{"id":26943,"date":"2014-12-17T00:00:00","date_gmt":"2014-12-16T23:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=26943"},"modified":"2020-09-01T13:04:51","modified_gmt":"2020-09-01T12:04:51","slug":"agnieszka-sabor-krakowski-nonkonformista-odra","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/agnieszka-sabor-krakowski-nonkonformista-odra","title":{"rendered":"Krakowski nonkonformista"},"content":{"rendered":"<p>Historia sztuki czy literatury ma problem z postaciami takimi jak Krzysztof Niemczyk. Co prawda, napisa\u0142 powie\u015b\u0107 i oko\u0142o dwudziestu opowiada\u0144, trudno jednak nazwa\u0107 go pisarzem \u2013 i to nie tylko dlatego, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 tych dzie\u0142 zagin\u0119\u0142a, za\u015b surrealistyczna, skrz\u0105ca si\u0119 erudycj\u0105 i gorzkim humorem <em>Kurtyzana i piskl\u0119ta<\/em>, kt\u00f3ra wzbudzi\u0142a zachwyt Tadeusza Kantora, Henryka Sta\u017cewskiego i Artura Sandauera, najpierw ukaza\u0142a si\u0119 we francuskim przek\u0142adzie, a dopiero potem, wiele lat po \u015bmierci autora, w oryginale. Nie by\u0142 te\u017c malarzem, cho\u0107 jego obrazy wisz\u0105 w muzeach sztuki nowoczesnej, budz\u0105c zreszt\u0105 sporo kontrowersji. Dzia\u0142a\u0142 w przestrzeni publicznej, z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 nie by\u0142 jednak performerem, akcjonist\u0105, a nawet sytuacjonist\u0105, jak pr\u00f3buje si\u0119 go czasem nazywa\u0107.<\/p>\n<figure id=\"attachment_26947\" aria-describedby=\"caption-attachment-26947\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/agnieszka-saborkrakowski-nonkonformista\/krzysztof-niemczyk-mocak-002\/\" rel=\"attachment wp-att-26947\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-26947\" title=\"Widok wystawy \u201cKrzysztof Niemczyk, Sytuacjonista, pisarz, malarz\u201d w Muzeum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej w Krakowie MOCAK, fot. Rafa\u0142 Sosin (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Muzeum)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/krzysztof-niemczyk-mocak-002-540x304.jpg\" alt=\"Widok wystawy \u201cKrzysztof Niemczyk, Sytuacjonista, pisarz, malarz\u201d w Muzeum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej w Krakowie MOCAK, fot. Rafa\u0142 Sosin (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Muzeum)\" width=\"540\" height=\"304\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/krzysztof-niemczyk-mocak-002-540x304.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/krzysztof-niemczyk-mocak-002-900x506.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/krzysztof-niemczyk-mocak-002-576x324.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/krzysztof-niemczyk-mocak-002.jpg 1000w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-26947\" class=\"wp-caption-text\">Widok wystawy \u201cKrzysztof Niemczyk, Sytuacjonista, pisarz, malarz\u201d w Muzeum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej w Krakowie MOCAK, fot. Rafa\u0142 Sosin (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Muzeum)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Problem bierze si\u0119 st\u0105d, \u017ce Niemczyk nie rozdziela\u0142 \u017cycia od sztuki \u2013 i nie by\u0142o to chyba \u015bwiadomym wyborem niezwykle trudnej strategii artystycznej, ale wynika\u0142o wprost z jego natury, predyspozycji (i niedyspozycji) psychicznych, warunk\u00f3w osobowo\u015bciowych. Tymczasem wbrew stereotypom ogromna wi\u0119kszo\u015b\u0107 tw\u00f3rc\u00f3w, nawet najbardziej \u201etotalnych\u201d, higienicznie dba o rozdzielenie tych dw\u00f3ch sfer: czego dowodzi zreszt\u0105 przyk\u0142ad Kantora, artysty, kt\u00f3ry \u201eodkry\u0142\u201d Niemczyka (a p\u00f3\u017aniej chcia\u0142 o nim jak najszybciej zapomnie\u0107). Sztuka, tak\u017ce ta najwi\u0119ksza, potrzebuje czasem odrobiny konformizmu.