{"id":27056,"date":"2014-12-23T11:00:31","date_gmt":"2014-12-23T10:00:31","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=27056"},"modified":"2020-09-01T13:04:48","modified_gmt":"2020-09-01T12:04:48","slug":"wieslawa-turzanska-gdy-tu-moj-trup-w-posrodku-was-zasiada-akcent","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wieslawa-turzanska-gdy-tu-moj-trup-w-posrodku-was-zasiada-akcent","title":{"rendered":"\u201eGdy tu m\u00f3j trup w po\u015brodku was zasiada\u201d"},"content":{"rendered":"<p>Trudno by\u0142oby znale\u017a\u0107 polskiego tw\u00f3rc\u0119, o kt\u00f3rym badacze napisali wi\u0119cej ni\u017c o Adamie Mickiewiczu. W\u015br\u00f3d os\u00f3b zajmuj\u0105cych si\u0119 \u017cyciem i dorobkiem autora <em>Pana Tadeusza<\/em> znajdujemy uznanych i najznamienitszych historyk\u00f3w literatury, takich jak Wac\u0142aw Borowy, Stefan Kawyn, Juliusz Kleiner, Stanis\u0142aw Pigo\u0144, Zofia Stefanowska czy Alina Witkowska. Mog\u0142oby si\u0119 zatem wydawa\u0107, \u017ce w\u00a0mickiewiczologii nie ma bia\u0142ych plam, a nam pozostaje tylko rozwijanie w\u0105tk\u00f3w i\u00a0pog\u0142\u0119bianie pomys\u0142\u00f3w interpretacyjnych. A jednak jest to przekonanie b\u0142\u0119dne. W styczniu 2014 r. w gda\u0144skim wydawnictwie s\u0142owo\/obraz terytoria ukaza\u0142a si\u0119 praca Stanis\u0142awa Ro\u015bka <em>Mickiewicz (po \u015bmierci). Studia i szkice nekrograficzne<\/em>, b\u0119d\u0105ca kontynuacj\u0105 wydanej 7 lat temu ksi\u0105\u017cki tego autora <em>Zw\u0142oki Mickiewicza. Pr\u00f3ba nekrografii poety<\/em>. Tytu\u0142y obu publikacji wskazuj\u0105, i\u017c przedmiotem hermeneutycznych docieka\u0144 gda\u0144skiego badacza jest nie dzie\u0142o narodowego wieszcza, lecz graniczny moment jego biografii \u2013 \u015bmier\u0107 ze wszystkimi jej konsekwencjami, zar\u00f3wno w aspekcie spo\u0142ecznym, materialnym, jak i symbolicznym.<\/p>\n<figure id=\"attachment_27134\" aria-describedby=\"caption-attachment-27134\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wieslawa-turzanska-gdy-tu-moj-trup-w-posrodku-was-zasiada-akcent\/adam-mickiewicz-1888-fragment\/\" rel=\"attachment wp-att-27134\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-27134\" title=\"Adam Mickiewicz, z ksi\u0105\u017cki \u201ePoezye Adama Mickiewicza\u201d, Warszawa. Ksiegarnia Gebethnera i Wolfa, 1888 \u2013 fragment (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/adam-mickiewicz-1888-fragment-540x354.png\" alt=\"Adam Mickiewicz, z ksi\u0105\u017cki \u201ePoezye Adama Mickiewicza\u201d, Warszawa. Ksiegarnia Gebethnera i Wolfa, 1888 \u2013 fragment (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)\" width=\"540\" height=\"354\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/adam-mickiewicz-1888-fragment-540x354.png 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/adam-mickiewicz-1888-fragment-576x378.png 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/adam-mickiewicz-1888-fragment.png 683w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-27134\" class=\"wp-caption-text\">Adam Mickiewicz, z ksi\u0105\u017cki \u201ePoezye Adama Mickiewicza\u201d, Warszawa. Ksiegarnia Gebethnera i Wolfa, 1888 \u2013 fragment (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Zreszt\u0105 \u2013 czy jest co\u015b bardziej naturalnego, a zarazem bardziej nurtuj\u0105cego ludzki umys\u0142 ni\u017c \u015bmier\u0107? Powszechnie odczuwa si\u0119 j\u0105 jako niezg\u0142\u0119bion\u0105 tajemnic\u0119, budz\u0105c\u0105 atawistyczny l\u0119k. Jako taka \u015bmier\u0107 ulega marginalizacji i usuwana jest ze s\u0142ownika wsp\u00f3\u0142czesnych ludzi. Ze spo\u0142ecznego niebytu wyprowadzaj\u0105 j\u0105 filozofowie, teolodzy i arty\u015bci, czyni\u0105c integralnym sk\u0142adnikiem \u017cycia. Dla dwudziestowiecznej humanistyki wa\u017cnym wydarzeniem by\u0142a publikacja ksi\u0105\u017cki francuskiego historyka Philippe\u2019a Ari\u00e8sa <em>Cz\u0142owiek i \u015bmier\u0107<\/em>, kt\u00f3ra do dzi\u015b cieszy si\u0119 niema\u0142ym uznaniem. Do niej w\u0142a\u015bnie odwo\u0142uje si\u0119 Stanis\u0142aw Rosiek w rozdziale zatytu\u0142owanym <em>Cmentarz i idea (nie)r\u00f3wno\u015bci<\/em>. Niew\u0105tpliwie fascynacja problematyk\u0105 tanatologiczn\u0105 bliska jest autorowi <em>Mickiewicza (po \u015bmierci)<\/em>, czemu da\u0142 wyraz w 2002 r., gdy wyda\u0142 antologi\u0119 <em>Wymiary \u015bmierci. Przygody cia\u0142a<\/em>, obejmuj\u0105c\u0105 teksty dwudziestowiecznych badaczy francuskich. Wielog\u0142osowa publikacja stanowi\u0142a pr\u00f3b\u0119 uporz\u0105dkowania obszaru, w kt\u00f3rym \u015bmier\u0107 si\u0119 uobecnia. Jej \u015blady czytelnicy odnajdywali w filozofii, teologii, sztuce, literaturze, naukach biologiczno-medycznych, psychoanalizie, a tak\u017ce w semiotyce.