{"id":25088,"date":"2014-09-25T09:35:41","date_gmt":"2014-09-25T08:35:41","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=25088"},"modified":"2014-09-25T09:37:37","modified_gmt":"2014-09-25T08:37:37","slug":"pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana","title":{"rendered":"Polska nieopisana"},"content":{"rendered":"<p>Poni\u017cej publikujemy fragmenty dyskusji panelowej\u00a0<em>Wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana<\/em>, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 27 maja 2013 roku podczas konferencji\u00a0<em>O poprawie polskiego kina<\/em>\u00a0organizowanej przez Uniwersytet Warszawski. W panelu udzia\u0142 wzi\u0119li: profesor Grzegorz Kr\u00f3likiewicz, profesor Andrzej Werner, Pawe\u0142 Borowski oraz Anna Tatarska. Dyskusj\u0119 poprowadzi\u0142 Pawe\u0142 Jaskulski.<\/p>\n<p><em>Tekst zosta\u0142 skr\u00f3cony i opracowany przez Redakcj\u0119 O.pl<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">*<\/p>\n<figure id=\"attachment_25096\" aria-describedby=\"caption-attachment-25096\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana\/andrzej-werner-anna-tatarska-pawel-borowski-grzegorz-krolikiewicz-fot-b-wroblewski\/\" rel=\"attachment wp-att-25096\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-25096\" title=\"\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Andrzej Werner, Anna Tatarska, Pawe\u0142 Borowski, Grzegorz Kr\u00f3likiewicz, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/andrzej-werner-anna-tatarska-pawe\u0142-borowski-grzegorz-krolikiewicz-fot-b-wroblewski-540x360.jpg\" alt=\"\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Andrzej Werner, Anna Tatarska, Pawe\u0142 Borowski, Grzegorz Kr\u00f3likiewicz, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\" width=\"540\" height=\"360\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/andrzej-werner-anna-tatarska-pawe\u0142-borowski-grzegorz-krolikiewicz-fot-b-wroblewski-540x360.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/andrzej-werner-anna-tatarska-pawe\u0142-borowski-grzegorz-krolikiewicz-fot-b-wroblewski-900x600.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/andrzej-werner-anna-tatarska-pawe\u0142-borowski-grzegorz-krolikiewicz-fot-b-wroblewski-576x384.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/andrzej-werner-anna-tatarska-pawe\u0142-borowski-grzegorz-krolikiewicz-fot-b-wroblewski.jpg 1000w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-25096\" class=\"wp-caption-text\">\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Andrzej Werner, Anna Tatarska, Pawe\u0142 Borowski, Grzegorz Kr\u00f3likiewicz, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Pawe\u0142 Jaskulski: Na pocz\u0105tek chc\u0119 pa\u0144stwa zapyta\u0107 o wra\u017cenia czytelnicze po lekturze <em>Manifestu kina gatunk\u00f3w<\/em>&#8230;<\/strong><\/p>\n<p><strong>Anna Tatarska:<\/strong> Jestem fank\u0105 tego manifestu. Dla ka\u017cdego, kto du\u017co chodzi do kina, manifest powinien by\u0107 oczywisty, poniewa\u017c wyra\u017ca g\u0142\u0119bokie pragnienia widza \u2013 przynajmniej moje, a moim ulubionym punktem tekstu jest punkt dziesi\u0105ty, czyli: \u201eZnajomo\u015b\u0107 gatunk\u00f3w pozwala na ich przekroczenie\u201d.<\/p>\n<p><strong>Pawe\u0142 Borowski:<\/strong> Przychyl\u0119 si\u0119 do przedm\u00f3wczyni. Dzisiaj ten dziesi\u0105ty punkt jest najistotniejszy, a jednocze\u015bnie pozostaje w zwi\u0105zku z punktami wcze\u015bniejszymi. My\u015bl\u0119, \u017ce trudno jest rozmawia\u0107 o gatunkach w kinematografii polskiej, w kt\u00f3rej jedynym wyst\u0119puj\u0105cym gatunkiem, opr\u00f3cz kina wojennego, jest komedia romantyczna. Warto r\u00f3wnie\u017c rozmawia\u0107 o tym, czym s\u0105 obecnie gatunki. Czy tw\u00f3rca chce poprzez nie dotrze\u0107 do szerokiej widowni?<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-25088 gallery-columns-5 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana\/andrzej-werner-anna-tatarska-pawel-borowski-grzegorz-krolikiewicz-fot-b-wroblewski'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/andrzej-werner-anna-tatarska-pawe\u0142-borowski-grzegorz-krolikiewicz-fot-b-wroblewski-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Andrzej Werner, Anna Tatarska, Pawe\u0142 Borowski, Grzegorz Kr\u00f3likiewicz, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-25096\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-25096'>\n\t\t\t\t\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Andrzej Werner, Anna Tatarska, Pawe\u0142 Borowski, Grzegorz Kr\u00f3likiewicz, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana\/anna-tatarska-pawel-borowski-fot-bartosz-wroblewski'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/anna-tatarska-pawel-borowski-fot-bartosz-wroblewski-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Anna Tatarska, Pawe\u0142 Borowski, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-25097\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-25097'>\n\t\t\t\t\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Anna Tatarska, Pawe\u0142 Borowski, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana\/a-tatarska-p-borowski-fot-b-wroblewski'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/a-tatarska-p-borowski-fot-b-wroblewski-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Anna Tatarska, Pawe\u0142 Borowski, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-25098\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-25098'>\n\t\t\t\t\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Anna Tatarska, Pawe\u0142 Borowski, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana\/a-werner-fot-b-wroblewski'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/a-werner-fot-b-wroblewski-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Andrzej Werner, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-25099\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-25099'>\n\t\t\t\t\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Andrzej Werner, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana\/grzegorz-krolikiewicz-fot-b-wroblewski'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/grzegorz-krolikiewicz-fot-b-wroblewski-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Grzegorz Kr\u00f3likiewicz, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-25100\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-25100'>\n\t\t\t\t\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Grzegorz Kr\u00f3likiewicz, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana\/pawel-borowski-grzegorz-krolikiewicz-fot-b-wroblewski'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/pawel-borowski-grzegorz-krolikiewicz-fot-b-wroblewski-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Pawe\u0142 Borowski, Grzegorz Kr\u00f3likiewicz, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-25102\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-25102'>\n\t\t\t\t\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Pawe\u0142 Borowski, Grzegorz Kr\u00f3likiewicz, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana\/pawel-jaskulski-a-werner-a-tatarska-p-borowski-g-krolikiewicz-fot-b-wroblewski'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/pawel-jaskulski-a-werner-a-tatarska-p-borowski-g-krolikiewicz-fot-b-wroblewski-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Andrzej Werner, Anna Tatarska, Pawe\u0142 Borowski, Grzegorz Kr\u00f3likiewicz, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-25103\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-25103'>\n\t\t\t\t\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Andrzej Werner, Anna Tatarska, Pawe\u0142 Borowski, Grzegorz Kr\u00f3likiewicz, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana\/p-borowski-g-krolikiewicz-fot-b-wroblewski'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/p-borowski-g-krolikiewicz-fot-b-wroblewski-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Pawe\u0142 Borowski, Grzegorz Kr\u00f3likiewicz, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-25104\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-25104'>\n\t\t\t\t\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Pawe\u0142 Borowski, Grzegorz Kr\u00f3likiewicz, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana\/p-jaskulski-a-werner-fot-b-wroblewski'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/p-jaskulski-a-werner-fot-b-wroblewski-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Pawe\u0142 Jaskulski, Andrzej Werner, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-25105\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-25105'>\n\t\t\t\t\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Pawe\u0142 Jaskulski, Andrzej Werner, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana\/manifest-projekt-graficzny-stefan-m-ronisz'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/manifest-projekt-graficzny-stefan-m-ronisz-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Manifest kina gatunkowego, proj. graficzny Stefan M. Ronisz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-25101\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-25101'>\n\t\t\t\tManifest kina gatunkowego, proj. graficzny Stefan M. Ronisz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p><strong>Profesor Grzegorz Kr\u00f3likiewicz jako student prawa napisa\u0142 prac\u0119 magistersk\u0105 pt. <em>Niedbalstwo jako forma winy<\/em>. Skojarzy\u0142em tytu\u0142 tej pracy ze wsp\u00f3\u0142czesnym kinem polskim. Czy polscy filmowcy zwracaj\u0105 dzi\u015b dostateczn\u0105 uwag\u0119 na form\u0119 filmu? Czy w og\u00f3le posiadaj\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 formaln\u0105?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Grzegorz Kr\u00f3likiewicz:<\/strong> Sumarycznie rzecz bior\u0105c, odpowied\u017a jest negatywna. Polskie kino jest raczej w z\u0142ej kondycji. W najlepszym wypadku bywa na\u015bladowcze. S\u0105 przyk\u0142ady r\u00f3\u017cnych poczyna\u0144, dokona\u0144, kt\u00f3re wskazuj\u0105, \u017ce mog\u0142oby by\u0107 inaczej, ale to s\u0105 filmy odosobnione, ton\u0105ce w niepami\u0119ci. Wielkim zjawiskiem filmowym tego typu jest tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Wojciecha Hasa. To jest zupe\u0142nie osobny mistrz. Jego nie pytamy o gatunek, tylko wprost \u2013 o niebywa\u0142\u0105, niepospolit\u0105 jako\u015b\u0107, kt\u00f3ra objawia\u0142a si\u0119 rytmicznie w jego utworach. By\u0142a wprawdzie jedna skaza, ale nie b\u0119d\u0119 o niej m\u00f3wi\u0142. Jest to sprawa pr\u00f3by zado\u015b\u0107uczynienia za to, co wyprawia\u0142 wobec w\u0142adzy, kt\u00f3ra go bez przerwy cenzurowa\u0142a. To jest jeden przypadek.