktowanego po macoszemu brata teorii.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p><strong>Szczytowanie na ekranie. Filmy prze\u0142omowe<\/strong><\/p>\n<p>Historia seksu na ekranie ma sw\u00f3j wyra\u017any pocz\u0105tek (pierwszy pokaz <em>Poca\u0142unku<\/em> w 1896 roku), faz\u0119 raczkowania i zabawy elipsami, trudny okres dojrzewania z wygra\u017caj\u0105cym kodeksem Haysa, momenty emancypacji w czasach rewolucji seksualnej i kontrkultury, po kt\u00f3rych spokojnie w latach 70. mog\u0142a nasta\u0107 z\u0142ota era porno chic. Historia ta biegnie kilkutorowo: w pruderyjnej wersji mainstreamu, bezwstydnym nurcie hard core oraz w ramionach awangardy \u2013 wyzwalaj\u0105cej z ok\u00f3w dotychczasowych konwencji.<\/p>\n<p>W\u0142a\u015bciwego prze\u0142omu w obrazowaniu seksu Williams nie dopatruje si\u0119 jednak w szalonych latach 60. (one tylko przygotowa\u0142y grunt), ale na pocz\u0105tku nast\u0119pnej dekady. \u201eRok 1972 przyni\u00f3s\u0142 klarowne przedstawienia obu biegun\u00f3w \u2013 ogromne, pornograficzne drapanie w <em>G\u0142\u0119bokim gardle<\/em> (G. Damiano) oraz erotyczne sw\u0119dzenie w <em>Ostatnim tangu w Pary\u017cu<\/em> (B. Bertolucci). Zaczynaj\u0105c sw\u0105 wielk\u0105 opowie\u015b\u0107, w tym tak\u017ce prywatn\u0105, o tym drugim filmie (w kt\u00f3rym pojawia si\u0119 a\u017c sze\u015b\u0107 scen seksualnych!), przywo\u0142uje na wst\u0119pie s\u0142ynn\u0105 recenzj\u0119 Pauline Kael, w kt\u00f3rej nowojorska dziennikarka zr\u00f3wnuje rewolucyjno\u015b\u0107 i szale\u0144stwo <em>\u015awi\u0119ta wiosny<\/em> Igora Strawi\u0144skiego z dzie\u0142em Bertolucciego. W taki oto spos\u00f3b obie panie zapisuj\u0105 kanon.<\/p>\n<p>W kontek\u015bcie <em>G\u0142\u0119bokiego gard\u0142a<\/em> jego recenzent \u2013 Al Goldstein \u2013 zastosowa\u0142 mniej wyrafinowan\u0105 skal\u0119 odniesie\u0144: \u201eW tym tygodniu zajm\u0119 si\u0119 najlepszym filmem pornograficznym wszech czas\u00f3w \u2013 tak wspania\u0142ym, \u017ce a\u017c trudno go z czymkolwiek por\u00f3wna\u0107. Produkcja ta uzyska\u0142a rekordowy wynik w Skali Fiuta \u2013 100 procent \u2013 nie tylko za szalon\u0105 dawk\u0119 spro\u015bno\u015bci, ale przede wszystkim za dowcip, dzikie poczucie humoru, dobre aktorstwo i \u015bwietn\u0105 fabu\u0142\u0119\u201d (s. 139). Williams twierdzi, \u017ce wskazani autorzy recenzji jako pierwsi, szczerze i bez skr\u0119powania, napisali o scenach seksu dla nich samych, przyznaj\u0105c si\u0119 do poruszenia czy emocjonalnego wstrz\u0105su, czym dokonali swoistej rewolucji na gruncie (do tej pory jednak wstydliwej) krytyki filmowej (s. 141). Nie mo\u017ce zatem by\u0107 tu \u017cadnej pomy\u0142ki \u2013 prze\u0142omowe filmy prowokuj\u0105 do prze\u0142omowych tekst\u00f3w. Nie wszystkim jednak w to graj, zw\u0142aszcza s\u0119dziemu Joelowi Tylerowi, prowadz\u0105cemu proces w sprawie przeciwko obsceniczno\u015bci dzie\u0142a z Lind\u0105 Lovelace w roli g\u0142\u00f3wnej, kt\u00f3ry rzuci\u0142 sakramentalne s\u0142owa: \u201eTo gard\u0142o trzeba poder\u017cn\u0105\u0107\u201d. Efekt by\u0142 odwrotny do zamierzonego \u2013 i tak ameryka\u0144scy obywatele zamiast nabra\u0107 wody w usta, zacz\u0119li si\u0119 pok\u0105tnie interesowa\u0107 zakazan\u0105 produkcj\u0105, rozwijaj\u0105c tym samym swoisty dyskurs seksualny.