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-27056 gallery-columns-4 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wieslawa-turzanska-gdy-tu-moj-trup-w-posrodku-was-zasiada-akcent\/adam-mickiewicz-fot-jan-mieczkowski'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/adam-mickiewicz-fot-jan-mieczkowski-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Adam Mickiewicz, fot. Jan Mieczkowski (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-27069\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-27069'>\n\t\t\t\tAdam Mickiewicz, fot. Jan Mieczkowski (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wieslawa-turzanska-gdy-tu-moj-trup-w-posrodku-was-zasiada-akcent\/adam-mickiewicz-1888-fragment'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/adam-mickiewicz-1888-fragment-80x80.png\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Adam Mickiewicz, z ksi\u0105\u017cki \u201ePoezye Adama Mickiewicza\u201d, Warszawa. Ksiegarnia Gebethnera i Wolfa, 1888 \u2013 fragment (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-27134\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-27134'>\n\t\t\t\tAdam Mickiewicz, z ksi\u0105\u017cki \u201ePoezye Adama Mickiewicza\u201d, Warszawa. Ksiegarnia Gebethnera i Wolfa, 1888 \u2013 fragment (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wieslawa-turzanska-gdy-tu-moj-trup-w-posrodku-was-zasiada-akcent\/adam-mickiewicz-1888'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/adam-mickiewicz-1888-80x80.png\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Adam Mickiewicz, z ksi\u0105\u017cki \u201ePoezye Adama Mickiewicza\u201d, Warszawa. Ksiegarnia Gebethnera i Wolfa, 1888 (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-27068\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-27068'>\n\t\t\t\tAdam Mickiewicz, z ksi\u0105\u017cki \u201ePoezye Adama Mickiewicza\u201d, Warszawa. Ksiegarnia Gebethnera i Wolfa, 1888 (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wieslawa-turzanska-gdy-tu-moj-trup-w-posrodku-was-zasiada-akcent\/stanislaw-rosiek-mickiewicz-po-smierci-slowo-obraz-terytoria-2014'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/stanislaw-rosiek-mickiewicz-po-smierci-slowo-obraz-terytoria-2014-400x240.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Stanis\u0142aw Rosiek \u201eMickiewicz (po \u015bmierci). Studia i szkice nekrograficzne\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-27063\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-27063'>\n\t\t\t\tStanis\u0142aw Rosiek \u201eMickiewicz (po \u015bmierci). Studia i szkice nekrograficzne\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Co istotne, we wst\u0119pie do <em>Wymiar\u00f3w \u015bmierci<\/em> Rosiek zawar\u0142 s\u0142owa, kt\u00f3re r\u00f3wnie dobrze mog\u0142yby si\u0119 znale\u017a\u0107 w ksi\u0105\u017cce po\u015bwi\u0119conej Mickiewiczowi: \u201enie zostaje si\u0119 tanatologiem ot tak, po prostu. Zawsze stoi za tym mniej lub bardziej jawny (i\u00a0zrozumia\u0142y) pow\u00f3d prywatny. Ch\u0119tnie si\u0119 z tym pogl\u0105dem godz\u0119. Jestem \u017cywym przyk\u0142adem, \u017ce tak w\u0142a\u015bnie bywa. Przez lata zajmowa\u0142em si\u0119 kultem po\u015bmiertnym Adama Mickiewicza. A \u015bci\u015blej: dziejami zw\u0142ok poety. Nie wybra\u0142em tego tematu. To raczej zw\u0142oki Mickiewicza mnie odnalaz\u0142y i wybra\u0142y\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-1\" id=\"refmark-1\"><sup>[1]<\/sup><\/a>. We wst\u0119pie do antologii pojawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do\u015b\u0107 przewrotna konstatacja, kt\u00f3r\u0105 potraktowa\u0107 mo\u017cna jako komentarz dotycz\u0105cy sposobu uj\u0119cia tematu i przyj\u0119tej przez autora <em>Studi\u00f3w i\u00a0szkic\u00f3w nekrograficznych<\/em> konwencji:<em> <\/em>\u201eO \u015bmierci powiedziano i napisano ju\u017c dostatecznie du\u017co. (&#8230;) S\u0105 tylko umarli i o nich warto (i trzeba) m\u00f3wi\u0107. A tak\u017ce o\u00a0\u017cywych, kt\u00f3rzy si\u0119 obok umar\u0142ych pojawiaj\u0105 jako uczestnicy zbiorowych rytua\u0142\u00f3w \u017ca\u0142obnych lub jako rozpaczaj\u0105cy wedle prywatnej regu\u0142y. (&#8230;) Ca\u0142a reszta, szczeg\u00f3lnie za\u015b teologiczne, moralistyczne czy filozoficzne pr\u00f3by zbli\u017cenia si\u0119 do \u015bmierci i jej istoty, to na og\u00f3\u0142 pusta gadanina, kt\u00f3ra jest nie do zniesienia zw\u0142aszcza wtedy, gdy stroi si\u0119 w szaty wyszukanego stylu. Im pi\u0119kniej, tym gorzej\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-2\" id=\"refmark-2\"><sup>[2]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<figure id=\"attachment_27063\" aria-describedby=\"caption-attachment-27063\" style=\"width: 509px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wieslawa-turzanska-gdy-tu-moj-trup-w-posrodku-was-zasiada-akcent\/stanislaw-rosiek-mickiewicz-po-smierci-slowo-obraz-terytoria-2014\/\" rel=\"attachment wp-att-27063\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-27063\" title=\"Stanis\u0142aw Rosiek \u201eMickiewicz (po \u015bmierci). Studia i szkice nekrograficzne\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/stanislaw-rosiek-mickiewicz-po-smierci-slowo-obraz-terytoria-2014-509x800.jpg\" alt=\"Stanis\u0142aw Rosiek \u201eMickiewicz (po \u015bmierci). Studia i szkice