{"id":24600,"date":"2014-09-04T08:15:27","date_gmt":"2014-09-04T07:15:27","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=24600"},"modified":"2020-09-01T13:06:19","modified_gmt":"2020-09-01T12:06:19","slug":"anna-maria-wasieczko-o-sztuce-wroclawia-lat-80-artluk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/anna-maria-wasieczko-o-sztuce-wroclawia-lat-80-artluk","title":{"rendered":"O sztuce Wroc\u0142awia lat 80."},"content":{"rendered":"<p>\u201eByli odwa\u017cni, dowcipni i wyluzowani, sk\u0142onni do ryzyka, prowokacyjni, niepokorni\u201d \u2013 tak Joanna Ciesielska scharakteryzowa\u0142a polskich \u201edzikich\u201d, czyli artyst\u00f3w z lat 80. ubieg\u0142ego stulecia. Wed\u0142ug niej, tworzyli oni odr\u0119bny \u201e\u015bwiat pozbawiony wszelkich ogranicze\u0144, \u015bwiat weso\u0142ej anarchii, \u015bwiat \u00bbna opak\u00ab, w kt\u00f3rym toczy\u0142 si\u0119 ustawiczny karnawa\u0142 sztuk wszelakich\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-1\" id=\"refmark-1\"><sup>[1]<\/sup><\/a>. We Wroc\u0142awiu dzia\u0142a\u0142a g\u0142\u00f3wnie Pomara\u0144czowa Alternatywa oraz grupa Luxus.<\/p>\n<figure id=\"attachment_24604\" aria-describedby=\"caption-attachment-24604\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?attachment_id=24604\" rel=\"attachment wp-att-24604\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-24604\" title=\"Akcja uliczna Pomara\u0144czowej Alternatywy w czasie \u015bwi\u0119ta 1 maja, 1989, fot. archiwum PA (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika \u201eArtluk\u201d)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/akcja-uliczna-pomaranczowej-alternatywy-1989-540x386.jpg\" alt=\"Akcja uliczna Pomara\u0144czowej Alternatywy w czasie \u015bwi\u0119ta 1 maja, 1989, fot. archiwum PA (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika \u201eArtluk\u201d)\" width=\"540\" height=\"386\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/akcja-uliczna-pomaranczowej-alternatywy-1989-540x386.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/akcja-uliczna-pomaranczowej-alternatywy-1989-800x573.jpg 800w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/akcja-uliczna-pomaranczowej-alternatywy-1989-120x86.jpg 120w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/akcja-uliczna-pomaranczowej-alternatywy-1989-90x64.jpg 90w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/akcja-uliczna-pomaranczowej-alternatywy-1989-320x229.jpg 320w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/akcja-uliczna-pomaranczowej-alternatywy-1989-560x401.jpg 560w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/akcja-uliczna-pomaranczowej-alternatywy-1989-900x644.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/akcja-uliczna-pomaranczowej-alternatywy-1989-576x412.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/akcja-uliczna-pomaranczowej-alternatywy-1989.jpg 1000w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-24604\" class=\"wp-caption-text\">Akcja uliczna Pomara\u0144czowej Alternatywy w czasie \u015bwi\u0119ta 1 maja, 1989, fot. archiwum PA (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika \u201eArtluk\u201d)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Tw\u00f3rcy tej dekady malowali, rze\u017abili, kr\u0119cili filmy, pisali manifesty i eseje, wydawali w\u0142asne pisma, wystawiali sztuki,<em> <\/em>organizowali akcje, happeningi uliczne, wiece i manifestacje oraz prowadzili niezale\u017cne galerie. Wed\u0142ug Joanny Ciesielskiej, kuratorki podr\u00f3\u017cuj\u0105cej po Polsce ogromnej wystawy <em>Republika Bananowa<\/em>, kt\u00f3ra 26 stycznia 2008 roku zosta\u0142a otwarta na zamku w Ksi\u0105\u017cu, arty\u015bci dzi\u0119ki swej samoorganizacji utworzyli w\u0142asne \u201epa\u0144stwo w pa\u0144stwie\u201d, w kt\u00f3rym nie obowi\u0105zywa\u0142a cenzura oraz \u201eutarte, stosowane gdzie indziej kanony zachowa\u0144\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-2\" id=\"refmark-2\"><sup>[2]<\/sup><\/a>. W Warszawie dzia\u0142a\u0142a Gruppa i Neue Bieriemiennost, w Poznaniu \u2013 Ko\u0142o Klipsa, we Wroc\u0142awiu \u2013 Luxus i Pomara\u0144czowa Alternatywa, by\u0142a wreszcie \u0141\u00f3d\u017a Kaliska, Wsp\u00f3lnota Leee\u017ce\u0107, gda\u0144ski TOTART i wiele innych.