<\/p>\n<p>Poza tym jest kilka innych takich \u201emoment\u00f3w\u201d w historii kina polskiego. Przypominam sobie film Stanis\u0142awa Lenartowicza <em>Zimowy zmierzch<\/em>. Dzie\u0142o cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nie stworzy\u0142 nic wyj\u0105tkowo opisywanego. Podobnie jak i Hasa, nikt nie traktowa\u0142 go jako kogo\u015b wyj\u0105tkowego. By\u0142 to typ tw\u00f3rcy, kt\u00f3ry woli milczenie od zadawania si\u0119 z praktykami marketingu. <em>Zimowy zmierzch<\/em> jest filmem osobnym, kt\u00f3ry zaciera si\u0119 w naszej pami\u0119ci. Male\u0144kie przedmie\u015bcie, mocowanie si\u0119 z powszednio\u015bci\u0105, zwalaj\u0105c\u0105 cz\u0142owieka z n\u00f3g; beznadzieja prowincji w po\u0142\u0105czeniu z adoracj\u0105 przesz\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra jest krucha. Wspomnienia, nawyki z dawnych lat powoduj\u0105, \u017ce ludzi s\u0105 zdegradowani i uwi\u0119zieni w czym\u015b, czego dok\u0142adnie nie mo\u017cna ods\u0142oni\u0107. Dzieje si\u0119 tak nie ze wzgl\u0119du na terror psychiczny cenzury. Cz\u0142owiek sam sobie odmawia pos\u0142usze\u0144stwa, kiedy wie, \u017ce nie nale\u017cy pisa\u0107 zbyt efektownie o \u017cyciu, kt\u00f3re trwa \u2013 ale nie wolno z niego szydzi\u0107. Wi\u0119c ta kruszynka jakim jest ludzki los, znalaz\u0142a swoje zrealizowanie w tym filmie. Jest tam dba\u0142o\u015b\u0107 o szczeg\u00f3\u0142 i adoracja male\u0144ko\u015bci, krucho\u015bci ludzkiego losu. Wszystko zosta\u0142o uj\u0119te w ludzk\u0105 opowie\u015b\u0107 o byle jakiej mi\u0142o\u015bci oraz byle jakim szcz\u0119\u015bciu przegranego cz\u0142owieka. Nie b\u0119d\u0119 m\u00f3wi\u0142 o innych filmach. Wiadomo, \u017ce ca\u0142a tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Hasa &#8211; poza wspomnianym jednym wyj\u0105tkiem w postaci filmu <em>Z\u0142oto<\/em> b\u0119d\u0105cego uk\u0142onem dla przemocy cenzor\u00f3w \u2013 jest mistrzowskim zwyci\u0119stwem nad ba\u0142aganem kinematografii, poniewa\u017c film polski by\u0142 ma\u0142o tw\u00f3rczy i jednocze\u015bnie czym\u015b ska\u017cony.<\/p>\n<figure id=\"attachment_25101\" aria-describedby=\"caption-attachment-25101\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana\/manifest-projekt-graficzny-stefan-m-ronisz\/\" rel=\"attachment wp-att-25101\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-25101\" title=\"Manifest kina gatunkowego, proj. graficzny Stefan M. Ronisz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/manifest-projekt-graficzny-stefan-m-ronisz-540x198.jpg\" alt=\"Manifest kina gatunkowego, proj. graficzny Stefan M. Ronisz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\" width=\"540\" height=\"198\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/manifest-projekt-graficzny-stefan-m-ronisz-540x198.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/manifest-projekt-graficzny-stefan-m-ronisz-900x330.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/manifest-projekt-graficzny-stefan-m-ronisz-576x211.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/manifest-projekt-graficzny-stefan-m-ronisz.jpg 1000w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-25101\" class=\"wp-caption-text\">Manifest kina gatunkowego, proj. graficzny Stefan M. Ronisz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Czyli krytyczny stan rzeczy nie wynika wy\u0142\u0105cznie z niedbalstwa tw\u00f3rc\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c z czynnik\u00f3w zewn\u0119trznych.<\/strong><\/p>\n<p><strong>G. K.:<\/strong> To jest sprawa na\u015bladownictwa innego kina. Do\u015b\u0107 chaotyczna zreszt\u0105, bo ju\u017c kino radzieckie \u2013 nie m\u00f3wi\u0119 o filmach klasy pierwszej \u2013 dawa\u0142o pewien drogowskaz. Tak samo francuskie dzie\u0142a filmowe ze swoj\u0105 psychologi\u0105, z pewn\u0105 manier\u0105 zagadki czy duchowo\u015bci, tak\u017ce kino brytyjskie z lat powojennych. Impuls p\u0142yn\u0105cy z zagranicznych film\u00f3w powodowa\u0142, \u017ce kino polskie nasi\u0105ka\u0142o r\u00f3\u017cnego rodzaju eklektyzmem. Drug\u0105 niezwyk\u0142\u0105 cech\u0105 naszej kinematografii jest to, \u017ce polska kultura, przy swoich napi\u0119tych aspiracjach, nie mog\u0142a si\u0119 naturalnie rozwija\u0107. Nie mo\u017cna by\u0142o robi\u0107 film\u00f3w, w kt\u00f3rych jest zawarta prawda historyczna, na przyk\u0142ad o latach okupacji. Powsta\u0142a dziwna sytuacja, granicz\u0105ca z obrazem jakiej\u015b \u201ewyrwy\u201d w zbiorowej pami\u0119ci. Sytuacja, w kt\u00f3rej opisuje si\u0119 tre\u015bci dotycz\u0105ce lat zag\u0142ady, ale robi si\u0119 je nie tu\u017c po okupacji, bo nie wolno, tylko dopiero w po\u0142owie lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, poniewa\u017c ju\u017c troch\u0119 wolno. Ta anachroniczno\u015b\u0107 \u2013 mo\u017cna powiedzie\u0107 genetycznie tkwi\u0105ca w polskiej kulturze \u2013 nie sprzyja m\u00f3wieniu prawdy. Nast\u0119puje stylizacja, odnosz\u0105ca si\u0119 do stylistyki zrodzonej du\u017co wcze\u015bniej. Takim przyk\u0142adem jest zapatrzenie si\u0119 w szlachetne, dobre kino brytyjskie.<\/p>\n<p>Ta sprawa jest zastanawiaj\u0105ca dla mnie i do dzisiaj nierozwik\u0142ana. M\u00f3wi\u0119 o wyra\u017ceniu prawdy, chocia\u017cby w literaturze. Je\u017celi we\u017amiemy pod uwag\u0119 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Iwaszkiewicza, to mamy do czynienia nie tylko z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 \u00a0o perfekcyjnej konstrukcji, ale r\u00f3wnie\u017c maj\u0105c\u0105 cechy \u201epochodu\u201d do prawdy ludzkiej. Taki stan rzeczy trwa a\u017c do p\u00f3\u017anego Stanis\u0142awa R\u00f3\u017cewicza. (&#8230;) My\u015bl\u0119, \u017ce wielu filmowc\u00f3w z konieczno\u015bci zapatrzy\u0142o si\u0119 nie tylko na Wsch\u00f3d, ale i na Zach\u00f3d. Ulegali\u015bmy silnemu wra\u017ceniu, \u017ce mo\u017cemy by\u0107 blisko prawdy. Ogl\u0105da\u0142em te filmy, kiedy by\u0142em szczeniakiem i mnie r\u00f3wnie\u017c nie omin\u0119\u0142a ta fascynacja. Gdyby zobaczy\u0107 film <em>Na wylot<\/em> na stole monta\u017cowym, to wida\u0107, \u017ce ten film jest zbudowany z tradycji szeroko poj\u0119tego ekspresjonizmu filmowego oraz <em>cinema direct<\/em>, czyli ameryka\u0144skiego filmu dokumentalnego o proweniencji telewizyjnej, kt\u00f3rego mistrzem by\u0142 Leacock. Znamy jego nazwisko z antologii kina. Wi\u0119c m\u00f3j debiut te\u017c jest niesamodzielny, je\u015bli si\u0119 go podzieli na cz\u0119\u015bci. Jego samodzielno\u015b\u0107 polega na autonomicznym poziomie uczuciowo-emocjonalnym.<\/p>\n<p><strong>A czy obecnie sytuacja ta ulega zmianie, czy raczej ten schemat jest powielany?<\/strong><\/p>\n<p><strong>G. K.:<\/strong> Dzisiaj, kiedy wszystko wolno, a nic nie wolno, mamy czasy rozproszenia, a jednocze\u015bnie pok\u0142osia (oj, przepraszam za to wyra\u017cenie) tego, co dzia\u0142o si\u0119 wcze\u015bniej. Niedawno rozmawia\u0142em publicznie z o wiele starszym ode mnie koleg\u0105, kt\u00f3ry robi\u0142 w PRL-u filmy na zam\u00f3wienie [mowa o w\u00f3wczas jeszcze \u017cyj\u0105cym Bohdanie Por\u0119bie \u2013 dop. P. J.]. Powiedzia\u0142em, co my\u015bl\u0119 o <em>Polonia Restituta<\/em> i innych jego rzeczach. Jego reakcja by\u0142a zaskakuj\u0105ca. On m\u00f3wi tak: \u201eTy nic nie wiesz, bo jeste\u015b m\u0142odszy. Ty nie wiesz, czym by\u0142 PRL. Nie by\u0142o tak \u017ale, jak m\u00f3wisz. Nie by\u0142o tak, jak Ty czujesz\u201d. Po chwili kontynuuje: \u201eA co si\u0119 dzieje teraz? Przecie\u017c to jest jaki\u015b ug\u00f3r, \u015bmietnisko ohydne i brudne\u201d. Odpowiedzia\u0142em mu: \u201eS\u0142uchaj Bohdan, nie wolno nikomu z nas oddziela\u0107 tego, co by\u0142o w PRL-u od tego, co jest dzisiaj\u201d. Dlatego, \u017ce to w PRL-u z wilka zrobiono psa, jak w bajce Mickiewicza. Teraz ten pies robi po psiemu to, co pies musi robi\u0107. Zwierz\u0119 zosta\u0142o wytresowane w tamtym okresie, a realizuje si\u0119 obecnie. Istnieje realna \u0142\u0105czno\u015b\u0107 mi\u0119dzy epokami. Kinematografia uwolni\u0142a si\u0119 od tego szlachetnego na\u015bladownictwa stylistycznego. Nie by\u0142oby Wajdy, Munka, Kawalerowicza, gdyby oni \u2013 i s\u0142usznie \u2013 nie zagl\u0105dali na Zach\u00f3d, tak jak radzieccy filmowcy m\u0142odej generacji zagl\u0105dali w kultur\u0119 polsk\u0105 po epoce stalinizmu. Oni czytali po polsku, niekt\u00f3rzy nauczyli si\u0119 j\u0119zyka polskiego, \u017ceby ch\u0142on\u0105\u0107 w\u0105tki naszej kultury. To samo by\u0142o wtedy z nami. Kiedy nauczyli\u015bmy si\u0119 by\u0107 na\u015bladowcami czego\u015b, automatycznie szukamy wzor\u00f3w do na\u015bladowania. My\u015bl\u0119, \u017ce gremialnie powstaje tani skutek, o kt\u00f3rym powiedzia\u0142em mojemu starszemu koledze na publicznej debacie. Zrobiono z nas kundle, a teraz psy zaczynaj\u0105 si\u0119 zachowywa\u0107 tak, jak wytresowane odmiany gatunkowe. Znajdujemy si\u0119 w psim cyrku. Jeste\u015bmy zara\u017ceni zarazkami, kt\u00f3re nie przysz\u0142y dzisiaj, tylko wcze\u015bniej i zd\u0105\u017cy\u0142y si\u0119 w nas porozrasta\u0107. Usta\u0142 ten pi\u0119kny, magnetyczny ci\u0105g ku formie zachodniej. Zawsze byli\u015bmy w Europie, nigdy poza ni\u0105. W zwi\u0105zku z tym, \u017ce Europa z\u0142apa\u0142a w tej chwili jako\u015bciowo inny oddech, polegaj\u0105cy na okrutnym rozliczeniu si\u0119 z rzeczywisto\u015bci\u0105 \u2013 od czasu rewolucjonist\u00f3w francuskich nie by\u0142o takiej \u201egilotyny\u201d \u2013 odwr\u00f3cono si\u0119 od \u015bwiata warto\u015bci, a my, przyzwyczajeni, jak ten pies, do na\u015bladowania, tak\u017ce chcemy widzie\u0107 \u015bwiat w zatomizowanym rozproszeniu. Dlatego wszystkie pr\u00f3by j\u0119zyka artystycznego wypadaj\u0105 biednie. Dzieje si\u0119 tak z powod\u00f3w cywilizacyjnych, a nie z powod\u00f3w takich, \u017ce kto\u015b upar\u0142 si\u0119 na robienie film\u00f3w zerowych, je\u015bli chodzi o napi\u0119cie formy. To jest pewien rodzaj istnienia, nie podlegaj\u0105cy wewn\u0119trznej k\u0142\u00f3tni, ani rachunkowi sumienia, dlatego, \u017ce funkcjonuje silniejszy automatyzm. Uczony Iwan Paw\u0142ow powiedzia\u0142 nam co\u015b o odruchach bezwarunkowych oraz warunkowych, kt\u00f3re staj\u0105 si\u0119 z biegiem czasu bezwarunkowe niejako poprzez \u201ezasiedzenie si\u0119\u201d odruchowo\u015bci. Tak to wst\u0119pnie charakteryzuj\u0119.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p><strong>Oczywisty jest jednak fakt, \u017ce problem nie tkwi jedynie w formie. Tadeusz Gajcy w pi\u015bmie \u201eSztuka i Nar\u00f3d\u201d opublikowa\u0142 tekst <em>Ju\u017c nie potrzebujemy<\/em>, w kt\u00f3rym krytycznie odni\u00f3s\u0142 si\u0119 do poezji Skamandryt\u00f3w. G\u0142osi\u0142 tez\u0119, \u017ce okoliczno\u015bci II wojny \u015bwiatowej wymuszaj\u0105 jakoby na pisarzach poszukiwanie \u201ewielkich temat\u00f3w\u201d. Gdyby tak przenie\u015b\u0107 tekst Gajcego w nasze czasy, mogliby\u015bmy go sparafrazowa\u0107 i jego g\u0142\u00f3wn\u0105 my\u015bl\u0105 uczyni\u0107 takie zdanie: wsp\u00f3\u0142czesne polskie kino potrzebuje wielkich temat\u00f3w. Gdzie szuka\u0107 tego wielkiego tematu? Czy jego realizacj\u0105 m\u00f3g\u0142by si\u0119 sta\u0107 film <em>Obywatel Michnik<\/em>, kt\u00f3rego pomys\u0142odawc\u0105 by\u0142 Krzysztof K\u0142opotowski w artykule z 2008 roku?