{"id":26960,"date":"2014-12-19T00:00:04","date_gmt":"2014-12-18T23:00:04","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=26960"},"modified":"2014-12-18T11:43:42","modified_gmt":"2014-12-18T10:43:42","slug":"wojciech-michalski-muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wojciech-michalski-muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-2","title":{"rendered":"Muzyczny przewodnik po podstawach filozofii, cz. 2"},"content":{"rendered":"

Zgodnie z dwiema obietnicami z\u0142o\u017conymi w cz\u0119\u015bci pierwszej<\/a> \u2013 o kr\u00f3tkim wst\u0119pie\u00a0i pr\u00f3bie muzycznego zilustrowania wybranych w\u0105tk\u00f3w z filozoficznej spu\u015bcizny \u015bw. Augustyna, Benedykta i Tomasza \u2013 bez zb\u0119dnego przed\u0142u\u017cania zapraszam do \u201elektury\u201d.<\/p>\n

\"\u201eMuzyczny<\/a>
\u201eMuzyczny przewodnik po podstawach filozofii\u201d, grafika autorstwa Justyny Ciesielskiej (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)<\/figcaption><\/figure>\n

\u015aw. Augustyn<\/strong><\/p>\n

<\/strong>Chc\u0105c raz a dobrze zapami\u0119ta\u0107 graniczny moment \u017cyciorysu Augustyna, naj\u0142atwiej skojarzy\u0107 go sobie z losami\u2026 ameryka\u0144skiego muzyka soulowego \u2013 Charlesa Bradleya. Obaj panowie stanowi\u0105 bowiem \u015bwietny przyk\u0142ad dla ka\u017cdego, kto ma wra\u017cenie, \u017ce zbyt p\u00f3\u017ano zaj\u0105\u0142 si\u0119 w \u017cyciu tym, co rzeczywi\u015bcie sprawia mu satysfakcj\u0119. O ile Bradley sw\u00f3j pierwszy album<\/a> wyda\u0142 w wieku sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu trzech lat, tak Augustyn, cho\u0107 dzi\u015b z pewno\u015bci\u0105 odnalaz\u0142by si\u0119 jako kreatywny rozgrywaj\u0105cy w koszykarskim dream teamie my\u015blicieli chrze\u015bcija\u0144skich \u2013 ot, taki religijny Steve Nash \u2013 pocz\u0105tkowo (mniej wi\u0119cej do trzydziestki<\/em>) by\u0142 wyznaniu, z kt\u00f3rym jest powszechnie kojarzony, niech\u0119tny. W m\u0142odo\u015bci sk\u0142ania\u0142 si\u0119 bowiem ku manichejskiej wizji \u015bwiata, czyli takiej, wedle kt\u00f3rej, bardzo upraszczaj\u0105c, dwie pot\u0119\u017cne si\u0142y<\/a> (dobro\u00a0i z\u0142o) tocz\u0105 ze sob\u0105 b\u00f3j r\u00f3wnie zaci\u0119ty, jak pami\u0119tne starcia<\/a> Legii z Widzewem\u00a0z po\u0142owy lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych. Ostatecznie, zafascynowany pismem \u015bwi\u0119tym\u00a0i my\u015bl\u0105 Platona, z entuzjasty zerojedynkowego manicheizmu (a jednocze\u015bnie, delikatnie m\u00f3wi\u0105c, niemoralnego trybu \u017cycia) sta\u0142 si\u0119 jego zdeklarowanym przeciwnikiem, przyjmuj\u0105c idealistyczne stanowisko pokrewne rozwa\u017caniom ucznia Sokratesa; w tym s\u0142ynne rozr\u00f3\u017cnienie na dwa \u2013 idealny i materialny \u2013 \u015bwiaty. Augustyn, id\u0105c t\u0105 drog\u0105, pisa\u0142 te\u017c o Pa\u0144stwie Ziemskim<\/a> i Bo\u017cym<\/a>, sprowadzaj\u0105c swoj\u0105 refleksj\u0119 na bardziej namacalny grunt. Pa\u0144stwem Bo\u017cym nie okre\u015bla\u0142 bowiem, jak mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107, jakiej\u015b niepoznawalnej, abstrakcyjnej rzeczywisto\u015bci, a wybran\u0105 grup\u0119 ludzi, kt\u00f3rzy ponad trosk\u0119 o w\u0142asne \u2013 grzeszne zazwyczaj \u2013 przyjemno\u015bci stawiaj\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 do Boga. Przedstawiciele Pa\u0144stwa Ziemskiego, co oczywiste, preferowali odwrotne proporcje. Co w tym wszystkim najwa\u017cniejsze, to fakt, \u017ce Augustyn zaimplementowa\u0142 w ten podzia\u0142 pewien szalenie istotny, autorski szczeg\u00f3\u0142, kt\u00f3ry z biegiem lat okaza\u0142 si\u0119 jednym z najbardziej znamiennych w\u0105tk\u00f3w w niezliczonych teologicznych sporach \u2013 zw\u0142aszcza szesnastowiecznych reformator\u00f3w z tradycjonalistami. Mam tu na my\u015bli poj\u0119cie \u0142aski<\/a>.<\/p>\n

