{"id":298,"date":"2009-08-05T23:44:46","date_gmt":"2009-08-05T21:44:46","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=298"},"modified":"2013-01-06T21:56:31","modified_gmt":"2013-01-06T20:56:31","slug":"doswiadczenia-podrozy-w-designie-ettorego-sottsassa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/doswiadczenia-podrozy-w-designie-ettorego-sottsassa","title":{"rendered":"Do\u015bwiadczenia podr\u00f3\u017cy w designie Ettorego Sottsassa"},"content":{"rendered":"

Ettore Sottsass, w\u0142oski projektant i architekt zmar\u0142y w 2007 roku, znany jest g\u0142\u00f3wnie ze swoich prac dla firmy Olivetti, Knoll, Poltronova czy Alessi. W 1980 roku za\u0142o\u017cy\u0142 w Mediolanie w\u0142asne studio architektoniczne Sottsass Associati, a w 1981 w wieku 64 lat grup\u0119 Memphis. Wiele jego projekt\u00f3w zosta\u0142o zainspirowanych podr\u00f3\u017cami, kt\u00f3re stanowi\u0142y bardzo wa\u017cny element jego \u017cycia tak tw\u00f3rczego jak i osobistego.<\/p>\n

Pierwsza podj\u0119ta zosta\u0142a za niego, gdy w 1929 roku, Ettore Sottsass Senior zdecydowa\u0142 si\u0119 przeprowadzi\u0107 wraz z rodzin\u0105 z Insbrucka do Turynu, gdzie p\u00f3\u017aniej m\u0142ody Sottsass podj\u0105\u0142 studia architektoniczne na Politechnice. Po wojnie przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Mediolanu, gdzie pracowa\u0142 jako kurator dla Triennale, ale tak\u017ce malowa\u0142, pisa\u0142 dla \u201eDomusa”, a przede wszystkim pracowa\u0142 jako architekt i projektant przemys\u0142owy dla Fiata. Jednak pierwsze prze\u0142omowe do\u015bwiadczenie podr\u00f3\u017cy dla Sottsassa, jako architekta i projektanta, mia\u0142o miejsce mi\u0119dzy 1956 a 1957 rokiem. Sottsass wybra\u0142 si\u0119 wtedy do Nowego Jorku, wraz z pierwsz\u0105 \u017con\u0105 Nand\u0105 Pivano1<\/sup>, w zwi\u0105zku z projektem naczy\u0144 ceramicznych dla ameryka\u0144skiej firmy Raymor i prac\u0105 dla biura projektowego ameryka\u0144skiego designera Georga Nelsona. \u201eTo naprawd\u0119 wygl\u0105da\u0142o jak scena z Metropolis<\/em> – m\u00f3wi\u0142 p\u00f3\u017aniej – wszyscy si\u0119 spiesz\u0105, nic nikogo nie obchodzi. To by\u0142o niewiarygodne i zupe\u0142nie mnie zmieni\u0142o”2<\/sup>. Patrz\u0105c na to z pewnej perspektywy mo\u017cna s\u0105dzi\u0107, \u017ce podr\u00f3\u017c Sottsassa do Ameryki by\u0142a niemal nieuniknionym, naturalnym etapem jego tw\u00f3rczej drogi. I to nie tylko dlatego, \u017ce Stany w tym czasie mia\u0142y du\u017cy wp\u0142yw ekonomiczny i kulturowy na W\u0142ochy, ale tak\u017ce z jego przekonania, \u017ce \u201e\u017cycie na tej planecie b\u0119dzie lepsze, je\u015bli jej mieszka\u0144cy bli\u017cej si\u0119 poznaj\u0105”3<\/sup>. Jeszcze nim sko\u0144czy\u0142a si\u0119 wojna, Sottsass nauczy\u0142 si\u0119 angielskiego i niemieckiego, p\u00f3\u017aniej francuskiego. Jak powiedzia\u0142: \u201eSta\u0142em si\u0119 u\u017cytkownikiem samolot\u00f3w. Z ka\u017cd\u0105 podr\u00f3\u017c\u0105 czu\u0142em, jak \u015bwiat si\u0119 kurczy i zmniejsza; i jest to dobre”4<\/sup>.<\/p>\n

