{"id":27950,"date":"2015-02-06T18:00:10","date_gmt":"2015-02-06T17:00:10","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=27950"},"modified":"2015-02-06T11:02:03","modified_gmt":"2015-02-06T10:02:03","slug":"maciej-jakubowiak-nagrody-literackie-klamia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/maciej-jakubowiak-nagrody-literackie-klamia","title":{"rendered":"Nagrody literackie k\u0142ami\u0105"},"content":{"rendered":"

W wywiadzie\u00a0Pisarze powinni mie\u0107 pojemne kosze<\/strong><\/em><\/a>\u00a0Zbigniew Masternak powiedzia\u0142:<\/p>\n

\u201eWydaje si\u0119, \u017ce kto\u015b kto dostaje Nike, jest ju\u017c prawie noblist\u0105. To nieprawda. W rzeczywisto\u015bci Nike nie ma \u017cadnego znaczenia. Wprawdzie sto tysi\u0119cy z\u0142otych mo\u017ce si\u0119 przyda\u0107 na p\u00f3\u0142 mieszkania, a laureat mo\u017ce si\u0119 ewentualnie podzieli\u0107 z krytykami, kt\u00f3rzy go nominowali. M\u00f3wi\u0119 o realiach. Tak samo jest z Noblem. Gdy pierwszego Nobla w dziedzinie literatury otrzyma\u0142 Sully Prudhomme, pokona\u0142 samego Lwa To\u0142stoja. [\u2026] W Polsce nadawanie nagr\u00f3d literackich wi\u0105\u017c\u0119 si\u0119 z wprost bezczelnym koniunkturalizmem. Troch\u0119 si\u0119 z tego nabijam. Dosta\u0142em kilka nagr\u00f3d i za ka\u017cdym razem wiedzia\u0142em, \u017ce t\u0119 nagrod\u0119 dostan\u0119. Jedna z nagr\u00f3d kosztowa\u0142a mnie czterna\u015bcie kieliszk\u00f3w \u017bubr\u00f3wki\u201d.<\/p><\/blockquote>\n

Czy z nagrodami literackimi rzeczywi\u015bcie jest tak \u017ale \u2013\u00a0a je\u015bli tak, to dlaczego i czy w og\u00f3le mo\u017cna co\u015b z tym zrobi\u0107? Poni\u017cej prezentujemy wypowied\u017a\u00a0Macieja Jakubowiaka<\/strong>, a tutaj<\/a> Paw\u0142a Brze\u017cka.<\/strong><\/p>\n

Redakcja O.pl<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Nagrody literackie k\u0142ami\u0105<\/p>\n

Po pierwsze, tworz\u0105 obraz literatury jako pewnej formy rywalizacji, zawod\u00f3w kulturalnych, w kt\u00f3rych startuj\u0105 starsi i m\u0142odsi, kobiety i m\u0119\u017cczy\u017ani, by wykaza\u0107 si\u0119 sprawno\u015bci\u0105 i zdoby\u0107 miejsce na podium. Stoi za tym niewypowiedziane za\u0142o\u017cenie, \u017ce istniej\u0105 jakie\u015b kryteria, za pomoc\u0105\u00a0kt\u00f3rych mo\u017cna oceni\u0107 warto\u015b\u0107 produkcji literackich i oddzieli\u0107 te lepsze od tych gorszych. Odpowiada to pewnie zapotrzebowaniu publiczno\u015bci czytaj\u0105cej, kt\u00f3ra nie r\u00f3\u017cni si\u0119\u00a0przecie\u017c tak bardzo od publiczno\u015bci kibicuj\u0105cej i te\u017c chce podziwia\u0107 swoich idoli, tworzy\u0107 rankingi i obserwowa\u0107 z satysfakcj\u0105, jak debiutanci pn\u0105 si\u0119 w g\u00f3r\u0119, a dawni mistrzowie nie nad\u0105\u017caj\u0105 ju\u017c za stawk\u0105. Tyle tylko, \u017ce literatura to nie sport, a \u017cadne kryteria ju\u017c od dawna si\u0119 jej nie trzymaj\u0105, o czym wszyscy (zainteresowani) doskonale wiedz\u0105, cho\u0107 jako\u015b nie maj\u0105\u00a0\u015bmia\u0142o\u015bci, by powiedzie\u0107 to g\u0142o\u015bno. Hierarchie, tj. rankingi, potrafi\u0105\u00a0jednak skutecznie zast\u0119powa\u0107 sam\u0105\u00a0literatur\u0119, kt\u00f3rej ju\u017c nie trzeba czyta\u0107, by ze znawstwem j\u0105 komentowa\u0107, tak jak nie trzeba samemu kopa\u0107 pi\u0142ki, by zna\u0107 rozk\u0142ad w tabeli Ekstraklasy.<\/p>\n