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Andrzej Werner:<\/strong> C\u00f3\u017c, bohater filmu <em>Obywatel Kane<\/em> by\u0142 cz\u0142owiekiem nieistniej\u0105cym, inaczej ni\u017c m\u00f3j przyjaciel Adam Michnik. Cho\u0107 pewne sprawy istotne dla ca\u0142ej zbiorowo\u015bci kr\u0105\u017c\u0105 wok\u00f3\u0142 tej postaci i na tej podstawie mo\u017cna by\u0142oby opowiada\u0107. Ja si\u0119 zatrzymam na samym poj\u0119ciu o b y w a t e l. Niech to b\u0119dzie \u201eszary obywatel\u201d; podobnie jak Grzegorz zanegowa\u0142bym t\u0119 troch\u0119 socrealistyczn\u0105 wizj\u0119, w kt\u00f3rej mamy wielkie budowy, mamy wielkie tematy w przekszta\u0142ceniach spo\u0142ecznych. Tutaj szukajmy tej rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3r\u0105 powinni\u015bmy dla dobra przysz\u0142ych pokole\u0144 zobrazowa\u0107 na ekranie. Ale c\u00f3\u017c to jest rzeczywisto\u015b\u0107 na ekranie? To nie s\u0105 tylko ulice, drogi, miasta, afery mi\u0119sne czy kryminalne. To jest r\u00f3wnie\u017c \u2013przede wszystkim dla kina \u2013 najbardziej warto\u015bciowe \u2013 dusza pojedynczego cz\u0142owieka w interakcji ze \u015bwiatem. To s\u0105 ludzkie marzenia, mentalno\u015b\u0107, d\u0105\u017cenia, l\u0119ki, kt\u00f3re gdzie\u015b wykwitaj\u0105 na pewnej glebie. Niekoniecznie metod\u0105 tresury, o kt\u00f3rej m\u00f3wi\u0142 Grzegorz, \u017ce nauczyli\u015bmy si\u0119 \u017cy\u0107 tak czy inaczej i teraz to robimy. Wspomniany obywatel Bohdan nauczy\u0142 si\u0119 inaczej \u017cy\u0107 w PRL-u ni\u017c my \u017cyli\u015bmy, ni\u017c \u017cy\u0142 Adam Michnik.<\/p>\n<figure id=\"attachment_25099\" aria-describedby=\"caption-attachment-25099\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana\/a-werner-fot-b-wroblewski\/\" rel=\"attachment wp-att-25099\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-25099\" title=\"\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Andrzej Werner, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/a-werner-fot-b-wroblewski-540x745.jpg\" alt=\"\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Andrzej Werner, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\" width=\"540\" height=\"745\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/a-werner-fot-b-wroblewski-540x745.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/a-werner-fot-b-wroblewski-576x795.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/a-werner-fot-b-wroblewski.jpg 724w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-25099\" class=\"wp-caption-text\">\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Andrzej Werner, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>G. K.:<\/strong> Oj, b\u0142agam. Nie r\u00f3b filmu na zam\u00f3wienie w tej chwili. Ludzie tacy, jak obywatel Bohdan, te\u017c cierpieli po swojemu. Bywali chwilami patetyczni. Tylko skupili si\u0119 tak dalece na sobie, \u017ce nie potrafili niczego przewarto\u015bciowa\u0107 z tego b\u00f3lu.<\/p>\n<p><strong>A. W.:<\/strong> Ja bym tak nie powiedzia\u0142, bo ta spo\u0142eczno\u015b\u0107 by\u0142a bardzo zr\u00f3\u017cnicowana nie wskutek rozmaicie podzielanych idei, tylko z powodu koniunktury, kt\u00f3r\u0105 warto by\u0142o realizowa\u0107. W ka\u017cdym razie, tytu\u0142 naszych rozwa\u017ca\u0144 jak zrozumia\u0142em, zosta\u0142 zaczerpni\u0119ty po\u015brednio z tytu\u0142u ksi\u0105\u017cki Zagajewskiego i Kornhausera <em>\u015awiat nie przedstawiony<\/em>. P\u00f3\u017aniejsze kino zwane kinem moralnego niepokoju w spos\u00f3b bardzo istotny pr\u00f3bowa\u0142o ten \u015bwiat jako tako przedstawi\u0107 i pozlepia\u0107. Natomiast po\u0142owa lat siedemdziesi\u0105tych to by\u0142o apogeum schizofrenii spo\u0142ecznej. Co innego przedstawia\u0142o si\u0119 w telewizji, pisa\u0142o si\u0119 w gazetach, co innego ludzie widzieli i rozumieli, r\u00f3wnie\u017c ci, kt\u00f3rzy t\u0119 propagand\u0119 tworzyli i rozpowszechniali. Oczywi\u015bcie o czym innym m\u00f3wi\u0142o si\u0119 w domach, i w\u015br\u00f3d widz\u00f3w na sali kinowej. To, co m\u00f3wili: Wajda, Agnieszka Holland, Feliks Falk, Zanussi w po\u0142owie lat 70., nie by\u0142o czym\u015b nieznanym. Widownia przesta\u0142a si\u0119 czu\u0107 samotna w swoich odczuciach oraz w swoim rozpoznawaniu \u015bwiata. Pewne kontury rzeczywisto\u015bci zosta\u0142y zbudowane.<\/p>\n<p>Wobec jakiego zadania stoimy w tej chwili? My\u015bl\u0119, \u017ce ono wygl\u0105da inaczej ni\u017c w\u00f3wczas. \u015awiat jest radykalnie podzielony. Znajduje si\u0119 w obr\u0119bie r\u00f3\u017cnych wykluczaj\u0105cych i nawzajem nakr\u0119caj\u0105cych si\u0119 negatywnie j\u0119zyk\u00f3w. \u015awiat istnieje wobec nowej rzeczywisto\u015bci kulturalnej, w kt\u00f3rej reprezentatywno\u015b\u0107 przedstawienia zosta\u0142a ju\u017c dawno odrzucona przez literatur\u0119, bo znajdujemy si\u0119 wy\u0142\u0105cznie wewn\u0105trz j\u0119zyka. Reprodukujemy mo\u017cliwo\u015bci tego j\u0119zyka, a te mo\u017cliwo\u015bci s\u0105 zamkni\u0119te. Poj\u0119cie prawdy, bez kt\u00f3rego ja te\u017c nie potrafi\u0119 \u017cy\u0107, o kt\u00f3rym wspomina\u0142 Grzegorz, przesta\u0142o funkcjonowa\u0107. S\u0105 rozmaite prawdy. Rzeczywisto\u015b\u0107 traci kontury. Ale niech pa\u0144stwo uwa\u017caj\u0105, bo mo\u017cna znale\u017a\u0107 paradoksalne przyk\u0142ady, takie jak film, kt\u00f3ry najwi\u0119cej opowiedzia\u0142 o rzeczywisto\u015bci poprzez opowie\u015b\u0107 o ludziach, kt\u00f3rzy rzeczywisto\u015bci nie widz\u0105 \u2013 <em>Imagine<\/em> Jakimowskiego. Przej\u015bcie w ten stan, w kt\u00f3rym rzeczywisto\u015b\u0107 staje si\u0119 nadzwyczaj realna, bo jest gro\u017ana. Jest marzeniem, \u017ceby zobaczy\u0107 t\u0119 dziewczyn\u0119, lisbo\u0144skie uliczki, przej\u015b\u0107 na drug\u0105 stron\u0119 ulicy bez potr\u0105cenia przez samoch\u00f3d. Rzeczywisto\u015b\u0107 dopiero tam istnieje ontologicznie dlatego, \u017ce jeste\u015bmy w sytuacji nie tych ludzi, kt\u00f3rzy patrz\u0105 na ulic\u0119 i widz\u0105 tylko tyle, \u017ce trzeba przej\u015b\u0107 na drug\u0105 stron\u0119 (oni te\u017c na sw\u00f3j spos\u00f3b s\u0105 \u015blepi). W filmie Jakimowskiego stawiamy si\u0119 w sytuacji ludzi, kt\u00f3rzy musz\u0105 pozna\u0107 t\u0119 rzeczywisto\u015b\u0107, \u017ceby prze\u017cy\u0107. Realno\u015b\u0107 jest silniejsza poprzez wyobra\u017cenie, ale wci\u0105\u017c istnieje \u201enaprawd\u0119\u201d.<\/p>\n<p>Wychowa\u0142em si\u0119 w takiej szkole, \u017ce kiedy na seminarium profesora Baczki kto\u015b m\u00f3wi\u0142 o pot\u0119dze j\u0119zyka naszych teorii poznawczych, przygodach i zmaganiach ze \u015bwiatem, to profesor rzuci\u0142 jak Luter ka\u0142amarzem, \u017ceby pokaza\u0107, i\u017c istnieje co\u015b materialnego, rzeczywistego. Tylko ta rzeczywisto\u015b\u0107 to nie jest to, do czego si\u0119 przyzwyczaili\u015bmy. T\u0119 rzeczywisto\u015b\u0107 trzeba \u201eodpozna\u0107\u201d. Nale\u017cy zedrze\u0107 ca\u0142y polor konkuruj\u0105cych ze sob\u0105 j\u0119zyk\u00f3w, odrzuci\u0107 wszystkie pokusy pseudorzeczywisto\u015bci medialnych, kt\u00f3re si\u0119 uprawia na u\u017cytek takiego czy innego stronnictwa. Rzeczywisto\u015bci\u0105 obecnie nie jest sytuacja, kiedy dzielny harcerz przeprowadzi przez jezdni\u0119 staruszk\u0119, ale jest ni\u0105 sytuacja, kiedy przywali jej nog\u0105 od krzes\u0142a. To dzisiaj jest news. Zast\u0119pujemy rzeczywisto\u015b\u0107 pewnymi schematami my\u015blenia, wojn\u0105, kt\u00f3ra si\u0119 dzieje na co dzie\u0144, konkurencyjno\u015bci\u0105 j\u0119zyk\u00f3w oraz konkurencyjno\u015bci\u0105 indywidu\u00f3w, kt\u00f3re tocz\u0105 walk\u0119 w maltuzja\u0144skiej wojnie.<\/p>\n<p><strong>Chcia\u0142bym teraz skierowa\u0107 pytanie do Paw\u0142a Borowskiego i nawi\u0105za\u0107 do pa\u0144skiego g\u0142o\u015bnego debiutu, <em>Zero<\/em>. Cz\u0119sto powtarza\u0142 pan, \u017ce jako tw\u00f3rcy zale\u017ca\u0142o panu na uchwyceniu w dziele pewnej uniwersalno\u015bci opowiadanej historii. Ale czy nie jest jednocze\u015bnie tak, \u017ce film ten za dziesi\u0119\u0107 lat b\u0119dzie mo\u017cna traktowa\u0107 jako syntez\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnej Polski? Czy w\u00f3wczas widzowie b\u0119d\u0105 mogli powiedzie\u0107: tak, to my Polacy z naszymi wadami i obsesjami?<\/strong><\/p>\n<p><strong>P. B.:<\/strong> My\u015bl\u0119, \u017ce ju\u017c pisz\u0105c scenariusz tego filmu, odnosi\u0142em si\u0119 do podpatrzonych sytuacji, w\u0142asnych do\u015bwiadcze\u0144, spostrze\u017ce\u0144. W zwi\u0105zku z tym, \u017ce te sytuacje mia\u0142y miejsce, kiedy scenariusz powstawa\u0142, moja odpowied\u017a b\u0119dzie twierdz\u0105ca. My\u015blenie o wsp\u00f3\u0142czesnych sytuacjach rzeczy mo\u017cna w ten spos\u00f3b odbiera\u0107. Pad\u0142o ju\u017c tutaj s\u0142owo forma. Punktem wyj\u015bcia tego filmu by\u0142a forma w og\u00f3le. Mia\u0142em pomys\u0142 formalny, kt\u00f3ry w moim przekonaniu pracowa\u0142 na tre\u015b\u0107 samego filmu. Zdarzy\u0142o mi si\u0119 niedawno zobaczy\u0107 spory fragment <em>Zera.<\/em> Oczywi\u015bcie mam mas\u0119 rozmaitych uwag, ale wiem, \u017ce pojawiaj\u0105 si\u0119 zdania, i\u017c sportretowa\u0142em \u015bwiat zatomizowanego spo\u0142ecze\u0144stwa. Nie wiem czy w wyniku transformacji, czy to jest po prostu znami\u0119 czas\u00f3w, w kt\u00f3rych \u017cyjemy. Pan Andrzej m\u00f3wi\u0142 o og\u0142upiaj\u0105cej mo\u017cliwo\u015bci zast\u0105pienia prawdy czym\u015b w rodzaju niekoniecznie kompletnej i wypaczonej informacji. To powoduje, \u017ce w\u0142a\u015bciwie niewiele wiemy o ludziach, kt\u00f3rych mijamy na ulicy. Analogicznie nie mamy wiedzy o ludziach, o kt\u00f3rych czytamy w prasie.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p><strong>Porozmawiali\u015bmy o formie i pomy\u015ble. Zatrzymajmy si\u0119 przy tym drugim s\u0142owie. Czy podstaw\u0105 film\u00f3w mog\u0105 by\u0107 ksi\u0105\u017cki nie przeniesione jeszcze na ekran? I drugi problem z tym zwi\u0105zany \u2013 czy widoczne odej\u015bcie filmowc\u00f3w od literatury jest posuni\u0119ciem b\u0142\u0119dnym?