Na pocz\u0105tku lat 50. Stany jawi\u0142y si\u0119 urzekaj\u0105co wolne od \u201eeuropejskiego niepokoju”, oferowa\u0142y uwolnienie od w\u0142oskich trosk zwi\u0105zanych z kultur\u0105 narodow\u0105. \u201eUSA praktycznie wynalaz\u0142y \u017cycie takie, jakie prowadzimy w obecnym kszta\u0142cie”5<\/sup>, m\u00f3wi\u0142 o Ameryce Sottsass i takie pojmowanie Ameryki, jako \u017ar\u00f3d\u0142a post\u0119pu i udoskonale\u0144, kt\u00f3re tworzy\u0142y i utrzymywa\u0142y nowe powojenne spo\u0142ecze\u0144stwo, by\u0142o we W\u0142oszech niezwykle powszechne i szczere. Jego entuzjazm ogarnia\u0142 wszystkie aspekty tej nowej \u015bwiatowej kultury: od j\u0119zyka grafiki w reklamach ulicznych i kolorowych czasopismach po dzie\u0142a swoich ulubionych abstrakcyjnych ekspresjonist\u00f3w: de Kooninga, Gorky’ego i Pollocka. Zdolno\u015b\u0107 absorbowania i przyswajania element\u00f3w pochodz\u0105cych tak ze sztuk pi\u0119knych jak i z popularnej kultury obserwowanej na ulicach i przedmie\u015bciach, i wykorzystanie ich we w\u0142asnych projektach, by\u0142a jedn\u0105 z najbardziej charakterystycznych cech tw\u00f3rczo\u015bci Sottsassa. Wiele lat p\u00f3\u017aniej taka w\u0142a\u015bnie postawa stanie si\u0119 podstaw\u0105 filozofii grupy Memphis w tendencji \u0142\u0105czenia wysokiego z niskim.<\/p>\n

\"Ettore<\/a>
Ettore Sottsass, rega\u0142 Carlton, Memphis 1981, plastikowy laminat, fot. autora<\/figcaption><\/figure>\n