nekrograficzne\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\" width=\"509\" height=\"800\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/stanislaw-rosiek-mickiewicz-po-smierci-slowo-obraz-terytoria-2014-509x800.jpg 509w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/stanislaw-rosiek-mickiewicz-po-smierci-slowo-obraz-terytoria-2014-120x188.jpg 120w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/stanislaw-rosiek-mickiewicz-po-smierci-slowo-obraz-terytoria-2014-90x141.jpg 90w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/stanislaw-rosiek-mickiewicz-po-smierci-slowo-obraz-terytoria-2014-320x502.jpg 320w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/stanislaw-rosiek-mickiewicz-po-smierci-slowo-obraz-terytoria-2014-560x879.jpg 560w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/stanislaw-rosiek-mickiewicz-po-smierci-slowo-obraz-terytoria-2014-573x900.jpg 573w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/stanislaw-rosiek-mickiewicz-po-smierci-slowo-obraz-terytoria-2014-576x904.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/stanislaw-rosiek-mickiewicz-po-smierci-slowo-obraz-terytoria-2014.jpg 605w\" sizes=\"(max-width: 509px) 100vw, 509px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-27063\" class=\"wp-caption-text\">Stanis\u0142aw Rosiek \u201eMickiewicz (po \u015bmierci). Studia i szkice nekrograficzne\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Ksi\u0105\u017cka <em>Mickiewicz (po \u015bmierci). Studia i szkice nekrograficzne<\/em> wydaje si\u0119 egzemplifikacj\u0105 tego za\u0142o\u017cenia. W <em>S\u0142owie wst\u0119pnym<\/em> czytamy, \u017ce jej bohaterem jest zmar\u0142y funkcjonuj\u0105cy jako byt dwoisty \u2013 materialny i symboliczny \u2013 i co wi\u0119cej: od pocz\u0105tku podejmuj\u0105cy z \u017cywymi gr\u0119 komunikacyjn\u0105. Nie bez znaczenia pozostaje to, i\u017c chodzi o relacje bilateralne, bo tak\u017ce \u017cywi prowadz\u0105 ze zmar\u0142ym (i\u00a0jego zw\u0142okami) gr\u0119 w sferach patriotycznej, politycznej, spo\u0142ecznej czy osobistej. Dlatego stali si\u0119 bohaterami nekrografii, kt\u00f3r\u0105 wed\u0142ug Ro\u015bka mo\u017cna uzna\u0107 za drug\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 biografii: \u201eJest wobec niej przesuni\u0119ta na osi czasu, lecz dopiero obydwie \u0142\u0105cznie stanowi\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 dyskursu na temat Mickiewicza\u201d. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce punktem wyj\u015bcia do swoich rozwa\u017ca\u0144 autor uczyni\u0142 prace biograficzne. Stwierdza jednak zarazem, \u017ce we wsp\u00f3\u0142czesnym \u201e\u017cywotopisarstwie\u201d zaznaczaj\u0105 si\u0119 dwie tendencje. Pierwsza z nich polega na traktowaniu drobnych skandali jako fakt\u00f3w izolowanych, zgodnie za\u015b z drug\u0105 \u2013 skrajn\u0105 \u2013 s\u0105 one pomijane. Pomi\u0119dzy tymi tendencjami plasuj\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cnorodne formy dyskretnego wyciszania b\u0105d\u017a marginalizacji. W przypadku Mickiewicza mo\u017ce to by\u0107 pok\u0142osie dziewi\u0119tnastowiecznego tworzenia \u201espi\u017cowego\u201d wizerunku poety, kt\u00f3rego \u017cycie osobiste bez w\u0105tpienia budzi\u0142o liczne kontrowersje. Jako przyk\u0142ad autor przywo\u0142uje epizod z kwietnia 1821 r., kiedy to w kowie\u0144skim salonie Karoliny Kowalskiej m\u0142ody Mickiewicz uderzy\u0142 \u015bwiecznikiem w g\u0142ow\u0119 szambelana Nartowskiego.<\/p>\n<p>Dlatego te\u017c nie mo\u017ce by\u0107 mowy o pe\u0142nym obiektywizmie: czytelnicy otrzymuj\u0105 r\u00f3\u017cne wersje biografii Mickiewicza, za\u015b mickiewiczolodzy prowadz\u0105 ze sob\u0105 dialog b\u0105d\u017a sp\u00f3r, korzystaj\u0105c jednak z dorobku swych poprzednik\u00f3w. Zdaniem Ro\u015bka nekrograf znajduje si\u0119 w sytuacji o wiele trudniejszej, gdy\u017c nie ma punktu odniesienia i skazany jest na to, \u017ce jego dyskurs b\u0119dzie si\u0119 rozwija\u0142 w pr\u00f3\u017cni. R\u00f3wnie skomplikowan\u0105 kwesti\u0105 pozostaje dost\u0119p do \u017ar\u00f3de\u0142, cz\u0119sto rozproszonych lub maj\u0105cych form\u0119 r\u0119kopis\u00f3w, tak jak listy Armanda L\u00e9vy\u2019ego. Problemem okazuje si\u0119 tak\u017ce kszta\u0142t j\u0119zykowy pracy, kt\u00f3ry pozostawa\u0107 powinien w opozycji do konwencji funeralnej. Badacz wspomina m.in. \u201egrafomani\u0119 poetyckich nekrolog\u00f3w pisanych tu\u017c po \u015bmierci Mickiewicza\u201d i zaznacza: \u201eMiejsce nekrografii jest ponad nimi. Nekrograf nie jest (i nie powinien by\u0107) \u017ca\u0142obnikiem\u201d.