Nim jednak o \u0142asce, kilka s\u0142\u00f3w o wolnej woli<\/a>. Jest ona bowiem u Augustyna kluczem do zrozumienia roli odgrywanej na \u015bwiecie przez ka\u017cdego cz\u0142owieka. \u015awi\u0119ty zak\u0142ada\u0142, \u017ce dla zdefiniowania tego, czy jeste\u015bmy dobrzy czy \u017ali, nie ma znaczenia ani \u015brodowisko, w jakim si\u0119 obracamy ani np. kontekst czy dotychczasowe do\u015bwiadczenia, kt\u00f3re dla zwolennik\u00f3w teorii \u201eprzecie\u017c zawsze mamy wyb\u00f3r\u201d (takich jak Pelagiusz, z kt\u00f3rym Augustyn wszed\u0142 w zaci\u0119t\u0105 polemik\u0119) by\u0142y wystarczaj\u0105cym materia\u0142em dowodowym przy wyja\u015bnianiu okazjonalnych, karygodnych czyn\u00f3w. Wed\u0142ug Augustyna, rzeczywisto\u015b\u0107 jest du\u017co bardziej brutalna, czego \u017ar\u00f3d\u0142a dopatrywa\u0142 si\u0119 w grzechu pierworodnym<\/a>: okoliczno\u015bci nie maj\u0105 najmniejszego znaczenia, gdy\u017c ju\u017c od urodzenia jeste\u015bmy \u201ezaprogramowani\u201d (przyjmijmy sobie dla uproszczenia skal\u0119 od 1 \u2013 z\u0142o wcielone\/diabe\u0142\/podatki do 100 \u2013 najwi\u0119ksze dobro\/Secaucus<\/a><\/em> The Wrens\/Kid A<\/a><\/em> Radiohead) na okre\u015blon\u0105 moralnie \u015bcie\u017ck\u0119 \u017cycia. Taki determinizm, wynikaj\u0105cy mi\u0119dzy innymi z tzw. przedwiedzy<\/a> Boga, czyli jego umiej\u0119tno\u015bci wgl\u0105du w przysz\u0142o\u015b\u0107, a tym samym w to, jakie decyzje podejmiemy, wydaje si\u0119 cokolwiek przera\u017caj\u0105cy, co zreszt\u0105 wielu Augustynowi zarzuca\u0142o, niemniej dopiero w jego kontek\u015bcie mo\u017cemy zaj\u0105\u0107 si\u0119 problemem \u0142aski. \u0141aski rozumianej tu, najog\u00f3lniej rzecz ujmuj\u0105c, jako boska ingerencja <\/em>w wol\u0119 cz\u0142owieka, umo\u017cliwiaj\u0105ca mu post\u0119powanie nastawione na dobre uczynki. Je\u015bli tym odpryskiem absolutu nie mieli\u015bmy szcz\u0119\u015bcia by\u0107 potraktowani, niestety, \u0142atwo si\u0119 domy\u015bli\u0107,
\nw kt\u00f3rej po\u0142owie mojej umownej skali si\u0119 znajdziemy. Poj\u0119cie \u0142aski, jak wspomnia\u0142em, szybko zadomowi\u0142o si\u0119 w religijnym dyskursie. Istotn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142o chocia\u017cby\u00a0w radykalnej wizji Marcina Lutra, kt\u00f3ry, podobnie jak Augustyn (tyle \u017ce jeszcze dosadniej) twierdzi\u0142, \u017ce czyny nijak maj\u0105 si\u0119 do odg\u00f3rnego, niezawis\u0142ego b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa otrzymanego przez cz\u0142owieka ju\u017c \u201ena dzie\u0144 dobry\u201d. Co wi\u0119cej, logiczne w teorii wnioskowanie: dobre uczynki -> zbawienie<\/a>, zosta\u0142o po pewnym czasie wr\u0119cz odwr\u00f3cone, o czym ciekawie pisa\u0142 w ksi\u0105\u017cce Etyka protestancka
\na duch kapitalizmu<\/em> Max Weber. Protestanci, wierz\u0105c w predestynacj\u0119<\/a> (cz\u0142owiek\u00a0z g\u00f3ry przeznaczony do zbawienia lub pot\u0119pienia) ochoczo si\u0119 bogacili, uznaj\u0105c, \u017ce dobra, kt\u00f3re gromadz\u0105 i zwi\u0105zana z tym procesem ekonomiczna pomy\u015blno\u015b\u0107 s\u0105 dowodem na to, \u017ce to w\u0142a\u015bnie ich B\u00f3g wybra\u0142 do swojego kr\u00f3lestwa. Innymi s\u0142owy, powodzenie materialne by\u0142o, jak absurdalnie by to nie brzmia\u0142o, potwierdzeniem \u0142aski, a co jeszcze wa\u017cniejsze \u2013 gwarancj\u0105 p\u00f3\u017aniejszego zbawienia. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce zw\u0142aszcza kraje zachodnie, kt\u00f3rych mieszka\u0144cy byli przesi\u0105kni\u0119ci t\u0105 przyjazn\u0105 przedsi\u0119biorczo\u015bci mentalno\u015bci\u0105, dorobi\u0142y si\u0119 \u00f3wcze\u015bnie tak dobrze prosperuj\u0105cych gospodarek. Augustyn nie wyleczy\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w pe\u0142ni\u00a0z m\u0142odzie\u0144czej, dualnej wizji \u015bwiata, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c dwa rodzaje wiedzy: umys\u0142ow\u0105<\/a> (tzw. inteligibilna) \u2013 ta dobra \u2013 i zmys\u0142ow\u0105<\/a> \u2013 ta z\u0142a.<\/p>\n