Jakkolwiek zafascynowany Stanami, Sottsass nigdy nie my\u015bla\u0142, aby tam na zawsze pozosta\u0107 i wr\u00f3ci\u0142 do W\u0142och w 1957 roku. Poza prac\u0105 konsultanta dla firmy Olivetti rozwija\u0142 tak\u017ce w\u0142asne eksperymentalne projekty, zupe\u0142nie odbiegaj\u0105ce od panuj\u0105cej w\u00f3wczas estetyki modernistycznej. Zaproponowana przez niego idea \u201emagicznego rytualizmu” w designie, poszukiwanie czystej pierwotno\u015bci i fascynacja kulturami staro\u017cytnymi, zaowocowa\u0142y podr\u00f3\u017c\u0105 do Indii w 1961 roku. Do\u015bwiadczenia z tej wyprawy zasadniczo wp\u0142yn\u0119\u0142y na Sottsassa i jego podej\u015bcie do projektowania. Obserwacje, kt\u00f3re tam poczyni\u0142 wzbogaci\u0142y koncepcj\u0119 magii i rytualizmu o kontekst wsp\u00f3\u0142czesny, dzi\u0119ki czemu mo\u017cna je odnie\u015b\u0107 do zjawisk kulturalnych lat 70. i 80. Kulturowa warto\u015b\u0107 Indii polega wed\u0142ug Sottsassa \u201ena byciu krajem niekatolickim. Katolicyzm zawsze dzieli \u017cycie na materialne i duchowe. W kulturze indyjskiej nie ma podzia\u0142u; duch wychodzi prosto z materii, a materia kszta\u0142tuje si\u0119 z ducha. To sprawia, \u017ce mo\u017cesz, \u017ce musisz wr\u0119cz porusza\u0107 si\u0119 na poziomie czystej materii”6<\/sup>. W Indiach utwierdzi\u0142 si\u0119 w przekonaniu, \u017ce \u015bwiat postrzegany jest bardziej przez zmys\u0142y ni\u017c przez umys\u0142. Zmys\u0142y te za\u015b mog\u0105 by\u0107 \u0107wiczone i doskonalone przez jog\u0119 i dzi\u0119ki temu odbieraj\u0105 wi\u0119cej bod\u017ac\u00f3w i s\u0105 bardziej wyczulone. \u201eReligia indyjska nie neguje przyjemno\u015bci, przyjemno\u015bci seksu, jedzenia, przyjemno\u015bci dla przyjemno\u015bci”7<\/sup>. Dla Sottsassa bardzo interesuj\u0105cym by\u0142 fakt, \u017ce w Indiach \u201eprzyjemno\u015b\u0107 mo\u017ce by\u0107 drog\u0105 do wiecznego szcz\u0119\u015bcia”8<\/sup>. Stwierdzenie to zdaje si\u0119 otwiera\u0107 nowe mo\u017cliwo\u015bci dla ludzi Zachodu, ukazuje bowiem, \u017ce mo\u017cliwe jest budowanie materialnej cywilizacji bez popadania w przesad\u0119, a nawet osi\u0105gni\u0119cie w tym pewnej g\u0142\u0119bszej duchowo\u015bci.<\/p>\n