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-26943 gallery-columns-4 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/agnieszka-sabor-krakowski-nonkonformista-odra\/krzysztof-niemczyk-plakat-2'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/krzysztof-niemczyk-plakat-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Plakat wystawy \u201cKrzysztof Niemczyk, Sytuacjonista, pisarz, malarz\u201d w Muzeum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej w Krakowie MOCAK (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma ODRA)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-26949\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-26949'>\n\t\t\t\tPlakat wystawy \u201cKrzysztof Niemczyk, Sytuacjonista, pisarz, malarz\u201d w Muzeum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej w Krakowie MOCAK (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma ODRA)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/agnieszka-sabor-krakowski-nonkonformista-odra\/krzysztof-niemczyk-mocak-002'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/krzysztof-niemczyk-mocak-002-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Widok wystawy \u201cKrzysztof Niemczyk, Sytuacjonista, pisarz, malarz\u201d w Muzeum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej w Krakowie MOCAK, fot. Rafa\u0142 Sosin (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Muzeum)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-26947\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-26947'>\n\t\t\t\tWidok wystawy \u201cKrzysztof Niemczyk, Sytuacjonista, pisarz, malarz\u201d w Muzeum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej w Krakowie MOCAK, fot. Rafa\u0142 Sosin (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Muzeum)\r\n\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/agnieszka-sabor-krakowski-nonkonformista-odra\/krzysztof-niemczyk-mocak-001'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/krzysztof-niemczyk-mocak-001-400x240.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Widok wystawy \u201cKrzysztof Niemczyk, Sytuacjonista, pisarz, malarz\u201d w Muzeum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej w Krakowie MOCAK, fot. Rafa\u0142 Sosin (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Muzeum)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-26946\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-26946'>\n\t\t\t\tWidok wystawy \u201cKrzysztof Niemczyk, Sytuacjonista, pisarz, malarz\u201d w Muzeum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej w Krakowie MOCAK, fot. Rafa\u0142 Sosin (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Muzeum)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Zreszt\u0105, by\u0107 mo\u017ce Krzysztof Niemczyk nie zdawa\u0142 sobie sprawy z w\u0142asnej bezkompromisowo\u015bci. Po prostu: \u017cy\u0142 jak \u017cy\u0142. I to od dziecka. Urodzony na rok przed wybuchem wojny w Warszawie w rodzinie muzyk\u00f3w Wac\u0142awa Niemczyka i Doroty z domu von Schenk, po powstaniu 1944 znalaz\u0142 si\u0119 w Krakowie \u2013 opuszczony przez ojca, kt\u00f3ry postanowi\u0142 uciec na Zach\u00f3d, by kontynuowa\u0107 wirtuozowsk\u0105 karier\u0119 skrzypka. Ch\u0142opak nieprzeci\u0119tnie inteligentny, szybko kszta\u0142tuj\u0105cy swoje kulturalne zainteresowania, zako\u0144czy\u0142 edukacj\u0119 na pi\u0119ciu latach szko\u0142y powszechnej. Kt\u00f3rego\u015b dnia wybra\u0142 si\u0119 do szko\u0142y nago, pozostawiaj\u0105c za sob\u0105 przera\u017cone okrzyki matki, ju\u017c wtedy bezradnej wobec jego eskapad. Przera\u017ceni skandalem nauczyciele okryli go&#8230; map\u0105 Polski \u2013 i uznali, \u017ce dziecko nie nadaje si\u0119 do dalszej nauki.