<\/strong><\/p>\n<p><strong>A. T.:<\/strong> Nie przychodz\u0105 mi do g\u0142owy konkretne tytu\u0142y, ale odpowiem bardziej og\u00f3lnie. Literatur\u0119 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 wykorzystuje si\u0119 w teatrze. Odej\u015bcie od kanonu literackiego w filmie jest naturalnym wynikiem biegu wydarze\u0144, kt\u00f3ry dotyczy nas wszystkich. Wynika ze stylu \u017cycia. Zmieni\u0142 si\u0119 spos\u00f3b ogl\u0105dania film\u00f3w. \u017byjemy w czasach, kt\u00f3re daj\u0105 wystarczaj\u0105co du\u017co bod\u017ac\u00f3w do tego, \u017ceby chcie\u0107 tworzy\u0107. Jest bardzo du\u017ca wolno\u015b\u0107. Chocia\u017c istniej\u0105 tematy, kt\u00f3rych nie chce si\u0119 porusza\u0107, to z drugiej strony mo\u017cliwo\u015bci robienia kina s\u0105 nieograniczone (gigantyczne wsparcie finansowe, studyjne). Je\u015bli jako przyk\u0142ad we\u017amiemy dzisiejsze kino europejskie, pierwszym filmem, jaki przychodzi mi do g\u0142owy, jest obraz <em>Donoma<\/em> Djinna Carrenarda, kt\u00f3ry dosta\u0142 w zesz\u0142ym roku Nagrod\u0119 Publiczno\u015bci na festiwalu Nowe Horyzonty. Dzie\u0142o to kosztowa\u0142o sze\u015b\u0107dziesi\u0105t dolar\u00f3w i jest pokazem wspania\u0142ego kina.<\/p>\n<figure id=\"attachment_25098\" aria-describedby=\"caption-attachment-25098\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana\/a-tatarska-p-borowski-fot-b-wroblewski\/\" rel=\"attachment wp-att-25098\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-25098\" title=\"\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Anna Tatarska, Pawe\u0142 Borowski, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/a-tatarska-p-borowski-fot-b-wroblewski-540x360.jpg\" alt=\"\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Anna Tatarska, Pawe\u0142 Borowski, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\" width=\"540\" height=\"360\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/a-tatarska-p-borowski-fot-b-wroblewski-540x360.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/a-tatarska-p-borowski-fot-b-wroblewski-900x600.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/a-tatarska-p-borowski-fot-b-wroblewski-576x384.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/a-tatarska-p-borowski-fot-b-wroblewski.jpg 1000w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-25098\" class=\"wp-caption-text\">\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Anna Tatarska, Pawe\u0142 Borowski, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>A. W.:<\/strong> Na og\u00f3\u0142 prosz\u0119 student\u00f3w, \u017ceby podrzucili mi jakie\u015b tytu\u0142y, kt\u00f3re domagaj\u0105 si\u0119 przeniesienia na ekran. Rzeczywi\u015bcie nast\u0105pi\u0142a na tym etapie historii kina rozbie\u017cno\u015b\u0107 w spos\u00f3b dot\u0105d niespotykany w polskiej kinematografii, w kt\u00f3rej ju\u017c w latach przedwojennych, kiedy ekranizowano klasyk\u0119 literatury wsp\u00f3\u0142czesnej (\u017beromski, Zapolska, Sienkiewicz), 55% stanowi\u0142y adaptacje. Obecnie adaptacji jest znikoma ilo\u015b\u0107. Mo\u017ce spr\u00f3bujmy odwr\u00f3ci\u0107 to pytanie. Gdyby mnie kto\u015b zapyta\u0142 o m\u0142od\u0105 literatur\u0119, kt\u00f3r\u0105 \u015bledz\u0119 ju\u017c nie tak dok\u0142adnie (nieprzypadkowo zreszt\u0105, poniewa\u017c najcz\u0119\u015bciej mnie nudzi nasza wsp\u00f3\u0142czesna proza), to odpowiedzia\u0142bym, \u017ce ona jest dalej od rzeczywisto\u015bci ni\u017c filmy. To kino &#8211; w rozmaitych pr\u00f3bach, bardzo r\u00f3\u017cnych gatunkowo, niezale\u017cnie od literatury &#8211; styka si\u0119 z rzeczywisto\u015bci\u0105 w spos\u00f3b bli\u017cszy i poruszaj\u0105cy mnie indywidualnie, ni\u017c si\u0119 to zdarza na kartach literatury. S\u0105 oczywi\u015bcie spotkania spektakularne. Ceni\u0142em powie\u015b\u0107 Mas\u0142owskiej <em>Wojna polsko-ruska<\/em>, ale w wymiarze pewnej gry lingwistycznej, zdolno\u015bci autorki do przetwarzania klisz j\u0119zyka m\u00f3wionego. Powsta\u0142 znakomicie zrobiony film, wed\u0142ug tego utworu. Cho\u0107 te\u017c, moim zdaniem, cokolwiek pusty. I rozpoznawanie rzeczywisto\u015bci w j\u0119zyku ma miejsce raczej w literaturze, ni\u017c w filmie. W kinie nie mia\u0142em wra\u017cenia, \u017ce do rzeczywisto\u015bci zbli\u017camy si\u0119 poprzez g\u0105szcz s\u0142\u00f3w i obraz\u00f3w.<\/p>\n<p>(&#8230;)<\/p>\n<p>Czy fabu\u0142a opowiada o rzeczywisto\u015bci? Nie, raczej opowiada o pewnym zhierarchizowanym poprzez konwencje postrzeganiu rzeczywisto\u015bci w \u015bwiecie, w kt\u00f3rym wa\u017cne jest to, co z g\u00f3ry ustalone przez porz\u0105dek prawny, normy moralne i obyczajowe. Natomiast fabu\u0142a nie zagl\u0105da za podszewk\u0119 tej rzeczywisto\u015bci, by rozpozna\u0107 j\u0105 w indywidualnym kszta\u0142cie, do czego zobowi\u0105zana jest sztuka, a nie samo \u201eopisywactwo\u201d realistyczne. Materia literatury odbieg\u0142a od opisywania rzeczywisto\u015bci, nie dostarcza fabu\u0142. Scenarzy\u015bci musz\u0105 pisa\u0107 fabu\u0142y samodzielnie i niech sobie pisz\u0105, a ci, kt\u00f3rzy zajmuj\u0105 si\u0119 kinem, niech maj\u0105 na uwadze t\u0119 szlachetn\u0105, cho\u0107 podupadaj\u0105c\u0105 nieco sztuk\u0119 postrzegania rzeczy niepostrzeganej na og\u00f3\u0142 w \u015bwiecie. Czasem jeszcze si\u0119 to zdarza, ale powie\u015bci &#8211; kt\u00f3re pokazuj\u0105 i przekszta\u0142cenia ca\u0142ego \u015bwiata, i uformowane na podstawie tego \u015bwiata przekszta\u0142cenia wewn\u0105trz duszy ludzkiej &#8211; s\u0105 rzadko spotykane. Mo\u017ce cz\u0119\u015bciej w powie\u015bci <em>science fiction<\/em>, ni\u017c w powie\u015bci rzeczywistej. Jad\u0105c niedawno na wakacje do Kenii, zastanawia\u0142em si\u0119 co zabra\u0107 jako lektur\u0119. Pomy\u015bla\u0142em sobie \u2013 co by tu by\u0142o najbardziej absurdalne&#8230;? B\u0119d\u0119 tam siedzia\u0142, ma\u0142py b\u0119d\u0105 mnie ci\u0105gn\u0119\u0142y za w\u0142osy, ocean szumia\u0142, a gdzie\u015b z sawanny porykiwa\u0142 lew. Uzna\u0142em, \u017ce najlepszym pomys\u0142em b\u0119dzie wzi\u0119cie <em>Anny Kareniny<\/em>, i to po rosyjsku. Czytanie pod palm\u0105 w tamtym krajobrazie jak rozprawia \u00a0o duszy i mi\u0142o\u015bci arystokracja rosyjska II po\u0142owy XIX wieku. Cudownie mi si\u0119 to czyta\u0142o.<\/p>\n<p><strong>A. T.:<\/strong> W czasie, kiedy m\u00f3wi\u0142 pan profesor, przysz\u0142a mi jeszcze do g\u0142owy jedna rzecz. Odej\u015bcie od pierwowzor\u00f3w literackich czy literackich inspiracji dla scenariusza wi\u0105\u017ce si\u0119 z faktem, \u017ce nie \u017cyjemy w epoce, w kt\u00f3rej literatura jest pierwszym oknem na \u015bwiat. Medi\u00f3w jest o wiele wi\u0119cej. I je\u015bli spojrzymy na to, jak\u0105 form\u0105 ksi\u0105\u017ckow\u0105 inspiruje si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesne kino, to w Polsce mamy teraz Smarzowskiego, kt\u00f3ry adaptuje Pilcha, ale nie jest to klasyczny przyk\u0142ad adaptacji tekstu, tylko bardziej oddania obrazu postaci albo legendy. Nie jest to czysta literatura. A wczoraj festiwal w Cannes wygra\u0142 wspania\u0142y film, kt\u00f3ry jest autorsk\u0105 realizacj\u0105 komiksu. Przy czym nie jest filmem w \u017caden spos\u00f3b komiksowym. W takich dzia\u0142aniach upatruj\u0119 ciekawe pole do inspiracji i odkry\u0107.<\/p>\n<p><strong>P. B.:<\/strong> Nie da si\u0119 zrobi\u0107 wiernej adaptacji dzie\u0142a literackiego. Kino i literatura jako kompletnie inne media pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 kompletnie odmiennymi \u015brodkami. Mo\u017cna szuka\u0107 ekwiwalent\u00f3w, ale nigdy identyczno\u015bci. Jest ca\u0142a masa film\u00f3w, kt\u00f3re powsta\u0142y na podstawie nieznanej literatury, ale gdy pomy\u015bl\u0119 o przyk\u0142adzie filmu, kt\u00f3ry zrealizowano na podstawie znanego utworu, to liczy si\u0119 tylko fabu\u0142a. Zwr\u00f3ci\u0142 na to uwag\u0119 pan Andrzej i jest to niezwykle cenne. Dlatego, \u017ce ca\u0142a sfera decyduj\u0105ca o znakomito\u015bci literatury, to jest sfera wyobra\u017ani, a z drugiej strony w filmie dysponujemy kompletnie innymi \u015brodkami, za pomoc\u0105 kt\u00f3rych usi\u0142ujemy dotrze\u0107 do odbiorcy. Dzie\u0142em, kt\u00f3re przysz\u0142o mi do g\u0142owy jako pierwszy, jest film wyj\u0105tkowy. My\u015bl\u0119 o <em>Mechanicznej pomara\u0144czy<\/em> Stanleya Kubricka. Film ten powsta\u0142 na podstawie bardzo znanej literatury. Tylko, \u017ce ten film jest wyj\u0105tkowy, poniewa\u017c stwarza histori\u0119 na nowo i buduje co\u015b zupe\u0142nie innego ni\u017c autor powie\u015bci.<\/p>\n<p><strong>G. K.:<\/strong> No c\u00f3\u017c, opowiadamy o osobistych wra\u017ceniach i mo\u017ce to jest najlepszy wariant takiego panelu, ale s\u0105dz\u0119, \u017ce trzeba pyta\u0107 o wi\u0119zi mi\u0119dzy powie\u015bci\u0105 a filmem inaczej. Mo\u017ce nale\u017cy si\u0119 zatrzyma\u0107 nad prehistori\u0105. Jak to si\u0119 sta\u0142o? Jak wygl\u0105da\u0142y pierwsze teksty, kt\u00f3re my dzisiaj nazywamy powie\u015bciami? My\u015bl\u0119 teraz o <em>Gargantui i Pantagruelu<\/em> oraz o <em>Podr\u00f3\u017cy sentymentalnej przez Francj\u0119 i W\u0142ochy <\/em>Laurence\u2019a Sterne\u2019a. Te utwory powsta\u0142y przed wiekami. Rabelais chodzi\u0142 po jarmarkach i wr\u0119cz kopiowa\u0142 broszurki satyryczne, kiepskiego rodzaju literaturk\u0119, z jakiej zrobi\u0142 co\u015b w rodzaju otwartej narracji na \u015bwiat, kt\u00f3ry trzeba zgromi\u0107, ale r\u00f3wnie\u017c podda\u0107 mu si\u0119. Aby napisa\u0107 co\u015b takiego, jak <em>Gargantua i Pantagruel<\/em> autor musia\u0142 z rozsypanych, zabrudzonych nieco koralik\u00f3w uformowa\u0107 zastanawiaj\u0105c\u0105 mozaik\u0119. Filozoficznie rzecz bior\u0105c, uformowa\u0142 paradoks apoteozy \u015bwiata \u2013 jego ogromu, si\u0142y, przesadnej elokwencji. Ta ksi\u0105\u017cka przywraca wiar\u0119 w \u017cycie jako pe\u0142ni\u0119, a nawet nadprodukcj\u0119 tej pe\u0142ni. A jest to pozbierane ze \u015bmieci. Pami\u0119tacie pa\u0144stwo, \u017ce kiedy\u015b postulowa\u0142 co\u015b takiego autor <em>Pa\u0142uby<\/em>, Karol Irzykowski. Chcia\u0142 ze \u015bmieci zrobi\u0107 wersj\u0119 narracji. Beckett, te\u017c na sw\u00f3j spos\u00f3b z ekskrement\u00f3w, robi\u0142 poprzez absurdalno\u015b\u0107 nadziej\u0119 na to, \u017ce najwa\u017cniejsz\u0105 rzecz\u0105 jest istnienie. Najwa\u017cniejsze jest istnienie, \u0142\u0105cznie z Bogiem oraz eschatologi\u0105. On przekroczy\u0142 co\u015b, czego wielu ludzi zajmuj\u0105cych si\u0119 literatur\u0105 nie potrafi\u0142o ogarn\u0105\u0107. Wydaje mi si\u0119, \u017ceby pisa\u0107 <em>Ann\u0119 Karenin\u0119<\/em>, <em>Wojn\u0119 i pok\u00f3j<\/em> nale\u017cy pracowa\u0107 na kolanie, na mankietach. <em>Podr\u00f3\u017c z Petersburga do Moskwy<\/em> Aleksandra Radiszczewa jest przecie\u017c zbiorem szparga\u0142\u00f3w, ale drogocennych, bo one o\u015bmielaj\u0105 do opisu ca\u0142o\u015bci, nie b\u0119d\u0105c opisami ca\u0142o\u015bciowymi. Wreszcie pojawia si\u0119 cz\u0142owiek-gigant, drugi Homer w Rosji \u2013 Lew To\u0142stoj, kt\u00f3ry pisze opowie\u015b\u0107 o \u015bwiecie z pozycji Pana Boga. Andrzeju, przyznasz, \u017ce to jest punkt widzenia Pana Boga. To jest mi\u0142o\u015b\u0107 do gatunku ludzkiego i do \u015bwiata, przekraczaj\u0105ca ramy mentalno\u015bci jednego cz\u0142owieka.<\/p>\n<p><strong>Czy przed polsk\u0105 literatur\u0105 otwieraj\u0105 si\u0119 w og\u00f3le takie mo\u017cliwo\u015bci?