Ostatnim w\u0105tkiem, kt\u00f3remu chcia\u0142bym po\u015bwi\u0119ci\u0107 nieco wi\u0119cej uwagi, stanowi\u0105cym jednocze\u015bnie p\u0142ynne przej\u015bcie do my\u015bli Benedykta z Nursji, s\u0105 pogl\u0105dy Augustyna na temat optymalnego funkcjonowania wsp\u00f3lnoty<\/a>, wynik\u0142e w du\u017cej mierze z okresu,\u00a0w kt\u00f3rym \u017cy\u0142 \u2013 czas\u00f3w pustelnik\u00f3w i ludzi szukaj\u0105cych Boga w medytacji. Wdro\u017cy\u0142 wi\u0119c on rewolucyjny model zakonny oparty na wsp\u00f3lnych dobrach, \u015bcis\u0142ej wsp\u00f3\u0142pracy (wr\u0119cz jednomy\u015blno\u015bci) czy powtarzalnych zasadach \u017cycia codziennego. Bardzo przyst\u0119pnie regu\u0142y te zreferowali na swojej stronie internetowej polscy augustianie, wi\u0119c \u017ceby nie wywa\u017ca\u0107 otwartych drzwi, pozwol\u0119 sobie odes\u0142a\u0107 was do ich wpisu<\/a>.<\/p>\n

\u015aw. Benedykt z Nursji<\/strong><\/p>\n

Nieco inny, bardziej praktyczny wymiar wsp\u00f3lnotowo\u015bci, proponowa\u0142 w swoich rozwa\u017caniach \u015bw. Benedykt, za\u0142o\u017cyciel s\u0142ynnego klasztoru na Monte Cassino\u00a0i protoplasta za\u0142atwiania spraw poprzez dialog<\/a>, a tym samym, czy tego chcia\u0142 czy nie, swoisty ojciec wsp\u00f3\u0142czesnych ludzi businessu. O ile u Augustyna mieli\u015bmy do czynienia z egalitaryzmem i wynikaj\u0105cym z niego poczuciem sprawiedliwo\u015bci, kt\u00f3re mo\u017cna by podsumowa\u0107 dumasowskim \u201ejeden za wszystkich, wszyscy za jednego\u201d, cho\u0107 pod czujnym okiem prze\u0142o\u017conego, tak u Benedykta, obok wzajemnego szacunku, wsp\u00f3\u0142pracy i pos\u0142usze\u0144stwa tzw. regule<\/a>, wa\u017cn\u0105 rol\u0119 dla sprawnego funkcjonowania zakonu odgrywa\u0142a struktura<\/a> i liderzy \u2013 ci, kt\u00f3rzy na konkretnych poziomach <\/em>organizacji (w tym przypadku monastycznej<\/a>), aktywizuj\u0105 i w jasno okre\u015blony spos\u00f3b zarz\u0105dzaj\u0105 grupami ludzkimi. Napisa\u0142em \u201eliderzy\u201d, gdy\u017c opr\u00f3cz usytuowanego w hierarchicznej drabinie najwy\u017cej opata<\/a>, tak\u017ce kolejne jej szczeble powinny charakteryzowa\u0107 si\u0119 obecno\u015bci\u0105 nadzorc\u00f3w (przeor\u00f3w, dziekan\u00f3w) monitoruj\u0105cych dzia\u0142ania przydzielonych im grup. Gdyby abstrahowa\u0107 od religijnego kontekstu i kwestii w\u0142asno\u015bci prywatnej<\/a> (w klasztorach o takowej nie mog\u0142o by\u0107 mowy) nie\u015bmia\u0142o mo\u017cna chyba za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce z biegiem lat nauki Benedykta posz\u0142y\u00a0w dwie \u2013 bardzo\u2026 manichejskie, trzymaj\u0105c si\u0119 nomenklatury odzwierciedlaj\u0105cej m\u0142odzie\u0144cze fascynacje Augustyna \u2013 strony. Z jednej, pozytywnej, w pr\u0119\u017cnie funkcjonuj\u0105ce dzi\u015b firmy, przedsi\u0119biorstwa, korporacje, oczywi\u015bcie te przestrzegaj\u0105ce kodeksu pracy i aktywizuj\u0105ce pracownik\u00f3w perspektyw\u0105 awansu i sprawiedliwym przydzia\u0142em obowi\u0105zk\u00f3w. Z drugiej, zdegenerowanej i negatywnej, obrodzi\u0142o szeregiem uk\u0142ad\u00f3w czy wzajemnych zale\u017cno\u015bci w zwi\u0105zku z hierarchicznymi patologiami w \u015bwiatku gangsterskim, biznesowym i politycznym (zagadnienie to znakomicie obrazuje serial Zakazane Imperium<\/em>, kt\u00f3rego akcja dzieje si\u0119 w czasach prohibicji). Wp\u0142yw Benedykta na tera\u017aniejszo\u015b\u0107 jest wi\u0119c ogromny. Ale nie tylko\u00a0w powy\u017cszych \u201ebran\u017cach\u201d.<\/p>\n