<\/p>\n<p>Niemczyk \u017cy\u0142 w Krakowie, mie\u015bcie, kt\u00f3re po wojnie objawi\u0142o sw\u00f3j wyj\u0105tkowy charakter. Jeszcze stosunkowo niewielkie, skoncentrowane wok\u00f3\u0142 kilku, g\u0142\u00f3wnie staromiejskich enklaw, emanowa\u0142o tw\u00f3rcz\u0105 witalno\u015bci\u0105. Przypomnijmy: to czasy, kiedy tu w\u0142a\u015bnie kszta\u0142towa\u0142o si\u0119 \u015brodowisko \u201eZnaku\u201d i \u201eTygodnika Powszechnego\u201d, kwit\u0142o \u017cycie towarzyskie Domu Literat\u00f3w przy ulicy Krupniczej 22, swoj\u0105 pot\u0119g\u0119 zaczyna\u0142o budowa\u0107 Wydawnictwo Literackie (kt\u00f3re odrzuci jednak ksi\u0105\u017ck\u0119 Niemczyka), w klubie jazzowym \u201eHelikon\u201d, ozdobionym rysunkami Wies\u0142awa Dymnego, grywali Komeda, Trzaskowski, Makowicz, Matuszkiewicz, Seifert&#8230; Od 1956 roku dzia\u0142a\u0142a Piwnica pod Baranami. Dwa lata p\u00f3\u017aniej reaktywowano przedwojenn\u0105, a raczej sformu\u0142owano na nowo Grup\u0119 Krakowsk\u0105. Wa\u017cnym miejscem stawa\u0142y si\u0119 piwnice pa\u0142acu Krzysztofory, w kt\u00f3rych kr\u00f3lowa\u0142 Tadeusz Kantor i kt\u00f3re na kilka lat znalaz\u0142y si\u0119 w orbicie dzia\u0142a\u0144 Niemczyka.<\/p>\n<p>Krak\u00f3w, niemal nie zniszczony podczas wojny, prowincjonalny wobec Warszawy, w kt\u00f3rej skoncentrowa\u0142a si\u0119 komunistyczna w\u0142adza, dawa\u0142 szczeg\u00f3ln\u0105 \u2013 kameraln\u0105, niemal rodzinn\u0105 \u2013 przestrze\u0144 wolno\u015bci. W o wiele wi\u0119kszym stopniu, ni\u017c zwyk\u0142o si\u0119 uwa\u017ca\u0107, okaza\u0142 si\u0119 te\u017c otwarty na\u00a0 przybysz\u00f3w z zewn\u0105trz: warszawiak\u00f3w, repatriant\u00f3w z kres\u00f3w, mieszka\u0144c\u00f3w okolicznych miasteczek i wiosek&#8230; By\u0142 r\u00f3\u017cnorodny. Na tyle, \u017ce \u2013 jak mo\u017cna by s\u0105dzi\u0107 \u2013 potrafi\u0142by wch\u0142on\u0105\u0107 ka\u017cdego.<\/p>\n<p>Owszem, Krzysztof Niemczyk szokowa\u0142 zapewne przypadkowych przechodni\u00f3w, wchodz\u0105c niemal (!) w pe\u0142nym negli\u017cu do fontanny naprzeciw ko\u015bcio\u0142a Mariackiego albo ods\u0142aniaj\u0105c na chwil\u0119 po\u015bladki przed witryn\u0105 jakiego\u015b szacownego sklepu. Miasto zna\u0142o jednak znacznie bardziej spektakularne skandale: pami\u0119tano np. pijanego Jerzego Nowosielskiego, kt\u00f3ry podczas oficjalnego przyj\u0119cia w Jamie Michalika nie tylko rozebra\u0142 si\u0119 przed komunistycznymi notablami \u201ez centrali\u201d, ale u\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 na stole mi\u0119dzy wype\u0142nionymi jedzeniem talerzami. Gesty Niemczyka staj\u0105 si\u0119 w tym kontek\u015bcie niemal \u201emieszcza\u0144sko\u201d niewinne. Zreszt\u0105, mo\u017cna by przypuszcza\u0107, \u017ce Niemczyk pasowa\u0142 do tej nieco surrealistycznej atmosfery \u201emiasta na niepogod\u0119\u201d. Ze swoj\u0105 pi\u0119kn\u0105 twarz\u0105 o regularnych rysach, pokryt\u0105 fantazyjnym, za ka\u017cdym razem dziwniejszym makija\u017cem, w kt\u00f3rym z wyra\u017an\u0105 przyjemno\u015bci\u0105 dawa\u0142 si\u0119 fotografowa\u0107, z drewnianym ptaszkiem na ramieniu i bia\u0142ymi skrzyde\u0142kami przyczepionymi do plec\u00f3w (niedawna akcja \u201eModraszek\u201d, kiedy przez miasto przemaszerowa\u0142a grupa krakowian, kt\u00f3rzy, uzbrojeni w motyle skrzyd\u0142a, wyst\u0119powali w obronie przyrody Zakrz\u00f3wka, na pewno by mu si\u0119 spodoba\u0142a).