<\/p>\n<p>Grunt pod te nieprzyzwoite, a jak\u017ce p\u0142omienne dyskusje przygotowa\u0142y wcze\u015bniej inne filmy: mi\u0119dzy innymi <em>\u0179r\u00f3d\u0142o<\/em> (1960) Ingmara Bergmana czy <em>Matka i c\u00f3rka<\/em> (1960) Vittorio De Siki. Ich dodatkow\u0105 zalet\u0105 poza widzialno\u015bci\u0105 seksu by\u0142o jego \u201eud\u017awi\u0119kowienie\u201d. Tym razem poca\u0142unki czy penetracja odbywa\u0142y si\u0119 bez zakrywaj\u0105cej dos\u0142owno\u015b\u0107 szaty muzycznej. I tak film odkry\u0142 nowy rodzaj seksualnej nago\u015bci \u2013 w postaci cmokni\u0119\u0107, klaps\u00f3w, szmer\u00f3w, j\u0119k\u00f3w i ca\u0142ej gamy towarzysz\u0105cych d\u017awi\u0119k\u00f3w. Dwa kolejno omawiane przez Williams filmy tak\u017ce odnosz\u0105 si\u0119 do opowie\u015bci o seksie budowanej g\u0142\u00f3wnie przez sfer\u0119 audialn\u0105, ale w nieco inny spos\u00f3b. Zar\u00f3wno w <em>Absolwencie<\/em> (1967) Mike\u2019a Nicholsa, jak i w <em>Nocnym kowboju<\/em> (1969) Johna Schlesingera to nie \u201enago\u015b\u0107 d\u017awi\u0119k\u00f3w seksu\u201d staje si\u0119 elementem erotycznego dyskursu, ale muzyka zapowiadaj\u0105ca lub puszczana podczas stosunku. Z tych \u201epiosenek wtr\u0105conych\u201d budowa\u0142a si\u0119 popularno\u015b\u0107 zespo\u0142\u00f3w, kultowo\u015b\u0107 scen czy te\u017c instytucja soundtrack\u00f3w. Wi\u0119zi seksu z muzyk\u0105 zosta\u0142y zacie\u015bnione.<\/p>\n<p><strong>Orgazm kobiety ma twarz Jane Fondy<\/strong><\/p>\n<p>\u201ePrzy ca\u0142ej paradzie ejakuluj\u0105cych penis\u00f3w, kt\u00f3re na pocz\u0105tku lat 70. wkroczy\u0142y na scen\u0119 pornografii hetero- i homoseksualnej (\u2026) wypada si\u0119 zastanowi\u0107 nad losem kobiecego orgazmu w kinie g\u0142\u00f3wnego nurtu\u201d (s. 177). Odpowiedzi na to pytanie, przechodz\u0105c do poziomu bardziej og\u00f3lnego, Williams zacznie szuka\u0107 jednak nie na sali kinowej, lecz w laboratorium pewnego zoologa, kt\u00f3ry na nowo i przed ca\u0142ym \u015bwiatem, nie tylko naukowym, odkry\u0142 kobiec\u0105 \u0142echtaczk\u0119. Efekty bada\u0144 Alfreda Kinseya o wy\u017cszo\u015bci orgazmu \u0142echtaczkowego nad pochwowym zgadzaj\u0105 si\u0119 z wcze\u015bniejszymi odkryciami tandemu seksuolog\u00f3w: Williama Mastersa i Virginii Johnson (kt\u00f3rych prac\u0119 w nieco zmitologizowanej formie mo\u017cemy ogl\u0105da\u0107 w serialu <em>Masters of Sex<\/em> [2013\u2013]). Na tle tych nowych dyskurs\u00f3w seksuologii zainteresowanie kobiecym orgazmem przek\u0142ada si\u0119 tak\u017ce na sposoby reprezentacji filmowej. I tak w wyobra\u017ani masowego widza t\u0105, kt\u00f3ra odpowiada na ich poszukiwania, jest Jane Fonda, a dok\u0142adniej jej twarz wykrzywiona grymasem rozkoszy w <em>Barbarelli <\/em>(1968) Rogera Vadima, <em>Klute<\/em> (1971) Alana J. Pakuli oraz <em>Powrocie do domu<\/em> (1978) Hala Ashby\u2019ego. \u0179r\u00f3d\u0142a tych poszukiwa\u0144 trafnie wskazuje Steven Marcus:<\/p>\n<p>\u201eNie przez przypadek obraz potencjalnie niesko\u0144czonej kobiecej rozkoszy znajduje si\u0119 dzi\u015b w centrum naszego zainteresowania. Kobieta prze\u017cywaj\u0105ca orgazm wielokrotny doskonale odpowiada potrzebom spo\u0142ecze\u0144stwa konsumpcyjnego. Kobieta masturbuj\u0105ca si\u0119 samotnie, za pomoc\u0105 mechaniczno-elektrycznego przyrz\u0105du \u2013 oto obraz konsumpcji masowej\u201d (s. 192).<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p><strong>Przelecie\u0107 Europ\u0119<\/strong><\/p>\n<p>W rozdzia\u0142ach sz\u00f3stym i si\u00f3dmym, w\u015br\u00f3d tw\u00f3rc\u00f3w kina artystycznego, Linda Williams spr\u00f3buje znale\u017a\u0107 odpowiedzi na nast\u0119puj\u0105ce pytanie: \u201eJak przedstawi\u0107 seks bez uciekania si\u0119 do zu\u017cytego schematu represji i uwolnienia \u2013 oraz do j\u0119zyka rewolucji, z kt\u00f3rym seks tak d\u0142ugo si\u0119 kojarzy\u0142?