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-24600 gallery-columns-4 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/anna-maria-wasieczko-o-sztuce-wroclawia-lat-80-artluk\/jerzy-kosalka-miasto-dla-liliputow-1988'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/jerzy-kosalka-miasto-dla-liliputow-1988-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Jerzy Kosa\u0142ka, \u201eMiasto dla liliput\u00f3w\u201d, 1988, fot. archiwum J. Kosa\u0142ki (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika \u201eArtluk\u201d)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-24606\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-24606'>\n\t\t\t\tJerzy Kosa\u0142ka, \u201eMiasto dla liliput\u00f3w\u201d, 1988, fot. archiwum J. Kosa\u0142ki (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika \u201eArtluk\u201d)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/anna-maria-wasieczko-o-sztuce-wroclawia-lat-80-artluk\/grupa-luxus-periodyk-luxus-1988'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/grupa-luxus-periodyk-luxus-1988-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Grupa Luxus, strony periodyku \u201eLuxus\u201d, 1988, fot. archiwum J. Kosa\u0142ki (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika \u201eArtluk\u201d)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-24605\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-24605'>\n\t\t\t\tGrupa Luxus, strony periodyku \u201eLuxus\u201d, 1988, fot. archiwum J. Kosa\u0142ki (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika \u201eArtluk\u201d)\r\n\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/anna-maria-wasieczko-o-sztuce-wroclawia-lat-80-artluk\/akcja-uliczna-pomaranczowej-alternatywy-1989'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/akcja-uliczna-pomaranczowej-alternatywy-1989-400x240.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Akcja uliczna Pomara\u0144czowej Alternatywy w czasie \u015bwi\u0119ta 1 maja, 1989, fot. archiwum PA (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika \u201eArtluk\u201d)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-24604\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-24604'>\n\t\t\t\tAkcja uliczna Pomara\u0144czowej Alternatywy w czasie \u015bwi\u0119ta 1 maja, 1989, fot. archiwum PA (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika \u201eArtluk\u201d)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Pomara\u0144czow\u0105 Alternatyw\u0119 \u2013 z pocz\u0105tku grup\u0119 nieformaln\u0105, a p\u00f3\u017aniej anarchistyczny ruch happeningowy \u2013 zainicjowali na pocz\u0105tku lat 80. dzia\u0142acze wroc\u0142awskich organizacji opozycyjnych, tj. Studencki Komitet Solidarno\u015bci czy Ruch Nowej Kultury. Przyjmuj\u0105c sw\u00f3j pseudonim, Waldemar <em>Major<\/em> Fydrych (ur. 1953) \u2013 charyzmatyczny absolwent historii i historii sztuki oraz niekwestionowany lider grupy, \u017cartobliwie nawi\u0105za\u0142 do tytu\u0142u Komendanta Twierdzy Wroc\u0142aw (<em>Festung Breslau<\/em>) z czas\u00f3w II wojny \u015bwiatowej. Nazw\u0119 \u201ePomara\u0144czowa Alternatywa\u201d pierwotnie nosi\u0142o pismo wydawane od marca do grudnia 1981 r. podczas strajku okupacyjnego na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego, w kt\u00f3rym Fydrych og\u0142osi\u0142 <em>Manifest Surrealizmu Socjalistycznego<\/em>. \u201eW\u0142asno\u015b\u0107 jest komfortem \u2013 pisa\u0142. \u2013 (\u2026) Komunizm wyzwala z ubra\u0144, bez u\u017cycia wielorazowych linii u\u0142o\u017conych w spontaniczny porz\u0105dek. Wszystko porusza si\u0119 w g\u0142\u0119bokich odczuciach wyobra\u017ani surrealistycznej. Socjalizm jest dobry dla u\u0142amkowych ludzi, kt\u00f3rzy osi\u0105gaj\u0105 pewn\u0105 doskona\u0142o\u015b\u0107 w braku ca\u0142o\u015bci. Nie mo\u017cna tego odnale\u017a\u0107 poza magi\u0105 dzia\u0142a\u0144 urz\u0119dniczych. To cyrk, kochani, jest zbyt starym \u015brodkiem wyrazu\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-3\" id=\"refmark-3\"><sup>[3]<\/sup><\/a>. Sw\u0105 symbolik\u0119 (kolor pomara\u0144czowy, krasnoludki), ale r\u00f3wnie\u017c spos\u00f3b dzia\u0142ania, polegaj\u0105cy na wyborze happening\u00f3w, zapo\u017cyczono od ruchu holenderskich provos\u00f3w (Provo) oraz Partii Krasnoludk\u00f3w (Kabouterbeweging), aktywnych w ko\u0144cu lat 60. oraz w 70. ubieg\u0142ego wieku.<\/p>\n<p>Aby zrozumie\u0107 sztuk\u0119 Pomara\u0144czowej Alternatywy konieczne jest zatem zrozumienie kontekstu, w jakim dzia\u0142a\u0142y te grupy. Jak utrzymuje angielski badacz Gavin Grindon: \u201ete kolektywy rozumia\u0142y swoj\u0105 awangardowo\u015b\u0107 jako odrzucenie instytucji artystycznych jako takich na rzecz zaanga\u017cowania w zachodnie ruchy spo\u0142eczne powstaj\u0105ce w fermencie lat 60.