Przyjmuj\u0105c swobodniejsz\u0105 optyk\u0119, przyk\u0142adowe powidoki stanowisk Benedykta\u00a0i Augustyna mo\u017cna by odnale\u017a\u0107 nawet w tak abstrakcyjnych dla ich my\u015bli dziedzinach, jak \u2013 a, wymy\u015blmy co\u015b na poz\u00f3r nie do obronienia! \u2013 skoki narciarskie\u00a0i pi\u0142ka no\u017cna. Oczywi\u015bcie, bior\u0105c w nawias (obok odrzuconych ju\u017c wy\u017cej klasztornych regu\u0142 i w\u0142asno\u015bci prywatnej) augusty\u0144skie za\u0142o\u017cenie, \u017ce w grupie niewa\u017cny jest cel,\u00a0a wy\u0142\u0105cznie zgodne \u017cycie razem. Tym samym, stricte<\/em> augusty\u0144ska wydaje mi si\u0119 np. struktura bie\u017c\u0105cej kadry naszych skoczk\u00f3w, gdy\u017c wszyscy podstawowi zawodnicy (mimo wybuchu formy Kamila Stocha) odgrywaj\u0105 w niej istotn\u0105 rol\u0119, a dzi\u0119ki, jak s\u0105dz\u0119, przyjaznej atmosferze i zwi\u0105zanym z ni\u0105 \u201eroztopieniu we wsp\u00f3lnocie\u201d parali\u017cuj\u0105ce niegdy\u015b czynniki (cho\u0107by poczucie ni\u017cszo\u015bci wobec Adama Ma\u0142ysza, co, rzecz jasna, nie jest \u017cadnym zarzutem wobec nadmienionego) znikn\u0119\u0142y. Rozdrobniony na dziesi\u0105tki specjalist\u00f3w sztab szkoleniowy (od trener\u00f3w po fizjoterapeut\u00f3w) jest ju\u017c za\u015b w tym kontek\u015bcie tworem raczej post-benedykty\u0144skim. Podobnie rzecz mia\u0142a si\u0119 z nasz\u0105 reprezentacj\u0105 pi\u0142karsk\u0105, kt\u00f3ra jeszcze kilka\/kilkana\u015bcie lat temu oparta na solidnych boiskowych \u201erzemie\u015blnikach\u201d (w duchu raczej augusty\u0144skim) \u2013 s\u0142ynne \u201eJurek Dudek i dziesi\u0119\u0107 koszulek\u201d \u2013 wygrywa\u0142a boje\u00a0z ca\u0142kiem dobrymi zespo\u0142ami, podczas gdy ostatnio (mam nadziej\u0119, \u017ce po zwyci\u0119skim meczu z Niemcami w eliminacjach do EURO 2016 wiele si\u0119 zmieni) \u2013 pr\u00f3buj\u0105c bazowa\u0107 na parali\u017cuj\u0105cych zapewne kolektywny kr\u0119gos\u0142up indywidualno\u015bciach (z legendarnym ju\u017c ex-trio z Borussii Dortmund na czele) \u2013 m\u0119czy\u0142a si\u0119 niemi\u0142osiernie ze s\u0142abymi przeciwnikami. Zagadnienie jest zreszt\u0105 uniwersalne, czego najlepszym dowodem niedawne mistrzostwa \u015bwiata wygrane przez najlepiej scementowany team Joachima Loewa. Liderom \u2013 Messi i Mascherano, Robben, Rodriguez, Neymar czy Ronaldo swoich dru\u017cyn do triumfu poprowadzi\u0107 si\u0119 nie uda\u0142o. Jak wi\u0119c wida\u0107, post-augusty\u0144ska konsolidacja w zestawieniu z post-benedykty\u0144sk\u0105 otoczk\u0105 organizacyjn\u0105 po dzi\u015b dzie\u0144 gwarantuj\u0105 sukcesy, tak\u017ce w sporcie. Ale to tak na marginesie.<\/p>\n

Benedykt szczeg\u00f3lnie ceni\u0142 sobie regu\u0142\u0119 \u201eOra et labora\u201d, czyli \u201eM\u00f3dl si\u0119<\/a> i pracuj<\/a>\u201d, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rej ogniskowa\u0142o si\u0119 \u017cycie zakonnik\u00f3w. Regu\u0142\u0119, kt\u00f3ra pozwala\u0142a im czu\u0107 si\u0119 potrzebnymi, dawa\u0142a motywacj\u0119 do dzia\u0142ania i poczucie, \u017ce wszystko, co robi\u0105, robi\u0105 by zbli\u017cy\u0107 si\u0119 do Boga. Tak\u017ce i ona doczeka\u0142a si\u0119 niestety, jak to ju\u017c zwyk\u0142o bywa\u0107\u00a0z g\u00f3rnolotnymi ideami, swoistego historycznego wypaczenia, w postaci nazistowskiego \u201eArbeit macht frei\u201d \u2013 has\u0142a, b\u0119d\u0105cego przecie\u017c, o czym cz\u0119sto si\u0119 zapomina, niechlubn\u0105 parafraz\u0105 biblijnego \u201ePrawda czyni wolnym\u201d. By doceni\u0107 dorobek Benedykta i Augustyna warto przeczyta\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119 Paula d\u2019Holbacha pt. Etokracja, czyli rz\u0105d oparty na moralno\u015bci<\/em>\u201d, gdzie autor obrazuje m.in. jak wielu mnich\u00f3w by\u0142o w monasterach na przestrzeni lat zupe\u0142nie ubezw\u0142asnowolnionych, a tym samym, jak maj\u0105ca przysparza\u0107 duchowego szcz\u0119\u015bcia s\u0142u\u017cba Bogu przypomina\u0142a raczej wi\u0119zienie, w kt\u00f3rym wegetowali oni do ko\u0144ca swoich dni. U obu wy\u017cej wymienionych, cho\u0107 przy nieco innych \u201erozwi\u0105zaniach programowych\u201d, wsp\u00f3lnota rzeczywi\u015bcie by\u0142a wsp\u00f3lnot\u0105. I, by\u0107 mo\u017ce, ze wszystkich swych dokona\u0144 to w\u0142a\u015bnie tym najbardziej zas\u0142u\u017cyli oni, by zapisa\u0107 si\u0119 w historii.<\/p>\n