\u201d (s. 245). Nietypowe, a przez to zaskakuj\u0105ce reprezentacje odnajdzie u Davida Lyncha w <em>Blue Velvet<\/em> (1986), Anga Lee w <em>Tajemnicy Brokeback Mountain<\/em> (2005) oraz u niedocenionego Johna Camerona Mitchella w <em>Shortbus<\/em> (2006). Tym jednak, co j\u0105 przyprawi o erotyczny zawr\u00f3t g\u0142owy, oka\u017ce si\u0119 mocno i perwersyjnie bij\u0105ce \u017ar\u00f3d\u0142o seksu na europejskim kontynencie. I tu uwa\u017cniej przyjrzy si\u0119 prowokacjom Pedra Almod\u00f3vara (zw\u0142aszcza scenie gwa\u0142tu w filmie <em>Porozmawiaj z ni\u0105<\/em> [2002]), melodii seksu Michaela Winterbottoma w <em>9 Songs<\/em> (2004) oraz \u201eniesymulowanej spastycznej orgii\u201d u Larsa von Triera w <em>Idiotach<\/em> (1998). Zaskoczy j\u0105 tak\u017ce <em>Intymno\u015b\u0107 <\/em>(2001) Patrice\u2019a Ch\u00e9reau, gdy\u017c \u201eka\u017ce nam zrozumie\u0107, jak pusta jest wi\u0119kszo\u015b\u0107 gest\u00f3w i emocji, kt\u00f3re znamy z kinowych przedstawie\u0144 seksu\u201d (s. 297).<\/p>\n<p>Id\u0105c dalej tym tropem, opisze (po raz pierwszy pod tym k\u0105tem) transgresyjny charakter gry aktorskiej: \u201eJe\u015bli performance to sztuka otwarcia cia\u0142a aktora na fizyczne i emocjonalne wyzwania danej sytuacji, to film Ch\u00e9reau (a tak\u017ce dzie\u0142a Winterbottoma i von Triera) wymaga performance\u2019u r\u00f3wnie\u017c w scenach seksu \u2013 potrzebuje ruch\u00f3w i emocji bliskich prawdzie\u201d (s. 298). Po\u015bwi\u0119ci tak\u017ce du\u017co uwagi (i \u201eafektywnych\u201d przymiotnik\u00f3w) Catherine Breillat, kt\u00f3rej ca\u0142a wszak tw\u00f3rczo\u015b\u0107 filmowa (oraz pisarska) eksploruje w\u0105tek kobiecej seksualno\u015bci oraz ambiwalencji pragnienia. Zas\u0142on\u0119 milczenia spu\u015bci na Gaspara No\u00e9 i jego pi\u0119tnowanie seksu jako formy upokorzenia (vide: co on wyprawia z Monic\u0105 Bellucci w <em>Nieodwracalnym<\/em> [2002]), jak i na wielu innych re\u017cyser\u00f3w. Szkoda, \u017ce kompletnie nie zapuszcza si\u0119 w rejony azjatyckie. Ciekawe, jakich epitet\u00f3w by u\u017cy\u0142a po zobaczeniu pierwszej sceny <em>Kapry\u015bnej chmury<\/em> (2005) Tsai Ming-lianga?<\/p>\n<p><strong>Bataille\u2019owski epilog<\/strong><\/p>\n<p>Koncepcja \u0142\u0105cz\u0105ca po\u017c\u0105danie ze strachem oraz filozofia transgresji, w kt\u00f3rej sytuacja przekroczenia zakazu (prawa) wcale nas od niego nie uwalnia, s\u0105 bardzo bliskie poszukiwaniom Williams. Znajduje ich prze\u0142o\u017cenie nie tylko w kodeksie Haysa, ale i w osobistej opowie\u015bci erotycznej. Docenia ona tak\u017ce trafno\u015b\u0107 synonimu \u201ela petite mort\u201d, kt\u00f3ry zrodzi\u0142 si\u0119 w Bataille\u2019owskim \u015bwiecie paradoks\u00f3w i z orgazmu uczyni\u0142 \u201ema\u0142\u0105 \u015bmier\u0107\u201d (podobnie jak Bertolucci, kt\u00f3rego film z 1972 roku mia\u0142 nosi\u0107 w\u0142a\u015bnie taki tytu\u0142, zanim autor wpad\u0142 finalnie na <em>Ostatnie tango w Pary\u017cu<\/em>).<\/p>\n<p>Erotyzm w wydaniu francuskiego filozofa to najbardziej suwerenna ze wszystkich jako\u015bci w \u015bwiecie powszechnej u\u017cyteczno\u015bci, w \u201eabsurdalnym systemie, w kt\u00f3rym ka\u017cda rzecz s\u0142u\u017cy, nic za\u015b nie jest suwerenne\u201d (Georges Bataille, <em>Historia erotyzmu<\/em>, s. 11). W erotyzmie widzi on te\u017c \u201eniezafa\u0142szowan\u0105 form\u0119 \u015bwiadomej autonomii cz\u0142owieka\u201d (s. 12) i na przek\u00f3r dotychczasowej refleksji, bez wstydu i zak\u0142opotania po\u015bwi\u0119ca jej ca\u0142y tom. Niemniej jednak nie chce zosta\u0107 oskar\u017cony o gloryfikacj\u0119 zjawiska, kt\u00f3ra z jednej strony mog\u0142aby da\u0107 pretekst jego oponentom, a z drugiej wypacza\u0107 trafno\u015b\u0107 jego os\u0105du: \u201eOt\u00f3\u017c moj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 kto\u015b m\u00f3g\u0142by odebra\u0107 jako apologi\u0119 erotyzmu, podczas gdy moim zamiarem by\u0142 tylko opis zespo\u0142u reakcji odznaczaj\u0105cych si\u0119 niebywa\u0142ym bogactwem. Te opisane przeze mnie reakcje s\u0105 wszak\u017ce z istoty swojej wzajemnie sprzeczne. Prosz\u0119 uwa\u017cnie \u015bledzi\u0107 m\u00f3j wyw\u00f3d: cz\u0142owiecza egzystencja narzuca\u0142a l\u0119k przed wszelk\u0105 p\u0142ciowo\u015bci\u0105 i ten sam l\u0119k przes\u0105dza\u0142 o atrakcyjno\u015bci erotyzmu\u201d (s. 15).