\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-4\" id=\"refmark-4\"><sup>[4]<\/sup><\/a>. Nast\u0119powa\u0142a \u201ekomunizacja awangardy\u201d, pojmowana jako powszechne zaadoptowanie przez grupy artyst\u00f3w-aktywist\u00f3w j\u0119zyka i \u015brodk\u00f3w wyrazu awangardy oraz tworzenia nowych, komunalnych sposob\u00f3w produkcji (w tym wypadku \u2013 kultury) w ramach ruch\u00f3w spo\u0142ecznych. Sta\u0142a si\u0119 ona tendencj\u0105 mi\u0119dzynarodow\u0105, widoczn\u0105 w aktywno\u015bci takich grup, jak Druga Mi\u0119dzynarod\u00f3wka Sytuacjonistyczna, ruch Provo, Surreali\u015bci z Chicago, Czarne Maski z Nowego Jorku, Diggerzy z San Francisco, berli\u0144ska Kommune Einz, King Mob z Londynu i wiele innych. Wspomniane grupy wypracowa\u0142y wsp\u00f3ln\u0105 form\u0119 dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3r\u0105 Gavin Grindon nazywa \u201ehappeningiem politycznym\u201d. Jeden z najg\u0142o\u015bniejszych tzw. \u201ebia\u0142ych happening\u00f3w\u201d provos\u00f3w<em> <\/em>pt. <em>Plan bia\u0142ych rower\u00f3w<\/em> \u2013 poprzedzi\u0142a ulotka z propozycj\u0105 pozostawiania w mie\u015bcie pojazd\u00f3w pozbawionych blokad tak, by ka\u017cdy m\u00f3g\u0142 z nich swobodnie skorzysta\u0107. I cho\u0107 eksperyment ten cieszy\u0142 si\u0119 ogromn\u0105 popularno\u015bci\u0105, policja, przewiduj\u0105c konsekwencje pojawienia si\u0119 na ulicach tak licznych rower\u00f3w komunalnych, skonfiskowa\u0142a wszystkie pojazdy pozbawione opieki. W tym samym czasie w Nowym Jorku Motherfuckers rozbijali wernisa\u017ce, odczyty muzealne oraz koncerty rockowe, a hippisowskie ugrupowanie Yippies (Young International Party) sparali\u017cowa\u0142o prac\u0119 Gie\u0142dy Wall Street, wyrzucaj\u0105c z galerii obiegaj\u0105cej jej g\u0142\u00f3wn\u0105 sal\u0119 setki banknot\u00f3w jednodolarowych. Jednak za spopularyzowanie happeningu politycznego w Stanach Zjednoczonych odpowiadaj\u0105 g\u0142\u00f3wnie pozostaj\u0105cy pod wp\u0142ywem provos\u00f3w Diggerzy. Podczas ich \u201egry ulicznej\u201d z 1966 r. ludzie, dos\u0142ownie interpretuj\u0105c zakaz \u201enie przechod\u017a\u201d umieszczony na ulotce, zamiast tego ta\u0144czyli, czo\u0142gali si\u0119 i ku\u015btykali wok\u00f3\u0142 skrzy\u017cowania. Diggerzy zajmowali si\u0119 te\u017c dzia\u0142aniami praktycznymi, a dostarczaj\u0105c odzie\u017cy, po\u017cywienia, schronie\u0144 oraz prowadz\u0105c darmowe sklepy, rozwi\u0105zywali realne problemy \u201etu i teraz\u201d.<\/p>\n<p>Odmiana \u201esurrealizmu socjalistycznego\u201d, do kt\u00f3rego nawi\u0105zywa\u0142a Pomara\u0144czowa Alternatywa, wpisa\u0142a si\u0119 w si\u0119gaj\u0105c\u0105 po\u0142owy lat 60. tradycj\u0119 \u0142\u0105czenia happening\u00f3w z masowymi dzia\u0142aniami bezpo\u015brednimi, stosowanymi w ramach ruchu spo\u0142ecznego. Pierwsz\u0105 jej znan\u0105 akcj\u0105 by\u0142o malowanie krasnoludk\u00f3w na murach wroc\u0142awskich ulic, kt\u00f3re przys\u0142ania\u0142y antyre\u017cimowe slogany. W nocy z 30 na 31 sierpnia 1982 r. Fydrych wraz ze swym koleg\u0105, Wies\u0142awem <em>Rotmistrzem<\/em> Cupa\u0142\u0105, mia\u0142 je umie\u015bci\u0107 na \u015bcianie budynku w dzielnicy Biskupin oraz transformatora energetycznego z Sempolna. W drugiej po\u0142owie lat 80. do animator\u00f3w Pomara\u0144czowej Alternatywy przy\u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 wiele m\u0142odych os\u00f3b, kt\u00f3re nie odnajdywa\u0142y si\u0119 w sztywnej formule dzia\u0142alno\u015bci opozycyjnej Solidarno\u015bci. Pierwsze happeningi Pomara\u0144czowa Alternatywa zorganizowa\u0142a w 1986 r., a najwi\u0119kszy rozg\u0142os zyska\u0142y przeprowadzone we Wroc\u0142awiu w latach 1987-1988. By\u0142y organizowane z okazji \u015bwi\u0105t rzeczywistych (np. <em>Dzie\u0144 Wojska, czyli Manewry Melon w Majonezie<\/em>, <em>Dzie\u0144 Miko\u0142aja<\/em>, obie akcje z 1987) b\u0105d\u017a wymy\u015blonych (np. <em>\u015awi\u0119to Garnk\u00f3w<\/em>, <em>Dzie\u0144 Terrorysty, czyli Al Fatah<\/em>, obie z 1987). Dedykowano je wydarzeniom i has\u0142om politycznym, a tak\u017ce obchodom rocznic i \u015bwi\u0119tom pa\u0144stwowym. Happeningi anonsowa\u0142y intryguj\u0105ce ulotki. \u201eCzy za pomoc\u0105 papieru toaletowego mo\u017cna pog\u0142\u0119bi\u0107 socjalizm? Czy papier toaletowy jest sprzymierze\u0144cem czy wrogiem rewolucji \u015bwiatowej? Czy guma mo\u017ce zast\u0105pi\u0107 papier toaletowy?