<\/p>\n<p>Bo akcje Niemczyka r\u00f3wnie\u017c zdawa\u0142y si\u0119 wpisywa\u0107 w tutejszy krajobraz. Jak ta, kiedy wraz z grup\u0105 hipis\u00f3w mi\u0119dzy kopcem Ko\u015bciuszki a Rudaw\u0105, niewielk\u0105 rzeczk\u0105 p\u0142yn\u0105c\u0105 u st\u00f3p wzg\u00f3rza Salwatorskiego \u2013 w \u201eho\u0142dzie Wandzie, co nie chcia\u0142a Niemca\u201d \u2013 rozwija\u0142 motek nici, by jego resztki uroczy\u015bcie zatopi\u0107 w wodzie. Albo kiedy przypi\u0105\u0142 kilku znajomych do maj\u0105cego w\u0142a\u015bnie ruszy\u0107 autobusu, tworz\u0105c <em>ad hoc <\/em>w\u0142asn\u0105 <em>Grup\u0119 Laokoona<\/em>. Kiedy na Plantach przed Biurem Wystaw Artystycznych (Bunkrem Sztuki) przywi\u0105za\u0142 do \u0142awki w\u0142asn\u0105 matk\u0119, czyni\u0105c z niej \u201e\u017cyw\u0105 rze\u017ab\u0119\u201d&#8230; Ciekawe, co czu\u0142a kobieta mieszkaj\u0105ca z synem w mieszkaniu na peryferyjnej ulicy Siemie\u0144skiego,\u00a0 wype\u0142nionym ksi\u0105\u017ckami i p\u0142ytami, jakimi\u015b gratami po\u015bci\u0105ganymi z piwnic i tandet, z wszechobecnymi fotografiami i rysunkami? Jak znosi\u0142a nieustann\u0105 bied\u0119 i tryb \u017cycia w\u0142asnego, dominuj\u0105cego dziecka? Jak przetrwa\u0142a wizyty nieprzewidzianych go\u015bci, hipis\u00f3w, z kt\u00f3rymi Niemczyk nie uto\u017csamia\u0142 si\u0119 co prawda, ale w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych zyskiwa\u0142 najwi\u0119ksz\u0105 akceptacj\u0119?<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p>W domu przy Siemie\u0144skiego pojawi\u0142 si\u0119 kt\u00f3rego\u015b dnia Allen Ginsberg otoczony gronem wielbicieli. Podobno w kuchni wykona\u0142 swoisty o\u0142tarz: w kostk\u0119 mas\u0142a wbi\u0142 zapa\u0142ki, na kt\u00f3rych zawiesi\u0142\u00a0 chi\u0144skie dzwoneczki. Ikona ameryka\u0144skiej kontrkultury w podzi\u0119kowaniu za go\u015bcin\u0119 pozostawi\u0142a te\u017c na \u015bcianie autograf. Niemczyk jak ma\u0142o kto rozumia\u0142 wag\u0119 tej wizyty, wspomina\u0142 jednak p\u00f3\u017aniej: \u201eJa przez ten autograf po trosze wiele lat p\u00f3\u017aniej straci\u0142em swoje mieszkanie (&#8230;). Jak do Mekki \u015bci\u0105ga\u0142y do mnie nieco infantylne t\u0142umy, a wrodzona mi grzeczno\u015b\u0107 (nie poddemonizowana bynajmniej jakimi\u015b czarnymi instynktami) nie pozwala\u0142a mi tych t\u0142um\u00f3w kopni\u0119ciami wyrzuca\u0107. I zacz\u0119\u0142y si\u0119 te celebracje, misteria, lavensy, msze \u015bwi\u0119te\u201d.<\/p>\n<figure id=\"attachment_26946\" aria-describedby=\"caption-attachment-26946\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/agnieszka-saborkrakowski-nonkonformista\/krzysztof-niemczyk-mocak-001\/\" rel=\"attachment wp-att-26946\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-26946\" title=\"Widok wystawy \u201cKrzysztof Niemczyk, Sytuacjonista, pisarz, malarz\u201d w Muzeum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej w Krakowie MOCAK, fot. Rafa\u0142 Sosin (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Muzeum)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/krzysztof-niemczyk-mocak-001-540x303.jpg\" alt=\"Widok wystawy \u201cKrzysztof Niemczyk, Sytuacjonista, pisarz, malarz\u201d w Muzeum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej w Krakowie MOCAK, fot. Rafa\u0142 Sosin (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Muzeum)\" width=\"540\" height=\"303\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/krzysztof-niemczyk-mocak-001-540x303.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/krzysztof-niemczyk-mocak-001-800x450.jpg 800w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/krzysztof-niemczyk-mocak-001-120x67.jpg 120w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/krzysztof-niemczyk-mocak-001-90x51.jpg 90w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/krzysztof-niemczyk-mocak-001-320x180.jpg 320w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/krzysztof-niemczyk-mocak-001-560x315.jpg 560w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/krzysztof-niemczyk-mocak-001-900x505.