<\/p>\n<p>Pojawia si\u0119 wi\u0119c pytanie: jak\u0105 strategi\u0119 metodologiczn\u0105 przyj\u0105\u0142 w obliczu takich wyzwa\u0144 gda\u0144ski eksplorator? Pozornie najprostsz\u0105: zdecydowa\u0142 si\u0119 na porz\u0105dek chronologiczny. Porz\u0105dek jego hermeneutycznych docieka\u0144 dotyczy epizodu ko\u0144cowego w biografii poety, czyli pobytu Mickiewicza w Konstantynopolu. Rozwa\u017cania ko\u0144cz\u0105 si\u0119 za\u015b uwagami na temat ekshumacji zw\u0142ok poety w\u00a0Montmorency w 1890 r., nie obejmuj\u0105 zatem uroczystego poch\u00f3wku na Wawelu. Dlaczego wi\u0119c strategia ta jest tylko pozornie prosta? Ot\u00f3\u017c do\u015b\u0107 szybko, gdy\u017c ju\u017c w drugim rozdziale, na chronologi\u0119 nak\u0142ada si\u0119 uk\u0142ad problemowo-tematyczny \u2013 warunkowany stosunkiem autora do przedmiotu jego rozwa\u017ca\u0144. W\u00a0jednym z\u00a0pocz\u0105tkowych fragment\u00f3w ksi\u0105\u017cki czytamy: \u201ebezbronno\u015b\u0107 zw\u0142ok jest bezgraniczna, (&#8230;) absolutna\u201d, za\u015b ich dzieje publiczne zacz\u0119\u0142y si\u0119 od sporu, gdzie nale\u017cy je pochowa\u0107. \u201eA zatem spierano si\u0119 o to, do kogo umar\u0142y nale\u017cy i kto ma prawo dysponowania jego doczesnymi szcz\u0105tkami\u201d. O tym, \u017ce poeta tu\u017c po \u015bmierci sta\u0142 si\u0119 obiektem spor\u00f3w, wspomina\u0142o wielu mickiewiczolog\u00f3w, jednak\u017ce Rosiek z\u00a0ogromn\u0105 pieczo\u0142owito\u015bci\u0105 dr\u0105\u017cy sp\u00f3r pomi\u0119dzy Henrykiem S\u0142u\u017calskim i Armandem L\u00e9vym z jednej strony a Stanis\u0142awem Drozdowskim \u2013 agentem Hotelu Lambert \u2013 z drugiej. Swe eseizowane dociekania autor poszerza, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do kontekst\u00f3w kulturowego, historycznego, politycznego czy ikonograficznego. Wskazuje przy okazji, i\u017c fakty pozornie dobrze znane da si\u0119 interpretowa\u0107 na wiele sposob\u00f3w i z regu\u0142y miewaj\u0105 one sw\u00f3j rewers. O iluzoryczno\u015bci danych encyklopedycznych \u015bwiadczy\u0107 mo\u017ce przyk\u0142ad daty \u015bmierci Mickiewicza. Poeta zmar\u0142 26 listopada 1856 r., ale wiedzieli o tym tylko \u015bwiadkowie przebywaj\u0105cy w Konstantynopolu. Dzi\u0119ki telegrafowi wiadomo\u015b\u0107 dotar\u0142a do prasy zachodniej kilka dni p\u00f3\u017aniej i 2 grudnia pierwszy nekrolog zamie\u015bci\u0142 francuski \u201eLe Constitutionnel\u201d. Dawni przyjaciele, jak poeta Seweryn Goszczy\u0144ski, dowiedzieli si\u0119 o\u00a0\u015bmierci pisarza dopiero po miesi\u0105cu, brat Franciszek \u2013 prawie po roku. Za\u015b na Litwie, ze wzgl\u0119du na cenzur\u0119, Mickiewicz \u017cy\u0142 jeszcze d\u0142ugo.<\/p>\n<p>Zmar\u0142y poeta w pracy gda\u0144skiego naukowca staje si\u0119 \u201ezw\u0142okami drugimi\u201d i\u00a0funkcjonuje podw\u00f3jnie: jako przedmiot funeralny oraz effigie w ikonografii (maska po\u015bmiertna, fotografie, rysunki, a tak\u017ce ich liczne repliki). Takie uj\u0119cie tematu znajduje odbicie w tytu\u0142ach kolejnych cz\u0119\u015bci ksi\u0105\u017cki, rozbitej na minieseje i szkice: <em>Mickiewicz i ka\u017cdy z nas<\/em>, <em>Zdarzenia i s\u0142owa<\/em>, <em>S\u0142owa i sny<\/em>, <em>Pieni\u0105dze i rzeczy<\/em>, <em>Gr\u00f3b i proch<\/em>. Ca\u0142a publikacja a\u017c skrzy si\u0119 od paradoks\u00f3w, gdy\u017c autor z\u00a0jednej strony podkre\u015bla bezbronno\u015b\u0107 umar\u0142ego, z drugiej za\u015b uwidacznia r\u00f3\u017cnorodne sytuacje komunikacyjne, jakie zaistnia\u0142y w kr\u00f3tkim czasie po zgonie poety. Oczywi\u015bcie komunikatywno\u015b\u0107 \u201edrugich zw\u0142ok\u201d staje si\u0119 mo\u017cliwa dzi\u0119ki osobom \u017cyj\u0105cym, dlatego ksi\u0105\u017cka Ro\u015bka to zbiorowy portret Polak\u00f3w, zwierciad\u0142o, w kt\u00f3rym przegl\u0105daj\u0105 si\u0119 nie tylko minione pokolenia, lecz tak\u017ce ich spadkobiercy, czyli ludzie wsp\u00f3\u0142cze\u015bni. Ponadto autor <em>W\u0142adzy s\u0142owa<\/em> (2011) wiele miejsca po\u015bwi\u0119ca lingwistycznej analizie tekst\u00f3w powstaj\u0105cych w r\u00f3\u017cnym odst\u0119pach czasu po \u015bmierci wieszcza. Nale\u017c\u0105 do nich nekrologi, pisma kondolencyjne i konsolacyjne, mowy pogrzebowe, relacje z wydarze\u0144, wspomnienia, wiersze poet\u00f3w romantycznych. Prezentacja owego j\u0119zykowego obrazu rzeczywisto\u015bci uzmys\u0142awia nam, jakim przemianom ulega\u0142 \u201eprzedmiot \u017ca\u0142obny\u201d w \u015bwiadomo\u015bci \u017cywych. Zdaniem autora: \u201eczyja\u015b \u015bmier\u0107 to wst\u0119p do wielkiego gadania, do niezwyk\u0142ego o\u017cywienia dzia\u0142alno\u015bci j\u0119zykowej tych, kt\u00f3rzy pozostali przy \u017cyciu i rozpaczaj\u0105 po stracie kogo\u015b bliskiego\u201d.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p>Ze wzgl\u0119du na wag\u0119 owych docieka\u0144 i bogactwo przywo\u0142anych \u017ar\u00f3de\u0142 warto skupi\u0107 si\u0119 na tej kwestii. W eseju <em>Pogrzeb \u201es\u0142owia\u0144ski\u201d, pogrzeb \u201eparafialny\u201d<\/em> czytamy, \u017ce S\u0142u\u017calski i L\u00e9vy starali si\u0119, by odbywaj\u0105ce si\u0119 w Konstantynopolu uroczysto\u015bci \u017ca\u0142obne zwi\u0105zane z eksportacj\u0105 zw\u0142ok nie zosta\u0142y zaw\u0142aszczone przez przedstawicieli jakiejkolwiek opcji politycznej. I rzeczywi\u015bcie nie wyg\u0142oszono wtedy \u017cadnej mowy. \u201eCzy jednak istotnie zw\u0142oki Mickiewicza pozosta\u0142y semantycznie czyste? Czy nie zaszczepiono na nich ju\u017c tam, w Konstantynopolu, \u017cadnych znacze\u0144 nadprogramowych, \u017cadnych sens\u00f3w obcych i paso\u017cytniczych?