<\/strong><\/p>\n<p><strong>G. K.:<\/strong> Ot\u00f3\u017c literatura nasza przesta\u0142a by\u0107 tak\u0105 literatur\u0105. U nas nie ma mo\u017cliwo\u015bci scalenia czego\u015b, co b\u0119dzie kszta\u0142tem Mickiewicza, S\u0142owackiego, czy Krasi\u0144skiego. To jest niemo\u017cliwe z tego powodu, \u017ce literatura niejako odp\u0119dza nas od siebie i sama rozbija si\u0119 bez naszej wiedzy. Przychodzi czas na rozdrobnienie. By\u0107 mo\u017ce profetycznym \u017c\u0105daniem jest \u017c\u0105danie Irzykowskiego. Antycypowa\u0142 literatur\u0119 Gombrowicza, kt\u00f3ra z odrzuconych \u015bmieci, z bibelot\u00f3w, zasmarkanych chustek do nosa, robi refleksj\u0119 od nowa. By\u0107 mo\u017ce, \u017ce to pa\u0144stwo b\u0119dziecie na staro\u015b\u0107 scalali t\u0119 pa\u0142ub\u0119. P\u00f3ki co s\u0105dz\u0119, \u017ce nale\u017cy usprawiedliwi\u0107 literatur\u0119 za brak narracji, wr\u0119cz za brak literatury. Wiem, jak nale\u017cy t\u0142umaczy\u0107 na inny j\u0119zyk to, co si\u0119 czyta. To osobna praca, kt\u00f3ra nie ma \u017cadnego por\u00f3wnania z literatur\u0105. Ju\u017c kiedy\u015b przecie\u017c pisarze spostrzegli, \u017ce Homer napisa\u0142 wielki serial. Dante powt\u00f3rzy\u0142 ten chwyt \u2013 dzi\u0119ki eschatologicznej tre\u015bci, nie narracji epickiej \u2013 w swojej podr\u00f3\u017cy przez \u015bwiaty piek\u0142a, czy\u015b\u0107ca i nieba. Opr\u00f3cz tego wzi\u0105\u0142 si\u0119 za to Balzac w licznych powie\u015bciach, w jakich powtarza si\u0119 ca\u0142a lista nazwisk bohater\u00f3w, kt\u00f3rych tak uchwyci\u0142, \u017ce kiedy umiera\u0142 i lekarze odst\u0105pili od niego, wo\u0142a\u0142 jeszcze jednego lekarza i wykrzykiwa\u0142: \u201ePom\u00f3\u017c!\u201d. S\u0142owa te kierowa\u0142 do postaci ze swej ksi\u0105\u017cki. Literatura d\u0105\u017c\u0105ca do syntezy mia\u0142a swoj\u0105 epok\u0119. Ostatnim mo\u017ce takim wielkim by\u0142 Faulkner ze swoj\u0105 wizj\u0105 powiatu na po\u0142udniu Stan\u00f3w, gdzie umiera\u0142a arystokracja z korzeniami europejskimi. Teraz u nas nie wolno marzy\u0107 o tym, co si\u0119 scala. Dlatego wydaje mi si\u0119, nale\u017cy spojrze\u0107 do\u015b\u0107 ostro na automatyzm, z jakim s\u0105 robione telenowele, poniewa\u017c s\u0105 sztucznie pompowanym \u015bwiatem. \u015awiat jeszcze nie doczeka\u0142 si\u0119 rzeczy, o kt\u00f3re wo\u0142ali Kornhauser z Zagajewskim w <em>\u015awiecie nie przedstawionym<\/em>. \u015awiat nie zas\u0142u\u017cy\u0142 na to. Literatura wymierza sprawiedliwo\u015b\u0107, kino tako\u017c. Mnie si\u0119 wydaje, \u017ce kino je\u017celi ma si\u0119 spotka\u0107 ze s\u0142owem pisanym, spotka si\u0119 raczej z pi\u015bmiennictwem ni\u017c z literatur\u0105. Zmierzy si\u0119 z zapiskiem naszych my\u015bli. Miron Bia\u0142oszewski \u017cy\u0142 za kr\u00f3tko, \u017ceby z tych swoich zlep\u00f3w, bezkszta\u0142tnych notatek zrobi\u0107 wreszcie syntez\u0119. A mo\u017ce te\u017c czu\u0142, \u017ce nie b\u0119dzie To\u0142stojem, gdy\u017c nie powinien nim by\u0107. Dlatego patrzmy przenikliwie na pr\u00f3bki drobne, oddalone od siebie. Tak s\u0105dz\u0119 po swoich do\u015bwiadczeniach. Ja te\u017c bior\u0119 si\u0119 za takie rzeczy od dawna. Przecie\u017c nie zrobi\u0142bym <em>Zabicia ciotki<\/em> Bursy gdyby nie to, co jest tak niebywa\u0142e migotliwe i chaotyczne w tym zapisie, z kt\u00f3rego wy\u0142ania si\u0119 filozofia. Podobnie by\u0142o w sprawie ma\u0142\u017ce\u0144stwa Malisz\u00f3w z <em>Na wylot<\/em>, kt\u00f3rych spraw\u0119 s\u0105d prowadzi\u0142 w trybie dora\u017anym. Z tego wysnu\u0142a si\u0119 niejako niezale\u017cnie ode mnie relacja dziennikarzy, kt\u00f3rzy nawr\u00f3cili si\u0119 w trakcie trwania procesu z hien s\u0105dowych na uczestnik\u00f3w wielkiego, ludzkiego dramatu, czego\u015b dot\u0105d im nieznanego. Powt\u00f3rz\u0119, \u017ce m\u00f3wi\u0119 o pi\u015bmiennictwie, a nie literaturze. By\u0107 mo\u017ce profetyczne s\u0142owa Irzykowskiego czy Gombrowicza jeszcze za naszego \u017cycia spe\u0142ni\u0105 si\u0119 w jakim\u015b wybitnym filmie polskim.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p><strong>Poruszmy teraz temat wywi\u0105zywania si\u0119 filmowc\u00f3w wzgl\u0119dem oczekiwa\u0144 widowni. Tw\u00f3rca musi spe\u0142nia\u0107 czyje\u015b oczekiwania. Polska szko\u0142a filmowa, kino moralnego niepokoju tworzone by\u0142y przez re\u017cyser\u00f3w-reakcjonist\u00f3w. Ludzie ci odpowiedzieli na spo\u0142eczne zapotrzebowanie poruszania danej tematyki. Co mo\u017ce zrobi\u0107 dzisiaj re\u017cyser z oczekiwaniami wsp\u00f3\u0142czesnego widza \u2013 widza w g\u0142\u00f3wnej mierze kina komercyjnego?<\/strong><\/p>\n<p><strong>A. T.:<\/strong> To jest pytanie bez odpowiedzi, dlatego, \u017ce mog\u0119 odpowiedzie\u0107 z punktu widzenia mojej praktyki jako dziennikarki, a nie krytyka. Praktyka codziennego pisania tych nieszcz\u0119snych news\u00f3w, o kt\u00f3rych by\u0142a ju\u017c mowa, nauczy\u0142a mnie, \u017ce nie ma kogo\u015b takiego jak jeden widz. Wi\u0119c nie wiem, co by ten teoretyczny tw\u00f3rca m\u00f3g\u0142 teoretycznemu widzowi zaproponowa\u0107. W pewnym sensie jest to sytuacja komfortowa, poniewa\u017c powoli w Polsce widownia si\u0119 przeformu\u0142owuje. Nie mieli\u015bmy ostatnio silnych frakcji wielbicieli \u2013 na przyk\u0142ad \u00a0kina artystycznego \u2013 jakie si\u0119 ca\u0142y czas utrzymuj\u0105 chocia\u017cby w Stanach Zjednoczonych. Ludzie jednak zaczynaj\u0105 ogl\u0105da\u0107 polskie filmy. Wydaje mi si\u0119, \u017ce to, co niekt\u00f3rzy uznaj\u0105 za zagro\u017cenie, czyli ci\u0105g\u0142a obecno\u015b\u0107 kina zachodniego, nie jest problemem. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 konkurowania nie powinna by\u0107 negatywnie oceniana. Kino zachodnie jest swego rodzaju pryzmatem, jakiemu mo\u017cemy si\u0119 przygl\u0105da\u0107. Chcia\u0142abym wr\u00f3ci\u0107 do apelu organizator\u00f3w konferencji, bo wcale nie jest tak, \u017ce kino gatunk\u00f3w oznacza udawanie. Dlatego, jak powiedzia\u0142am, najbardziej spodoba\u0142 mi si\u0119 punkt dziesi\u0105ty: \u201eZnajomo\u015b\u0107 gatunk\u00f3w pozwala na ich przekroczenie\u201d. Jestem w stanie sobie doskonale wyobrazi\u0107 \u2013 co wi\u0119cej widz\u0119 takie tendencje we wsp\u00f3\u0142czesnym kinie polskim \u2013 \u017ce si\u0119ganie po pewien schemat jest inteligentnie oraz subiektywnie przetwarzane. A wydaje mi si\u0119, \u017ce taki stempel autorski po\u0142\u0105czony z form\u0105 przyst\u0119pn\u0105 staje si\u0119 kanonem, nie zuba\u017caj\u0105cym autonomii autorskiej. Wr\u00f3ci\u0142am w\u0142a\u015bnie z Cannes, gdzie ogl\u0105da\u0142am moj\u0105 ulubion\u0105 sekcj\u0119 \u2013 nie m\u00f3wi\u0119 o konkursie g\u0142\u00f3wnym \u2013 pokazu film\u00f3w m\u0142odych tw\u00f3rc\u00f3w. Od kilku lat panuje tam zachwycaj\u0105ca mnie tendencja, \u017ce m\u0142odzi tw\u00f3rcy odchodz\u0105 od kina inspirowanego czyst\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105, o ile to s\u0142owo cokolwiek znaczy. To nie jest ju\u017c <em>cin\u00e9ma v\u00e9rit\u00e9<\/em>, ale si\u0119ganie do gatunk\u00f3w. Okazuje si\u0119, \u017ce paradoksalnie gatunek mo\u017ce by\u0107 najbardziej oryginaln\u0105, tw\u00f3rcz\u0105 i autorsk\u0105 ram\u0105 dla wypowiedzi filmowej.<\/p>\n<figure id=\"attachment_25105\" aria-describedby=\"caption-attachment-25105\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana\/p-jaskulski-a-werner-fot-b-wroblewski\/\" rel=\"attachment wp-att-25105\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-25105\" title=\"\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Pawe\u0142 Jaskulski, Andrzej Werner, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/p-jaskulski-a-werner-fot-b-wroblewski-540x360.jpg\" alt=\"\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Pawe\u0142 Jaskulski, Andrzej Werner, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\" width=\"540\" height=\"360\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/p-jaskulski-a-werner-fot-b-wroblewski-540x360.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/p-jaskulski-a-werner-fot-b-wroblewski-900x600.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/p-jaskulski-a-werner-fot-b-wroblewski-576x384.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/p-jaskulski-a-werner-fot-b-wroblewski.jpg 1000w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-25105\" class=\"wp-caption-text\">\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Pawe\u0142 Jaskulski, Andrzej Werner, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>A. W.:<\/strong> Mam nadziej\u0119, \u017ce publiczno\u015b\u0107 ci\u0105gle jest bardzo zr\u00f3\u017cnicowana, bo sam tego do\u015bwiadczam, bywaj\u0105c czy tutaj, czy w r\u00f3\u017cnych rozmaitych gremiach ludzi zainteresowanych kinem. Gdy pan m\u00f3wi o oczekiwaniach, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 bardziej komercjalne ni\u017c by\u0142y kiedy\u015b, ja na to odpowiedzie\u0107 nie mog\u0119, poniewa\u017c tym si\u0119 nie zajmuj\u0119. Nie potrafi\u0119 my\u015ble\u0107 o takich oczekiwaniach, kt\u00f3re spowoduj\u0105, \u017ce na dany film p\u00f3jdzie jak najwi\u0119ksza liczba ludzi. Wi\u0119cej, uwa\u017cam, \u017ce poj\u0119cie kino zostaje za bardzo rozci\u0105gni\u0119te. Kt\u00f3re kino uzna\u0107 za prawdziwe? Mo\u017ce to, kt\u00f3rym si\u0119 interesuje stanowi jak\u0105\u015b hybryd\u0119, w kt\u00f3rej obr\u0119bie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o prawdzie, wizerunku \u015bwiata, procesie poznawania \u015bwiata, relacji pomi\u0119dzy naszym sentymentem a s\u0142owem, w kt\u00f3rym ten sentyment mo\u017cna zawrze\u0107, a mo\u017ce sentyment jest ju\u017c s\u0142owem&#8230; W ka\u017cdym razie tego rodzaju problemy czasem si\u0119 spotykaj\u0105 w jakiej\u015b formie ugody czy kompromisu. Sam ch\u0119tnie ogl\u0105dam filmy, kt\u00f3re s\u0105 przyjemne, ciekawe, ogl\u0105dane przez publiczno\u015b\u0107 masow\u0105, a ja widz\u0119, \u017ce s\u0105 dobrze zrobione. Natomiast filozofowa\u0107 na ten temat nie umiem. Po prostu to kino zawsze b\u0119dzie przewa\u017caj\u0105ce. Niestety \u017cyjemy w czasach, kt\u00f3re raczej potwierdzaj\u0105 ni\u017c zaprzeczaj\u0105 teorii Ortegi y Gasseta. I rzeczywi\u015bcie, przemienionym \u015bwiatem kina si\u0119 nie zajmuj\u0119. Dlatego nie mog\u0119 go komentowa\u0107.<\/p>\n<p><strong>P. B.:<\/strong> Niedawno przeczyta\u0142em wywiad ze Stevenem Soderberghiem, czyli re\u017cyserem, kt\u00f3ry postanowi\u0142 nie robi\u0107 teraz film\u00f3w, tylko seriale. Serial telewizyjny, powsta\u0142y w Ameryce na zlecenie kt\u00f3rej\u015b z prywatnych telewizji typu HBO, je\u017celi ma dwa miliony widz\u00f3w, uwa\u017ca si\u0119 za olbrzymi sukces. Natomiast film, kt\u00f3ry ma tak\u0105 widowni\u0119 \u2013 nadal m\u00f3wi\u0119 o Stanach \u2013 uznaje si\u0119 za kompletn\u0105 klap\u0119. Ten fakt jest zupe\u0142nie niesamowity. Paradoks polega na tym, \u017ce w Polsce jest ca\u0142kowicie na odwr\u00f3t. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, je\u017celi serial ma dwa miliony widz\u00f3w staje si\u0119 pora\u017ck\u0105, natomiast w sytuacji, gdy film obejrzy dwa miliony os\u00f3b, uznaje si\u0119 go za gigantyczny sukces. Do czego zmierzam? Ot\u00f3\u017c czyta\u0142em wyniki bada\u0144 dotycz\u0105cych polskiej widowni oraz modelu chodzenia do kina. Model jest nies\u0142ychanie prosty. Mianowicie chodzio model rozrywkowy, kt\u00f3ry polega na tym, \u017ce po tygodniu pracy lub szko\u0142y widz nie ma ochoty ogl\u0105da\u0107 filmu o tym, \u017ce \u017cycie nie jest jako\u015b strasznie fajne. Widz chce zobaczy\u0107 co\u015b lekkiego albo co\u015b co zagwarantuje mu jaki\u015b rodzaj rozrywki. Czy id\u0105c w kierunku gatunk\u00f3w, nale\u017cy je traktowa\u0107 jako punkt doj\u015bcia, czy raczej jako punkt wyj\u015bcia? Picasso powiedzia\u0142 kiedy\u015b, \u017ce nie ma abstrakcji bez natury. Tak samo nie ma dobrego kina bez znajomo\u015bci gatunk\u00f3w, bez znajomo\u015bci pewnych zasad rz\u0105dz\u0105cych pisaniem scenariuszy. Powstaje jednak drugie pytanie. Czy p\u00f3j\u015bcie w tak\u0105 stron\u0119, \u017ce my, jako tw\u00f3rcy filmowi, podszywaj\u0105c si\u0119 pod pewne zjawiska zwi\u0105zane z kinem gatunkowym, b\u0119dziemy w stanie dotrze\u0107 do szerszej widowni? Um\u00f3wmy si\u0119, \u017ce publiczno\u015b\u0107 na tzw. polskim dramacie oscyluje zazwyczaj w okolicach trzech tysi\u0119cy widz\u00f3w, co jest po prostu absolutn\u0105 tragedi\u0105. My\u015bl\u0119, \u017ce dobrym tematem do rozmowy s\u0105 rozwa\u017cania o tym, jak trafi\u0107 do tych wszystkich ludzi, kt\u00f3rzy po tygodniu pracy poszliby na co\u015b innego. Jak opowiedzie\u0107 im co\u015b rzeczywi\u015bcie wa\u017cnego? Mo\u017ce nawet nie opowiedzie\u0107 tylko pokaza\u0107 co\u015b interesuj\u0105cego w nietuzinkowym kszta\u0142cie; co\u015b co b\u0119dzie nowe, ale jednocze\u015bnie wykona\u0107 zadanie w taki spos\u00f3b, \u017ceby spracowani ludzie chcieli takie dzie\u0142o ogl\u0105da\u0107.<\/p>\n<p><strong>Mo\u017ce zwi\u0105zek z tym ma tendencja do odkrywania tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rych dzie\u0142a nie s\u0105 w Polsce popularne. Wydano wywiady-rzeki z Grzegorzem Kr\u00f3likiewiczem, Andrzejem Bara\u0144skim, Andrzejem \u017bu\u0142awskim. Powsta\u0142a Akademia Polskiego Filmu, kt\u00f3rej dzia\u0142alno\u015b\u0107 rozszerza si\u0119 na kolejne polskie miasta. Czy zgodz\u0105 si\u0119 pa\u0144stwo z tez\u0105, \u017ce takie przedsi\u0119wzi\u0119cia nie wynikaj\u0105 wy\u0142\u0105cznie ze wzgl\u0119d\u00f3w dydaktycznych, ale te\u017c z potrzeby poszukiwania autorytetu, jakiego by\u0107 mo\u017ce zabrak\u0142o? M\u00f3wi\u0119 o potrzebie powrotu do tradycji kina polskiego, kt\u00f3ra w pewnym czasie w mniejszym b\u0105d\u017a w wi\u0119kszym stopniu jednak si\u0119 sprawdzi\u0142a.<\/strong><\/p>\n<p><strong>A. W.:<\/strong> Bywam akurat na tych wyk\u0142adach z historii kina, kt\u00f3re sam prowadz\u0119 w ramach Akademii Polskiego Filmu. Natomiast, patrz\u0105c po wyk\u0142adowcach, my\u015bl\u0119, \u017ce jest to robione bardzo porz\u0105dnie. Ciekaw\u0105 jest inicjatywa, podj\u0119ta przez J\u00f3zefa G\u0119bskiego, zapisywania \u015bwiadomo\u015bci tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rzy ju\u017c nie pracuj\u0105, kt\u00f3rzy odchodz\u0105. Zapis \u015bwiadomo\u015bci w odniesieniu do w\u0142asnych film\u00f3w oraz do uczestnictwa w \u017cyciu kulturalnym. Mnie to bardzo ciekawi tyle, \u017ce musia\u0142bym wam zadawa\u0107 pytania, a nie sam opowiada\u0107 o tym zagadnieniu, dlatego, \u017ce to jest \u2013 podobnie jak w przypadku Grzegorza \u2013 nasza historia, przez kt\u00f3r\u0105 przeszli\u015bmy. Kino oddzia\u0142ywaj\u0105ce na nas wtedy. Kino, z kt\u00f3rym wchodzili\u015bmy w dialog, cz\u0119sto i w k\u0142\u00f3tnie, wewn\u0119trzne spory. Potwornie jestem ciekawy, co z tego zostaje w waszym pokoleniu. M\u00f3wi\u0119 o drugim dialogu, kt\u00f3ry si\u0119 dokonuje. Mam zawsze obawy, \u017ce dokonujemy pewnego kulturalnego gwa\u0142tu, nieustannie wam narzucaj\u0105c t\u0119 \u015bwiadomo\u015b\u0107 duchow\u0105, kt\u00f3r\u0105 my\u015bmy mieli w trakcie obcowania z tymi filmami. Wiem poprzez wsp\u00f3lne zaj\u0119cia, kt\u00f3re prowadz\u0119, \u017ce nie pozostajecie oboj\u0119tni na histori\u0119. Wi\u0119cej, pokazuj\u0119 studentom Akademii Teatralnej filmy re\u017cyser\u00f3w o wielkich nazwiskach, filmy \u00a0o wielkich tematach i prze\u017cyciach, wa\u017cne dla mnie w przesz\u0142o\u015bci. Dla nich jest to niemal\u017ce <em>tabula rasa.<\/em> Za ka\u017cdym razem jestem przepe\u0142niony ciekawo\u015bci\u0105, jak studenci zareaguj\u0105 na przybli\u017cenie tej historii. Z jedn\u0105 grup\u0105 aktor\u00f3w mam projekcje, wyk\u0142ady, analizy klasycznego kina \u015bwiatowego, a z drug\u0105 prowadz\u0119 jeszcze dodatkowe zaj\u0119cia po\u015bwi\u0119cone filmowi polskiemu. Us\u0142ysza\u0142em na seminarium zdumiewaj\u0105c\u0105 odpowied\u017a na pytanie: kt\u00f3re kino wolicie &#8211; kino Felliniego, Antonioniego, Godarda, kt\u00f3re nie go\u015bci na ekranach, ale zas\u0142uguje na ocalenie w \u015bwiadomo\u015bci odbiorc\u00f3w, ale i wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u00f3w kina, czy kino polskie? Odpowied\u017a by\u0142a jednoznaczna: wolimy zaj\u0119cia o kinie polskim. Zdumia\u0142em. Wyb\u00f3r dzie\u0142 filmowych by\u0142 po obu stronach reprezentatywny.<\/p>\n<p>(&#8230;)<\/p>\n<p><strong>Ostatnio du\u017co si\u0119 m\u00f3wi o ksi\u0105\u017cce Tadeusza Lubelskiego <em>Historia nieby\u0142a kina PRL<\/em>. Autor pisze o filmach niezrealizowanych w \u00f3wczesnej epoce. Zatrzymajmy si\u0119 jednak przy filmach zrealizowanych. Czy maj\u0105 Pa\u0144stwo prywatne listy film\u00f3w, kt\u00f3re zas\u0142uguj\u0105 na odkrycie po latach?<\/strong><\/p>\n<p><strong>A. T.:<\/strong> Jako absolwentka filmoznawstwa pami\u0119tam, \u017ce kiedy na pocz\u0105tku studi\u00f3w zacz\u0119li\u015bmy ogl\u0105da\u0107 polskie filmy, wszyscy byli przera\u017ceni. Zorientowa\u0142am si\u0119, \u017ce reakcja by\u0142a by\u0107 mo\u017ce spowodowana utartym my\u015bleniem o kinie polskim. My\u015blimy o polskich filmach albo jako o ilustracjach lektur, kt\u00f3rych si\u0119 przecie\u017c nie cierpi, albo o filmach, upami\u0119tniaj\u0105cych pewne wydarzenia. Nie my\u015blimy natomiast o nich jako o antologicznych dzie\u0142ach sztuki filmowej. Zaj\u0119cia z filmu polskiego by\u0142y jednymi z najprzyjemniejszych. By\u0142 to bardzo intensywny okres, kiedy na studiach ogl\u0105dali\u015bmy tak\u017ce inne filmy m. in. z nurt\u00f3w, o kt\u00f3rych panowie rozmawiali wcze\u015bniej. Bardzo przyjemnie by\u0142o dostrzec, \u017ce polscy tw\u00f3rcy mieli tyle samo pomys\u0142\u00f3w na t\u0142umaczenie j\u0119zyka filmowego poprzez obraz. Mam szcz\u0119\u015bcie, \u017ce cz\u0119\u015bci\u0105 mojej pracy jest chodzenie co miesi\u0105c na kolejne zrekonstruowane cyfrowo filmy polskie do kina Kultura. Wracanie do najbardziej oczywistych pozycji, takich jak <em>Ziemia Obiecana<\/em>, <em>Nikt nie wo\u0142a<\/em>, jest za ka\u017cdym razem magicznym prze\u017cyciem. Zach\u0119cam te\u017c do udzia\u0142u w projekcie odbywaj\u0105cym si\u0119 w kinie Iluzjon. Zapraszani s\u0105 tam tw\u00f3rcy, z kt\u00f3rymi prowadzi spotkania Micha\u0142 Chaci\u0144ski. Niedawno Iluzjon go\u015bci\u0142 Kazimierza Kutza przy okazji pokazu <em>Per\u0142y w koronie<\/em>. Forma rozmowy polega na analizie wybranej sekwencji z filmu, trwaj\u0105cej oko\u0142o 3-5 minut. Ogl\u0105da si\u0119 to wszystko jak zupe\u0142nie nowe dzie\u0142a. Gdy rozci\u0105gnie si\u0119 na szkie\u0142ku laboratoryjnym bardzo star\u0105 scen\u0119, dostajemy na d\u0142oni ka\u017cdy niuans. G\u0142osy, \u017ce w filmach polskich, na przyk\u0142ad z lat 70. nie by\u0142o ciekawego monta\u017cu, s\u0105 bzdurne. A moim ulubionym filmem, kt\u00f3ry chcia\u0142abym, \u017ceby si\u0119 odkurzy\u0142, jest <em>Brzezina<\/em> Andrzeja Wajdy.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p align=\"center\"><strong>Pytania publiczno\u015bci<\/strong><\/p>\n<p><strong>Chcia\u0142bym si\u0119 odnie\u015b\u0107 do apelu profesora Wernera, kt\u00f3ry zapyta\u0142, jakie ksi\u0105\u017cki podaliby\u015bmy za przyk\u0142ady dzie\u0142 nies\u0142usznie pomini\u0119tych przez re\u017cyser\u00f3w. Przysz\u0142y mi do g\u0142owy dwa tytu\u0142y: <em>Blady ogie\u0144<\/em> Nabokova oraz <em>Nasza klasa<\/em> S\u0142obodzianka.<\/strong><\/p>\n<p><strong>A. W.:<\/strong> Wie pan, ja widz\u0119 w obu ksi\u0105\u017ckach co\u015b, co by mi zagra\u0142o, ale jakby to zosta\u0142o zrobione, nie potrafi\u0119 powiedzie\u0107. W \u0142\u00f3dzkiej szkole scenariopisarstwa takie zadanie dawa\u0142em, bo dla mnie samego by\u0142o to fantastycznym do\u015bwiadczeniem. Najpierw poleci\u0142em lektur\u0119 <em>Babiego lata<\/em> Cortazara, p\u00f3\u017aniej projekcj\u0119 <em>Powi\u0119kszenia <\/em>Antonioniego. Nast\u0119pnie postawili\u015bmy si\u0119 w sytuacji Antonioniego, kt\u00f3ry czyta <em>Babie lato<\/em> \u2013 kilkana\u015bcie stroniczek, bardzo ciekawych i bardzo g\u0119stych, ale o czym\u015b innym i nagle powstaje \u201ekatedra\u201d, jak\u0105 jest <em>Powi\u0119kszenie<\/em>. By\u0142o oczywi\u015bcie kilka adaptacji, kt\u00f3rego tw\u00f3rca, mierz\u0105c si\u0119 z arcydzie\u0142em literackim, tworzy arcydzie\u0142o filmowe zupe\u0142nie innymi \u015brodkami. Na palcach obu r\u0105k mo\u017cna wymieni\u0107 te filmy. W wi\u0119kszo\u015bci autorzy id\u0105 drog\u0105, na kt\u00f3rej nie tyle si\u0119 \u017ceruje na literaturze, co bywa si\u0119 zap\u0142odnionym przez \u015bwiat\u0142o pojawiaj\u0105ce si\u0119 w niej. Czy nie by\u0142o tak u ciebie Grzegorzu?<\/p>\n<figure id=\"attachment_25100\" aria-describedby=\"caption-attachment-25100\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana\/grzegorz-krolikiewicz-fot-b-wroblewski\/\" rel=\"attachment wp-att-25100\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-25100\" title=\"\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Grzegorz Kr\u00f3likiewicz, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/grzegorz-krolikiewicz-fot-b-wroblewski-540x735.jpg\" alt=\"\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Grzegorz Kr\u00f3likiewicz, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\" width=\"540\" height=\"735\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/grzegorz-krolikiewicz-fot-b-wroblewski-540x735.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/grzegorz-krolikiewicz-fot-b-wroblewski-660x900.jpg 660w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/grzegorz-krolikiewicz-fot-b-wroblewski-576x784.