\u201d \u2013 w\u0142a\u015bnie te pytania znalaz\u0142y si\u0119 na zaproszeniu na akcj\u0119 z 1 pa\u017adziernika 1987 r., podczas kt\u00f3rej dystrybuowano ten trudno dost\u0119pny w\u00f3wczas towar.<strong> <\/strong>Mi\u0119dzynarodow\u0105 s\u0142aw\u0119 przynios\u0142a jej akcja rozdawania deficytowego w latach kryzysu papieru toaletowego podczas Festiwalu Teatru Otwartego we Wroc\u0142awiu (1987).<\/p>\n<p>Cho\u0107 animatorzy prze\u015bmiewczych akcji Pomara\u0144czowej Alternatywy, kt\u00f3re obna\u017ca\u0142y i parodiowa\u0142y absurdy systemu, cz\u0119sto wyznawali \u015bwiatopogl\u0105d anarchistyczny, nie nios\u0142y one \u017cadnych postulat\u00f3w politycznych, a wznoszone podczas nich surrealistyczne has\u0142a, tj. \u201eVivat Sorbovit\u201d czy \u201eNie ma wolno\u015bci bez krasnoludk\u00f3w\u201d,<em> <\/em>jedynie parodiowa\u0142y oficjaln\u0105 retoryk\u0119 Solidarno\u015bci. Od 1986 po 2005 r. <em>Major<\/em> Fydrych zorganizowa\u0142 ponad 60. happening\u00f3w, a otwarta formu\u0142a pozwala\u0142a na w\u0142\u0105czenie si\u0119 do akcji wielu, przypadkowym przechodniom. 1 marca 1988 r., podczas <em>Marszu Krasnoludk\u00f3w<\/em>, na ulice Wroc\u0142awia wysz\u0142o kilkana\u015bcie tysi\u0119cy os\u00f3b w pomara\u0144czowych czapkach. Cho\u0107 stan wojenny przyni\u00f3s\u0142 zakaz demonstracji, publiczne happeningi z udzia\u0142em krasnali, tak r\u00f3\u017cne od innych form oporu popularnych w\u015br\u00f3d ruch\u00f3w spo\u0142ecznych, by\u0142y ca\u0142kowit\u0105 nowo\u015bci\u0105. Uczestnik\u00f3w happening\u00f3w zwykle aresztowa\u0142a Milicja Obywatelska, jednak reakcje zaskoczonych w\u0142adz cz\u0119sto bywa\u0142y odmienne. Inscenizacja <em>Szturmu na Pa\u0142ac Zimowy<\/em> (1987), sztuki Teatru Proletkultu, kt\u00f3r\u0105 wykorzysta\u0142 Eisenstein, kr\u0119c\u0105c film <em>Pa\u017adziernik<\/em>, w interpretacji Pomara\u0144czowej Alternatywy sta\u0142a si\u0119 karykatur\u0105 oficjalnych obchod\u00f3w i przerodzi\u0142a w masow\u0105 akcj\u0119 bezpo\u015bredni\u0105. Nie wiedz\u0105c, kogo aresztowa\u0107, milicja sama zacz\u0119\u0142a wi\u0119c niszczy\u0107 wyrazy nadmiernego ho\u0142du dla Lenina i aresztowa\u0107 wszystkich ubranych w co\u015b czerwonego. Politycznie zaanga\u017cowana sztuka Pomara\u0144czowej Alternatywy przyczyni\u0142a si\u0119 do os\u0142abienia re\u017cimu w\u0142adzy komunistycznej i wraz z jej upadkiem w Polsce zmieni\u0142a cel swego dzia\u0142ania. Po kr\u00f3tkiej przerwie powr\u00f3ci\u0142a z happeningiem <em>Krasnoludek na Prezydenta<\/em>, przeprowadzonym z okazji wybor\u00f3w g\u0142owy stolicy, w ramach komitetu wyborczego Weselsza i Kompetentna Warszawa (2002). Obok Wroc\u0142awia formacja ta dzia\u0142a\u0142a r\u00f3wnie\u017c w \u0141odzi, Warszawie i Lublinie.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p>Trudno powiedzie\u0107, kiedy powsta\u0142 Luxus. Ta nieformalna z pocz\u0105tku grupa, kt\u00f3ra zyska\u0142a status oficjalnego, a dzi\u015b \u2013 legendarnego ju\u017c ugrupowania artystycznego, wyros\u0142a z relacji towarzyskich, kt\u00f3re po\u0142\u0105czy\u0142y kilku malarzy wroc\u0142awskiej ASP. Studiuj\u0105c r\u00f3\u017cne informacje pojawiaj\u0105ce si\u0119 w materia\u0142ach archiwalnych, dat\u0119 mo\u017cna doprecyzowa\u0107 na pierwsz\u0105 po\u0142ow\u0119 lat 80., lecz chronologi\u0119 dzia\u0142a\u0144 Luxusu trudno odtworzy\u0107 dlatego, gdy\u017c w dekadzie stanu wojennego \u017cycie artystyczne \u2013 sprowadzone do podziemia \u2013 toczy\u0142o si\u0119 poza oficjalnym obiegiem, usankcjonowanym przez w\u0142adze, tj. w prywatnych mieszkaniach, ko\u015bcio\u0142ach, pracowniach szk\u00f3\u0142 artystycznych oraz kameralnych galeriach nieobj\u0119tych bojkotem wystawiania. Powstanie grupy Luxus, kt\u00f3r\u0105 za\u0142o\u017cy\u0142 jej niekwestionowany lider \u2013 Pawe\u0142 Jarodzki wraz z przysz\u0142\u0105 \u017con\u0105, Bo\u017cen\u0105 Grzyb, oraz przyjaci\u00f3\u0142mi: Ew\u0105 Ciepielewsk\u0105, Markiem Czechowskim, Arturem Go\u0142ackim, Andrzejem Jarodzkim i Jerzym Kosa\u0142k\u0105, datuje si\u0119 na rok 1981, kiedy dosz\u0142o do strajk\u00f3w studenckich na ASP we Wroc\u0142awiu<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-5\" id=\"refmark-5\"><sup>[5]<\/sup><\/a>. M\u0142odych malarzy po\u0142\u0105czy\u0142y kontrkulturowe korzenie, zwi\u0105zki z muzyk\u0105 undergroundow\u0105 oraz fascynacja podobn\u0105 sztuk\u0105. Wbrew podobie\u0144stwu nazwy do konceptualnej grupy Fluxus, Luxus zajmowa\u0142 si\u0119 sztuk\u0105 popartowsk\u0105, wykorzystuj\u0105c