{"id":29946,"date":"2015-05-16T00:00:40","date_gmt":"2015-05-15T23:00:40","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=29946"},"modified":"2020-09-01T13:04:12","modified_gmt":"2020-09-01T12:04:12","slug":"jozef-f-fert-wolyn-jozefa-czechowicza-akcent","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/jozef-f-fert-wolyn-jozefa-czechowicza-akcent","title":{"rendered":"Wo\u0142y\u0144 J\u00f3zefa Czechowicza"},"content":{"rendered":"<blockquote>\n<p align=\"left\"><em>wo\u0142y\u0144<\/em><\/p>\n<p align=\"left\"><em><\/em><em>jak tam kipia\u0142em<\/em><\/p>\n<p align=\"left\"><em>weso\u0142y<\/em><\/p>\n<p align=\"left\"><em>ci\u0119\u017cko i g\u0119sto rosn\u0105c<\/em><\/p>\n<p align=\"left\"><em>w miasteczku o cerkwie bia\u0142e<\/em><\/p>\n<p align=\"left\"><em>grzmia\u0142a moja majowa wiosna<\/em><\/p>\n<p align=\"left\"><em><\/em>J\u00f3zef\u00a0 Czechowicz: <em>autoportret\u00a0<\/em>(PZ 1, 127)<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-1\" id=\"refmark-1\"><sup>[1]<\/sup><\/a><\/p>\n<\/blockquote>\n<p>W moim szkicu pragn\u0119 skupi\u0107 si\u0119 na trzech zasadniczych sk\u0142adnikach j\u0119zykowego obrazu \u015bwiata ewokowanego w pisarstwie J\u00f3zefa Czechowicza przez s\u0142owo \u201eWo\u0142y\u0144\u201d. Chcia\u0142bym ten obraz pokaza\u0107 poprzez fakty z \u017cycia autora <em>lata na wo\u0142yniu<\/em><a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-2\" id=\"refmark-2\"><sup>[2]<\/sup><\/a>, poprzez jego ide\u0119 Wo\u0142ynia jako historycznego siedliska wielokulturowej spo\u0142eczno\u015bci polsko-ruskiej i po trzecie \u2013 co dla mnie najciekawsze \u2013 poprzez lektur\u0119 \u201ewciele\u0144\u201d Wo\u0142ynia w dzie\u0142ach autora <em>Poematu o mie\u015bcie Lublinie<\/em>.<\/p>\n<figure id=\"attachment_29963\" aria-describedby=\"caption-attachment-29963\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?attachment_id=29963\" rel=\"attachment wp-att-29963\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-29963\" title=\"J\u00f3zef Czechowicz, rys. Jan Wydra, 1937 \u2013 fragment (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/jozef-czechowicz-rys-jan-wydra-1937-fragment-540x296.jpg\" alt=\"J\u00f3zef Czechowicz, rys. Jan Wydra, 1937 \u2013 fragment (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)\" width=\"540\" height=\"296\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/jozef-czechowicz-rys-jan-wydra-1937-fragment-540x296.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/jozef-czechowicz-rys-jan-wydra-1937-fragment-120x66.jpg 120w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/jozef-czechowicz-rys-jan-wydra-1937-fragment-90x49.jpg 90w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/jozef-czechowicz-rys-jan-wydra-1937-fragment-320x176.jpg 320w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/jozef-czechowicz-rys-jan-wydra-1937-fragment.jpg 557w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-29963\" class=\"wp-caption-text\">J\u00f3zef Czechowicz, rys. Jan Wydra, 1937 \u2013 fragment (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Zanim przyst\u0105pi\u0119 do systematycznego przedstawiania wskazanych p\u00f3l aktywno\u015bci J\u00f3zefa Czechowicza, pragn\u0119 podkre\u015bli\u0107, \u017ce Wo\u0142y\u0144 zajmuje w\u00a0jego tw\u00f3rczo\u015bci miejsce ogromnie znacz\u0105ce i wybitne. Jest nie tylko \u017ar\u00f3d\u0142em inspiracji dla licznych tekst\u00f3w zar\u00f3wno poetyckich, prozatorskich, jak i\u00a0publicystycznych, ale tak\u017ce miejscem dojrzewania ideowego i artystycznego poety. Nie powinno nas to nadmiernie dziwi\u0107, bowiem Czechowicz sp\u0119dzi\u0142 na Wo\u0142yniu zachodnim, tj. we W\u0142odzimierzu Wo\u0142y\u0144skim i okolicach, ponad cztery lata (oczywi\u015bcie z przerwami, podczas kt\u00f3rych na d\u0142u\u017cszy lub kr\u00f3tszy czas powraca\u0142 do rodzinnego Lublina). Dodajmy, \u017ce kraina ta nigdy nie by\u0142a dla autora <em>lata na wo\u0142yniu<\/em> \u201eobczyzn\u0105\u201d czy \u201ebli\u017csz\u0105 zagranic\u0105\u201d, lecz zawsze stanowi\u0142a integraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 jego \u017cycia i wyobra\u017ani tw\u00f3rczej. Jak zreszt\u0105 mog\u0142o by by\u0107 inaczej, skoro od ponad tysi\u0105ca lat ziemie wo\u0142y\u0144skie bezpo\u015brednio graniczy\u0142y z krajem Lach\u00f3w, a nieraz stanowi\u0142y r\u00f3wnie\u017c teren ich raz intensywniejszej, a raz s\u0142abszej ekspansji&#8230;<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-29946 gallery-columns-5 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/jozef-f-fert-wolyn-jozefa-czechowicza-akcent\/jozef-czechowicz-rys-jan-wydra-1937-fragment-2'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/jozef-czechowicz-rys-jan-wydra-1937-fragment-400x240.