<\/p>\n

\u015aw. Tomasz z Akwinu<\/strong><\/p>\n

Kolejna kanoniczna posta\u0107 dla my\u015bli zachodniej, chronologicznie o dobre kilkaset lat p\u00f3\u017aniejsza od obu wy\u017cej wymienionych. Ze wzgl\u0119du na cokolwiek dziwn\u0105 tendencj\u0119 do przedstawiania biografii, jak i rozmaitych idei Tomasza w wybitnie nudny b\u0105d\u017a przeintelektualizowany spos\u00f3b, zdecydowanie zniech\u0119caj\u0105cy do samodzielnej w\u0119dr\u00f3wki przez cho\u0107by elementarne za\u0142o\u017cenia my\u015bliciela, najciekawsze w mojej ocenie w\u0105tki postaram si\u0119, tradycyjnie, przybli\u017cy\u0107 po swojemu. Wr\u00f3\u0107my wi\u0119c najpierw na momencik do Augustyna. O ile bowiem u dumnego biskupa Hippony, jak wspomina\u0142em, widoczna by\u0142a fascynacja Platonem, tak u Tomasza \u201ezainteresowania badawcze\u201d <\/em>w podobnym nat\u0119\u017ceniu skoncentrowa\u0142y si\u0119 na Arystotelesie. Mamy wi\u0119c dwie, ca\u0142kiem \u0142atwe do zapami\u0119tania pary, stanowi\u0105ce \u2013 na wz\u00f3r save\u2019a\u00a0<\/em>z wymagaj\u0105cych gier zr\u0119czno\u015bciowych \u2013 bezpieczny, przeznaczony do \u201enieustannego wczytywania\u201d, gdy zdarzy nam si\u0119 pob\u0142\u0105dzi\u0107 w labiryntach teorii, punkt startowy.<\/p>\n

Z opisywanym w poprzedniej cz\u0119\u015bci Stagiryt\u0105 \u0142\u0105czy\u0142o Tomasza bardzo wiele, m.in. <\/del>\u00a0krytyczne nastawienie do anamnezy, pozafilozoficzne, przyziemne zainteresowania (np. botanika<\/a>), pogl\u0105d o cz\u0142owieku jako \u201ezwierz\u0119ciu politycznym\u201d czy ci\u0105gotki,\u00a0z pewno\u015bci\u0105 grzeszne w oczach wielu mu wsp\u00f3\u0142czesnych, do postrzegania rzeczywisto\u015bci przez pryzmat mickiewiczowskiego \u201eszkie\u0142ka i oka\u201d. Jego prze\u0142omowo\u015b\u0107 polega te\u017c na tym, \u017ce posun\u0105\u0142 si\u0119 do do\u015b\u0107 radykalnego intelektualnie (jak na swoje czasy) \u201ewyst\u0119pku\u201d, wyra\u017anie artyku\u0142uj\u0105c konieczno\u015b\u0107 oddzielenia od siebie dw\u00f3ch niewsp\u00f3\u0142miernych porz\u0105dk\u00f3w: wiary<\/a> i poznania rozumowego<\/a>, z czym \u015bci\u015ble \u0142\u0105czy si\u0119 by\u0107 mo\u017ce najpopularniejszy w \u015brodowisku akademickim w\u0105tek powi\u0105zany z my\u015bl\u0105 \u015bw. Tomasza, czyli wyprowadzony przez dominikanina rozumowy dow\u00f3d na istnienie Boga<\/a>.<\/p>\n

Ze starannie dobranych, jak najbardziej logicznych przes\u0142anek wnioskowa\u0142 tedy Tomasz, \u017ce kto\u015b\/co\u015b musia\u0142\/musia\u0142o przecie\u017c zapocz\u0105tkowa\u0107 wszelki, nieustaj\u0105cy ruch<\/a> \u2013 od wiatru po nurt rzek \u2013 oraz, \u017ce co najmniej rozs\u0105dne by\u0142oby za\u0142o\u017cenie, \u017ce wszystko co istnieje posiada swoj\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 pierwsz\u0105 przyczyn\u0119<\/a>. Pierwsz\u0105, gdy\u017c np. przyczyn\u0105 dymu unosz\u0105cego si\u0119 nad ogniskiem \u2013 przyk\u0142ad m\u00f3j \u2013 jest p\u0142on\u0105cy ogie\u0144, przyczyn\u0105 tego ognia cho\u0107by rozpalenie go przez cz\u0142owieka, kt\u00f3ry zapa\u0142ki naby\u0142 w sklepie x od sklepikarza y, kt\u00f3ry to sklepikarz sprowadzi\u0142 je z kolei z\u2026 itd. Tomasz mia\u0142 tu oczywi\u015bcie na my\u015bli pra\u017ar\u00f3d\u0142o pokrewnego powy\u017cszemu \u0142a\u0144cucha powi\u0105za\u0144. Id\u017amy dalej. Kolejny argument, w skr\u00f3cie, przedstawia\u0142 si\u0119 nast\u0119puj\u0105co: skoro jeste\u015bmy zale\u017cni od czasu, po prostu musi istnie\u0107 jaki\u015b byt ode\u0144 i od wszelkich innych ogranicze\u0144 niezale\u017cny<\/a>. Tomasz domniemywa\u0142 te\u017c, \u017ce wobec tak wielu rzeczy<\/em> doskona\u0142ych (wszelkie o\u017cywione i nieo\u017cywione istoty obecne na \u015bwiecie) niemo\u017cliwym jest, by nie istnia\u0142a gdzie\u015b ta najdoskonalsza. W\u0105tkiem pi\u0105tym\u00a0i jednocze\u015bnie ostatnim by\u0142 wreszcie klasyczny, przeciekawie obalany potem m.in. przez Immanuela Kanta, dow\u00f3d bazuj\u0105cy na porz\u0105dku i niezwyk\u0142ej logice kieruj\u0105cej \u015bwiatem przyrody (innymi s\u0142owy \u2013 \u015bwiatem przez kogo\u015b zaprojektowanym). Napisa\u0142em klasyczny, gdy\u017c chyba najcz\u0119\u015bciej ze wszystkich wymienionych wykorzystywany jest dzi\u015b przez osoby wierz\u0105ce, staraj\u0105ce si\u0119 zobiektywizowa\u0107 przy jego pomocy metafizyk\u0119 w sporach \u015bwiatopogl\u0105dowych. Przyznacie, \u017ce wszystkie te przyk\u0142ady, tu oczywi\u015bcie haniebnie wr\u0119cz uproszczone, sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na ca\u0142kiem ciekawy kola\u017c wyra\u017anie godz\u0105cy odgrodzone dotychczas \u015bwiaty: boski\u00a0i ludzki.<\/p>\n