\u201d. Na to pytanie badacz odpowiada, cytuj\u0105c relacje Zygmunta Mi\u0142kowskiego, jednego z uczestnik\u00f3w ceremonii. W pierwszej, napisanej bezpo\u015brednio po eksportacji zw\u0142ok, Mi\u0142kowski podkre\u015bla\u0142, \u017ce w uroczysto\u015bci uczestniczy\u0142y niezliczone t\u0142umy, w wi\u0119kszo\u015bci sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 ze S\u0142owian, w czym widzia\u0142 rezultat Boskiej interwencji. Wyra\u017ca\u0142 zarazem przekonanie, i\u017c w ten spos\u00f3b dzi\u0119ki Wielkiemu Umar\u0142emu wzro\u015bnie znaczenie Polak\u00f3w w \u015bwiecie. Natomiast po dwudziestu pi\u0119ciu latach zmieni\u0142 strategi\u0119 interpretacyjn\u0105 i dowodzi\u0142, \u017ce \u201eprzybyli uczcili w nieboszczyku geniusz poezji s\u0142owia\u0144skiej\u201d. Zdaniem Ro\u015bka: \u201ePatriotyczn\u0105 psychoterapi\u0119 zast\u0119puje idea jedno\u015bci s\u0142owia\u0144skiej\u201d. Zmiana stanowiska wynika z faktu, \u017ce w latach 80. XIX\u00a0w. Mi\u0142kowski by\u0142 zwolennikiem idei s\u0142owianofilskiej, przyznaj\u0105cej Polakom rol\u0119 przyw\u00f3dcz\u0105. Z penetracji nekrolog\u00f3w w prasie francuskiej wynika natomiast konkluzja mniej podnios\u0142a: Mickiewicz pozostawa\u0142 Wielkim Umar\u0142ym tylko dla Polak\u00f3w, dla Francuz\u00f3w by\u0142 profesorem Coll\u00e8ge de France.<\/p>\n<figure id=\"attachment_27069\" aria-describedby=\"caption-attachment-27069\" style=\"width: 499px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wieslawa-turzanska-gdy-tu-moj-trup-w-posrodku-was-zasiada-akcent\/adam-mickiewicz-fot-jan-mieczkowski\/\" rel=\"attachment wp-att-27069\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-27069\" title=\"Adam Mickiewicz, fot. Jan Mieczkowski (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/adam-mickiewicz-fot-jan-mieczkowski-499x800.jpg\" alt=\"Adam Mickiewicz, fot. Jan Mieczkowski (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)\" width=\"499\" height=\"800\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/adam-mickiewicz-fot-jan-mieczkowski-499x800.jpg 499w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/adam-mickiewicz-fot-jan-mieczkowski-561x900.jpg 561w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/adam-mickiewicz-fot-jan-mieczkowski-576x923.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/adam-mickiewicz-fot-jan-mieczkowski.jpg 624w\" sizes=\"(max-width: 499px) 100vw, 499px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-27069\" class=\"wp-caption-text\">Adam Mickiewicz, fot. Jan Mieczkowski (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)<\/figcaption><\/figure>\n<p>R\u00f3\u017cnice uwidacznia\u0142y si\u0119 tak\u017ce w prasie polskoj\u0119zycznej. Rosiek stwierdza, \u017ce na jej \u0142amach wykrystalizowa\u0142y si\u0119 dwie koncepcje postrzegania roli zmar\u0142ego: pierwsza przypisywa\u0142a mu funkcj\u0119 przewodnika (\u201egwiazdy\u201d), druga \u2013 wyraziciela (<em>cz\u0142owieka b\u0119d\u0105cego najwy\u017cszym wyrazem swego wieku i narodu<\/em>). Przywo\u0142ane w\u00a0ksi\u0105\u017cce koncepty stylistyczno-retoryczne nekrologist\u00f3w po\u015bwiadczaj\u0105 sprawcz\u0105 moc s\u0142owa. Warto przytoczy\u0107 cho\u0107 kilka epitet\u00f3w, jakimi obdarzono Mickiewicza: \u201earcykap\u0142an poezji naszej\u201d, \u201eweteran Wajdelota\u201d, \u201egwiazda zawsze \u015bwiec\u0105c\u0105 w\u00a0jednym miejscu\u201d. Wi\u0119cej przyk\u0142ad\u00f3w \u00f3wczesnej grandilokwencji s\u0142u\u017c\u0105cej wyra\u017ceniu \u017calu za Adamem znajdujemy w eseju opatrzonym znacz\u0105cym tytu\u0142em <em>\u201eKt\u00f3\u017c pie\u015b\u0144 do\u015bpiewa&#8230;\u201d Poeci romantyczni wobec \u015bmierci wieszcza<\/em>. Nale\u017cy mu po\u015bwi\u0119ci\u0107 wi\u0119cej uwagi, gdy\u017c \u2013 wed\u0142ug autora \u2013 \u201eprzedstawione tu pobie\u017cnie utwory zawieraj\u0105 projekty postaw, a czasem nawet skr\u00f3cone scenariusze p\u00f3\u017aniejszych form kultu Mickiewicza. Mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 tego, co p\u00f3\u017aniej przez wiele dziesi\u0105tk\u00f3w lat dzia\u0142o si\u0119 w wymiarze psychospo\u0142ecznym wok\u00f3\u0142 Mickiewicza, zosta\u0142a ustanowiona ju\u017c u grobu wieszcza nad wieszczami\u201d.<\/p>\n<p>Rosiek bierze pod lup\u0119 teksty znanych (Seweryn Goszczy\u0144ski, Kornel Ujejski, W\u0142adys\u0142aw Syrokomla) i zupe\u0142nie zapomnianych poet\u00f3w, wy\u0142\u0105czaj\u0105c z tej grupy Cypriana Kamila Norwida. Przyczyna jest bardzo prosta: przywo\u0142ane utwory s\u0105 uwi\u0119zione w skonwencjonalizowanej topice funeralnej. R\u00f3\u017cnicuje je stosunek do zmar\u0142ego i jego dzie\u0142a. Mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107, i\u017c ci, kt\u00f3rzy dzi\u015b znajduj\u0105 si\u0119 w \u201eniebycie\u201d literackim, zajmuj\u0105 w relacjach \u201eon \u2013 my\u201d miejsce po stronie osieroconych s\u0142uchaczy, apoteozuj\u0105cych Umar\u0142ego. Tymczasem Goszczy\u0144ski w <em>Pie\u015bni pogrobnej<\/em> ustawia relacje