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"J\u00f3zef Czechowicz, rys. Jan Wydra, 1937 \u2013 fragment (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-29963\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-29963'>\n\t\t\t\tJ\u00f3zef Czechowicz, rys. Jan Wydra, 1937 \u2013 fragment (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/jozef-f-fert-wolyn-jozefa-czechowicza-akcent\/jozef-czechowicz-rys-jan-wydra-1937-2'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/j\u00f3zef-czechowicz-rys-jan-wydra-1937-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"J\u00f3zef Czechowicz, rys. Jan Wydra, 1937 (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-29964\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-29964'>\n\t\t\t\tJ\u00f3zef Czechowicz, rys. Jan Wydra, 1937 (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Zacznijmy od w\u0105tk\u00f3w biograficznych. Po wojnie polsko-bolszewickiej, w kt\u00f3rej siedemnastoletni Czechowicz uczestniczy\u0142 jako ochotnik i dzi\u0119ki kt\u00f3rej po raz pierwszy otar\u0142 si\u0119 o Wo\u0142y\u0144 i Bia\u0142oru\u015b, niedosz\u0142y podoficer Wojska Polskiego wr\u00f3ci\u0142 do Lublina z poobcieranymi nogami, by doko\u0144czy\u0107 przerwan\u0105 nauk\u0119 w seminarium nauczycielskim. Latem 1921 roku ruszy\u0142 na p\u00f3\u0142nocno-wschodni kraniec Rzeczypospolitej, do Bras\u0142awia w wojew\u00f3dztwie wile\u0144skim, by podj\u0105\u0107 prac\u0119 na stanowisku nauczyciela w szkole podstawowej. Po pewnym czasie przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do nieodleg\u0142ej<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-3\" id=\"refmark-3\"><sup>[3]<\/sup><\/a>\u00a0od powiatowego miasteczka S\u0142ob\u00f3dki, gdzie w szk\u00f3\u0142ce wiejskiej uczy\u0142 prawdopodobnie \u201ewszystkiego\u201d. Pi\u0119knie po\u0142o\u017cone miejsce odegra\u0142o istotn\u0105 rol\u0119 w rozwoju duchowym poety. To w\u0142a\u015bnie tam \u2013 w\u015br\u00f3d bor\u00f3w i jezior, w\u015br\u00f3d na wp\u00f3\u0142 pierwotnej ro\u015blinno\u015bci i niezwyk\u0142ych ludzi \u2013 zdarzy\u0142o si\u0119 co\u015b dramatycznego. Nie wiemy dok\u0142adnie, co to by\u0142o, by\u0107 mo\u017ce do g\u0142osu dosz\u0142y homoseksualne sk\u0142onno\u015bci m\u0142odego nauczyciela i z tego powodu musia\u0142 on zmieni\u0107 miejsce pobytu i pracy. W\u00a0marcu 1923 roku Czechowicz uczy\u0142 ju\u017c w jednoklasowej szk\u00f3\u0142ce powszechnej w\u00a0Marian\u00f3wce-Smolarach (w pobli\u017cu W\u0142odzimierza Wo\u0142y\u0144skiego). Po kilku miesi\u0105cach zosta\u0142 przeniesiony do samego W\u0142odzimierza i tu od wrze\u015bnia 1923 roku do ko\u0144ca sierpnia 1926 roku pracowa\u0142 jako nauczyciel: najpierw w\u00a0siedmioklasowej Szkole Powszechnej nr 3 (w\u00a0latach 1923-1924), a nast\u0119pnie w Szkole Powszechnej nr 1. Na pocz\u0105tku wrze\u015bnia 1926 roku poeta uzyska\u0142 przeniesienie do Lublina. W trakcie s\u0142u\u017cby nauczycielskiej na Wo\u0142yniu zdoby\u0142 dyplom Wy\u017cszego Kursu Nauczycielskiego, prowadzonego na KUL-u, a jego praca dyplomowa na temat ballady <em>Lilije<\/em> Adama Mickiewicza zosta\u0142a wydana drukiem w serii Wy\u017cszych Kurs\u00f3w Nauczycielskich<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-4\" id=\"refmark-4\"><sup>[4]<\/sup><\/a>. W przeddzie\u0144 wyjazdu Czechowicz \u017cegna\u0142 si\u0119 z pi\u0119kn\u0105 krain\u0105, obje\u017cd\u017caj\u0105c j\u0105 \u201es\u0142u\u017cbowo\u201d, o czym pisa\u0142 z W\u0142odzimierza do Wac\u0142awa Gralewskiego 2 lipca 1926 roku: \u201eW\u0142a\u015bciwie nie ucz\u0119 ju\u017c od po\u0142owy maja, je\u017cd\u017c\u0105c po r\u00f3\u017cnych k\u0105tach Wo\u0142ynia jako oficer do specjalnych porucze\u0144 Kuratorium\u201d (PZ 8, 76).<\/p>\n<p>Wyraziste \u015blady tych kilku lat sp\u0119dzonych na Wo\u0142yniu znajdujemy zar\u00f3wno w tekstach artystycznych, jak i publicystycznych. Z tych ostatnich warto przywo\u0142a\u0107 bardzo interesuj\u0105ce \u2013 cho\u0107 zachowane jedynie w niedoko\u0144czonym brulionowym szkicu \u2013 opracowanie historii Wo\u0142ynia, a szczeg\u00f3lnie jego \u00f3wczesnej stolicy, czyli W\u0142odzimierza Wo\u0142y\u0144skiego; tekst zatytu\u0142owany <em>W\u0142odzimierz \u2013 ksi\u0105\u017c\u0105t stolica<\/em> dotyczy burzliwych dziej\u00f3w Wo\u0142ynia w czasach kszta\u0142towania si\u0119 pa\u0144stwowo\u015bci ruskiej i polskiej (w wiekach od X do XII) i\u00a0oparty zosta\u0142 na s\u0142ynnej kronice Nestora. W obrazie pierwszych stuleci Wo\u0142ynia szczeg\u00f3lnie wyeksponowane zosta\u0142o nieustanne zmaganie si\u0119 \u017cywio\u0142\u00f3w wewn\u0105trzruskich i w\u0142adc\u00f3w polskich (np. Boles\u0142awa Chrobrego, Boles\u0142awa \u015amia\u0142ego czy Boles\u0142awa Krzywoustego), kt\u00f3rzy niejednokrotnie w spory wo\u0142y\u0144skich i kijowskich ksi\u0105\u017c\u0105t ingerowali.<\/p>\n<p>P\u00f3\u017aniej \u2013 o czym Czechowicz w szkicu ju\u017c nie wspomina \u2013 ziemie te pr\u00f3bowa\u0142a przej\u0105\u0107 w\u0142adza litewska, nast\u0119pnie \u2013 za panowania Kazimierza Wielkiego \u2013 znaczna cz\u0119\u015b\u0107 Wo\u0142ynia, ze sto\u0142ecznym W\u0142odzimierzem na czele, sta\u0142a si\u0119 lennem Kr\u00f3lestwa Polskiego (1366), a\u017c wreszcie po unii lubelskiej (1569) wraz z zasadnicz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 innych krain ruskich wesz\u0142a w sk\u0142ad Korony Kr\u00f3lestwa Polskiego w ramach Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w. Stan ten utrzyma\u0142 si\u0119 do drugiego rozbioru Polski (1793), a ostatecznie ziemie owe pad\u0142y \u0142upem Rosji po trzecim rozbiorze (1795). Sytuacji nie zmieni\u0142y wojny napoleo\u0144skie, gdy\u017c Wo\u0142y\u0144 i inne tereny ruskie nie sta\u0142y si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 kad\u0142ubowego Ksi\u0119stwa Warszawskiego (1807-1812) ani tym bardziej \u2013 okrojonego po kongresie wiede\u0144skim \u2013 Kr\u00f3lestwa Polskiego. Dopiero konsekwencje I\u00a0wojny \u015bwiatowej oraz zwyci\u0119ska wojna polsko-bolszewicka sprawi\u0142y, \u017ce Wo\u0142y\u0144 z powrotem znalaz\u0142 si\u0119 w obszarze Rzeczypospolitej, na kr\u00f3tko zreszt\u0105, bo ju\u017c w 1939 roku Rosja bolszewicka \u2013 na mocy uk\u0142adu z hitlerowskimi Niemcami \u2013 zagarn\u0119\u0142a ziemie wo\u0142y\u0144skie w swoje \u201eopieku\u0144cze ramiona\u201d. I\u00a0w\u00a0nich pozosta\u0142yby zapewne do dzi\u015b, gdyby Ukrai\u0144cy nie postanowili \u201ewybi\u0107 si\u0119 na niepodleg\u0142o\u015b\u0107\u201d, czego jeste\u015bmy \u015bwiadkami i \u2013 jak s\u0105dz\u0119 \u2013 \u017cyczliwymi sojusznikami od 1991 roku.