W zwi\u0105zku z owym podzia\u0142em zak\u0142ada\u0142 wi\u0119c Tomasz z Akwinu, \u017ce mo\u017cemy zaobserwowa\u0107 nast\u0119pstwa pewnych rzeczy, stan\u00f3w, sytuacji, mimo \u017ce nie jeste\u015bmy w stanie w pe\u0142ni dotrze\u0107 do ich \u017ar\u00f3d\u0142a rozumowo (ot, cho\u0107by problematyka stworzenia \u015bwiata i to zadziwiaj\u0105ce uczucie, gdy cz\u0142owiek bezskutecznie pr\u00f3buje dociec, jak z niczego <\/em>mog\u0142o wy\u0142oni\u0107 si\u0119 co\u015b<\/em>). Wszystko dlatego, \u017ce zar\u00f3wno porz\u0105dek metafizyczny jak i namacalny nie stoj\u0105 ze sob\u0105 w sprzeczno\u015bci – gwarantem ich kooperacji jest w\u0142a\u015bnie figura wszechmocnego Boga.<\/p>\n

Warto przyjrze\u0107 si\u0119 wreszcie, oczywi\u015bcie przez pryzmat swobodniejszej, \u201eprzyjaznej\u201d optyki, czterem wa\u017cnym dla my\u015bli Tomasza terminom \u2013 substancji, uniwersaliom, istocie i istnieniu, kt\u00f3re dla u\u0142atwienia mo\u017cemy sobie jeszcze rozdzieli\u0107 na dwie pary. Rozpocznijmy od substancji<\/a>, poj\u0119cia zapo\u017cyczonego z, a jak\u017ce, rozwa\u017ca\u0144 Arystotelesa i odnosz\u0105cego si\u0119 do pojedynczych byt\u00f3w\/przedmiot\u00f3w, wyst\u0119puj\u0105cych w takiej formie, w jakiej stykamy si\u0119 z nimi na co dzie\u0144. Przyk\u0142ady? Konkretny, dobrze od\u017cywiony kot, okre\u015blony egzemplarz nowej p\u0142yty Swans, zniszczone ferrari Mario Balotellego. \u017beby jednak nie by\u0142o zbyt przyjemnie, w nieco szerszej, bo pozazmys\u0142owej perspektywie te formy odnajduj\u0105 si\u0119 jako uniwersalia<\/a> (powszechniki). W przeciwie\u0144stwie do indywidualnego charakteru substancji, w tym przypadku mamy do czynienia z poj\u0119ciami og\u00f3lnymi, obejmuj\u0105cymi swym zakresem zbiory konkretnych byt\u00f3w. Uniwersaliami, trzymaj\u0105c si\u0119 tych samych przyk\u0142ad\u00f3w, by\u0142yby wi\u0119c po prostu og\u00f3lne, teoretyczne kategorie, to jest: kot, p\u0142yta winylowa, samoch\u00f3d. Relacja pomi\u0119dzy obydwoma porz\u0105dkami, jak \u0142atwo si\u0119 domy\u015bli\u0107, wywo\u0142ywa\u0142a na przestrzeni lat liczne spory, i to w\u0142a\u015bnie Tomaszowi umiej\u0119tnie uda\u0142o si\u0119 (triadycznie) po\u0142\u0105czy\u0107 r\u00f3\u017cne punkty widzenia w jeden sp\u00f3jny, kompiluj\u0105cy wszystkie dotychczasowe idee system. Do zobrazowania specyfiki tego\u017c systemu raz jeszcze wykorzystam mojego wyimaginowanego statyst\u0119 \u2013 nieco przekarmionego futrzaka. Pierwsze stanowisko wi\u0105za\u0142o si\u0119 ze \u015bcis\u0142ym powi\u0105zaniem substancji
\nz powszechnikiem (konkretny kot odzwierciedla swoj\u0105 \u201eosob\u0105\u201d og\u00f3ln\u0105 wizj\u0119 kota), drugie, bardziej abstrakcyjne, za powszechnik mia\u0142o og\u00f3lne poj\u0119cia oderwane od substancji (wszystko, co przychodzi nam na my\u015bl, gdy pomy\u015blimy sobie o s\u0142owie \u201ekot\u201d), trzecie za\u015b by\u0142o ju\u017c skrajnie metafizyczne, przypisuj\u0105c w\u0105tek uniwersali\u00f3w kompetencjom i \u201emy\u015blom\u201d <\/em>boskim. Tomasz zr\u00f3wna\u0142 je wszystkie.<\/p>\n