Po drugie, nagrody przyczyniaj\u0105 si\u0119\u00a0do narastaj\u0105cej fetyszyzacji osoby autora. Ze zgarbionego ciu\u0142acza przekszta\u0142ca si\u0119\u00a0on na chwil\u0119 w gwiazd\u0119, o kt\u00f3rej przez jeden dzie\u0144 g\u0142o\u015bno w mediach i kt\u00f3r\u0105 w wywiadach wypytuje si\u0119 o inspiracje, dobre rady i szcz\u0119\u015bliwe dzieci\u0144stwo. Wszystko to umacnia pokutuj\u0105ce od przynajmniej dwustu lat przekonanie, \u017ce pisarz jest kim\u015b nadzwyczajnym \u2013\u00a0naznaczonym geniuszem albo przynajmniej wielkim talentem \u2013\u00a0a przez to niejako naturalnie przeznaczonym do przyjmowania roli autorytetu. Literatura okazuje si\u0119\u00a0przy tym robot\u0105 wybitnych jednostek, kt\u00f3re w samotniach swoich gabinet\u00f3w wykuwaj\u0105 zdania godne nagr\u00f3d. W tym ca\u0142ym zamieszaniu znika skomplikowane uwik\u0142anie pisz\u0105cych w \u017cycie spo\u0142eczne, z kt\u00f3rego mieliby rzekomo by\u0107 cudem wyj\u0119ci.<\/p>\n

Po trzecie, przekazywane laureatom sumy ka\u017c\u0105 sobie wyobra\u017ca\u0107 op\u0142ywaj\u0105cych w bogactwa prozaik\u00f3w i jeszcze bogatszych poet\u00f3w, a z pisarstwa czyni\u0105 najbardziej po\u017c\u0105dan\u0105 fuch\u0119 w tym kraju. Sumy, kt\u00f3re \u0142\u0105czy si\u0119 z literatur\u0105 w mediach pisz\u0105cych g\u0142\u00f3wnie o nagrodach, nijak si\u0119 jednak maj\u0105 do codzienno\u015bci. A ta wygl\u0105da po prostu \u017ale. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 os\u00f3b zajmuj\u0105cych si\u0119 tworzeniem literatury nie mo\u017ce nawet marzy\u0107 o utrzymywaniu si\u0119\u00a0z tego zaj\u0119cia, pisze wi\u0119c po godzinach, w weekendy i \u015bwi\u0119ta, i nie po to, by inkasowa\u0107 bajo\u0144skie sumy, ale z jakiej\u015b nieuzasadnionej ekonomicznie sk\u0142onno\u015bci. Kiedy jednak kto\u015b, tak jak niedawno Kaja Malanowska, usi\u0142uje zwr\u00f3ci\u0107 na to uwag\u0119, natychmiast zostaje zakrzyczany. Nagrody sprawiaj\u0105, \u017ce rzeczywisty problem finansowania kultury zostaje zast\u0105piony efektownym medialnie totolotkiem.<\/p>\n

Po czwarte, tajne narady zacnych gremi\u00f3w przyznaj\u0105cych nagrody, zreszt\u0105 tak jak sam gest nagradzania, ka\u017c\u0105 s\u0105dzi\u0107, \u017ce istniej\u0105 jeszcze w Polsce elity, kt\u00f3re naprawd\u0119 znaj\u0105 si\u0119\u00a0na literaturze i mog\u0105 kompetentnie decydowa\u0107 o tym, co dobre, a co nie. W istocie instytucje nagr\u00f3d to raj dla uznanych krytyk\u00f3w literackich, kt\u00f3rzy mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 w roli s\u0119dzi\u00f3w, i to pozbawionych obowi\u0105zku podawania szczeg\u00f3\u0142owych uzasadnie\u0144. Roli, kt\u00f3r\u0105 w innych przestrzeniach dawno ju\u017c utracili.<\/p>\n

Po pi\u0105te, nagrody, aby mog\u0142y by\u0107 jako tako skuteczne, podtrzymuj\u0105 fikcj\u0119 bezpo\u015bredniego oddzia\u0142ywania na gusty publiczno\u015bci. Decyzje jury przek\u0142adaj\u0105\u00a0si\u0119\u00a0rzekomo na decyzje czytaj\u0105cych, co przynosi\u0107 ma r\u00f3wnie\u017c skutki w postaci zwi\u0119kszonej sprzeda\u017cy. Tymczasem, jak zgodnie twierdz\u0105 i pisarze, i wydawcy (o czym donosi raport Literatura polska po 1989 roku w \u015bwietle teorii Pierre\u2019a Bourdieu<\/em>, wydany przez Korporacj\u0119\u00a0Ha!art), to bujda, a nagrody staj\u0105 si\u0119 powoli gr\u0105 sam\u0105\u00a0w sobie, znajduj\u0105c\u0105 odd\u017awi\u0119k w w\u0105skim gronie uczestnik\u00f3w rynku ksi\u0105\u017cki.<\/p>\n