ikony kultury masowej i komentuj\u0105c aktualne wydarzenia. W swych wypowiedziach Jarodzki cz\u0119sto wspomina o fascynacji zrewoltowanymi latami 60. XX wieku, kiedy sztuka wysz\u0142a poza mury elitarnych, hermetycznych galerii, muze\u00f3w i pracowni artyst\u00f3w, a jej d\u0105\u017ceniem sta\u0142o si\u0119 zaanga\u017cowanie widza oraz nawi\u0105zanie z nim dialogu w przestrzeni publicznej. \u201eIdea Luxusu pojawi\u0142a si\u0119, gdy u\u015bwiadomili\u015bmy sobie, \u017ce jedynymi lud\u017ami, na jakich mo\u017cemy liczy\u0107, jeste\u015bmy my sami. Okazuje si\u0119, \u017ce prawdziwy luksus jest w naszym zasi\u0119gu, a nie w zagranicznych pismach\u201d \u2013 wyja\u015bni\u0142 Jarodzki przy okazji wystawy w Southampton (1989). \u201eTworzymy sami dla siebie \u015bwiat, w kt\u00f3rym chcemy \u017cy\u0107, nasze w\u0142asne pisma, nasz\u0105 w\u0142asn\u0105 muzyk\u0119 i filmy. Luxus jest sposobem \u017cycia, realizacj\u0105 naszych dzieci\u0119cych sn\u00f3w o s\u0142awie i chwale\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-6\" id=\"refmark-6\"><sup>[6]<\/sup><\/a>. Rezygnuj\u0105c z uprzywilejowanego statusu, wroc\u0142awscy arty\u015bci si\u0119gn\u0119li po atrybuty kultury masowej, a technika, kt\u00f3r\u0105 si\u0119 pos\u0142ugiwali, mia\u0142a by\u0107 \u201enajprostsza i najszybsza, dost\u0119pna dla ka\u017cdego\u201d.<\/p>\n<figure id=\"attachment_24605\" aria-describedby=\"caption-attachment-24605\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?attachment_id=24605\" rel=\"attachment wp-att-24605\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-24605\" title=\"Grupa Luxus, strony periodyku \u201eLuxus\u201d, 1988, fot. archiwum J. Kosa\u0142ki (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika \u201eArtluk\u201d)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/grupa-luxus-periodyk-luxus-1988-540x380.jpg\" alt=\"Grupa Luxus, strony periodyku \u201eLuxus\u201d, 1988, fot. archiwum J. Kosa\u0142ki (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika \u201eArtluk\u201d)\" width=\"540\" height=\"380\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/grupa-luxus-periodyk-luxus-1988-540x380.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/grupa-luxus-periodyk-luxus-1988-900x633.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/grupa-luxus-periodyk-luxus-1988-576x405.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/grupa-luxus-periodyk-luxus-1988.jpg 1000w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-24605\" class=\"wp-caption-text\">Grupa Luxus, strony periodyku \u201eLuxus\u201d, 1988, fot. archiwum J. Kosa\u0142ki (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika \u201eArtluk\u201d)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Po zawi\u0105zaniu grupy ukaza\u0142 si\u0119 te\u017c pierwszy numer pisma \u201eLuxus\u201d, wydawanego w systemie sk\u0142adkowym. Na zadrukowanym papierze komputerowym ka\u017cdy, kto chcia\u0142, odbija\u0142 szablony, linoryty albo bazgroli\u0142 pisakiem. Pocz\u0105tkowo ukazywa\u0142o si\u0119 ono w bardzo niewielkim nak\u0142adzie, po ok. 20-30 egzemplarzy, a do roku 1992 wysz\u0142o w sumie 9 numer\u00f3w pisma. Sk\u0142ada\u0142y si\u0119 na nie cytaty ze sztuki pop, tekst\u00f3w Boba Marleya oraz Franka Zappy. \u201eNat\u0142okiem antymilitarystycznych hase\u0142, erotyk\u0105, krzykliwymi kolorami grafik odbijanych na wydrukach komputerowych i stronach z gazet, \u00bbLuxus<em>\u00ab<\/em> \u2013 bardziej ni\u017c ksi\u0105\u017ck\u0119 przypomina koncert rockowy\u201d \u2013 napisa\u0142 Piotr Rypson<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-7\" id=\"refmark-7\"><sup>[7]<\/sup><\/a>. Szara rzeczywisto\u015b\u0107 lat 80. sprawi\u0142a, \u017ce s\u0142owo \u201e,luksus\u201d utraci\u0142o sw\u00f3j pierwotny sens. Poj\u0119cie, kt\u00f3re niegdy\u015b by\u0142o synonimem tego, co drogocenne, pi\u0119kne i przynosz\u0105ce splendor, teraz zdemokratyzowa\u0142o si\u0119 i oznacza\u0142o to, co niedost\u0119pne. \u201eLuksusowe\u201d sta\u0142o si\u0119 niemal wszystko, co by\u0142o nieosi\u0105galne, jak cho\u0107by puszka po coca-coli, paczka z zagranicy, historyjka obrazkowa z gumy Donald, tabliczka wedlowskiej czekolady, a nawet papier toaletowy i w\u0119dlina.