Czas na drug\u0105 par\u0119. Poj\u0119cie istoty<\/a> \u015bci\u015ble wi\u0105\u017ce si\u0119 z zak\u0142adan\u0105 przez Tomasza wizj\u0105 cz\u0142owieka, kt\u00f3rego traktowa\u0142 jako konglomerat duszy i cia\u0142a. Do tej pory nie by\u0142o to tak oczywiste, gdy\u017c r\u00f3\u017cnej ma\u015bci mi\u0142o\u015bnicy m\u0105dro\u015bci lubowali si\u0119 w przesadnej wr\u0119cz gloryfikacji pierwiastka duchowego b\u0105d\u017a te\u017c bezdyskusyjnie zak\u0142adali rozdzia\u0142 obu wspomnianych sk\u0142adowych (jak np. nasz dobry znajomy \u2013 \u015bw. Augustyn). Niemniej, istot\u0105 by\u0142by u Tomasza oczywi\u015bcie np. ka\u017cdy kot, ka\u017cda p\u0142yta, ka\u017cdy samoch\u00f3d. Tu jednak pojawia si\u0119 kluczowe rozr\u00f3\u017cnienie, istotniejsze (nomen omen) od niesko\u0144czonej wyliczanki desygnat\u00f3w, gdy\u017c sam fakt bytno\u015bci tych form nie daje nam \u017cadnych podstaw do wywnioskowania, \u017ce determinuj\u0105 jednocze\u015bnie swoje istnienie. Z pomoc\u0105 przychodzi nam na szcz\u0119\u015bcie kluczowe w dociekaniach Tomasza poj\u0119cie istnienia<\/a>. Poj\u0119cie, jak chyba \u017cadne inne, podkre\u015blaj\u0105ce niepojmowalny geniusz Boga, jaki filozof pierwszemu poruszycielowi przypisywa\u0142. Z samej my\u015bli o istocie stw\u00f3rcy wynika bowiem przekonanie o tym, \u017ce jako byt wszechmocny to on jest odpowiedzialny za swoje istnienie. Inne istoty \u2013 przywo\u0142any kot czy samoch\u00f3d \u2013 tej, upro\u015b\u0107my, autoprzyczynowo\u015bci, w sobie nie posiadaj\u0105, a tym samym, skoro mimo to trwaj\u0105 (w postaci materialnej), zasadny jest wed\u0142ug Tomasza wniosek, \u017ce ich istnienie zale\u017cne jest wy\u0142\u0105cznie od bytu ponadczasowego.<\/p>\n

Wszystko to to oczywi\u015bcie zaledwie zal\u0105\u017cek zbudowanego przez Tomasza filozoficznego systemu, ale \u017ce kot wydaje si\u0119 ju\u017c wyeksploatowany, dajmy zwierzakowi spok\u00f3j i pos\u0142uchajmy w zamian kompatybilnej z aur\u0105 muzyki<\/a>. W ko\u0144cu tekst mia\u0142 za zadanie dostarczy\u0107 jedynie klucza i motywacji do w\u0142asnych poszukiwa\u0144. Je\u015bli cho\u0107 jedn\u0105 osob\u0119 uda\u0142o mi si\u0119 do nich zach\u0119ci\u0107, ucieszy\u0142bym si\u0119 niezmiernie. My\u015bl samego Tomasza, obfituj\u0105ca w dziesi\u0105tki podobnych powy\u017cszym rozwa\u017ca\u0144, dywagacji, pr\u00f3b wyja\u015bnienia rzeczywisto\u015bci, doskonale ma si\u0119 za\u015b po dzi\u015b dzie\u0144, czego dowodem jest chocia\u017cby pr\u0119\u017cnie funkcjonuj\u0105cy nurt okre\u015blany tajemniczo neotomizmem. Wszystkich, kt\u00f3rych nie zanudzi\u0142em jeszcze na \u015bmier\u0107, odsy\u0142am wi\u0119c do ciekawego, traktuj\u0105cego o nim artyku\u0142u<\/a>, za\u015b sam na dzi\u015b b\u0119d\u0119 ju\u017c powoli ko\u0144czy\u0142. W kolejnej cz\u0119\u015bci chcia\u0142bym przenie\u015b\u0107 \u015brodek ci\u0119\u017cko\u015bci z rozwa\u017ca\u0144 metafizyczno-organizacyjnych, kt\u00f3re ewidentnie zdominowa\u0142y w\u0105tek merytoryczny dzisiejszego odcinka, na my\u015bl polityczn\u0105 i spo\u0142eczn\u0105. A, by\u0142bym zapomnia\u0142, na dole, tradycyjnie, za\u0142\u0105czam pe\u0142n\u0105 list\u0119 wykorzystanych w tek\u015bcie utwor\u00f3w. Do przeczytania nast\u0119pnym razem!<\/p>\n