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/grzegorz-krolikiewicz-fot-b-wroblewski.jpg 734w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-25100\" class=\"wp-caption-text\">\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Grzegorz Kr\u00f3likiewicz, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>G. K.:<\/strong> No tak, te\u017c mam takie do\u015bwiadczenie ze studentami. Podobnie jak ty pracuj\u0119 z dwudziestolatkami. Bierzemy si\u0119 za dowolnie wybrane przez nich fragmenty z literatury. Zdarzaj\u0105 si\u0119 te\u017c ich oryginalne teksty. Najlepsz\u0105 szko\u0142\u0105 w takiej sprawie jest obserwowanie, w jaki spos\u00f3b student dobiera si\u0119 do tekstu, kt\u00f3ry powsta\u0142 bez jego udzia\u0142u. Bardzo interesuj\u0105c\u0105 spraw\u0105 jest kwestia wierno\u015bci, o kt\u00f3r\u0105 Andrzeju pytasz. Wy\u0142ania si\u0119 taka okoliczno\u015b\u0107: czym jest wierno\u015b\u0107 w adaptacji? Frapuj\u0105ce jest podejrzenie, \u017ce wierno\u015b\u0107 literaturze zasadza si\u0119 na wierno\u015bci wobec idea\u0142u, nie wobec samej narracji. Mia\u0142em do\u015bwiadczenie osobiste, kiedy \u201eroztrzaska\u0142em\u201d ksi\u0105\u017ck\u0119 Kawalca <em>Ta\u0144cz\u0105cy jastrz\u0105b.<\/em> (&#8230;)<strong> <\/strong>Gdybym zrobi\u0142 film wed\u0142ug powie\u015bci, by\u0142bym niewierny wzgl\u0119dem tego utworu. Musia\u0142em zniszczy\u0107 ca\u0142\u0105 narracj\u0119, poniewa\u017c by\u0142a ona fa\u0142szywa, upozowana. Moje zadanie polega\u0142o na znalezieniu ekwiwalent\u00f3w tego, co jest istot\u0105 zamy\u015blenia w tej powie\u015bci. Nie chodzi o spos\u00f3b opowiadania z pl\u0105tanin\u0105 psychologiczn\u0105, zapo\u017cyczony zreszt\u0105 od Faulknera. Jest to opowie\u015b\u0107 o ch\u0142opie, b\u0119d\u0105cym potomkiem pa\u0144szczy\u017anianego analfabety. Zniszczy\u0142em wi\u0119c struktur\u0119 faulknerowsk\u0105, kt\u00f3ra u Kawalca jawi\u0142a si\u0119 jako pretensjonalna. Przy tym musia\u0142em dotrze\u0107 wiernie do idei, a t\u0105 jest cena jak\u0105 cz\u0142owiek, wychodz\u0105cy ze swojego gniazda, p\u0142aci za przej\u015bcie do sztucznego \u015bwiata abstrakcji. Czeka\u0142em na pisarza na projekcji. W Krakowie odby\u0142a si\u0119 prapremiera <em>Ta\u0144cz\u0105cego jastrz\u0119bia<\/em>. Kawalec wsta\u0142 i powiedzia\u0142: \u201eObejrza\u0142em ten film. Czuj\u0119 si\u0119 tak, jakby uros\u0142y mi k\u0142y i pazury. Chc\u0119 jeszcze raz napisa\u0107 t\u0119 powie\u015b\u0107\u201d. Nie s\u0142ysza\u0142em, \u017ceby kt\u00f3ry\u015b re\u017cyser doczeka\u0142 si\u0119 takiego komplementu. To nie by\u0142 nawet komplement, to by\u0142o dr\u017cenie por\u00f3wnywalne z sytuacj\u0105, gdy zdumiony m\u0119\u017cczyzna przychodzi po latach do kobiety i dowiaduje si\u0119, \u017ce ona na niego czeka\u0142a. Ja tak pojmuj\u0119 wierno\u015b\u0107. Mia\u0142em identyczn\u0105 sytuacj\u0119 z ksi\u0105\u017ck\u0105 Andrzeja Bursy.<\/p>\n<p>Utwierdzam si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w przekonaniu, jako nauczyciel, \u017ce studenci robi\u0105 wygibasy, szukaj\u0105 czego\u015b \u2013 i to bardzo dobrze. Ale zwyci\u0119\u017caj\u0105 ci, kt\u00f3rzy s\u0105 wierni w ostatecznej instancji fragmentowi z Czechowa, Ibsena, H\u0142aski. Tam szukamy odpowiedzi na pytanie o wierno\u015b\u0107. Mia\u0142em tak\u0105 przygod\u0119 jako nauczyciel. Ja rozdzielam dwa semestry. Po ka\u017cdym p\u00f3\u0142roczu jest egzamin komisyjny, \u017ceby studenci mieli poczucie sprawiedliwo\u015bci w swojej ocenie. Zawsze po\u015bwi\u0119cam jeden semestr opowiadaniu Hemingwaya. Tak kiedy\u015b robi\u0142em z utworem Salingera pt. <em>\u015aliczne usta moje i oczy zielone<\/em>, ale nie jest dobrze, kiedy opowiada si\u0119 o dwudziestolatkach ustami czterdziestolatk\u00f3w. W opowiadaniu Hemingwaya wyst\u0119puje m\u0142oda para. Kochaj\u0105 si\u0119, czego\u015b nie chc\u0105, nie zgadzaj\u0105 si\u0119, awantura na pustym dworcu w Hiszpanii. Rzecz polega na wierno\u015bci. Oni dostrajaj\u0105 si\u0119 wreszcie do tych uog\u00f3lnie\u0144, abstrakt\u00f3w, kt\u00f3re w gruncie rzeczy rz\u0105dz\u0105 \u015bwiatem. Abstrakty tkwi\u0105 w naturze. W tym opowiadaniu docieramy do abstrakcji. Studenci prezentuj\u0105 kilkana\u015bcie wersji adaptacji. Na egzaminie widz\u0119 wierne b\u0105d\u017a niekiedy niewierne opowie\u015bci. Spo\u015br\u00f3d wszystkich wyodr\u0119bniam kilka utwor\u00f3w wiernych idei opowiadania. Gdy stawiam oceny, te kilka oceniam bardzo wysoko. Sze\u015b\u0107 dni p\u00f3\u017aniej w telewizji publicznej ogl\u0105dam adaptacj\u0119 hollywoodzk\u0105 tego\u017c tekstu Hemingwaya, zrobion\u0105 przez nie byle kogo, bo przez Tony\u2019ego Richardsona. Wielka posta\u0107. My z Andrzejem pami\u0119tamy go z okresu buntu. Patrz\u0119 i oczom nie wierz\u0119. Trzy spo\u015br\u00f3d tych etiud studenckich s\u0105 lepsze od tego filmu. Richardson pope\u0142ni\u0142 gwa\u0142t hollywoodzki. Studenci natomiast kochali Hemingwaya i potrafili przeku\u0107 to we w\u0142asn\u0105 prawd\u0119. Taka chyba mo\u017ce te\u017c by\u0107 po\u015brednia odpowied\u017a na to pytanie. To mo\u017ce by\u0107 i Nabokov, i Salinger. Ale przede wszystkim trzeba by\u0107 wiernym idea\u0142owi. Chodzi o idea\u0142 w przeciwie\u0144stwie do ideologii. Idee sprz\u0119ga si\u0119 gwa\u0142tem i propagand\u0105, \u017ceby zlepi\u0107 je w wagon, kt\u00f3ry nazywa si\u0119 ideologi\u0105. Natomiast pojedyncze segmenty naszych wy\u017cszych uczu\u0107 s\u0105 idea\u0142ami. W mojej opinii to si\u0119 liczy w kwestii pracy nad adaptacj\u0105. Ta wierno\u015b\u0107.<\/p>\n<p><strong>A. W.:<\/strong> Je\u015bli chodzi o Nabokova, to nie przypominam sobie \u017cadnego filmu. To jest rzeczywi\u015bcie zadziwiaj\u0105ce, kt\u00f3ry film, zrodzony z tej wspania\u0142ej literatury, by\u0142 godzien miejsca zrodzenia idei.<\/p>\n<p><strong>G. K.<\/strong> :No tak, bo na przyk\u0142ad adaptacje <em>Lolity<\/em> sytuuj\u0105 wierno\u015b\u0107 adaptatora wobec <em>Lolity,<\/em> a idzie o wierno\u015b\u0107 wzgl\u0119dem duszy tego intelektualisty.<\/p>\n<p><strong>A. W.:<\/strong> A zw\u0142aszcza te wcze\u015bniejsze, rosyjskie powie\u015bci Nabokova s\u0105 idealnymi przyk\u0142adami do tego, \u017ceby stworzy\u0107 odpowiedniki filmowe.<\/p>\n<p><strong>Jakie tematy mog\u0142yby by\u0107 poruszone w wsp\u00f3\u0142czesnym kinie polskim, \u017ceby by\u0142y one donios\u0142e, aktualne? Czy sprawa \u201eacta\u201d, czyli ten bunt m\u0142odych przeciwko kontroli w Internecie, jest tematem na film? Jakie inne tematy mog\u0142yby sta\u0107 si\u0119 pokoleniowymi?<\/strong><\/p>\n<p><strong>A. T.:<\/strong> Mam akurat przyk\u0142ad, na kt\u00f3rym mog\u0119 si\u0119 oprze\u0107. Jaki\u015b czas temu zastanawiali\u015bmy si\u0119 wsp\u00f3lnie w redakcji, jakich temat\u00f3w nie podejmuje wsp\u00f3\u0142czesne kino. Nasza redakcja sk\u0142ada si\u0119 z ludzi w wieku 26-35 lat. Pojawi\u0142y si\u0119 tematy o bardzo r\u00f3\u017cnym ci\u0119\u017carze gatunkowym, tj. ekologia (nasze filmy nie edukuj\u0105 widowni, a mog\u0142yby); dzieci\u0119ca wra\u017cliwo\u015b\u0107, ale w nieco innym uj\u0119ciu od Doroty K\u0119dzierzawskiej (kt\u00f3ra robi to w spos\u00f3b wspania\u0142y, lecz jednostajny, nam chodzi\u0142o o zr\u00f3\u017cnicowanie tego tematu); problemy mniejszo\u015bci narodowych przedstawiane od wewn\u0105trz; rozmaite orientacje psychoseksualne ukazywane nie jako ciekawy przypadek do studiowania, ale punkt wyj\u015bcia dla typowej narracji, gdzie orientacja psychoseksualna jest przezroczysta, a film po prostu rozgrywa si\u0119 w takim kontek\u015bcie; problemy ludzi starszych. Tyle sobie przypominam. W ka\u017cdym razie stworzyli\u015bmy d\u0142ug\u0105 list\u0119 temat\u00f3w, kt\u00f3re kino omija, ale przewijaj\u0105 si\u0119 one w naszym \u017cyciu.<\/p>\n<p><strong>G. K.:<\/strong> Mog\u0119 spontanicznie odpowiedzie\u0107 na pytanie, dlaczego nie ma filmu o prote\u015bcie przeciw \u201eacta\u201d. Dzia\u0142a tutaj podw\u00f3jna czy potr\u00f3jna cenzura, kt\u00f3ra nie tylko zniech\u0119ca, ale uniemo\u017cliwia zaj\u0119cie si\u0119 g\u0142\u0119bsze tak\u0105 tematyk\u0105 przez tw\u00f3rc\u00f3w. My\u015bl\u0119 r\u00f3wnie\u017c o scenarzystach, pisarzach. Droga od stolika, na kt\u00f3rym powstaje tekst, do wydawnictwa jest us\u0142ana r\u00f3\u017cnego rodzaju obserwatorami, wartownikami poprawno\u015bci. Oni za nas my\u015bl\u0105 o \u015bwiecie projektowanym na przysz\u0142o\u015b\u0107. W zwi\u0105zku z tym nie mo\u017cna filozofowa\u0107 na temat wolno\u015bci przy takiej okazji. Wartownicy m\u00f3wi\u0105: \u201eNie, to jest przypadkowy odruch cwaniak\u00f3w, kt\u00f3rzy chcieli zarabia\u0107 w Internecie. Nasza kontrola uniemo\u017cliwia okradanie reszty spo\u0142ecze\u0144stwa\u201d. To przejdzie. Trzeba k\u0142ama\u0107 na zam\u00f3wienie, \u017ceby \u201eacta\u201d wcieli\u0107 w \u017cycie. Ale gdy kto\u015b pisze o wolno\u015bci \u2013 a nie daj Bo\u017ce! S\u0105 instrumenty zwalczania takiego uj\u0119cia, bo przecie\u017c kto to robi? Ludzie m\u0142odzi, kt\u00f3rzy najlepiej czuj\u0105 instynktem, czym s\u0105 wolno\u015b\u0107 i sprawiedliwo\u015b\u0107. W zwi\u0105zku z tym takie zagadnienia s\u0105 pilnowane przez \u201erad\u0119 starc\u00f3w\u201d. Nie b\u0105d\u017amy ob\u0142udnikami na tej zamkni\u0119tej sali. Istnieje cenzura pora\u017caj\u0105ca, poniewa\u017c niewidoczna. Gdy ja mia\u0142em k\u0142opoty z cenzur\u0105, pami\u0119tam, jak Andrzej wpad\u0142 do dyrektora Kniaziulskiego, kt\u00f3ry nie pozwoli\u0142 ogl\u0105da\u0107 <em>Ta\u0144cz\u0105cego jastrz\u0119bia<\/em>.<\/p>\n<p><strong>A. W.:<\/strong> Co ty opowiadasz?<\/p>\n<p><strong>G.K.