<\/p>\n<p>W pierwszej po\u0142owie lat 90. polski rynek zala\u0142y tandetne, masowo produkowane towary, a grupa Luxus jako pierwsza dostrzeg\u0142a niebezpiecze\u0144stwa turbo-kapitalizmu. Swymi akcjami dowcipnie komentowa\u0142a marzenia o powszechnym dobrobycie, kt\u00f3ry mia\u0142a przynie\u015b\u0107 gospodarka wolnorynkowa. Ich niepokorne dzie\u0142a czerpa\u0142y z poetyki pop artu, lecz zamiast eleganckiej stylistyki <em>glamour,<\/em> wybierali \u201e\u015bmieciowo\u015b\u0107\u201d materia\u0142\u00f3w. Na pocz\u0105tku lat 90. w Zach\u0119cie odby\u0142a si\u0119 wystawa <em>Polski szyk,<\/em> autorstwa Andrzeja Bronarskiego i Maryli Sitkowskiej, b\u0119d\u0105ca po\u017cegnaniem kurator\u00f3w i artyst\u00f3w z poprzedni\u0105 epok\u0105, a tak\u017ce zapowiedzi\u0105 nowego <em>status quo<\/em>, wyznaczonego przez \u201eniewidzialn\u0105 r\u0119k\u0119 rynku\u201d. Obok kuratorskiej instalacji skleconej z artefakt\u00f3w, typowych dla minionych czas\u00f3w, tj. plastikowe samochodziki, p\u0142yty Zdzis\u0142awy So\u015bnickiej oraz lalki ze stylonu, pojawi\u0142 si\u0119 na niej m.in. neon Piotra M\u0142odo\u017ce\u0144ca (<em>bye bye PRL<\/em>), asambla\u017ce Hasiora, \u201ekosmiczne\u201d malarstwo duetu Maciej Dowgia\u0142\u0142o \/ Anna Gruszczy\u0144ska oraz instalacja pary KwieKulik, kt\u00f3ra dokumentowa\u0142a pa\u0144stwowe zlecenia, b\u0119d\u0105ce \u017ar\u00f3d\u0142em utrzymania artyst\u00f3w z lat 70. Jarodzki, wyst\u0119puj\u0105c ju\u017c nie jako cz\u0142onek Luxusu, lecz indywidualnie, pokaza\u0142 wtedy m.in. olbrzymie figury z karton\u00f3w, oklejone z\u0142otkami, kt\u00f3rych twarze zast\u0105pi\u0142y \u015bnie\u017c\u0105ce monitory telewizor\u00f3w. <em>Matka Boska od dar\u00f3w zagranicznych<\/em> zosta\u0142a ubrana w pstr\u0105 sukni\u0119 z b\u0142yszcz\u0105cych opakowa\u0144, a jej twarz wyci\u0119ta z luksusowych magazyn\u00f3w. \u201e\u015amietnikow\u0105\u201d Madonn\u0119 strzeg\u0142y ogromne figury or\u0142\u00f3w, kt\u00f3re \u201ekorespondowa\u0142y\u201d z ambala\u017cami Hasiora pokazanymi w tej samej sali. W koronach na g\u0142owach b\u0105d\u017a te\u017c bez nich, sklecone byle jak z desek, ga\u0142\u0119zi czy przeci\u0119tej wp\u00f3\u0142 lod\u00f3wki, kt\u00f3re dope\u0142ni\u0142y kiczowate r\u00f3\u017ce, zyska\u0142y status symboli poddanych pr\u00f3bie tera\u017aniejszo\u015bci. Praca Jarodzkiego okaza\u0142a si\u0119 sarkastycznym komentarzem na temat kondycji wsp\u00f3\u0142czesnego spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego, jego stosunku do narodowej symboliki oraz o jej dewaluacji. \u201eMam ambicj\u0119, aby by\u0107 lustrem. My\u015bl\u0119, \u017ce to bardzo potrzebna rola, aby w krzywym zwierciadle pokazywa\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107\u201d \u2013 skomentowa\u0142 artysta<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-8\" id=\"refmark-8\"><sup>[8]<\/sup><\/a>. Znakiem rozpoznawczym grupy Luxus sta\u0142y si\u0119 pora\u017caj\u0105ce profuzj\u0105 barw obrazy utrzymane w halucynacyjnym klimacie, a tak\u017ce instalacje z karton\u00f3w i przedmiot\u00f3w codziennego u\u017cytku, b\u0119d\u0105ce cz\u0119sto scenografiami koncert\u00f3w muzyki punk i reggae. Jak zauwa\u017cy\u0142a Hanna Wr\u00f3blewska, kurator jego wystawy monograficznej <em>Najlepsze,<\/em> zorganizowanej w Zach\u0119cie (2009), tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Jarodzkiego wyr\u00f3\u017cnia swoisty \u201erecykling\u201d materia\u0142\u00f3w i temat\u00f3w, a jego obrazy, w kt\u00f3rych jako podobrazia wykorzystuje wyrzucone na \u015bmietnik, przemalowane p\u0142\u00f3tno innych artyst\u00f3w, kawa\u0142ek meblo\u015bcianki, p\u0142yta wi\u00f3rowa z tandetn\u0105 oklein\u0105 czy blacha cynkowa, bombarduj\u0105 widz\u00f3w r\u00f3\u017cnymi motywami, tekstami i <em>quasi<\/em> \u201erewolucyjnymi\u201d has\u0142ami, jak cho\u0107by <em>Tylko sztuka ci\u0119 nie oszuka<\/em> (<em>In Art We Trust<\/em>). Podobnie, jak w przypadku innych artyst\u00f3w z Luxusu, charakterystyczn\u0105 cech\u0105 jego malarstwa jest stosowanie szablon\u00f3w, wykonywanych najcz\u0119\u015bciej na podstawie zdj\u0119\u0107 prasowych i ich fragment\u00f3w. Jak powiedzia\u0142 Jarodzki, jest on \u201eznakiem, jest r\u0119k\u0105 odbita przez anonimowego artyst\u0119 w prehistorycznej grocie, jest sitodrukiem Warhola, jest plakatem propagandowym odbijanym na murach Barcelony w czasie wojny domowej. Pojawia si\u0119 zawsze tam, gdzie nie ma czasu, gdzie rozpalone umys\u0142y poganiaj\u0105 niewprawne r\u0119ce, jest znakiem naszych czas\u00f3w\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-9\" id=\"refmark-9\"><sup>[9]<\/sup><\/a>. Obok techniki szablonu artysta wybra\u0142 energiczn\u0105 kresk\u0119 komiksu, a swym klimatem i stylistyk\u0105 jego prace nawi\u0105zuj\u0105 raczej do undergroundowych rysunk\u00f3w Roberta Crumba, ni\u017c popkulturowych, kt\u00f3rych bohaterk\u0105 sta\u0142a si\u0119 Myszka Miki.