1. Modeselektor feat. Otto von Schirach \u2013 Evil Twin<\/em>
\n2. Kendrick Lamar \u2013 m.A.A.d city<\/em>
\n3. Ezequiel Vinao \u2013 Arcanum: Part II: Augustine (De Civitate Dei, XI)<\/em>
\n4. Jeff Buckley \u2013 Grace<\/em>
\n5. Gil Scott-Heron \u2013 Free Will<\/em>
\n6. INXS \u2013 Original Sin<\/em>
\n7. The Wrens \u2013 Jane Fakes a Hug<\/em>
\n8. Radiohead \u2013 How To Disappear Completely<\/em>
\n9. Charles Mingus \u2013 Precognition<\/em>
\n10. The Cranberries \u2013 Salvation<\/em>
\n11. Com Truise \u2013 Mind<\/em>
\n12. XTC \u2013 Senses Working Overtime<\/em>
\n13. Sam Smith, Nile Rodgers, Disclosure, Jimmy Napes \u2013 Together<\/em>
\n14. The National \u2013 Conversation 16<\/em>
\n15. Greco Casadesus \u2013 Monastic Peace<\/em>
\n16. Wu-Tang Clan \u2013 The Abbot<\/em>
\n17. Cinemascape \u2013 Private Property<\/em>
\n18. Aretha Franklin \u2013 I Say a Little Prayer<\/em>
\n19. PJ Harvey \u2013 Working For The Man<\/em>
\n20. Shpongle \u2013 Botanical Dimensions<\/em>
\n21. George Michael \u2013 Faith<\/em>
\n22. Gang Gang Dance \u2013 Mindkilla<\/em>
\n23. Baxter \u2013 Proof<\/em>
\n24. Mausi \u2013 Move<\/em>
\n25. Rodriguez \u2013 Cause<\/em>
\n26. The Soft Moon \u2013 Out of Time<\/em>
\n27. The Dodos \u2013 Substance<\/em>
\n28. Blur \u2013 The Universal<\/em>
\n29. Bon Iver \u2013 Creature Fear<\/em>
\n30. Pet Shop Boys \u2013 Being Boring<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zgodnie z dwiema obietnicami z\u0142o\u017conymi w cz\u0119\u015bci pierwszej \u2013 o kr\u00f3tkim wst\u0119pie i pr\u00f3bie muzycznego zilustrowania wybranych w\u0105tk\u00f3w z filozoficznej spu\u015bcizny \u015bw. Augustyna, Benedykta i Tomasza \u2013 bez zb\u0119dnego przed\u0142u\u017cania zapraszam do \u201elektury\u201d.<\/p>\n","protected":false},"author":514,"featured_media":26971,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[56,3265],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[3264],"yoast_head":"\nMuzyczny przewodnik po podstawach filozofii, cz. 2<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Zak\u0142ada\u0142 wi\u0119c Tomasz z Akwinu, \u017ce mo\u017cemy obserwowa\u0107 nast\u0119pstwa rzeczy, stan\u00f3w, mimo \u017ce nie jeste\u015bmy w stanie w pe\u0142ni dotrze\u0107 do ich \u017ar\u00f3d\u0142a.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wojciech-michalski-muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-2\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wojciech-michalski-muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-2\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wojciech-michalski-muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-2#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/justyna-ciesielska-grafika.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/justyna-ciesielska-grafika.jpg\",\"width\":900,\"height\":599,\"caption\":\"\u201eMuzyczny przewodnik po podstawach filozofii\u201d, grafika autorstwa Justyny Ciesielskiej (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wojciech-michalski-muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-2#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wojciech-michalski-muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-2\",\"name\":\"Muzyczny przewodnik po podstawach filozofii, cz. 2\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wojciech-michalski-muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-2#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2014-12-18T23:00:04+00:00\",\"dateModified\":\"2014-12-18T10:43:42+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/d9a9d53cbbc9930ce03db2d219ea33aa\"},\"description\":\"Zak\u0142ada\u0142 wi\u0119c Tomasz z Akwinu, \u017ce mo\u017cemy obserwowa\u0107 nast\u0119pstwa rzeczy, stan\u00f3w, mimo \u017ce nie jeste\u015bmy w stanie w pe\u0142ni dotrze\u0107 do ich \u017ar\u00f3d\u0142a.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wojciech-michalski-muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-2#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wojciech-michalski-muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-2\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wojciech-michalski-muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-2#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Muzyczny przewodnik po podstawach filozofii, cz. 2\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/d9a9d53cbbc9930ce03db2d219ea33aa\",\"name\":\"Wojciech Michalski\",\"description\":\"Wojciech Michalski \u2013 kulturoznawca, dziennikarz muzyczny. Redaktor w serwisach Screenagers.pl i Fpiec.pl, publikowa\u0142 m.in. w magazynie \u201eGlissando\u201d, na portalach \u201eMeakultura\u201d, \u201ePopmoderna\u201d, \u201eVICE\u201d czy Racjonalista.pl i w prasie lokalnej. Prowadzi bloga Miastokultury.blogspot.com.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/wojciech-michalski\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Muzyczny przewodnik po podstawach filozofii, cz. 2","description":"Zak\u0142ada\u0142 wi\u0119c Tomasz z Akwinu, \u017ce mo\u017cemy obserwowa\u0107 nast\u0119pstwa rzeczy, stan\u00f3w, mimo \u017ce nie jeste\u015bmy w stanie w pe\u0142ni dotrze\u0107 do ich \u017ar\u00f3d\u0142a.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wojciech-michalski-muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-2","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wojciech-michalski-muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-2\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wojciech-michalski-muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-2#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/justyna-ciesielska-grafika.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/justyna-ciesielska-grafika.jpg","width":900,"height":599,"caption":"\u201eMuzyczny przewodnik po podstawach filozofii\u201d, grafika autorstwa Justyny Ciesielskiej (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wojciech-michalski-muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-2#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wojciech-michalski-muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-2","name":"Muzyczny przewodnik po podstawach filozofii, cz. 2","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wojciech-michalski-muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-2#primaryimage"},"datePublished":"2014-12-18T23:00:04+00:00","dateModified":"2014-12-18T10:43:42+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/d9a9d53cbbc9930ce03db2d219ea33aa"},"description":"Zak\u0142ada\u0142 wi\u0119c Tomasz z Akwinu, \u017ce mo\u017cemy obserwowa\u0107 nast\u0119pstwa rzeczy, stan\u00f3w, mimo \u017ce nie jeste\u015bmy w stanie w pe\u0142ni dotrze\u0107 do ich \u017ar\u00f3d\u0142a.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wojciech-michalski-muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-2#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wojciech-michalski-muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-2"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wojciech-michalski-muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-2#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Muzyczny przewodnik po podstawach filozofii, cz. 2"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/d9a9d53cbbc9930ce03db2d219ea33aa","name":"Wojciech Michalski","description":"Wojciech Michalski \u2013 kulturoznawca, dziennikarz muzyczny. Redaktor w serwisach Screenagers.pl i Fpiec.pl, publikowa\u0142 m.in. w magazynie \u201eGlissando\u201d, na portalach \u201eMeakultura\u201d, \u201ePopmoderna\u201d, \u201eVICE\u201d czy Racjonalista.pl i w prasie lokalnej. Prowadzi bloga Miastokultury.blogspot.com.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/wojciech-michalski"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26960"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/514"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=26960"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26960\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/26971"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=26960"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=26960"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=26960"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=26960"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=26960"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}