wed\u0142ug modelu \u201emy (on i ja) \u2013 oni (czytelnicy)\u201d. Co wi\u0119cej, jak twierdzi Rosiek, to w\u0142a\u015bnie Goszczy\u0144ski uwa\u017ca si\u0119 za spadkobierc\u0119 \u201elutni\u201d Mickiewicza, podczas gdy inni jednak nie posun\u0119li si\u0119 a\u017c tak daleko \u2013 Ujejski prosi: \u201eDaj mi lutni\u0119 sw\u0105 sieroc\u0105 \u2013 ja jej nie ubli\u017c\u0119 \u2013 \/ Je\u015bli ci\u0119\u017cka \u2013 nie\u015b\u0107 j\u0105 b\u0119d\u0119 tak, jak nios\u0105 krzy\u017ce\u201d, za\u015b Syrokomla zwraca si\u0119 do Boga w imieniu innych poet\u00f3w, by tak jak Mickiewicza i ich obdarzy\u0142 tw\u00f3rcz\u0105 moc\u0105. Roztrz\u0105sane w eseju spory o sukcesj\u0119 nasuwaj\u0105 pytanie: c\u00f3\u017c na ten poetycki dyskurs powiedzia\u0142by jego bohater?<\/p>\n<p>Bez w\u0105tpienia Rosiek \u2013 redaktor serii \u201eTransgresje\u201d \u2013 prowadzi z czytelnikami swoist\u0105 gr\u0119, nadaj\u0105c trzeciej cz\u0119\u015bci swej pracy prowokacyjny tytu\u0142 <em>Pieni\u0105dze i rzeczy<\/em> oraz dziel\u0105c ten rozdzia\u0142 na cztery eseje: <em>\u015amier\u0107 i pieni\u0105dze<\/em>, <em>Aneks. Pomnik opieki polskiej<\/em>, <em>Obroty rzeczy<\/em>, <em>Kamyk z Hawru<\/em>. Zaznacza przy tym, i\u017c aspekty finansowe by\u0142y przez wielu mickiewiczolog\u00f3w traktowane z dyskrecj\u0105, w odniesieniu do uroczysto\u015bci pogrzebowych wr\u0119cz ignorowane. Autor z\u00a0premedytacj\u0105 przekracza owo tabu, poddaj\u0105c badaniom hermeneutycznym w\u00a0pierwszej kolejno\u015bci zapiski Armanda L\u00e9vy\u2019ego: \u201eRachunki L\u00e9vy\u2019ego to skr\u00f3cony zapis wydarze\u0144, jakie rozegra\u0142y si\u0119 w Konstantynopolu w ostatnich tygodniach 1855 roku. Te same wydarzenia pozostawi\u0142y te\u017c inne \u015blady \u2013 w relacjach \u015bwiadk\u00f3w (&#8230;). Taka r\u00f3wnoleg\u0142o\u015b\u0107 \u015bwiadectw (i przywo\u0142uj\u0105cych je dyskurs\u00f3w \u2013 finansowego i biograficznego) sk\u0142ania do por\u00f3wna\u0144 i dwojakiej lektury: najpierw rachunk\u00f3w w \u015bwietle wspomnie\u0144, nast\u0119pnie wspomnie\u0144 w perspektywie finansowej\u201d. \u00d3w dyskurs ekonomiczny odkrywa \u201epodszewk\u0119\u201d funkcjonowania Mickiewicza jako \u201eprzedmiotu \u017ca\u0142obnego\u201d i effigie, czyli wizualnej reprezentacji umieszczaj\u0105cej go w sferze symbolicznej.<\/p>\n<p>Z zamieszczonych fotografii mo\u017cna odcyfrowa\u0107 m.in. koszt balsamowania, rysunkowego portretu, fotografii, trumien, gromnicy, paku\u0142. Zarazem nieczytelno\u015b\u0107 niekt\u00f3rych fragment\u00f3w uruchamia ci\u0105g odautorskich hipotez. Poznajemy tylko to\u017csamo\u015b\u0107 balsamist\u00f3w, kt\u00f3rzy pomimo wysokiego wynagrodzenia nie sprostali wyzwaniu: kiedy po trzydziestu pi\u0119ciu latach \u2013 przed przewiezieniem na Wawel \u2013 otwarto trumn\u0119, znaleziono w niej jedynie proch. W ko\u0144cowej cz\u0119\u015bci pracy (<em>Gr\u00f3b i proch<\/em>) czytamy, \u017ce ju\u017c wtedy twarz martwego poety funkcjonowa\u0142a w narodowej ikonosferze dzi\u0119ki \u201edrugim zw\u0142okom\u201d: masce po\u015bmiertnej, fotografiom, rysunkowi i ich replikom.<\/p>\n<p>Szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 w rozwa\u017caniach Ro\u015bka zajmuje maska po\u015bmiertna \u2013 przeznaczona dla najbli\u017cszej rodziny i oddaj\u0105ca groz\u0119 agonii. Autor stwierdza, i\u017c wyobra\u017ani\u0119 rodak\u00f3w kszta\u0142towa\u0142y raczej jej repliki ni\u017c orygina\u0142, za\u015b wykonany na zlecenie W\u0142adys\u0142awa Mickiewicza przez francuskiego rze\u017abiarza Augusta Pr\u00e9aulta medalion nagrobny nazywa \u201euspokajaj\u0105cym substytutem\u201d. Przywo\u0142uje r\u00f3wnie\u017c wydarzenia, kt\u00f3re w ko\u0144cu grudnia 1866 r. wywo\u0142a\u0142a, i to nie tylko w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w, \u201eg\u0142owa Adama pokazuj\u0105ca si\u0119 z grobu\u201d. Chodzi o uroczyste ods\u0142oni\u0119cie monumentu, maj\u0105ce si\u0119 odby\u0107 21 stycznia 1867 r., czyli w rocznic\u0119 pogrzebu w\u00a0Montmorency, co wywo\u0142a\u0142o w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w kolejne spory na temat wyboru osoby m\u00f3wcy. Ciekawie o mentalno\u015bci \u015brodowiska emigracyjnego \u015bwiadczy wysuni\u0119cie kandydatury Juliana Klaczki, kt\u00f3rej przeciwstawi\u0142 si\u0119 W\u0142adys\u0142aw Mickiewicz: \u201eSta\u0142 on wci\u0105\u017c w obozie wrogim ojcu mojemu, pot\u0119pia\u0142 Trybun\u0119 Lud\u00f3w, dzia\u0142alno\u015b\u0107 jego na Wschodzie i niecierpliwi\u0142 ojca mojego dowodzeniem, \u017ce Polska potrzebuje silnej arystokracji\u201d. Ostatecznie z powodu silnych mroz\u00f3w uroczysto\u015bci przesuni\u0119to na maj 1867 r. Wzi\u0119li w nich udzia\u0142 opr\u00f3cz Polak\u00f3w i Francuz\u00f3w tak\u017ce W\u0119grzy, Serbowie, Czesi, Rumuni, za\u015b spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska przys\u0142a\u0142a list. Badacz zauwa\u017ca, i\u017c w przem\u00f3wieniach wielokrotnie odwo\u0142ywano si\u0119 do medalionu Pr\u00e9aulta. \u201eSymboliczne zw\u0142oki Mickiewicza wkroczy\u0142y tym sposobem do patriotycznych dyskurs\u00f3w, kt\u00f3re zupe\u0142nie wypar\u0142y dyskurs \u017ca\u0142obny\u201d. Rosiek wylicza r\u00f3wnie\u017c idee, kt\u00f3re na sta\u0142e zago\u015bci\u0142y w patriotycznych mowach po\u015bwi\u0119conych Mickiewiczowi. Mo\u017cna stwierdzi\u0107, i\u017c autor <em>Pana Tadeusza<\/em> nie na darmo wo\u0142a\u0142 kiedy\u015b ustami Konrada: <em>Ja i Ojczyzna to jedno<\/em>. W czasie uroczysto\u015bci nawi\u0105zano przecie\u017c do koncepcji zr\u00f3wnuj\u0105cej losy poety i ojczyzny oraz antycypowano odrodzenie Polski, kt\u00f3re tak\u017ce zapowiedziane zosta\u0142o w <em>Dziadach cz. III<\/em>.