<\/p>\n<p>Wydaje si\u0119, i\u017c Williams dok\u0142adnie wype\u0142nia (niemal ka\u017cdy) zamiar Bataille\u2019a, tyle \u017ce z pozycji antropologa i filozofa przechodzi na grunt filmoznawcy, zbaczaj\u0105c zw\u0142aszcza na \u015bcie\u017cki obwarowane zakazami. Jej francuski nauczyciel trafnie mierzy erotyzm metafor\u0105 snu, tak blisk\u0105 i wyeksploatowan\u0105 w historii kina: \u201e\u015awiat erotyki jest pod wzgl\u0119dem formalnym fikcj\u0105, czym\u015b analogicznym do snu, najlepszym wi\u0119c sposobem oswajania si\u0119 z tym dziwactwem b\u0119dzie \u015bledzenie, jak kszta\u0142tuj\u0105 si\u0119 arbitralne granice \u015bwiata przeciwstawnego, w kt\u00f3rym seksualno\u015b\u0107 jest zakazana\u201d (<em>Historia erotyzmu<\/em>, s. 30).<\/p>\n<p>Noga Williams w \u015bwiecie przeciwstawnym jeszcze nie zosta\u0142a postawiona. By\u0107 mo\u017ce, zgodnie z jej publikacyjnym rytmem, za dekad\u0119 otrzymamy kolejn\u0105 intryguj\u0105c\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119. P\u00f3ki co wypada nam pochyli\u0107 si\u0119 nad w\u0142asnym losem, zw\u0142aszcza losem naszych kronik erotycznych. I nie tylko w tabloidowym stylu zapyta\u0107, czy pami\u0119tasz sw\u00f3j pierwszy raz, ale r\u00f3wnie\u017c poszuka\u0107 w sformatowanej pami\u0119ci tego, co nas kr\u0119ci, co nas podnieca, a potem przy\u0142o\u017cy\u0107 to do du\u017cego\/ma\u0142ego ekranu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Owszem, mo\u017cna si\u0119 ca\u0142owa\u0107 dla samej przyjemno\u015bci ca\u0142owania (i na tej pieszczocie poprzesta\u0107), jednak konwencje kina klasycznego m\u00f3wi\u0105 nam, \u017ce poca\u0142unek to zmys\u0142owa synekdocha seksu, akt (przed)erotyczny o\u015bwietlany zazwyczaj w trzech punktach, wiod\u0105cy do efektu zaciemnienia. A w tym mroku to my ju\u017c wszyscy doskonale wiemy, co si\u0119 b\u0119dzie dzia\u0142o.<\/p>\n","protected":false},"author":205,"featured_media":24628,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[1607,377,1315,3188],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[14153],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Strefy erogenne kina<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Linda Williams, profesor filmoznawstwa Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley, jest autork\u0105 ksi\u0105\u017cek o erotyzmie w filmie.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/joanna-chludzinska-strefy-erogenne-kina-ekrany\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/joanna-chludzinska-strefy-erogenne-kina-ekrany\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/joanna-chludzinska-strefy-erogenne-kina-ekrany#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-001.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-001.jpg\",\"width\":1000,\"height\":753,\"caption\":\"\u201eSt\u0105d do wieczno\u015bci\u201d, re\u017c. Fred Zinnemann (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma \u201eEKRANy\u201d)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/joanna-chludzinska-strefy-erogenne-kina-ekrany#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/joanna-chludzinska-strefy-erogenne-kina-ekrany\",\"name\":\"Strefy erogenne kina\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/joanna-chludzinska-strefy-erogenne-kina-ekrany#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2014-09-05T23:00:31+00:00\",\"dateModified\":\"2021-01-12T13:15:12+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/915aa0fbfcf2898994493beba00da9a5\"},\"description\":\"Linda Williams, profesor filmoznawstwa Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley, jest autork\u0105 ksi\u0105\u017cek o erotyzmie w filmie.