Nagrody ok\u0142amuj\u0105\u00a0wszystkich: autor\u00f3w \u2013 w kt\u00f3rych umacniaj\u0105 przekonanie o ich wyj\u0105tkowo\u015bci; wydawc\u00f3w \u2013 kt\u00f3rym obiecuj\u0105 skuteczne narz\u0119dzie orientuj\u0105ce ich w gustach publiczno\u015bci; krytyk\u00f3w \u2013 daj\u0105c im z\u0142udne poczucie wielko\u015bci; i czytelnik\u00f3w \u2013 kt\u00f3rym zamiast literatury oferuj\u0105 przejrzyste rankingi. Problem polega jednak na tym, \u017ce my wszyscy chcemy by\u0107 oszukiwani. Jest tak by\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce nagrody wprowadzaj\u0105 jaki\u015b\u00a0porz\u0105dek w \u017cywio\u0142 literatury i pozwalaj\u0105 na \u0142atw\u0105, nawet je\u015bli fa\u0142szyw\u0105, w niej orientacj\u0119. Gorzej jednak, je\u015bli za literatur\u0119 bierzemy gale i nagrody, a nie wymagaj\u0105ce otwartej konfrontacji teksty.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nagrody ok\u0142amuj\u0105 wszystkich: autor\u00f3w \u2013 w kt\u00f3rych umacniaj\u0105 przekonanie o ich wyj\u0105tkowo\u015bci; wydawc\u00f3w \u2013 kt\u00f3rym obiecuj\u0105 skuteczne narz\u0119dzie orientuj\u0105ce ich w gustach publiczno\u015bci; krytyk\u00f3w \u2013 daj\u0105c im z\u0142udne poczucie wielko\u015bci; i czytelnik\u00f3w \u2013 kt\u00f3rym zamiast literatury oferuj\u0105 przejrzyste rankingi. Problem polega jednak na tym, \u017ce my wszyscy chcemy by\u0107 oszukiwani.<\/p>\n","protected":false},"author":291,"featured_media":27964,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[484,7359],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[1974],"yoast_head":"\nNagrody literackie k\u0142ami\u0105<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Nagrody literackie jako k\u0142amstwo w komentarzu Macieja Jakubowiaka.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/maciej-jakubowiak-nagrody-literackie-klamia\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/maciej-jakubowiak-nagrody-literackie-klamia#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/02\/magazyn-opl-grafika-2012-10-08.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/02\/magazyn-opl-grafika-2012-10-08.jpg\",\"width\":837,\"height\":572},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/maciej-jakubowiak-nagrody-literackie-klamia#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/maciej-jakubowiak-nagrody-literackie-klamia\",\"name\":\"Nagrody literackie k\u0142ami\u0105\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/maciej-jakubowiak-nagrody-literackie-klamia#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2015-02-06T17:00:10+00:00\",\"dateModified\":\"2015-02-06T10:02:03+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/c766bc9a3fd9b31f9215de7fecdf0059\"},\"description\":\"Nagrody literackie jako k\u0142amstwo w komentarzu Macieja Jakubowiaka.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/maciej-jakubowiak-nagrody-literackie-klamia#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/maciej-jakubowiak-nagrody-literackie-klamia\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/maciej-jakubowiak-nagrody-literackie-klamia#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Nagrody literackie k\u0142ami\u0105\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/c766bc9a3fd9b31f9215de7fecdf0059\",\"name\":\"Maciej Jakubowiak\",\"description\":\"Maciej Jakubowiak \u2014 doktorant na UJ, zajmuje si\u0119 zwi\u0105zkami literatury z prawem, okazjonalnie krytykuje ksi\u0105\u017cki, pochodzi z \u017bor, mieszka w Krakowie.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/maciej-jakubowiak\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Nagrody literackie k\u0142ami\u0105","description":"Nagrody literackie jako k\u0142amstwo w komentarzu Macieja Jakubowiaka.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/maciej-jakubowiak-nagrody-literackie-klamia","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/maciej-jakubowiak-nagrody-literackie-klamia#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/02\/magazyn-opl-grafika-2012-10-08.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/02\/magazyn-opl-grafika-2012-10-08.jpg","width":837,"height":572},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/maciej-jakubowiak-nagrody-literackie-klamia#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/maciej-jakubowiak-nagrody-literackie-klamia","name":"Nagrody literackie k\u0142ami\u0105","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/maciej-jakubowiak-nagrody-literackie-klamia#primaryimage"},"datePublished":"2015-02-06T17:00:10+00:00","dateModified":"2015-02-06T10:02:03+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/c766bc9a3fd9b31f9215de7fecdf0059"},"description":"Nagrody literackie jako k\u0142amstwo w komentarzu Macieja Jakubowiaka.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/maciej-jakubowiak-nagrody-literackie-klamia#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/maciej-jakubowiak-nagrody-literackie-klamia"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/maciej-jakubowiak-nagrody-literackie-klamia#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Nagrody literackie k\u0142ami\u0105"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/c766bc9a3fd9b31f9215de7fecdf0059","name":"Maciej Jakubowiak","description":"Maciej Jakubowiak \u2014 doktorant na UJ, zajmuje si\u0119 zwi\u0105zkami literatury z prawem, okazjonalnie krytykuje ksi\u0105\u017cki, pochodzi z \u017bor, mieszka w Krakowie.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/maciej-jakubowiak"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27950"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/291"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=27950"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27950\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/27964"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=27950"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=27950"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=27950"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=27950"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=27950"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}