<\/p>\n<p>Niestety, komiksy i rysunki Jarodzkiego, w kt\u00f3rych atakowa\u0142 on mity i \u015bwi\u0119to\u015bci narodowe, nie ukaza\u0142y si\u0119 drukiem. Od roku 1987 r. zacz\u0105\u0142 wystawia\u0107 niezale\u017cnie od grupy Luxus, kt\u00f3ra w 1997 r. zako\u0144czy\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107. W ostatnich latach mo\u017cna by\u0142o obserwowa\u0107 powr\u00f3t do kultury lat 80. Czy jednak po wystawie <em>Republika Bananowa<\/em> sztuka tego czasu, kt\u00f3ra zachwyca swoj\u0105 bezkompromisowo\u015bci\u0105, \u015bmia\u0142o\u015bci\u0105 i ekspresj\u0105 wzbudzi podobne zainteresowanie, a tamte alternatywne, kolektywne, marginalne dzia\u0142ania oka\u017c\u0105 si\u0119 wa\u017cne dla m\u0142odego pokolenia? Z odpowiedzi\u0105 musimy jeszcze poczeka\u0107.<\/p>\n<div id=\"footnote-list\" style=\"display:inherit\"><span id=fn-heading>Poka\u017c przypisy<\/span> &nbsp;&nbsp;&nbsp;(\u21b5 returns to text)<\/p>\n<ol>\n<li id=\"footnote-1\" class=\"fn-text\">Cyt. za: http:\/\/obieg.pl\/wydarzenie\/4250 [stan z dnia 26.02.2008].<a href=\"#refmark-1\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-2\" class=\"fn-text\">Tam\u017ce.<a href=\"#refmark-2\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-3\" class=\"fn-text\">Cyt. za:\u00a0<em>Republika Bananowa. Ekspresja lat 80.,\u00a0<\/em>katalog wystawy, red. J. Ciesielska, O\u015brodek Kultury i Sztuki, Wroc\u0142aw 2008, s. 27.<a href=\"#refmark-3\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-4\" class=\"fn-text\">Cyt. za: G. Grindon,\u00a0<em>Prehistoria surrealizmu socjalistycznego od lat 60. do 80. \u2013 od Digger\u00f3w z San Francisco do Pomara\u0144czowej Alternatywy<\/em>, [wg:] http:\/\/obieg.pl\/teksty\/29293 [stan z dnia 23.07.2013].<a href=\"#refmark-4\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-5\" class=\"fn-text\">Dat\u0119 t\u0119 podaje Piotr Rypson w: <em>Ksi\u0105\u017cki i strony. Polska ksi\u0105\u017cka awangardowa i artystyczna w XX wieku<\/em>, Warszawa 2000, s. 134.<a href=\"#refmark-5\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-6\" class=\"fn-text\">Cyt. Za: folder towarzysz\u0105cy wystawie <em>Make Love or War<\/em> w Galerii BWA w Krakowie, 25.01-20.02.1994.<a href=\"#refmark-6\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-7\" class=\"fn-text\">P. Rypson, op. cit., s. 134.<a href=\"#refmark-7\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-8\" class=\"fn-text\">Wypowied\u017a z filmu dokumentalnego <em>Szyk polski, czyli Bonarski w Zach\u0119cie<\/em>, z cyklu <em>Galeria Dw\u00f3jki<\/em>, produkcja TVP 1991, pokazanego na wystawie Paw\u0142a Jarodzkiego <em>Najlepsze<\/em>, Zach\u0119ta Narodowa Galeria Sztuki, 12.09-18.10.2009.<a href=\"#refmark-8\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-9\" class=\"fn-text\">P. Jarodzki, [w:] <em>Sztuka szablonowa<\/em>, folder wystawy, Galeria W Pasa\u017cu, Wroc\u0142aw 1989.<a href=\"#refmark-9\">\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201eByli odwa\u017cni, dowcipni i wyluzowani, sk\u0142onni do ryzyka, prowokacyjni, niepokorni\u201d \u2013 tak Joanna Ciesielska scharakteryzowa\u0142a polskich \u201edzikich\u201d, czyli artyst\u00f3w z lat 80. ubieg\u0142ego stulecia. Wed\u0142ug niej, tworzyli oni odr\u0119bny \u201e\u015bwiat pozbawiony wszelkich ogranicze\u0144, \u015bwiat weso\u0142ej anarchii, \u015bwiat \u00bbna opak\u00ab, w kt\u00f3rym toczy\u0142 si\u0119 ustawiczny karnawa\u0142 sztuk wszelakich\u201d. We Wroc\u0142awiu dzia\u0142a\u0142a g\u0142\u00f3wnie Pomara\u0144czowa Alternatywa oraz grupa Luxus.<\/p>\n","protected":false},"author":497,"featured_media":24604,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[3187,335,849,402],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[3186],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>O sztuce Wroc\u0142awia lat 80.<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Wroc\u0142aw jako o\u015brodek sztuki niezale\u017cnej w latach 80.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/anna-maria-wasieczko-o-sztuce-wroclawia-lat-80-artluk\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/anna-maria-wasieczko-o-sztuce-wroclawia-lat-80-artluk\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/anna-maria-wasieczko-o-sztuce-wroclawia-lat-80-artluk#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/akcja-uliczna-pomaranczowej-alternatywy-1989.