<\/p>\n<p>Finalny esej poprzedza fotografia zi\u00f3\u0142 (paku\u0142) wydobytych z trumny poety w 1890 r. podczas ekshumacji. To do nich odnosi si\u0119 tytu\u0142 tekstu: <em>Obraz, kt\u00f3ry zamyka<\/em>. Przywo\u0142uj\u0105c okre\u015blenie \u201einforme\u201d, autor konkluduje, \u017ce zio\u0142a podzieli\u0142y losy zw\u0142ok, poniewa\u017c sta\u0142y si\u0119 materi\u0105 organiczn\u0105, a jednocze\u015bnie zamyka sw\u00f3j dyskurs nekrograficzny swoist\u0105 klamr\u0105. W jednym z pierwszych esej\u00f3w Rosiek przypomina\u0142 wszak, \u017ce poet\u0119 podczas pobytu na Wschodzie bardziej ni\u017c grota Homera zainteresowa\u0142a kupa gnoju. Nast\u0119pnie badacz dr\u0105\u017cy\u0142 to zagadnienie w\u00a0kolejnych esejach, dochodz\u0105c do wniosku, \u017ce owa kupa gnoju to w\u0142a\u015bnie znak \u201einforme\u201d \u2013 nico\u015bci i \u015bmierci. Pojawia si\u0119 pytanie, czy Mickiewicz przyjecha\u0142 do Turcji, by umrze\u0107? Rosiek oczywi\u015bcie nie odpowiada jednoznacznie, prowadzi dialog z\u00a0samym sob\u0105 i z czytelnikami, pokazuje, jak niejednoznaczne s\u0105 w rzeczywisto\u015bci pewne rzeczy uznawane za banalne. Dlatego te\u017c dokonuj\u0105c rekapitulacji swych rozwa\u017ca\u0144, stwierdza, \u201e\u017ce \u017cycie jest nieuchronnie uwik\u0142ane w \u015bmier\u0107, \u017ce dla \u017cycia \u015bmier\u0107 jest nieodzowna, \u017ce umarli s\u0105 warunkiem naszego istnienia. (&#8230;) Bez zw\u0142ok Mickiewicza nie by\u0142oby Polak\u00f3w\u201d.<\/p>\n<p>Wspomnia\u0142am tylko o niekt\u00f3rych w\u0105tkach z na\u0142adowanego wielk\u0105 energi\u0105 my\u015blow\u0105 tomu <em>Mickiewicz (po \u015bmierci). Studia i szkice nekrograficzne<\/em>. O jego dynamice \u015bwiadcz\u0105 zar\u00f3wno rozwi\u0105zania kompozycyjne (poszczeg\u00f3lne cz\u0119\u015bci, pi\u0119trz\u0105c problemy, zachowuj\u0105 swoist\u0105 autonomi\u0119), jak i mocne, polemiczne uwagi wplecione g\u0119sto w tekst g\u0142\u00f3wny lub poboczny (przypisy). Nie jest to ksi\u0105\u017cka \u0142atwa w lekturze, momentami wydaje si\u0119 z lekka manieryczna, lecz bez w\u0105tpienia sk\u0142ania do przemy\u015ble\u0144 i cho\u0107by z tego wzgl\u0119du warto j\u0105 przeczyta\u0107. Stanis\u0142aw Rosiek wykaza\u0142, \u017ce Adam Mickiewicz pozostaje z \u017cywymi w relacjach komunikacyjnych, cho\u0107 recepcja owych komunikat\u00f3w nie jest bynajmniej spraw\u0105 oczywist\u0105. Mimowolnie przyszed\u0142 mi na my\u015bl liryk loza\u0144ski: \u201eGdy tu m\u00f3j trup w\u00a0po\u015brodku was zasiada, \/ W oczy zagl\u0105da wam i g\u0142o\u015bno gada, \/ Dusza w ten czas daleka, ach, daleka, \/ B\u0142\u0105ka si\u0119 i narzeka, ach, narzeka\u201d.<\/p>\n<div id=\"footnote-list\" style=\"display:inherit\"><span id=fn-heading>Poka\u017c przypisy<\/span> &nbsp;&nbsp;&nbsp;(\u21b5 returns to text)<\/p>\n<ol>\n<li id=\"footnote-1\" class=\"fn-text\"><em>\u00a0Wymiary \u015bmierci. Przygody cia\u0142a.<\/em>\u00a0Pod red. S. Ro\u015bka. Gda\u0144sk 2002, s. 6.<a href=\"#refmark-1\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-2\" class=\"fn-text\">Tam\u017ce, s. 1.<a href=\"#refmark-2\">\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Trudno by\u0142oby znale\u017a\u0107 polskiego tw\u00f3rc\u0119, o kt\u00f3rym badacze napisali wi\u0119cej ni\u017c o Adamie Mickiewiczu. W\u015br\u00f3d os\u00f3b zajmuj\u0105cych si\u0119 \u017cyciem i dorobkiem autora <em>Pana Tadeusza<\/em> znajdujemy uznanych i najznamienitszych historyk\u00f3w literatury, takich jak Wac\u0142aw Borowy, Stefan Kawyn, Juliusz Kleiner, Stanis\u0142aw Pigo\u0144, Zofia Stefanowska czy Alina Witkowska. Mog\u0142oby si\u0119 zatem wydawa\u0107, \u017ce w mickiewiczologii nie ma bia\u0142ych plam, a nam pozostaje tylko rozwijanie w\u0105tk\u00f3w i pog\u0142\u0119bianie pomys\u0142\u00f3w interpretacyjnych. A jednak jest to przekonanie b\u0142\u0119dne.<\/p>\n","protected":false},"author":524,"featured_media":27063,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[367,7321,484,3379,3378],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[3377],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>\u201eGdy tu m\u00f3j trup w po\u015brodku was zasiada\u201d<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Mickiewicz (po \u015bmierci) w tek\u015bcie Wies\u0142awy Tur\u017ca\u0144skiej.