Kolejna r\u00f3\u017cnica, jak\u0105 zaobserwowa\u0142 Sottsass w Indiach, dotyczy\u0142a szybko\u015bci z jak\u0105 konsumuje si\u0119 wszystko w \u015bwiecie Zachodu. \u201eW \u015bwiecie konsumpcji, wszystko musi by\u0107 wch\u0142aniane bardzo szybko, bo zawsze jest co\u015b kolejnego, co musi by\u0107 wch\u0142oni\u0119te; zawsze musimy biega\u0107 za posiadaniem<\/em> czego\u015b. Dobrze by by\u0142o m\u00f3c zatrzyma\u0107 t\u0119 bieganin\u0119 i u\u015bwiadomi\u0107 sobie, co si\u0119 ma lub mo\u017ce mie\u0107”9<\/sup>. Jedynym sposobem, wed\u0142ug Sottsassa, by to osi\u0105gn\u0105\u0107 jest rytualizm. Projektant wierzy\u0142, \u017ce we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie rytua\u0142y istniej\u0105 nadal, ale jest ich niewiele i s\u0105 \u201ebardzo skondensowane. We\u017amy na przyk\u0142ad nasz\u0105 relacj\u0119 z przedmiotami: dzi\u015b przedmioty s\u0105 nieustannie u\u017cywane, nadu\u017cywane, ponownie u\u017cywane, bez \u017cadnej \u015bwiadomo\u015bci samego przedmiotu jako elementu naszego \u017cycia. Mimo, \u017ce [w Indiach ludzie] s\u0105 bardzo biedni, wygl\u0105daj\u0105 elegancko, s\u0105 u\u015bmiechni\u0119ci, doskonali w gestach i ceremoniach, z jakimi obchodz\u0105 si\u0119 z jednym kwiatem (nie z tysi\u0105cem). Przez wszystkie lata biedy, chor\u00f3b, \u015bmierci, mi\u0142o\u015bci, zbudowali sie\u0107 filtr\u00f3w, kt\u00f3ra sprawia, \u017ce \u017cadne katastrofy nie s\u0105 w stanie uderzy\u0107 w nich bezpo\u015brednio. Na Zachodzie mamy tendencj\u0119 do ukrywania nieszcz\u0119\u015bcia. W Mediolanie widzia\u0142em mo\u017ce jeden pogrzeb w roku; w Madrasie by\u0142y ich dwa, trzy dziennie”10<\/sup>. Z tego sposobu \u017cycia wynika te\u017c wi\u0119ksza \u015bwiadomo\u015b\u0107 przedmiot\u00f3w, kt\u00f3ra polega wed\u0142ug Sottsassa na tym, \u017ce rzemie\u015blnicy indyjscy wykonuj\u0105 g\u0142\u00f3wnie przedmioty kultowe – narz\u0119dzia rytualne i pos\u0105gi do \u015bwi\u0105ty\u0144. Od czas\u00f3w antycznych panuje tam religijne nastawienie do przedmiot\u00f3w, st\u0105d ich wykonawcy s\u0105 ca\u0142kowicie \u015bwiadomi tego, czym przedmiot jest, zar\u00f3wno pod wzgl\u0119dem funkcjonalnym, jak i symbolicznym. Ma\u0142a ilo\u015b\u0107 rzeczy, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna znale\u017a\u0107 w zwyk\u0142ym indyjskim domu, tak\u017ce przyczynia si\u0119 do wi\u0119kszej \u015bwiadomo\u015bci przedmiot\u00f3w. \u201eIndyjska rodzina nie posiada tak naprawd\u0119 nic. Ludzie siedz\u0105 na pod\u0142odze, j\u0119dz\u0105 r\u0119kami, ubieraj\u0105 si\u0119 w kawa\u0142ek tkaniny, wi\u0119c zwyk\u0142a misa z br\u0105zu staje si\u0119 czym\u015b ogromnie wa\u017cnym w ich otoczeniu. Staje si\u0119 instrumentem dla my\u015bli, medytacji, oznacza, \u017ce dana osoba jest kim\u015b wa\u017cnym w spo\u0142ecze\u0144stwie. I w zwi\u0105zku z t\u0105 rol\u0105 przedmiotu, z jego wa\u017cno\u015bci\u0105, rzemie\u015blnicy wykonuj\u0105 je bardziej starannie, subtelnie, tak, \u017ce staj\u0105 si\u0119 pi\u0119kne, pe\u0142ne tajemnicy i magii”11<\/sup>. Ta kultura przedmiotu by\u0142a czym\u015b zupe\u0142nie obcym w \u015bwiecie zachodnim, jednak wed\u0142ug Sottsassa, poprzez design mo\u017cna odzyska\u0107 ide\u0119 doskona\u0142ego i dopracowanego w najdrobniejszych szczeg\u00f3\u0142ach przedmiotu. \u201eProblem w tym, \u017ce mamy tysi\u0105ce przedmiot\u00f3w. Je\u015bli postawisz doskonale zaprojektowan\u0105 waz\u0119 na oknie, wraz z setk\u0105 innych, nie b\u0119dzie to mia\u0142o \u017cadnego znaczenia”12<\/sup>.<\/p>\n

<\/p>\n

Pierwsz\u0105 pr\u00f3b\u0105 wprowadzenia \u201epostulat\u00f3w indyjskich” do przedmiot\u00f3w codziennego u\u017cytku by\u0142a Ceramika ciemno\u015bci<\/em> z 1963 roku. Sk\u0142ada\u0142y si\u0119 na ni\u0105 sporych rozmiar\u00f3w naczynia, kt\u00f3re symbolizowa\u0107 mia\u0142y \u201epodniesienie przedmiotu do poziomu koncentracji, poprzez uwolnienie go od swych pomniejszych funkcji i umieszczenie ich w wy\u017cszej sferze kulturowej”13<\/sup>. Powsta\u0142a w latach 1966-1966 seria szaf Superbox<\/em>, tak\u017ce komunikuje rol\u0119 przedmiot\u00f3w w otoczeniu domowym jako rytualnych narz\u0119dzi. Masywne, monolityczne w kszta\u0142tach meble kojarz\u0105 si\u0119 z o\u0142tarzami rytua\u0142u codziennego \u017cycia i zdaj\u0105 si\u0119 \u017c\u0105da\u0107 \u201eczego\u015b” od u\u017cytkownika – konsumenta; nie pe\u0142ni\u0105 tylko pasywnej roli symbolu statusu, czekaj\u0105c na to, a\u017c wraz z nast\u0119pn\u0105 mod\u0105 zjawi si\u0119 na ich miejsce kolejny, w nowszej wersji gotowy do skonsumowania przedmiot.<\/p>\n