<\/strong> Pos\u0142uchaj mnie. Doko\u0144cz\u0119. Pami\u0119tam, \u017ce on \u2013 pocz\u0105tkuj\u0105cy wtedy krytyk filmowy \u2013 rzuci\u0142 si\u0119 do tego dyrektora i powiedzia\u0142: \u201ePanie dyrektorze, prosz\u0119 nie cenzurowa\u0107 projekcji. Przecie\u017c film jest gotowy. Dlaczego go pan cofa? Kinooperator zamkn\u0105\u0142 si\u0119 na klucz\u201d. Dyrektor odpowiada: \u201eNo bo by\u0142a awantura w gabinecie dyrektora na Che\u0142mskiej, kt\u00f3ry z zupe\u0142nie w\u0142asnego kaprysu lub strachu nie chcia\u0142, aby kilka os\u00f3b zobaczy\u0142o film fabularny \u00abTa\u0144cz\u0105cy jastrz\u0105b\u00bb\u201d. No na Boga. Film o losie ludzkim. Niebezpieczny? Jest kilku str\u00f3\u017c\u00f3w. Za moich czas\u00f3w to by\u0142o proste dlatego, \u017ce je\u017celi z tego filmu kazali mi wyci\u0105\u0107 sze\u015b\u0107 fragment\u00f3w \u2013 by\u0142 taki dyrektor cenzury do spraw kinematografii, nazywa\u0142 si\u0119 Marcisz, kt\u00f3ry n\u0119ka\u0142 mnie przez ca\u0142e wakacje \u2013 to by\u0142a cenzura jawna. Ja wtedy powiedzia\u0142em tak: \u201eWie pan, kim pan jest? Jest pan gnid\u0105 ludzk\u0105. Pracuje pan dla Moskwy w ten spos\u00f3b. Pan zgn\u0119bi wszystko, nawet rzeczy niewinne\u201d. A wiecie, co mi odpowiedzia\u0142: \u201eTo, co pan pokazuje o Topornym panie Grzegorzu to jest nic. Ja prze\u017cy\u0142em histori\u0119\u201d. Zacz\u0105\u0142 opowiada\u0107 swoj\u0105 histori\u0119 prze\u015bladowanego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nie wytrzyma\u0142. Sta\u0142 si\u0119 psem go\u0144czym. Takie historie by\u0142y jawne. Koniec ko\u0144c\u00f3w <em>Ta\u0144cz\u0105cy jastrz\u0105b<\/em> nie mia\u0142 ani jednego ci\u0119cia na moje ryzyko, poniewa\u017c mia\u0142 ma\u0142\u0105 ilo\u015b\u0107 kopii. Dlaczego o tym m\u00f3wi\u0119? Dlatego, \u017ce dzisiaj nie ma sposobu uchwyci\u0107 za po\u0142y cz\u0142owieka, decyduj\u0105cego o losie dzie\u0142. S\u0105 komisje anonimowe. Mamy powr\u00f3t do dzia\u0142alno\u015bci komitet\u00f3w powiatowych, centralnych. To wszystko si\u0119 dzieje na szczeblu politycznego przymuszania. Tak wygl\u0105da niewidzialna cenzura. Nie jestem tylko \u015bwiadkiem, r\u00f3wnie\u017c uczestnicz\u0119 jako praktyk tej roboty. Potem zaczyna si\u0119 nagonka w prasie. Nie b\u0119d\u0119 podawa\u0142 tytu\u0142\u00f3w, poniewa\u017c licz\u0119 si\u0119 z waszymi gustami, ale istnieje mechanizm, kt\u00f3ry nap\u0119dza tego typu ograniczenia. Je\u017celi si\u0119 pytacie, dlaczego si\u0119 nie robi filmu o \u201eacta\u201d, macie odpowied\u017a. Uwa\u017cam, \u017ce przysz\u0142o\u015b\u0107, w tej zapa\u015bci jaka nast\u0105pi\u0142a (wybaczcie, \u017ce to powiem), tkwi w Internecie przy ca\u0142ej anonimowo\u015bci, chamstwie pozornym, gdy\u017c intuicja te\u017c zmusza do przekle\u0144stw. One s\u0105 rzucane czasem nietrafnie \u2013 s\u0142owa jak z chlewa \u2013 ale demokracja ate\u0144ska tak\u017ce tak wygl\u0105da\u0142a. Nie \u017cyli sami Platoni i Sokratesowie. To by\u0142a wolno\u015b\u0107 ludzi, kt\u00f3rzy dorastali do pewnej klasy przez prymitywizm. Dlatego Internet jest punktem wyj\u015bcia, poniewa\u017c jest na tyle niekontrolowany, \u017ce mo\u017cna co\u015b jeszcze w nim zrobi\u0107. Nie m\u00f3wi\u0119 tego jak pesymista, lecz jako optymista, bo inaczej nie m\u00f3g\u0142bym \u017cy\u0107 swobodnie. Chodzi o to, \u017ce sytuacja, o jakiej m\u00f3wi\u0119, nie dotyczy akurat mnie. Ja my\u015bl\u0119 o was. Tu siedzi kilku przysz\u0142ych, wybitnych re\u017cyser\u00f3w, czy scenarzyst\u00f3w. Musicie wiedzie\u0107, \u017ce trzeba si\u0119 przedziera\u0107 ku demokracji, nie perswaduj\u0105c takim Marciszom. Bo on powie tak: \u201eS\u0142uchaj no kolego, pami\u0119tasz czasy stanu wojennego? Gdzie\u015b ty by\u0142? W przedszkolu, a ja siedzia\u0142em w internacie. Grozili mi. Dziewi\u0119\u0107 lat przesiedzia\u0142em. Co mi tu podskakujesz, p\u0119taku?\u201d. Tak si\u0119 za\u0142atwia. Mnie Marcisz nie m\u00f3g\u0142 za\u0142atwi\u0107 w ten spos\u00f3b, poniewa\u017c nie siedzia\u0142, nie by\u0142 internowany, tylko robi\u0142 karier\u0119 partyjniack\u0105. Ja mu mog\u0142em nabluzga\u0107 od Judasz\u00f3w, zdrajc\u00f3w narodowych. Dzisiaj nie mo\u017cna u\u017cywa\u0107 takich argument\u00f3w, bo cz\u0142owieka wy\u015bmiej\u0105 w stylu: \u201ejestem kombatantem, a ty jeste\u015b z przedszkola\u201d. Dlatego nale\u017cy bardzo rozs\u0105dnie projektowa\u0107 swoj\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107. Nie wolno czepia\u0107 si\u0119 pozornej demokracji. Ja cz\u0119sto telefonuj\u0119 do Arystotelesa i on powiedzia\u0142 mi, czym jest moja rzeczywisto\u015b\u0107. Wiecie, co to jest? Oligarchia. Natomiast trzeba si\u0119gn\u0105\u0107 do \u017ar\u00f3de\u0142 demokracji. To jest Internet, p\u00f3ki co.<\/p>\n<p><strong>A. W.:<\/strong> W pytaniu o tematy pojawi\u0142y si\u0119 bardzo ciekawe propozycje. Odpowiem na podstawie dw\u00f3ch przyk\u0142ad\u00f3w. Jednym z nich b\u0119d\u0105 \u201eacta\u201d w\u0142a\u015bnie. Ot\u00f3\u017c gdzie ta cenzura jest kryta? Ze spokojem patrz\u0119, jak syn \u015bci\u0105ga z Internetu jakie\u015b filmy, bo ma trudno\u015bci ze znalezieniem tego. Z drugiej strony nale\u017c\u0119 do zwi\u0105zku tw\u00f3rczego, w kt\u00f3rym mi m\u00f3wi\u0105: \u201eNo dobrze, ale to uderza te\u017c w twoje honoraria\u201d. Tu w\u0142a\u015bnie jest nieprawda. Dlatego, \u017ce moje honoraria s\u0105 i tak mizerne. Re\u017cyserzy i pozostali tw\u00f3rcy filmowi na tym nie strac\u0105, lecz strac\u0105 wielkie wytw\u00f3rnie dystrybucyjne. Tw\u00f3rca na tym nie straci. Tw\u00f3rca b\u0119dzie upowszechniany i dlatego ten ruch popieram. Ale kto to jest tw\u00f3rca? Tw\u00f3rca biduje. Niestety zawsze tak by\u0142o. Cha\u0142turnik albo autor piosenek na tantiemach zarabia miliony. Tu jest ta ukryta rzeczywisto\u015b\u0107. Pani m\u00f3wi\u0142a o ekologii. Dobrze, tylko nie z punktu widzenia ekologa, ani nie z punktu widzenia przeciwnika ekologii, czyli developera, chc\u0105cego budowa\u0107 na danym terenie. Nale\u017cy przedstawi\u0107 to jako konflikt. Sytuacje dotycz\u0105ce temat\u00f3w z \u017cycia kraju musz\u0105 by\u0107 pokazane jako konflikt, i to najlepiej nie tylko jako konflikt interes\u00f3w grup spo\u0142ecznych, ale r\u00f3wnie\u017c jako konflikt, kt\u00f3ry rozgrywa si\u0119 w naszej duszy, kiedy widzimy kochanego robaczka \u017cr\u0105cego nas w nog\u0119 i w momencie, gdy chcemy go zabi\u0107, przypominamy sobie, \u017ce my nie lubimy zabija\u0107.<\/p>\n<p><strong>G. K.:<\/strong> Przypomina si\u0119 fragment <em>Dziennika<\/em> Gombrowicza o robaczku na pla\u017cy.<\/p>\n<p><strong>A. W.:<\/strong> R\u00f3\u017cnie bywa. Ja mia\u0142em kiedy\u015b tak\u0105 sytuacj\u0119. Jak pa\u0144stwo pami\u0119taj\u0105 w <em>Viridianie<\/em> Bunuela jest taki motyw psa, kt\u00f3ry leci przywi\u0105zany do sznura za wozem. Powstaje dylemat czy go odwi\u0105za\u0107, czy nie.<\/p>\n<p><strong>G. K.:<\/strong> On jest przywi\u0105zany \u0142a\u0144cuchem do wozu cyga\u0144skiego.<\/p>\n<p><strong>A. W.:<\/strong> Tak, ale mo\u017cemy si\u0119 cieszy\u0107 z tego, \u017ce tego jednego uratowali\u015bmy. Kiedy\u015b mia\u0142em tak\u0105 przygod\u0119, \u017ce szcz\u0119\u015bliwym trafem znajdowa\u0142em si\u0119 w sprawach filmowych na Wyspach Karaibskich. Id\u0119 pla\u017c\u0105 i znajduj\u0119 male\u0144kiego, przewr\u00f3conego do g\u00f3ry \u0142apkami \u017c\u00f3\u0142wia, dopiero co wyklutego z jaja. Zmierza\u0142 do oceanu i si\u0119 przewr\u00f3ci\u0142. S\u0142o\u0144ce \u015bwieci ju\u017c jak cholera. Wsadzi\u0142em go do wody. Widz\u0119, \u017ce on si\u0119 ledwie rusza. Zajmowa\u0142em si\u0119 nim dwie godziny. Pop\u0142yn\u0105\u0142em jakie\u015b p\u00f3\u0142tora kilometra w ocean \u2013 Grzegorz wie, \u017ce dobrze p\u0142ywam \u2013 i tam go wypu\u015bci\u0142em. Jak\u0105 mam frajd\u0119 z przyjaciela \u017c\u00f3\u0142wia, a one \u017cyj\u0105 do 300 lat.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Polskie kino jest raczej w z\u0142ej kondycji. W najlepszym wypadku bywa na\u015bladowcze. S\u0105 przyk\u0142ady r\u00f3\u017cnych dokona\u0144, kt\u00f3re wskazuj\u0105, \u017ce mog\u0142oby by\u0107 inaczej, ale to s\u0105 filmy odosobnione, ton\u0105ce w niepami\u0119ci.<\/p>\n","protected":false},"author":499,"featured_media":25096,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[65],"tags":[3207,3208,377,3206,1019,3205],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[3200,3201,3202,3203,3204],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Polska nieopisana<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Dyskusja na temat tego, w jakim kierunku zmierza polskie kino.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/andrzej-werner-anna-tatarska-pawe\u0142-borowski-grzegorz-krolikiewicz-fot-b-wroblewski.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/andrzej-werner-anna-tatarska-pawe\u0142-borowski-grzegorz-krolikiewicz-fot-b-wroblewski.jpg\",\"width\":\"1000\",\"height\":\"667\",\"caption\":\"\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Andrzej Werner, Anna Tatarska, Pawe\u0142 Borowski, Grzegorz Kr\u00f3likiewicz, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana\",\"name\":\"Polska nieopisana\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2014-09-25T08:35:41+00:00\",\"dateModified\":\"2014-09-25T08:37:37+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/75340b732e703b8c8df244100b77f029\"},\"description\":\"Dyskusja na temat tego, w jakim kierunku zmierza polskie kino.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Polska nieopisana\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/75340b732e703b8c8df244100b77f029\",\"name\":\"Pawe\u0142 Jaskulski\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/pawel-jaskulski\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Polska nieopisana","description":"Dyskusja na temat tego, w jakim kierunku zmierza polskie kino.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/andrzej-werner-anna-tatarska-pawe\u0142-borowski-grzegorz-krolikiewicz-fot-b-wroblewski.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/andrzej-werner-anna-tatarska-pawe\u0142-borowski-grzegorz-krolikiewicz-fot-b-wroblewski.jpg","width":"1000","height":"667","caption":"\u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w cieniu srebrnego ekranu. Polska nieopisana\u201d \u2013 panel dyskusyjny, Andrzej Werner, Anna Tatarska, Pawe\u0142 Borowski, Grzegorz Kr\u00f3likiewicz, fot. B. Wr\u00f3blewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Paw\u0142a Jaskulskiego)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana","name":"Polska nieopisana","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana#primaryimage"},"datePublished":"2014-09-25T08:35:41+00:00","dateModified":"2014-09-25T08:37:37+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/75340b732e703b8c8df244100b77f029"},"description":"Dyskusja na temat tego, w jakim kierunku zmierza polskie kino.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/pawel-jaskulski-grzegorz-krolikiewicz-andrzej-werner-pawel-borowski-anna-tatarska-polska-nieopisana#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Polska nieopisana"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/75340b732e703b8c8df244100b77f029","name":"Pawe\u0142 Jaskulski","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/pawel-jaskulski"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25088"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/499"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=25088"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25088\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/25096"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=25088"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=25088"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=25088"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=25088"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=25088"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}