<\/p>\n<p>Innym tekstem publicystycznym Czechowicza dotycz\u0105cym tematyki wo\u0142y\u0144skiej jest bogate studium <em>Zabytki w\u0142odzimierskie<\/em>, kt\u00f3re wydrukowano w\u00a0\u201ePrzegl\u0105dzie Lubelsko-Kresowym\u201d w 1925 roku<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-5\" id=\"refmark-5\"><sup>[5]<\/sup><\/a>. W artykule owym pojawia si\u0119 m.in. taka melancholijna refleksja: \u201eDzi\u015b nie ma prawie \u015bladu dawnej \u015bwietno\u015bci stolicy ksi\u0105\u017c\u0105t wo\u0142y\u0144skich\u201d (PZ 5, 272). Studium po\u015bwi\u0119cone zosta\u0142o przede wszystkim licznym w\u0142odzimierskim zabytkom sakralnym, niestety \u2013 w wi\u0119kszo\u015bci zrujnowanym lub chyl\u0105cym si\u0119 ku upadkowi. W\u00a0nim te\u017c znajdujemy wyraziste \u015bwiadectwo Czechowiczowskiej wra\u017cliwo\u015bci: \u201eSzczeg\u00f3lnie pi\u0119knie tu na wiosn\u0119, gdy kwitn\u0105 sady na stoku wzg\u00f3rza i dooko\u0142a cerkwi rozrzucone\u201d (PZ 5, 274).<\/p>\n<p>W\u015br\u00f3d tekst\u00f3w Czechowicza zwi\u0105zanych z miastem W\u0142odzimierz na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje szkic <em>Poezja Wo\u0142ynia<\/em>, kt\u00f3ry og\u0142oszony zosta\u0142 drukiem wiele lat po opuszczeniu przez poet\u0119 wo\u0142y\u0144skiej krainy<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-6\" id=\"refmark-6\"><sup>[6]<\/sup><\/a>\u00a0i stanowi dow\u00f3d, \u017ce autor mia\u0142 j\u0105 nieustannie w pami\u0119ci. W artykule zawar\u0142 jak\u017ce przenikliwe i uderzaj\u0105ce my\u015bli, inspirowane \u2013 by\u0107 mo\u017ce \u2013 przez J\u00f3zefa \u0141obodowskiego: \u201eTa ziemia, odwiecznie polska z ducha i historii, ma ludno\u015b\u0107 rdzennie rusk\u0105 i j\u0119zykiem ludu jest wo\u0142y\u0144ski dialekt z grupy dialekt\u00f3w ukrai\u0144skich. Czerpa\u0107 ze\u0144 dla cel\u00f3w poetyckich to tyle, co ruszczy\u0107 mow\u0119 polsk\u0105. (&#8230;) Poeci wo\u0142y\u0144scy nie mog\u0105 si\u0119 oprze\u0107 na polskiej gwarze wo\u0142y\u0144skiej, bo takiej nie ma w grupie naszych gwar kresowych. Wobec tego ich zwi\u0105zanie z ziemi\u0105 rodzinn\u0105 ukazuje si\u0119 przewa\u017cnie w tematyce, tote\u017c sielanka wiejska, sceny le\u015bne, wodne, s\u0142owem \u2013 pejza\u017c, staj\u0105 si\u0119 dla nich konieczno\u015bci\u0105 i granic\u0105\u201d (PZ 5, 224-225).<\/p>\n<p>W dalszej cz\u0119\u015bci szkicu poeta wymienia wa\u017cniejsze postaci tego ruchu poetyckiego czy raczej nawet ugrupowania literackiego, kt\u00f3re \u2013 jako grupa Wo\u0142y\u0144 \u2013 dzia\u0142a\u0142o w latach 1935-1938. Grupowej aktywno\u015bci sprzyja\u0142o ukazywanie si\u0119 w \u0141ucku tygodnika \u201eWo\u0142y\u0144\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-7\" id=\"refmark-7\"><sup>[7]<\/sup><\/a>, w kt\u00f3rego dodatku literackim (\u201eWo\u0142y\u0144 Literacki\u201d, \u201eLiteratura i Sztuka\u201d), redagowanym przez J\u00f3zefa \u0141obodowskiego, publikowali swe teksty m.in. Czes\u0142aw Janczarski, Wac\u0142aw Iwaniuk, W\u0142adys\u0142aw Milczarek, Antoni Podmajstrowicz, Stefan Bordczak czy Stefan Szajdka. Aktywno\u015b\u0107 grupy znacznie os\u0142ab\u0142a po wyje\u017adzie \u0141obodowskiego (w 1938 roku), kt\u00f3rego dzia\u0142alno\u015b\u0107 stanowi\u0142a g\u0142\u00f3wn\u0105 spr\u0119\u017cyn\u0119 owego ruchu literackiego i kt\u00f3ry \u015bci\u015ble wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z wojewod\u0105 wo\u0142y\u0144skim Henrykiem J\u00f3zefskim<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-8\" id=\"refmark-8\"><sup>[8]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Wo\u0142y\u0144, jak si\u0119 przekonamy, pozosta\u0142 w pami\u0119ci i wyobra\u017ani poetyckiej Czechowicza na zawsze. Do tekst\u00f3w prozatorskich powsta\u0142ych na Kresach, w\u00a0tym na Wo\u0142yniu, zaliczy\u0107 mo\u017cna zar\u00f3wno debiut epicki poety, czyli <em>Opowie\u015b\u0107 o papierowej koronie<\/em><a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-9\" id=\"refmark-9\"><sup>[9]<\/sup><\/a>, jak r\u00f3wnie\u017c fragmentarycznie zachowan\u0105 w brulionie tzw. <em>Opowie\u015b\u0107 o Hiramie-Czarnoksi\u0119\u017cniku<\/em><a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-10\" id=\"refmark-10\"><sup>[10]<\/sup><\/a>. O tym ostatnim utworze Czechowicz pisa\u0142 w tonie zwierzenia w li\u015bcie do Wac\u0142awa Gralewskiego z 14 maja 1823 roku: \u201eW ci\u0105gu ca\u0142ych miesi\u0119cy przepracowuj\u0119 ten temat w umy\u015ble na arcydzie\u0142o. Pojedyncze sceny rodzi\u0142y si\u0119 w Wilnie (&#8230;). Inne w\u00a0lasach wo\u0142y\u0144skich, jeszcze inne, gdy poci\u0105g z Litwy gna\u0142 w noce gwia\u017adziste ku po\u0142udniowym kresom Rzeczypospolitej\u201d (PZ 8, 30).