\"Ettore<\/a>
Ettore Sottsass, Superbox, fot. autora<\/figcaption><\/figure>\n

W pierwszej po\u0142owie lat 70. praca tw\u00f3rcza Sottsassa bardzo silnie zwi\u0105zana by\u0142a z jego \u017cyciem prywatnym i uczuciowym. Zakocha\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas w m\u0142odej hiszpa\u0144skiej artystce Eulali Grau i przez nast\u0119pnych sze\u015b\u0107 lat podr\u00f3\u017cowa\u0142 mi\u0119dzy Mediolanem a Barcelon\u0105, \u201e\u017cyj\u0105c jak nomad, przechadzaj\u0105c si\u0119 z namiotem po Pirenejach, my\u015bl\u0105c, rysuj\u0105c, pisz\u0105c i fotografuj\u0105c”14<\/sup>. To cyga\u0144skie \u017cycie, kt\u00f3re w\u00f3wczas prowadzi\u0142 mia\u0142o na celu powr\u00f3t do psychicznej i fizycznej intensywno\u015bci, powr\u00f3t do podstawy \u017cycia, do wolnego od materializmu sposobu \u017cycia. \u201eCzu\u0142em ogromn\u0105 potrzeb\u0119 odwiedzania opuszczonych miejsc, g\u00f3r, by przywr\u00f3ci\u0107 fizyczny kontakt z kosmosem jako jedynym prawdziwym otoczeniem”15<\/sup>.<\/p>\n

To pocz\u0105tkowo niezwykle emocjonalne podej\u015bcie do natury i podr\u00f3\u017cy, z czasem nabra\u0142o bardziej wyrafinowanej formy. Obserwacje, kt\u00f3re poczyni\u0142 doprowadzi\u0142y do wniosku, \u017ce istnieje wiele zbie\u017cno\u015bci w relacjach ludzi z pejza\u017cem i designem. Kiedy w 1976 roku Cooper-Hewitt Museum w Nowym Jorku zaprosi\u0142o go na uroczyste otwarcie, zaprezentowa\u0142 w\u0142a\u015bnie dokumentacj\u0119 ze swoich podr\u00f3\u017cy, podzielon\u0105 na grupy: \u201eDesign for the Rights of Man”, \u201eDesign for the Destinies of Man” oraz \u201eDesign for the Neccesities of Animals”. Zawieraj\u0105 one \u201ekonstrukcje” zbudowane z materia\u0142\u00f3w, kt\u00f3re znalaz\u0142 b\u0119d\u0105c w drodze.<\/p>\n

Rok 1976 i prezentacja zdj\u0119\u0107 z podr\u00f3\u017cy zbieg\u0142y si\u0119 w czasie z zako\u0144czeniem zwi\u0105zku tak z Eulali\u0105 Grau jak i z \u017con\u0105 Nand\u0105. Nie oznacza\u0142o to jednak pocz\u0105tku \u201eosiad\u0142ego” trybu \u017cycia. Sottsass kontynuowa\u0142 swoje woja\u017ce i wraz z now\u0105 partnerk\u0105 Barbar\u0105 Radice wybra\u0142 si\u0119 w podr\u00f3\u017c dooko\u0142a \u015bwiata w latach 1976-1979. Dokumentacja tych wypraw to cykle zdj\u0119\u0107 My Fiancee<\/em> i Dcorations<\/em>, opiewaj\u0105ce \u201eegzystencj\u0119, design, kulturaln\u0105 agresj\u0119 i j\u0119zyk dekoracji”16<\/sup>.<\/p>\n