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wieslawa-turzanska-gdy-tu-moj-trup-w-posrodku-was-zasiada-akcent\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wieslawa-turzanska-gdy-tu-moj-trup-w-posrodku-was-zasiada-akcent\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wieslawa-turzanska-gdy-tu-moj-trup-w-posrodku-was-zasiada-akcent#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/stanislaw-rosiek-mickiewicz-po-smierci-slowo-obraz-terytoria-2014.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/stanislaw-rosiek-mickiewicz-po-smierci-slowo-obraz-terytoria-2014.jpg\",\"width\":605,\"height\":950,\"caption\":\"Stanis\u0142aw Rosiek \u201eMickiewicz (po \u015bmierci). Studia i szkice nekrograficzne\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wieslawa-turzanska-gdy-tu-moj-trup-w-posrodku-was-zasiada-akcent#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wieslawa-turzanska-gdy-tu-moj-trup-w-posrodku-was-zasiada-akcent\",\"name\":\"\u201eGdy tu m\u00f3j trup w po\u015brodku was zasiada\u201d\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wieslawa-turzanska-gdy-tu-moj-trup-w-posrodku-was-zasiada-akcent#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2014-12-23T10:00:31+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:04:48+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/c66a57d03fd098d37db5680d6fb37ab6\"},\"description\":\"Mickiewicz (po \u015bmierci) w tek\u015bcie Wies\u0142awy Tur\u017ca\u0144skiej.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wieslawa-turzanska-gdy-tu-moj-trup-w-posrodku-was-zasiada-akcent#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wieslawa-turzanska-gdy-tu-moj-trup-w-posrodku-was-zasiada-akcent\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wieslawa-turzanska-gdy-tu-moj-trup-w-posrodku-was-zasiada-akcent#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"\u201eGdy tu m\u00f3j trup w po\u015brodku was zasiada\u201d\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/c66a57d03fd098d37db5680d6fb37ab6\",\"name\":\"Wies\u0142awa Tur\u017ca\u0144ska\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/wieslawa-turzanska\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u201eGdy tu m\u00f3j trup w po\u015brodku was zasiada\u201d","description":"Mickiewicz (po \u015bmierci) w tek\u015bcie Wies\u0142awy Tur\u017ca\u0144skiej.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wieslawa-turzanska-gdy-tu-moj-trup-w-posrodku-was-zasiada-akcent","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wieslawa-turzanska-gdy-tu-moj-trup-w-posrodku-was-zasiada-akcent\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wieslawa-turzanska-gdy-tu-moj-trup-w-posrodku-was-zasiada-akcent#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/stanislaw-rosiek-mickiewicz-po-smierci-slowo-obraz-terytoria-2014.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/stanislaw-rosiek-mickiewicz-po-smierci-slowo-obraz-terytoria-2014.jpg","width":605,"height":950,"caption":"Stanis\u0142aw Rosiek \u201eMickiewicz (po \u015bmierci). Studia i szkice nekrograficzne\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wieslawa-turzanska-gdy-tu-moj-trup-w-posrodku-was-zasiada-akcent#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wieslawa-turzanska-gdy-tu-moj-trup-w-posrodku-was-zasiada-akcent","name":"\u201eGdy tu m\u00f3j trup w po\u015brodku was zasiada\u201d","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wieslawa-turzanska-gdy-tu-moj-trup-w-posrodku-was-zasiada-akcent#primaryimage"},"datePublished":"2014-12-23T10:00:31+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:04:48+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/c66a57d03fd098d37db5680d6fb37ab6"},"description":"Mickiewicz (po \u015bmierci) w tek\u015bcie Wies\u0142awy Tur\u017ca\u0144skiej.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wieslawa-turzanska-gdy-tu-moj-trup-w-posrodku-was-zasiada-akcent#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wieslawa-turzanska-gdy-tu-moj-trup-w-posrodku-was-zasiada-akcent"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2014\/wieslawa-turzanska-gdy-tu-moj-trup-w-posrodku-was-zasiada-akcent#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"\u201eGdy tu m\u00f3j trup w po\u015brodku was zasiada\u201d"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/c66a57d03fd098d37db5680d6fb37ab6","name":"Wies\u0142awa Tur\u017ca\u0144ska","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/wieslawa-turzanska"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27056"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/524"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=27056"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27056\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/27063"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=27056"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=27056"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=27056"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=27056"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=27056"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}