<\/p>\n<div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p>Ale bodaj najpi\u0119kniejszy tekst prozatorsko-liryczny, jaki zawdzi\u0119czamy zanurzeniu si\u0119 Czechowicza w \u017cywio\u0142y Wo\u0142ynia, to opowiadanie <em>Wody niebios i ziemi<\/em>, og\u0142oszone w\u0142a\u015bnie w tygodniku \u201eWo\u0142y\u0144\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-11\" id=\"refmark-11\"><sup>[11]<\/sup><\/a>. Niepowtarzalny nastr\u00f3j tej opowiastki niech zostanie przybli\u017cony przez drobny cytat: \u201e\u0141odzie ko\u0142ysa\u0142y si\u0119 lekko, p\u0142yn\u0105c po kr\u0119tej \u0141udze. Brzegi rzeki (&#8230;) pi\u0119trzy\u0142y si\u0119 ku niebu wa\u0142ami przedhistorycznego grodziszcza lub kry\u0142y si\u0119 w suchym g\u0105szczu trzcin\u201d (PZ 4, 108).<\/p>\n<p>Przejd\u017amy wreszcie do zagadnienia wed\u0142ug mnie najwa\u017cniejszego: do obraz\u00f3w Wo\u0142ynia zawartych w najcenniejszej cz\u0119\u015bci spu\u015bcizny Czechowicza \u2013 w jego poezji.<\/p>\n<p>Pierwsze zdziwienie: wierszy podejmuj\u0105cych w mniejszym lub wi\u0119kszym stopniu tematyk\u0119 zwi\u0105zan\u0105 z has\u0142em \u201eWo\u0142y\u0144\u201d jest naprawd\u0119 du\u017co. Co ciekawsze, poeta w\u0142a\u015bciwie do ko\u0144ca drogi tw\u00f3rczej potr\u0105ca\u0142 t\u0119 \u201ez\u0142ot\u0105 strun\u0119\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-12\" id=\"refmark-12\"><sup>[12]<\/sup><\/a>, przenosz\u0105c si\u0119 w swych utworach do krainy nad Bugiem, \u0141ug\u0105, Horyniem, Styrem, Stochodem&#8230; A tak \u017cegna\u0142 umi\u0142owany Wo\u0142y\u0144 w wierszu z ostatniego tomu poetyckiego \u2013 <em>nuty cz\u0142owieczej<\/em> (1939):<\/p>\n<blockquote><p>\u00a0<strong>westchnienie<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>kt\u00f3rem nieraz w ksi\u0119\u017cyca pobia\u0142ach przemierza\u0142<\/em><\/p>\n<p><em>urocze miasteczko<\/em><\/p>\n<p><em>w\u0142odzimierzu<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>pod per\u0142owym stepem nieba<\/em><\/p>\n<p><em>kiedy noc majowa<\/em><\/p>\n<p><em>ogrom cerkwi p\u0142yn\u0105\u0142 w drzewach<\/em><\/p>\n<p><em>gwiazdy sta\u0142y w rowach<\/em><\/p>\n<p><em>parowozy gdzie\u015b za stacj\u0105<\/em><\/p>\n<p><em>oddycha\u0142y d\u0142ugo<\/em><\/p>\n<p><em>powiew ni\u00f3s\u0142 to i akacj\u0105<\/em><\/p>\n<p><em>pachnia\u0142o nad rzeczk\u0105<\/em><\/p>\n<p><em>nad \u0142ug\u0105<\/em><\/p>\n<p><em>cie\u0144 dzwonnicy na ogrodzie<\/em><\/p>\n<p><em>wskaza\u0142 krzak s\u0142owiczy<\/em><\/p>\n<p><em>wo\u0142ynieje coraz s\u0142odziej<\/em><\/p>\n<p><em>pianie okolicy<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>o miasteczko<\/em><\/p>\n<p>(PZ 1, 264; 2, 196)<\/p><\/blockquote>\n<p>Wiele wierszy po\u015bwi\u0119conych Wo\u0142yniowi odsy\u0142a do owego \u201euroczego miasteczka\u201d, czyli W\u0142odzimierza, ale oczywi\u015bcie cz\u0119\u015bciej mamy do czynienia z ewokacj\u0105 krajobrazu czy wr\u0119cz nastroju kresowego, nieodmiennie kieruj\u0105cego nasz\u0105 uwag\u0119 na tamt\u0105 krain\u0119. Naturalnie istotn\u0105 podpowiedzi\u0105 wywo\u0142uj\u0105c\u0105 \u201ewo\u0142y\u0144skie\u201d skojarzenia s\u0105 daty powstania czy publikacji poszczeg\u00f3lnych wierszy<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-13\" id=\"refmark-13\"><sup>[13]<\/sup><\/a>, a tak\u017ce mniej czy bardziej wyraziste motywy i frazy, kt\u00f3re nasuwaj\u0105 obrazy zwi\u0105zane z tamtymi stronami: \u201echaty pachn\u0105ce stepem\u201d (<em>daleko<\/em>), \u201ew\u0119drowcem w stepie cz\u0142apie zap\u00f3\u017aniony wiecz\u00f3r\u201d (<em>jednakowo<\/em>) czy wsz\u0119dobylskie \u201esiano\u201d (np. w wierszu <em>Na wsi<\/em>) lub \u201ekresy\u201d (<em>przez kresy<\/em>). Nie wolno te\u017c naturalnie pomin\u0105\u0107 <em>lata na wo\u0142yniu<\/em> czy przejmuj\u0105cego fragmentu <em>autoportretu<\/em>, kt\u00f3rego u\u017cy\u0142em jako motta tego szkicu:<\/p>\n<blockquote><p><em>wo\u0142y\u0144<\/em><\/p>\n<p><em>jak tam kipia\u0142em<\/em><\/p>\n<p><em>weso\u0142y<\/em><\/p>\n<p><em>ci\u0119\u017cko i g\u0119sto rosn\u0105c<\/em><\/p>\n<p><em>w miasteczku o cerkwie bia\u0142e<\/em><\/p>\n<p><em>grzmia\u0142a moja majowa wiosna<\/em><\/p>\n<p>(PZ 1, 127)<\/p><\/blockquote>\n<p>Dodajmy, \u017ce debiutancki tom wierszy <em>Kamie\u0144<\/em>, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 w Lublinie w lipcu 1927 roku, poeta przygotowywa\u0142 i zamierza\u0142 drukowa\u0107 we W\u0142odzimierzu Wo\u0142y\u0144skim<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-14\" id=\"refmark-14\"><sup>[14]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Proponuj\u0119 przyjrze\u0107 si\u0119 bli\u017cej cho\u0107 dw\u00f3m \u201ewo\u0142y\u0144skim\u201d wierszom: <em>latu na wo\u0142yniu<\/em> (PZ 1, 106; 2, 123) i <em>przez kresy<\/em> (PZ 1, 174; 2, 153-155). W pierwszym wybranym przeze mnie utworze Czechowicz wprost odwo\u0142uje si\u0119 do tej krainy, w drugim za\u015b kre\u015bli obraz przywodz\u0105cy na my\u015bl Wo\u0142y\u0144, cho\u0107 bez podawania jego nazwy. Zacznijmy od <em>lata na wo\u0142yniu<\/em>:<\/p>\n<blockquote><p><em>\u0142\u0105ka hu\u015btawka<\/em><\/p>\n<p><em>sznury pogody