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/krzysztof-niemczyk-mocak-001-576x323.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/krzysztof-niemczyk-mocak-001.jpg 1000w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-26946\" class=\"wp-caption-text\">Widok wystawy \u201cKrzysztof Niemczyk, Sytuacjonista, pisarz, malarz\u201d w Muzeum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej w Krakowie MOCAK, fot. Rafa\u0142 Sosin (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Muzeum)<\/figcaption><\/figure>\n<p>\u015amier\u0107 matki zako\u0144czy\u0142a definitywnie pewien etap w \u017cyciu Niemczyka. Jego pierwsza powie\u015b\u0107 \u2013\u00a0 groteskowa wersja <em>Fausta<\/em>, kt\u00f3rym okazuje si\u0119 rasowa cho\u0107 podstarza\u0142a kokota w przedwojennym stylu, wt\u0142oczona w realia komunistycznej Polski \u2013 kr\u0105\u017cy\u0142a ju\u017c w odpisach (sfinansowa\u0142 je Sta\u017cewski), kiedy podj\u0105\u0142 prac\u0119 nad kolejn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105. Podobno zawiera\u0107 mia\u0142a skrywany portret matki. Gdy ta zmar\u0142a, wstrz\u0105\u015bni\u0119ty autor postanowi\u0142, \u017ce zerwie z pisaniem, o czym pisa\u0142 w li\u015bcie do Anki Ptaszkowskiej \u2013 wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rczyni warszawskiej galerii \u201eFoksal\u201d, kt\u00f3ra nigdy nie zw\u0105tpi\u0142a w jego talent (to ona doprowadzi\u0142a do publikacji <em>Kurtyzany&#8230;<\/em> we Francji, a w 2007 roku zainteresowa\u0142a jej wydaniem Korporacj\u0119 Ha! Art). W 1969 roku Ptaszkowska zaprosi\u0142a Niemczyka do Zielonej G\u00f3ry, by wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w akcji <em>My nie \u015bpimy<\/em>, kt\u00f3r\u0105 przygotowywa\u0142a na wystaw\u0119 pt. <em>Krytycy prezentuj\u0105 artyst\u00f3w<\/em>. Niepokorna reprezentantka nowej awangardy ustawi\u0142a w jednej z sal trzy \u0142\u00f3\u017cka polowe, na kt\u00f3rych po\u0142o\u017cyli si\u0119 studenci Kantora: Wies\u0142aw Dymny, Stanis\u0142aw Szczepa\u0144ski i Tomasz Wawak. Mieli tam pozosta\u0107 pod czujnym okiem \u201epermanentnego jury\u201d, w sk\u0142ad kt\u00f3rego wszed\u0142 m.in. Niemczyk. Czy mo\u017cna dziwi\u0107 si\u0119 oburzeniu zdezorientowanych przedstawicieli partii, kt\u00f3rzy spodziewali si\u0119 wydarzenia propagandowego a nie wykwitu nieokie\u0142znanej artystycznej anarchii \u2013 w kt\u00f3rej krakowianin poczu\u0142 si\u0119 jak ryba w wodzie, wymy\u015blaj\u0105c kolejne szokuj\u0105ce w tej sytuacji has\u0142a: \u201eTylko sen gwarantuje bezkarno\u015b\u0107\u201d czy \u201eDomagamy si\u0119 kontroli\u201d&#8230;<\/p>\n<p>Czy w tym w\u0142a\u015bnie momencie rozesz\u0142y si\u0119 drogi Krzysztofa Niemczyka i Tadeusza Kantora, jego najpot\u0119\u017cniejszego jak dot\u0105d protektora? Na pewno nie chodzi\u0142o o w\u0142adz\u0119 \u2013 autor <em>Kurtyzany<\/em> ani nie chcia\u0142by, ani nie potrafi\u0142 odebra\u0107 \u201erz\u0105du dusz\u201d tw\u00f3rcy \u201eCricoteki\u201d. W gruncie rzeczy nie chodzi\u0142o te\u017c o sam\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 sfraternizowanego z awangard\u0105 mi\u0142o\u015bnika Zoli, Czajkowskiego i Lei Padovani, aktorki w\u0142oskiego nowego realizmu, od kt\u00f3rej po wielu latach s\u0142ania listownych wyzna\u0144 otrzyma\u0142 wreszcie fotografi\u0119 z autografem; trudno uwierzy\u0107, by Kantor tak radykalnie zmieni\u0142 opini\u0119 o