Podr\u00f3\u017ce przekona\u0142y Sottsassa do potrzeby tworzenia kultury \u201eplanetarnej”, nie narodowej. \u201eDzi\u015b musimy si\u0119 skupi\u0107 na tym, by umo\u017cliwi\u0107 ludziom r\u00f3\u017cnych plemion \u017cycie pod jednym wsp\u00f3lnym parasolem planety. Zamiast por\u00f3wnywa\u0107 si\u0119 z innymi, zamiast by\u0107 misjonarzami, powinni\u015bmy by\u0107 otwarci na komunikacj\u0119 z innymi”17<\/sup>. Ta w\u0142a\u015bnie otwarto\u015b\u0107 znalaz\u0142a kulminacj\u0119 w projektach i za\u0142o\u017ceniach utworzonej przez niego w Mediolanie w 1981 roku grupy Memphis. Nale\u017celi do niej mi\u0119dzy innymi: Michele De Lucchi, Marco Zanini, Aldo Cibic, Matteo Thun, Martine Bedin, George Sowden i Natalie du Pasquier. Okre\u015blenie to spodoba\u0142o si\u0119 wszystkim – by\u0142o kwintesencj\u0105 \u201ebluesa, Tennessee, rock’n’rolla, ameryka\u0144skich przedmie\u015b\u0107, stolicy faraon\u00f3w i miasta boga Ptaha”18<\/sup> – nie by\u0142o to ani w\u0142oskie ani zbyt nowoczesne, za to trafnie okre\u015bla\u0142o opiewanie przez grup\u0119 zar\u00f3wno wysokiej, jak i niskiej kultury i nieograniczone \u017ar\u00f3d\u0142a inspiracji. Rozbiegane wzory i estetyka kiczu w lampach, zegarach, szafach i fotelach, odzwierciedla\u0142y r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 i nieprzewidywalno\u015b\u0107 Globalnej Wioski, stawiaj\u0105c cz\u0142owieka wobec nowych metafor \u00f3wczesnego \u015bwiata. Otwarto\u015b\u0107 i ponadnarodowo\u015b\u0107 sprawia\u0142y, \u017ce jeden przedmiot wywo\u0142uje skojarzenia z r\u00f3\u017cnymi cz\u0119\u015bciami \u015bwiata – obicie krzes\u0142a mo\u017ce by\u0107 wspomnieniem afryka\u0144skich wzor\u00f3w, forma za\u015b nawi\u0105zywa\u0107 do streamline z lat 40. Meble odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 nie tylko do odleg\u0142ych kultur, ale te\u017c do codziennych, wsp\u00f3\u0142czesnych totem\u00f3w – wielkich logo reklamowych czy iluminowanych oznacze\u0144 drogowych, celem Sottsassa by\u0142o bowiem \u201estworzenie ikonografii akulturowej, kultury niczyjej – jednak nie kultury anonimowej, ale kultury nie u\u017cytej i nieu\u017cytkowej, nie dlatego, \u017ce jej nie ma, ani, \u017ce si\u0119 z niej nie korzysta, ale dlatego, \u017ce si\u0119 na ni\u0105 nie patrzy, nie zastanawia nad ni\u0105, nie wchodzi si\u0119 w ni\u0105, poniewa\u017c zdaje si\u0119 nie istnie\u0107 w kulturze, kt\u00f3r\u0105 si\u0119 zna”19<\/sup>.<\/p>\n