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/akcja-uliczna-pomaranczowej-alternatywy-1989.jpg\",\"width\":1000,\"height\":716,\"caption\":\"Akcja uliczna Pomara\u0144czowej Alternatywy w czasie \u015bwi\u0119ta 1 maja, 1989, fot. archiwum PA (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika \u201eArtluk\u201d)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/anna-maria-wasieczko-o-sztuce-wroclawia-lat-80-artluk#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/anna-maria-wasieczko-o-sztuce-wroclawia-lat-80-artluk\",\"name\":\"O sztuce Wroc\u0142awia lat 80.\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/anna-maria-wasieczko-o-sztuce-wroclawia-lat-80-artluk#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2014-09-04T07:15:27+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:06:19+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/1e4c6cfec6ed53f0a9fcb84afb7bba59\"},\"description\":\"Wroc\u0142aw jako o\u015brodek sztuki niezale\u017cnej w latach 80.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/anna-maria-wasieczko-o-sztuce-wroclawia-lat-80-artluk#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/anna-maria-wasieczko-o-sztuce-wroclawia-lat-80-artluk\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/anna-maria-wasieczko-o-sztuce-wroclawia-lat-80-artluk#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"O sztuce Wroc\u0142awia lat 80.\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/1e4c6cfec6ed53f0a9fcb84afb7bba59\",\"name\":\"Anna Maria Wasieczko\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/anna-maria-wasieczko\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"O sztuce Wroc\u0142awia lat 80.","description":"Wroc\u0142aw jako o\u015brodek sztuki niezale\u017cnej w latach 80.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/anna-maria-wasieczko-o-sztuce-wroclawia-lat-80-artluk","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/anna-maria-wasieczko-o-sztuce-wroclawia-lat-80-artluk\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/anna-maria-wasieczko-o-sztuce-wroclawia-lat-80-artluk#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/akcja-uliczna-pomaranczowej-alternatywy-1989.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/akcja-uliczna-pomaranczowej-alternatywy-1989.jpg","width":1000,"height":716,"caption":"Akcja uliczna Pomara\u0144czowej Alternatywy w czasie \u015bwi\u0119ta 1 maja, 1989, fot. archiwum PA (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Kwartalnika \u201eArtluk\u201d)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/anna-maria-wasieczko-o-sztuce-wroclawia-lat-80-artluk#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/anna-maria-wasieczko-o-sztuce-wroclawia-lat-80-artluk","name":"O sztuce Wroc\u0142awia lat 80.","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/anna-maria-wasieczko-o-sztuce-wroclawia-lat-80-artluk#primaryimage"},"datePublished":"2014-09-04T07:15:27+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:06:19+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/1e4c6cfec6ed53f0a9fcb84afb7bba59"},"description":"Wroc\u0142aw jako o\u015brodek sztuki niezale\u017cnej w latach 80.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/anna-maria-wasieczko-o-sztuce-wroclawia-lat-80-artluk#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/anna-maria-wasieczko-o-sztuce-wroclawia-lat-80-artluk"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/anna-maria-wasieczko-o-sztuce-wroclawia-lat-80-artluk#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"O sztuce Wroc\u0142awia lat 80."}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/1e4c6cfec6ed53f0a9fcb84afb7bba59","name":"Anna Maria Wasieczko","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/anna-maria-wasieczko"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24600"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/497"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=24600"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24600\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/24604"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=24600"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=24600"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=24600"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=24600"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=24600"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}