czym\u015b, co przecie\u017c sam \u201ewypromowa\u0142\u201d. Kto wie, czy o zmianie nastawienia do Niemczyka nie zadecydowa\u0142 jego naturalny ainstytucjonalizm, niepodpieranie si\u0119 usprawiedliwiaj\u0105cym \u201ewybryk\u201d, budz\u0105cym szacunek i otwieraj\u0105cym drzwi wielu gabinet\u00f3w terminem \u201esztuka\u201d? Owa asystemowo\u015b\u0107 objawi\u0142a si\u0119 przecie\u017c nawet we \u201ewsp\u00f3\u0142pracy\u201d, kt\u00f3r\u0105 podejmowa\u0142 ze s\u0142u\u017cbami bezpiecze\u0144stwa, zawiadamiaj\u0105c je np. o tym, \u017ce zamierza wej\u015b\u0107 z grup\u0105 hipis\u00f3w do hotelu Grand pod has\u0142em \u201eKelnerze, ty dasz nam dzi\u015b napiwek!\u201d, albo wysy\u0142aj\u0105c funkcjonariuszy na poszukiwanie niespe\u0142nionego obiektu mi\u0142o\u015bci, kt\u00f3ry mia\u0142 jakoby pojawi\u0107 si\u0119\u00a0 gdzie\u015b na nielegalnym pokazie m\u0119skiego striptisu (Niemczyk skutecznie wytr\u0105ca\u0142 z r\u0119ki bro\u0144 \u00f3wczesnych szanta\u017cyst\u00f3w, nie ukrywaj\u0105c swojego homoseksualizmu).<\/p>\n<p>Tymczasem \u015brodowiska artystyczne szuka\u0142y podpory instytucjonalnej (nawet je\u015bli w kt\u00f3rym\u015b momencie b\u0119dzie ona opozycyjna wobec w\u0142adzy politycznej, nadal domaga\u0107 si\u0119 b\u0119dzie statut\u00f3w i regulamin\u00f3w) \u2013 a Kantor mia\u0142 na tym polu zbyt wiele do stracenia. Anka Pi\u0105tkowska wyci\u0105ga z tego kolejne wnioski, pisz\u0105c: \u201eSamo istnienie kogo\u015b takiego jak Niemczyk podwa\u017ca\u0142o istotnie pozycj\u0119 Kantora, ujawniaj\u0105c rozd\u017awi\u0119k mi\u0119dzy werbalizmem artystycznych manifest\u00f3w a \u017cywym do\u015bwiadczeniem zawartych w nich idei\u201d. A gdyby p\u00f3j\u015b\u0107 tym tropem jeszcze dalej? Czy\u017c nie jest tak, \u017ce Niemczyk pr\u00f3bowa\u0142 \u017cy\u0107 w spos\u00f3b niemo\u017cliwy, \u017ce z g\u00f3ry skazany by\u0142 na pora\u017ck\u0119, bo w naszym \u015bwiecie nie ma miejsca na \u201ejurodiwych\u201d, jakiejkolwiek ma\u015bci szale\u0144c\u00f3w bo\u017cych. Kantor twierdzi\u0142 podobno, \u017ce \u017cadne miejsce ani \u017cadne spo\u0142ecze\u0144stwo na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 nie znios\u0142oby kogo\u015b takiego. Czy\u017cby mia\u0142 racj\u0119?<\/p>\n<p>Pozbawiony wsparcia \u015brodowiska, pogr\u0105\u017ca\u0142 si\u0119 w ub\u00f3stwie i poczuciu wyobcowania. Nie pomaga\u0142y r\u00f3wnie\u017c niebezpieczne gry z bezpiek\u0105: pozna\u0142 zapach aresztu i szpitala psychiatrycznego.\u00a0 Zmienia\u0142 mieszkania. Przy ulicy Retoryka zakocha\u0142 si\u0119 bez pami\u0119ci w&#8230; go\u0142\u0119biach, kt\u00f3re wpuszcza\u0142 do kuchni i stale dokarmia\u0142, wydaj\u0105c na kasz\u0119 i ziarna ostatnie grosze. Przy Brackiej otworzy\u0142 nielegaln\u0105 \u201ePiwiarenk\u0119 pod wulkanem\u201d: jako \u017ce piwo by\u0142o pod\u00f3wczas towarem deficytowym, przemierza\u0142 miasto z wielkim, parcianym plecakim i skupywa\u0142 je butelka po butelce, by potem sprzeda\u0107 ka\u017cd\u0105 z niewielkim zyskiem.<\/p>\n<p>Po Krakowie kr\u0105\u017cy\u0142a posta\u0107 niemal\u017ce \u017cebraka o twarzy zachowuj\u0105cej resztki \u015bwietno\u015bci, cz\u0119sto \u015bmierdz\u0105cego piwem, pochylonego pod ci\u0119\u017carem parcianego plecaka, w kt\u00f3rym grzechota\u0142y butelki. Takim spotka\u0142 go kiedy\u015b, najzupe\u0142niej przypadkowo, Kantor. Niemczyk dobrze zapami\u0119ta\u0142 t\u0119 scen\u0119. Bo poczu\u0142 si\u0119 nagle jedn\u0105 z figur Kantorowskiego teatru, a przed oczami przesun\u0119\u0142y mu si\u0119 kadry <em>Kurki wodnej<\/em>? Bo w ge\u015bcie k\u0142aniaj\u0105cego si\u0119 lekko, despotycznego \u201emonarchy\u201d\u00a0 dostrzeg\u0142\u00a0 co\u015b, czego potrzebowa\u0142 najbardziej: szacunek? Zmar\u0142 zapomniany w styczniu 1994 roku w wieku pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu sze\u015bciu lat. Cztery lata po \u015bmierci Kantora.