chrz\u0119szcz\u0105<\/em><\/p>\n<p><em>rozwiewa si\u0119 nieba kaftan<\/em><\/p>\n<p><em>w rozko\u0142ysaniach<\/em><\/p>\n<p><em>ko\u0142ysz\u0105 si\u0119 ga\u0142\u0119zie pachn\u0105ce szcz\u0119\u015bciem<\/em><\/p>\n<p><em>tryumfowania<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>od chmur dalekich do suchych ska\u0142<\/em><\/p>\n<p><em>m\u0142ot s\u0142o\u0144ca po\u0142ysk<\/em><\/p>\n<p><em>moich st\u00f3p chwa\u0142a<\/em><\/p>\n<p><em>tratuje wo\u0142y\u0144<\/em><\/p>\n<p><em>unosimy si\u0119 falisty dym<\/em><\/p>\n<p><em>to s\u0142oneczna g\u0142owa i ja<\/em><\/p>\n<p><em>opadamy jak zgaszony wybuch<\/em><\/p>\n<p><em>kr\u0105\u017cy fosforyczny rym<\/em><\/p>\n<p><em>napowietrzn\u0105 ryb\u0105<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>z rozkosz\u0105 gwi\u017cd\u017c\u0119 w czerwcowy czad<\/em><\/p>\n<p><em>skacz\u0119 ko\u0142uj\u0119 t\u0119tni\u0119<\/em><\/p>\n<p><em>25 lat<\/em><\/p>\n<p><em>nagiego cia\u0142a ogie\u0144<\/em><\/p>\n<p><em>r\u0119ce ptakami w niebie<\/em><\/p>\n<p><em>wiatrem nad traw\u0105 nogi<\/em><\/p>\n<p><em>to pi\u0119knie<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>to pi\u0119knie s\u0142uchaj<\/em><\/p>\n<p><em>gdy karminowy grzebie\u0144<\/em><\/p>\n<p><em>po\u0142udnia \u017c\u0142obi upa\u0142<\/em><\/p>\n<p><em>gdy lazurowym koniem do nas<\/em><\/p>\n<p><em>przyfruwa z gor\u0105cej przestrzeni<\/em><\/p>\n<p><em>asonans<\/em><\/p>\n<p><em>ukochanej ziemi<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>hej<\/em><\/p><\/blockquote>\n<p>Wiersz ukaza\u0142 si\u0119 w tomie <em>ballada z tamtej strony<\/em> (Warszawa 1932, ss.\u00a018-19). Zachowa\u0142 si\u0119 r\u0119kopis utworu, kt\u00f3ry dzi\u015b przechowywany jest w\u00a0Muzeum Literackim im. J\u00f3zefa Czechowicza w Lublinie<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-15\" id=\"refmark-15\"><sup>[15]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Wiersz \u2013 wyznanie mi\u0142o\u015bci, wiersz \u2013 ekstaza, wiersz \u2013 ewokacja szcz\u0119\u015bcia&#8230; Epitety mo\u017cna mno\u017cy\u0107, ale i tak nie wyczerpiemy ani skondensowanej zmys\u0142owo\u015bci i symboliki liryku, ani niezwyk\u0142ej dynamiki poetyckich zdarze\u0144-objawie\u0144. Poszukajmy na pocz\u0105tek osoby, kt\u00f3ra m\u00f3wi i tym samym demiurgicznie stwarza \u015bwiat czerwcowego Wo\u0142ynia. Do dziewi\u0105tego wersu wiersza ogl\u0105damy jedynie przemykaj\u0105ce obrazy letniej pogody, panuj\u0105cej na niebie i ziemi. Zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119 na szczeg\u00f3lnie ciekaw\u0105 metafor\u0119: \u201erozwiewa si\u0119 nieba kaftan\u201d, kt\u00f3ra wprowadza element wyrazistej antropomorfizacji. W\u00a0ten spos\u00f3b objawia si\u0119 nam pierwszy z bohater\u00f3w <em>lata&#8230;<\/em>: wo\u0142y\u0144skie niebo ogl\u0105dane z rozko\u0142ysanej niczym hu\u015btawka \u0142\u0105ki. Po kolejnej antropomorfizacji (w drugiej strofoidzie: \u201em\u0142ot s\u0142o\u0144ca\u201d) ujawnia si\u0119 wreszcie podmiot m\u00f3wi\u0105cy: \u201emoich st\u00f3p chwa\u0142a \/ tratuje wo\u0142y\u0144\u201d. W ta\u0144cu po niebie i \u0142\u0105ce objawiaj\u0105 si\u0119 obaj partnerzy: \u201es\u0142oneczna g\u0142owa i ja\u201d, czemu towarzyszy tajemniczy \u201eprodukt uboczny\u201d szalonego, ekstatycznego ta\u0144ca \u2013 \u201efosforyczny rym\u201d&#8230; Co on tu robi, dowiemy si\u0119 dopiero pod sam koniec wiersza, gdy padnie gor\u0105ce wyznanie, gdy:<\/p>\n<blockquote><p><em>przyfruwa z gor\u0105cej przestrzeni<\/em><\/p>\n<p><em>asonans<\/em><\/p>\n<p><em>ukochanej ziemi<\/em><\/p><\/blockquote>\n<p>Tak oto ze szcz\u0119\u015bciem m\u0142odego, dwudziestopi\u0119cioletniego cia\u0142a, natchnionego pi\u0119knem \u015bwiata i w\u0142asn\u0105 niezmierzon\u0105 moc\u0105, \u201ezrymuje si\u0119\u201d pi\u0119kno ukochanej ziemi, czyli jej odpowied\u017a na mi\u0142osne wyznanie. Gdy si\u0119 to czuje i widzi, nie mo\u017cna wypowiedzie\u0107 nic wi\u0119cej ni\u017c wszystko wyra\u017caj\u0105cy wykrzyknik \u201ehej\u201d, kt\u00f3ry podsuwa skojarzenie z Mickiewiczowskim okrzykiem z sonetu <em>Widok g\u00f3r ze step\u00f3w Koz\u0142owa<\/em>:<\/p>\n<blockquote><p><em>Gdzie or\u0142y dr\u00f3g nie wiedz\u0105, ko\u0144czy si\u0119 chmur jazda,<\/em><\/p>\n<p><em>Min\u0105\u0142em grom drz\u00e9mi\u0105cy w kolebce z ob\u0142ok\u00f3w,<\/em><\/p>\n<p><em>A\u017c tam gdzie nad m\u00f3j turban by\u0142a tylko gwiazda.<\/em><\/p>\n<p><em>To Czatyrdah!<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Pielgrzym<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Aa!<\/em><a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-16\" id=\"refmark-16\"><sup>[16]<\/sup><\/a><\/p><\/blockquote>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<p><!--nextpage-->Por\u00f3wnanie sposobu wyra\u017cania lirycznych emocji ukazuje zarazem, jak niewiele i jak bardzo zmieni\u0142a si\u0119 polska poezja w ci\u0105gu stu lat dziel\u0105cych powstanie <em>lata na wo\u0142yniu<\/em> od ukazania si\u0119 <em>Sonet\u00f3w krymskich<\/em>. W obydwu utworach mamy ten sam tw\u00f3rczy zachwyt nad urod\u0105 i pot\u0119g\u0105 \u015bwiata natury, jednak w wierszu nowoczesnym inaczej kreowane s\u0105 obrazy i zdarzenia poetyckie.