Ameryka\u0144skie bogactwo, materializm i konsumpcja oraz indyjska bieda i rytualne obchodzenie si\u0119 z przedmiotami to skrajne do\u015bwiadczenia, kt\u00f3rych Sottsass dozna\u0142 w podr\u00f3\u017cach do tych dw\u00f3ch kraj\u00f3w. Po\u0142\u0105czenie wzajemnie wykluczaj\u0105cych si\u0119 postaw wzbogacone o elementy zaczerpni\u0119te z kultury wysokiej i niskiej zaowocowa\u0142o ironicznym komentarzem \u00f3wczesnej sytuacji designu uwik\u0142anego w pi\u0119kn\u0105 form\u0119<\/em> a jednocze\u015bnie idealnym przyk\u0142adem postmodernistycznego synkretyzmu kulturowego i stylowego.<\/p>\n

Artyku\u0142 ukaza\u0142 si\u0119 w Pi\u015bmie Kulturalnym \u201eFragile” nr 3 (5), lipiec 2009.<\/p>\n

Agata Antonowicz,<\/strong> historyk sztuki. Przygotowuje rozpraw\u0119 doktorsk\u0105 z zakresu designu w Instytucie Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Wsp\u00f3\u0142autorka (z Karolin\u0105 Kolend\u0105) projekt\u00f3w kuratorskich (Galeria F.A.I.T. Krak\u00f3w). Prowadzi portal internetowy www.designpoland.com<\/p>\n