<\/p>\n<p>*<\/p>\n<p>Od mniej wi\u0119cej dziesi\u0119ciu lat coraz cz\u0119\u015bciej m\u00f3wi si\u0119 o Niemczyku. Nie tylko wydano <em>Kurtyzan\u0119&#8230;<\/em>, jego <em>opus<\/em> <em>vitae<\/em> uzupe\u0142nione <em>Traktatem o \u017cyciu Krzysztofa Niemczyka na u\u017cytek m\u0142odych pokole\u0144<\/em> Anki Ptaszkowskiej, ale zorganizowano mu kilka dobrze przedyskutowanych wystaw: w Warszawie, Lublinie, a ostatnio w krakowskim MOCAK-u.\u00a0 Zaintrygowa\u0142 kurator\u00f3w i krytyk\u00f3w sztuki nowych generacji, kt\u00f3rzy \u2013 jak Dominik Kury\u0142ek, niezwykle obiecuj\u0105cy przedstawiciel tych dziedzin, rocznik 1979 \u2013 potrafi\u0105 analizowa\u0107 nie tylko konkretne dzia\u0142ania, ale tak\u017ce co\u015b tak nieuchwytnego jak \u201eosobowo\u015b\u0107 tw\u00f3rcza\u201d. Ciekawe, w kt\u00f3r\u0105 stron\u0119 p\u00f3jd\u0105 te interpretacje. Na razie to kwestia otwarta.<\/p>\n<p>I jeszcze jedno: szkoda, \u017ce nie \u017cyjemy ju\u017c w czasach \u201ewielkich narracji\u201d. Z jak\u0105 przyjemno\u015bci\u0105 przeczyta\u0142abym epick\u0105 powie\u015b\u0107 o ma\u0142ym, ale i wielkim zarazem \u015bwiecie Krakowa\u00a0 mi\u0119dzy rokiem 1945 a 1989. Zar\u00f3wno Kantor jak i Niemczyk znale\u017aliby si\u0119 w gronie postaci pierwszoplanowych.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Historia sztuki czy literatury ma problem z postaciami takimi jak Krzysztof Niemczyk. Co prawda, napisa\u0142 powie\u015b\u0107 i oko\u0142o dwudziestu opowiada\u0144, trudno jednak nazwa\u0107 go pisarzem \u2013 i to nie tylko dlatego, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 tych dzie\u0142 zagin\u0119\u0142a, za\u015b surrealistyczna, skrz\u0105ca si\u0119 erudycj\u0105 i gorzkim humorem <em>Kurtyzana i piskl\u0119ta<\/em>, kt\u00f3ra wzbudzi\u0142a zachwyt Tadeusza Kantora, Henryka Sta\u017cewskiego i Artura Sandauera, najpierw ukaza\u0142a si\u0119 we francuskim przek\u0142adzie, a dopiero potem, wiele lat po \u015bmierci autora, w oryginale.<\/p>\n","protected":false},"author":523,"featured_media":26946,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[3372,73,3373,665,1773,849],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[3371],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Krakowski nonkonformista<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Historia sztuki czy literatury ma problem z postaciami takimi jak Krzysztof Niemczyk.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/agnieszka-sabor-krakowski-nonkonformista-odra\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/agnieszka-sabor-krakowski-nonkonformista-odra\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/agnieszka-sabor-krakowski-nonkonformista-odra#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/krzysztof-niemczyk-mocak-001.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/krzysztof-niemczyk-mocak-001.jpg\",\"width\":1000,\"height\":562,\"caption\":\"Widok wystawy \u201cKrzysztof Niemczyk, Sytuacjonista, pisarz, malarz\u201d w Muzeum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej w Krakowie MOCAK, fot. Rafa\u0142 Sosin (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Muzeum)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/agnieszka-sabor-krakowski-nonkonformista-odra#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/agnieszka-sabor-krakowski-nonkonformista-odra\",\"name\":\"Krakowski nonkonformista\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/agnieszka-sabor-krakowski-nonkonformista-odra#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2014-12-16T23:00:00+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:04:51+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/a8573cd0e1b1173f39722cfa2c252520\"},\"description\":\"Historia sztuki czy literatury ma problem z postaciami takimi jak Krzysztof Niemczyk.