<\/p>\n<p>Wr\u00f3\u0107my jednak do liryku Czechowicza. W ostatniej strofoidzie pojawia si\u0119 jeszcze jedna posta\u0107:<\/p>\n<blockquote><p><em>to pi\u0119knie s\u0142uchaj<\/em><\/p>\n<p><em>gdy karminowy grzebie\u0144<\/em><\/p>\n<p><em>po\u0142udnia \u017c\u0142obi upa\u0142<\/em><\/p>\n<p><em>gdy lazurowym koniem do nas<\/em><\/p>\n<p><em>przyfruwa z gor\u0105cej przestrzeni<\/em><\/p>\n<p><em>asonans<\/em><\/p>\n<p><em>ukochanej ziemi<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p><em>hej<\/em><\/p><\/blockquote>\n<p>To posta\u0107 nie do zidentyfikowania, ewokowana jedynie zwrotnym \u201es\u0142uchaj\u201d i zbiorczym \u201egdy lazurowym koniem do nas przyfruwa\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-17\" id=\"refmark-17\"><sup>[17]<\/sup><\/a>. Nie ukrywa si\u0119 w tej osobowej formie czasownika ani w zaimku \u017caden z antropomorfizowanych czynnik\u00f3w natury; obcujemy ju\u017c tylko z autentycznymi personami ludzkimi: podmiotem m\u00f3wi\u0105cym i bezimiennym \u015bwiadkiem, a mo\u017ce i wsp\u00f3\u0142uczestnikiem owej mi\u0142osnej ekstazy, kt\u00f3rej owocem staje si\u0119 poezja, czyli \u2013 \u201easonans ukochanej ziemi\u201d.<\/p>\n<p>A oto drugi wiersz, r\u00f3wnie\u017c \u2013 jak s\u0105dz\u0119 \u2013 przynale\u017c\u0105cy do wo\u0142y\u0144skiej ksi\u0119gi poetyckiej Czechowicza.<\/p>\n<blockquote><p><strong>przez kresy<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>monotonnie ko\u0144 g\u0142ow\u0119 unosi<\/em><\/p>\n<p><em>grzywa sp\u0142ywa raz po raz rytmem<\/em><\/p>\n<p><em>ko\u0142a ko\u0142a<\/em><\/p>\n<p><em>zio\u0142a<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>terkocze senne p\u00f3\u0142\u017cycie<\/em><\/p>\n<p><em>dro\u017cyn\u0105 le\u015bn\u0105 \u0142\u0105kow\u0105<\/em><\/p>\n<p><em>do\u0142em do\u0142em<\/em><\/p>\n<p><em>polem<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>nad wieczorem o r\u017cyska zawadza<\/em><\/p>\n<p><em>ksi\u0119\u017cyc ciemny czerwony<\/em><\/p>\n<p><em>wo\u0142am<\/em><\/p>\n<p><em>z\u0142oty ko\u0142acz<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>nic nie ma nawet snu tylko k\u00f3\u0142 skrzyp<\/em><\/p>\n<p><em>mg\u0142awa noc jawa rozlewna<\/em><\/p>\n<p><em>wo\u0142am ko\u0142acz z\u0142oty<\/em><\/p>\n<p><em>wo\u0142am ko\u0142a do\u0142em polem ko\u0142acz z\u0142oty<\/em><\/p><\/blockquote>\n<p>Utw\u00f3r ten znalaz\u0142 si\u0119 w tomie <em>nic wi\u0119cej<\/em> (Warszawa 1936, s. 9), ale wydrukowany zosta\u0142 w identycznej postaci ju\u017c w zbiorze <em>ballada z tamtej strony<\/em> (Warszawa 1932, s. 42), a jeszcze wcze\u015bniej \u2013 w nieco innej wersji \u2013 w\u00a0miesi\u0119czniku \u201eDroga\u201d (1931, nr 12) pod tytu\u0142em <em>na kresach<\/em> (w pierwodruku pisownia niekonsekwentna, cz\u0119\u015bciowo konwencjonalna: inicja\u0142y strof zapisane wielk\u0105 liter\u0105, wielokropki na ko\u0144cu strof). Zachowa\u0142 si\u0119 autograf wiersza, obecnie przechowywany w Muzeum Czechowicza<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-18\" id=\"refmark-18\"><sup>[18]<\/sup><\/a>. W r\u0119kopisie i\u00a0publikacjach pisownia i interpunkcja niekonwencjonalne. W autografie tekst zapisany zosta\u0142 czarnym atramentem, ca\u0142o\u015b\u0107 kilkakrotnie przekre\u015blona jest ciemnoniebiesk\u0105 kredk\u0105, na prawym marginesie r\u0119kopisu widniej\u0105 pytajnik i\u00a0uwaga \u2013 dwukrotnie podkre\u015blona tym samym ciemnoniebieskim o\u0142\u00f3wkiem \u2013 \u201eopracowa\u0107\u201d. W\u015br\u00f3d czechowiczian\u00f3w znajduje si\u0119 te\u017c niesygnowany maszynopis tego wiersza (Muzeum Literackie im. J\u00f3zefa Czechowicza, nr 66 R) wraz z maszynopisem wiersza <em>Kwiecie\u0144 tych, co bez troski<\/em>. W Wojew\u00f3dzkiej Bibliotece im. Hieronima \u0141opaci\u0144skiego w Lublinie przechowywany jest niesygnowany maszynopis tekstu w pisowni i interpunkcji konwencjonalnej (nr 2156). W r\u00f3\u017cnych przekazach wiersz nosi tytu\u0142y: <em>wozem przez kresy<\/em>, <em>na kresach<\/em>, <em>przez kresy<\/em>. A oto wersja przekre\u015blonego autografu:<\/p>\n<blockquote><p><strong>wozem przez kresy<\/strong><\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p><em>monotonnie ko\u0144 g\u0142ow\u0119 unosi<\/em><\/p>\n<p><em>grzywa sp\u0142ywa raz po raz rytmem<\/em><\/p>\n<p><em>ko\u0142a ko\u0142a ko\u0142a<\/em><\/p>\n<p><em>zio\u0142a zio\u0142a zio\u0142a<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p><em>jezioro p\u00f3\u0142jawy tak przebywam<\/em><\/p>\n<p><em>wzg\u00f3rzem szos\u0105 \u0142\u0105k\u0105 przylaskiem<\/em><\/p>\n<p><em>do\u0142em do\u0142em do\u0142em<\/em><\/p>\n<p><em>polem polem polem<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p><em>nad wieczorem o r\u017cyska zawadza<\/em><\/p>\n<p><em>ksi\u0119\u017cyc ciemny bledn\u0105cy zwolna<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p><em>wo\u0142am wo\u0142am wo\u0142am<\/em><\/p>\n<p><em>ko\u0142acz srebrny ko\u0142acz<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p><em>w p\u00f3\u0142\u015bnie p\u00f3\u0142jawie k\u00f3\u0142 skrzyp<\/em><\/p>\n<p><em>przez sen<\/em><\/p>\n<p><em>wo\u0142am ko\u0142acz srebrny<\/em><\/p>\n<p><em>wo\u0142am do\u0142em polem zio\u0142a ko\u0142a ko\u0142acz srebrny<\/em><\/p><\/blockquote>\n<p>W por\u00f3wnaniu z wersjami og\u0142aszanymi przez poet\u0119 drukiem rzeczywi\u015bcie ten wariant (pierwotny?) owego pi\u0119knego wiersza wydaje si\u0119 niedopracowany; jest jakby troszk\u0119 \u201eprzegadany\u201d, co wobec awangardowej zasady, kt\u00f3r\u0105 w\u00a0pewnym stopniu podziela\u0142 r\u00f3wnie\u017c Czechowicz, uzasadnia uwag\u0119 zapisan\u0105 przez niego na marginesie autografu (\u201eopracowa\u0107\u201d mo\u017cna odczyta\u0107 jako \u201edopracowa\u0107\u201d). A jednak troch\u0119 mi szkoda \u201eoczyszczonej\u201d z\u00a0nadmiaru eufonicznych skojarze\u0144 wersji pierwotnej! Jak\u017ce bliska jest ona nieujarzmionej poetyce snu czy p\u00f3\u0142jawy \u2013 erupcja nasyconych emocjami p\u00f3\u0142obraz\u00f3w, p\u00f3\u0142fantazji, p\u00f3\u0142reali\u00f3w miesza tu porz\u0105dek realno\u015bci z nadrealno\u015bci\u0105 wewn\u0119trznego do\u015bwiadczenia. Wariant obowi\u0105zuj\u0105cy pozostawi\u0142, owszem, istot\u0119 tego p\u00f3\u0142\u015bnienia-p\u00f3\u0142jawy, ale r\u00f3wnocze\u015bnie jakby wystudzi\u0142 gor\u0105c\u0105 magm\u0119 prze\u017cycia-wizji k\u0142\u0119bi\u0105cej si\u0119 w wersji pierwotnej.<\/p>\n<p>C\u00f3\u017c \u0142\u0105czy ten wiersz z Wo\u0142yniem? My\u015bl\u0119, \u017ce przede wszystkim nieobj\u0119ty racjonalnym porz\u0105dkowaniem nostalgiczny nastr\u00f3j bezkresu nieba i ziemi, mglistego widzenia i nieostrego s\u0142yszenia. I co\u015b jeszcze \u2013 wielokrotnie powt\u00f3rzony czasownik \u201ewo\u0142am\u201d, kt\u00f3ry w tym kontek\u015bcie i w takim nat\u0119\u017ceniu u\u017cyty uparcie podsuwa poetycki etymologizm: wo\u0142a\u0107 \u2013 wo\u0142am \u2013 Wo\u0142y\u0144&#8230; A wi\u0119c to nie jazda-\u017cegluga przez jakiekolwiek \u201ekresy\u201d, lecz nostalgiczna w\u0119dr\u00f3wka po bezkresie tym jedynym \u2013 wo\u0142y\u0144skim. Historykowi literatury narzuca si\u0119 oczywi\u015bcie tak\u017ce skojarzenie z inn\u0105 jazd\u0105-\u017ceglug\u0105-pielgrzymk\u0105 \u2013 z Mickiewiczowskim sonetem <em>Stepy akerma\u0144skie<\/em>:<\/p>\n<blockquote><p><em>Wp\u0142yn\u0105\u0142em na suchego przestw\u00f3r oceanu,<\/em><\/p>\n<p><em>W\u00f3z nurza si\u0119 w zielono\u015b\u0107 i jak \u0142\u00f3dka brodzi,<\/em><\/p>\n<p><em>\u015ar\u00f3d fali \u0142\u0105k szumi\u0105cych, \u015br\u00f3d kwiat\u00f3w powodzi,<\/em><\/p>\n<p><em>Omijam koralowe ostrowy burzanu.<\/em><\/p>\n<p>(&#8230;)<em><\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p><em>W taki\u00e9j ciszy! \u2013 tak ucho nat\u0119\u017cam ciekawie,<\/em><\/p>\n<p><em>\u017be s\u0142ysza\u0142bym g\u0142os z Litwy. \u2013 Jed\u017amy, nikt nie wo\u0142a<\/em><a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-19\" id=\"refmark-19\"><sup>[19]<\/sup><\/a><em>.<\/em><\/p><\/blockquote>\n<p>Pora na podsumowanie. Wo\u0142y\u0144skie fascynacje poetyckie J\u00f3zefa Czechowicza doskonale wsp\u00f3\u0142graj\u0105 z istotnymi sk\u0142adnikami jego poetyki: z kondensacj\u0105 obraz\u00f3w i emocji, z surrealistycznym przenikaniem si\u0119 \u017cywio\u0142\u00f3w \u015bwiadomie postrzeganych, p\u00f3\u0142\u015bwiadomych i nad\u015bwiadomych, z wyrazistym profilem brzmieniowym j\u0119zykowego tworzywa poetyckiego itd. Zauroczenie Wo\u0142yniem wnosi do poezji J\u00f3zefa Czechowicza co\u015b jeszcze: niezwyk\u0142y ton emocjonalny, pozytywny i ciep\u0142y, ale niewolny r\u00f3wnie\u017c od melancholii i nostalgii. M\u0142ody nauczyciel-poeta, cz\u0142owiek u pocz\u0105tku przeczuwanego wzlotu ku szczytom s\u0142awy artystycznej napotka\u0142 na swej drodze kraj, kt\u00f3ry na ca\u0142e \u017cycie nasyci\u0142 go niepowtarzalnymi wra\u017ceniami i zapewne w istotny spos\u00f3b ukszta\u0142towa\u0142 jego poetyck\u0105 osobowo\u015b\u0107. Chcia\u0142oby si\u0119 za Adamem Mickiewiczem powt\u00f3rzy\u0107:<\/p>\n<blockquote><p>\u00a0<em>Kraj lat dziecinnych on zawsze zostanie<\/em><\/p>\n<p><em>\u015awi\u0119ty i czysty jak pierwsze kochanie<\/em><a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-20\" id=\"refmark-20\"><sup>[20]<\/sup><\/a>.<\/p><\/blockquote>\n<div>\n<div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div id=\"footnote-list\" style=\"display:inherit\"><span id=fn-heading>Poka\u017c przypisy<\/span> &nbsp;&nbsp;&nbsp;(\u21b5 returns to text)<\/p>\n<ol>\n<li id=\"footnote-1\" class=\"fn-text\">Cytaty z pism J\u00f3zefa Czechowicza podaj\u0119 \u2013 je\u015bli nie zaznaczam inaczej \u2013 z najnowszej pe\u0142nej edycji: J. Czechowicz,\u00a0<em>Pisma zebrane<\/em>, t. 1-9. Red. J. \u015awi\u0119ch i in. Lublin 2005-2013, Wydawnictwo UMCS (dalej skr\u00f3t PZ, tom, strona); skr\u00f3ty oznaczaj\u0105: PZ 1 \u2013\u00a0<em>Wiersze i poematy<\/em>. Oprac. J. F. Fert. Lublin 2012; PZ 2 \u2013\u00a0<em>Wiersze i poematy<\/em>.<em>\u00a0Utwory niepewnego autorstwa lub przypisywane poecie. Dodatek krytyczny<\/em>. Oprac. J. F. Fert. Lublin 2012; PZ 3 \u2013\u00a0<em>Utwory dramatyczne<\/em>. Red. J. Nowakowska, J. Cymerman. Lublin 2011; PZ 4 \u2013\u00a0<em>Proza<\/em>. Red. T. K\u0142ak. Lublin 2005; PZ 5 \u2013\u00a0<em>Szkice literackie<\/em>. Oprac. T.\u00a0K\u0142ak. Lublin 2011; PZ 6 \u2013\u00a0<em>Przek\u0142ady<\/em>. Oprac. W. Kruszewski, D. Pachocki. Lublin 2011; PZ 7 \u2013\u00a0<em>Utwory dla dzieci<\/em>. Oprac. E. \u0141o\u015b. Lublin 2013; PZ 8 \u2013\u00a0<em>Listy<\/em>. Oprac. T. K\u0142ak. Lublin 2011; PZ 9 \u2013\u00a0<em>Varia<\/em>. Oprac. J. Cymerman, A. W\u00f3jtowicz. Lublin 2013.<a href=\"#refmark-1\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-2\" class=\"fn-text\">PZ 1, 106; PZ 2, 123.