1<\/sup> W\u0142a\u015bc. Fernanda Pivano.<\/small>
\n2<\/sup> http:\/\/www.designmuseum.org\/design\/ettore-sottsass<\/small>
\n3<\/sup> J. Burney, Ettore Sottsass<\/em>, New York 1991, s. 70.<\/small>
\n4<\/sup> Tam\u017ce.<\/small>
\n5<\/sup> Tam\u017ce, s. 72.<\/small>
\n6<\/sup> E. Sottsass, cyt. za: Burney, dz. cyt.,<\/em> s. 93.<\/small>
\n7<\/sup> Tam\u017ce, s. 93.<\/small>
\n8<\/sup> Tam\u017ce.<\/small>
\n9<\/sup> Tam\u017ce,<\/em> s. 94.<\/small>
\n10<\/sup> Tam\u017ce, s. 95.<\/small>
\n11<\/sup> Tam\u017ce.<\/small>
\n12<\/sup> Tam\u017ce, <\/em>s. 96.<\/small>
\n13<\/sup> Tam\u017ce, s. 100.<\/small>
\n14<\/sup> J. Burney, Ettore Sottsass<\/em>, New York 1991, s. 131.<\/small>
\n15<\/sup> Tam\u017ce, s. 132.<\/small>
\n16<\/sup> Tam\u017ce.<\/small>
\n17<\/sup> Tam\u017ce.<\/small>
\n18<\/sup> B. Radice, Memphis<\/em>: the New International Style<\/em>, Milano 1981, s. 12.<\/small>
\n19<\/sup> E. Sottsass, Mobili decorati in stile moderno<\/em> (1980), w: Abet Laminati e E. Sottsass 40 anni di lavorare insieme<\/em>, katalog wystawy, red. M. Carboni, Milano 2005, s. 49-50.<\/small><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ettore Sottsass, w\u0142oski projektant i architekt zmar\u0142y w 2007 roku, znany jest g\u0142\u00f3wnie ze swoich prac dla firmy Olivetti, Knoll, Poltronova czy Alessi. W 1980 roku za\u0142o\u017cy\u0142 w Mediolanie w\u0142asne studio architektoniczne Sottsass Associati, a w 1981 w wieku 64 lat…<\/p>\n","protected":false},"author":82,"featured_media":299,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[7278,387,1473,62],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[979],"yoast_head":"\nDo\u015bwiadczenia podr\u00f3\u017cy w designie Ettorego Sottsassa<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Ettore Sottsass, w\u0142oski projektant i architekt zmar\u0142y w 2007 roku, znany jest g\u0142\u00f3wnie ze swoich prac dla firmy Olivetti, Knoll, Poltronova czy Alessi.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/doswiadczenia-podrozy-w-designie-ettorego-sottsassa\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/doswiadczenia-podrozy-w-designie-ettorego-sottsassa\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/doswiadczenia-podrozy-w-designie-ettorego-sottsassa#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2009\/08\/ettore-sottsass-regal-carlton-memphis-1981.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2009\/08\/ettore-sottsass-regal-carlton-memphis-1981.jpg\",\"width\":\"1000\",\"height\":\"730\",\"caption\":\"Ettore Sottsass, rega\u0142 Carlton, Memphis 1981, plastikowy laminat, fot. autora\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/doswiadczenia-podrozy-w-designie-ettorego-sottsassa#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/doswiadczenia-podrozy-w-designie-ettorego-sottsassa\",\"name\":\"Do\u015bwiadczenia podr\u00f3\u017cy w designie Ettorego Sottsassa\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/doswiadczenia-podrozy-w-designie-ettorego-sottsassa#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2009-08-05T21:44:46+00:00\",\"dateModified\":\"2013-01-06T20:56:31+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/b3708bf35be061854d200001a2dc2c1a\"},\"description\":\"Ettore Sottsass, w\u0142oski projektant i architekt zmar\u0142y w 2007 roku, znany jest g\u0142\u00f3wnie ze swoich prac dla firmy Olivetti, Knoll, Poltronova czy Alessi.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/doswiadczenia-podrozy-w-designie-ettorego-sottsassa#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/doswiadczenia-podrozy-w-designie-ettorego-sottsassa\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/doswiadczenia-podrozy-w-designie-ettorego-sottsassa#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Do\u015bwiadczenia podr\u00f3\u017cy w designie Ettorego Sottsassa\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/b3708bf35be061854d200001a2dc2c1a\",\"name\":\"Agata Antonowicz\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/agata-antonowicz\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Do\u015bwiadczenia podr\u00f3\u017cy w designie Ettorego Sottsassa","description":"Ettore Sottsass, w\u0142oski projektant i architekt zmar\u0142y w 2007 roku, znany jest g\u0142\u00f3wnie ze swoich prac dla firmy Olivetti, Knoll, Poltronova czy Alessi.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/doswiadczenia-podrozy-w-designie-ettorego-sottsassa","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/doswiadczenia-podrozy-w-designie-ettorego-sottsassa\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/doswiadczenia-podrozy-w-designie-ettorego-sottsassa#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2009\/08\/ettore-sottsass-regal-carlton-memphis-1981.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2009\/08\/ettore-sottsass-regal-carlton-memphis-1981.jpg","width":"1000","height":"730","caption":"Ettore Sottsass, rega\u0142 Carlton, Memphis 1981, plastikowy laminat, fot. autora"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/doswiadczenia-podrozy-w-designie-ettorego-sottsassa#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/doswiadczenia-podrozy-w-designie-ettorego-sottsassa","name":"Do\u015bwiadczenia podr\u00f3\u017cy w designie Ettorego Sottsassa","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/doswiadczenia-podrozy-w-designie-ettorego-sottsassa#primaryimage"},"datePublished":"2009-08-05T21:44:46+00:00","dateModified":"2013-01-06T20:56:31+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/b3708bf35be061854d200001a2dc2c1a"},"description":"Ettore Sottsass, w\u0142oski projektant i architekt zmar\u0142y w 2007 roku, znany jest g\u0142\u00f3wnie ze swoich prac dla firmy Olivetti, Knoll, Poltronova czy Alessi.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/doswiadczenia-podrozy-w-designie-ettorego-sottsassa#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/doswiadczenia-podrozy-w-designie-ettorego-sottsassa"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/doswiadczenia-podrozy-w-designie-ettorego-sottsassa#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Do\u015bwiadczenia podr\u00f3\u017cy w designie Ettorego Sottsassa"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/b3708bf35be061854d200001a2dc2c1a","name":"Agata Antonowicz","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/agata-antonowicz"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/298"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/82"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=298"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/298\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/299"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=298"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=298"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=298"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=298"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=298"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}