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/agnieszka-sabor-krakowski-nonkonformista-odra#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/agnieszka-sabor-krakowski-nonkonformista-odra\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/agnieszka-sabor-krakowski-nonkonformista-odra#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Krakowski nonkonformista\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/a8573cd0e1b1173f39722cfa2c252520\",\"name\":\"Agnieszka Sabor\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/agnieszka-sabor\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Krakowski nonkonformista","description":"Historia sztuki czy literatury ma problem z postaciami takimi jak Krzysztof Niemczyk.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/agnieszka-sabor-krakowski-nonkonformista-odra","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/agnieszka-sabor-krakowski-nonkonformista-odra\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/agnieszka-sabor-krakowski-nonkonformista-odra#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/krzysztof-niemczyk-mocak-001.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/krzysztof-niemczyk-mocak-001.jpg","width":1000,"height":562,"caption":"Widok wystawy \u201cKrzysztof Niemczyk, Sytuacjonista, pisarz, malarz\u201d w Muzeum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej w Krakowie MOCAK, fot. Rafa\u0142 Sosin (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Muzeum)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/agnieszka-sabor-krakowski-nonkonformista-odra#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/agnieszka-sabor-krakowski-nonkonformista-odra","name":"Krakowski nonkonformista","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/agnieszka-sabor-krakowski-nonkonformista-odra#primaryimage"},"datePublished":"2014-12-16T23:00:00+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:04:51+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/a8573cd0e1b1173f39722cfa2c252520"},"description":"Historia sztuki czy literatury ma problem z postaciami takimi jak Krzysztof Niemczyk.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/agnieszka-sabor-krakowski-nonkonformista-odra#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/agnieszka-sabor-krakowski-nonkonformista-odra"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/agnieszka-sabor-krakowski-nonkonformista-odra#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Krakowski nonkonformista"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/a8573cd0e1b1173f39722cfa2c252520","name":"Agnieszka Sabor","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/agnieszka-sabor"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26943"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/523"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=26943"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26943\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/26946"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=26943"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=26943"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=26943"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=26943"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=26943"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}