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/joanna-chludzinska-strefy-erogenne-kina-ekrany#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/joanna-chludzinska-strefy-erogenne-kina-ekrany\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/joanna-chludzinska-strefy-erogenne-kina-ekrany#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strefy erogenne kina\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/915aa0fbfcf2898994493beba00da9a5\",\"name\":\"Joanna Chludzi\u0144ska\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/joanna-chludzinska\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Strefy erogenne kina","description":"Linda Williams, profesor filmoznawstwa Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley, jest autork\u0105 ksi\u0105\u017cek o erotyzmie w filmie.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/joanna-chludzinska-strefy-erogenne-kina-ekrany","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/joanna-chludzinska-strefy-erogenne-kina-ekrany\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/joanna-chludzinska-strefy-erogenne-kina-ekrany#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-001.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/joanna-chludzinska-tekst-ekrany-001.jpg","width":1000,"height":753,"caption":"\u201eSt\u0105d do wieczno\u015bci\u201d, re\u017c. Fred Zinnemann (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma \u201eEKRANy\u201d)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/joanna-chludzinska-strefy-erogenne-kina-ekrany#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/joanna-chludzinska-strefy-erogenne-kina-ekrany","name":"Strefy erogenne kina","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/joanna-chludzinska-strefy-erogenne-kina-ekrany#primaryimage"},"datePublished":"2014-09-05T23:00:31+00:00","dateModified":"2021-01-12T13:15:12+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/915aa0fbfcf2898994493beba00da9a5"},"description":"Linda Williams, profesor filmoznawstwa Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley, jest autork\u0105 ksi\u0105\u017cek o erotyzmie w filmie.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/joanna-chludzinska-strefy-erogenne-kina-ekrany#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/joanna-chludzinska-strefy-erogenne-kina-ekrany"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/joanna-chludzinska-strefy-erogenne-kina-ekrany#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strefy erogenne kina"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/915aa0fbfcf2898994493beba00da9a5","name":"Joanna Chludzi\u0144ska","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/joanna-chludzinska"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24598"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/205"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=24598"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24598\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":49207,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24598\/revisions\/49207"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/24628"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=24598"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=24598"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=24598"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=24598"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=24598"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}