<a href=\"#refmark-2\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-3\" class=\"fn-text\">Miejscowo\u015b\u0107 jest zapewne po\u0142o\u017cona blisko Bras\u0142awia, skoro poeta w swoim skr\u00f3towym dzienniczku pod dat\u0105 9 maja 1922 roku zanotowa\u0142: \u201eWieczorem poszed\u0142em pieszo do Bras\u0142awia\u201d (PZ 9, 36).<a href=\"#refmark-3\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-4\" class=\"fn-text\">Publikacja ta ukaza\u0142a si\u0119 jako 2 numer serii PWKN, Lublin 1925, ss. 68-78.<a href=\"#refmark-4\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-5\" class=\"fn-text\">\u201ePrzegl\u0105d Lubelsko-Kresowy\u201d 1925, nr 7 (marzec).<a href=\"#refmark-5\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-6\" class=\"fn-text\">\u201eKurier Literacko-Naukowy\u201d 1938, nr 50. Por. W. Michalski:\u00a0<em>Odkry\u0107 Wo\u0142y\u0144 na nowo (Czechowicz, Iwaniuk, \u0141obodowski, Czaykowski)<\/em>. \u201eAkcent\u201d 2007, nr 1, ss. 35-44.<a href=\"#refmark-6\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-7\" class=\"fn-text\">Zob. J. Sawicka:\u00a0<em>Z\u0142ota wo\u0142y\u0144ska struna. O \u0141obodowskim w tygodniku \u201eWo\u0142y\u0144\u201d<\/em>. \u201eKresy\u201d 1991, nr 16, ss. 54-59.<a href=\"#refmark-7\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-8\" class=\"fn-text\">\u201eNa Wo\u0142y\u0144, do redagowania pisma, zaprosi\u0142 poet\u0119 wojewoda wo\u0142y\u0144ski, Henryk J\u00f3zefski\u201d (tam\u017ce, s. 54).<a href=\"#refmark-8\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-9\" class=\"fn-text\">Bezimiennie og\u0142oszona opowie\u015b\u0107 w inauguracyjnym numerze pisma \u201eReflektor\u201d, czerwiec 1923, ss. 4-28.<a href=\"#refmark-9\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-10\" class=\"fn-text\">PZ 4, 52-60; 225-240.<a href=\"#refmark-10\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-11\" class=\"fn-text\">\u201eWo\u0142y\u0144\u201d 26 XII 1937, nr 52, ss. 5-6 (dodatek, kolumna\u00a0<em>Literatura i Sztuka<\/em>, redagowana przez J\u00f3zefa \u0141obodowskiego).<a href=\"#refmark-11\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-12\" class=\"fn-text\">Przypomina si\u0119 wiersz-list Cypriana Kamila Norwida, skierowany do Bohdana Zaleskiego:\u00a0<em>Z\u0142oto-struny! \u2013 albo ja wiem, \/ Jak pisa\u0107 do Ciebie?<\/em>\u00a0(<em>B\u0142ogos\u0142awione pie\u015bni&#8230;<\/em>\u00a0Wyb\u00f3r, oprac. i pos\u0142owie J. F. Fert. Warszawa 2000, s. 51). Norwid wyra\u017anie nawi\u0105za\u0142 tu do Mickiewiczowskiego zwrotu do Zaleskiego:\u00a0<em>S\u0142owiczku m\u00f3j! twe pi\u00f3ra zzuj, \/ Sokole skrzyd\u0142a we\u017a, \/ I w ostrzu szpon, zo\u0142oto-stron \/ Dawidzki hymn tu nie\u015b!<\/em>\u00a0(A. Mickiewicz:\u00a0<em>Do B&#8230; Z.<\/em>\u00a0[w:] tego\u017c:\u00a0<em>Dzie\u0142a wszystkie<\/em>, t. I, cz. 3,\u00a0<em>Wiersze 1829-1855<\/em>. Oprac. C. Zgorzelski. Wroc\u0142aw-Warszawa-Krak\u00f3w-Gda\u0144sk-\u0141od\u017a 1981, s. 81). Por. J. Sawicka:\u00a0<em>Z\u0142ota wo\u0142y\u0144ska struna&#8230;<\/em>, dz. cyt., s. 59 (tu nawi\u0105zanie zar\u00f3wno do manifestu postania styczniowego na Wo\u0142yniu, jak i\u00a0do tytu\u0142u dzie\u0142a \u0141obodowskiego).<a href=\"#refmark-12\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-13\" class=\"fn-text\">Oto przybli\u017cona lista tytu\u0142\u00f3w wierszy \u201ewo\u0142y\u0144skich\u201d Czechowicza (w nawiasach podaj\u0119 dat\u0119 i miejsce publikacji):\u00a0<em>24 VIII 1924<\/em>\u00a0(\u201ePrzegl\u0105d Lubelsko-Kresowy\u201d 1925, nr 10, maj);\u00a0<em>Melancholijne kolory<\/em>\u00a0(\u201ePrzegl\u0105d Lubelsko-Kresowy\u201d 1925, nr 10, maj);\u00a0<em>Oracz<\/em>\u00a0(\u201ePrzegl\u0105d Lubelsko-Kresowy\u201d 1925, nr 11, maj);\u00a0<em>Polski Chrystus<\/em>\u00a0(<em>W dziesi\u0105t\u0105 rocznic\u0119 czynu legionowego. Jednodni\u00f3wka<\/em>, Lublin 1924);\u00a0<em>O niej i o mnie<\/em>\u00a0(\u201eNowe \u017bycie\u201d 1925, nr 44, pod pseudonimem J\u00f3zef Le\u015bniewicz);\u00a0<em>* * * [\u201eMinistrant w szafirowych brokatach&#8230;]<\/em>\u00a0(\u201eNowe \u017bycie\u201d 1925, nr 4);\u00a0<em>Wyznanie<\/em>\u00a0(\u201eReflektor\u201d 1925, nr 2, marzec);\u00a0<em>Zjawiska<\/em>\u00a0(\u201eExpress Lubelski\u201d 24 XII 1926).<a href=\"#refmark-13\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-14\" class=\"fn-text\">Do wydania tomu we W\u0142odzimierzu Wo\u0142y\u0144skim nie dosz\u0142o z powod\u00f3w, o kt\u00f3rych poeta pisze w li\u015bcie do Wac\u0142awa Gralewskiego z 6 marca 1926 roku:\u00a0<em>Z moimi poezjami \u017ale. Pok\u0142\u00f3ci\u0142em si\u0119 z Wasserem i wycofa\u0142em r\u0119kopis od tego niechrysta. Mo\u017ce co\u015b da si\u0119 zrobi\u0107 z p. G\u0142owi\u0144skim<\/em>\u00a0(PZ VIII 79).<a href=\"#refmark-14\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-15\" class=\"fn-text\">Bruliony Czechowicza z lat 1928-1933, k 45 r (pisownia i interpunkcja niekonwencjonalne, pod tekstem data 1930, atrament niebieski, miejscami rozmyty; inny przekaz: niekompletny maszynopis w Archiwum Miernowskich, prawdopodobnie jest to odpis r\u0119kopisu, brak wierszy 27-30. Odmiany: w. 21 nad traw\u0105 ] nad traw\u0119 mps. Koniektury: w\u00a023 s\u0142ucha\u0107 \u2013 tak w rkp i mps; od pdr w\u00a0<em>balladzie<\/em>\u00a0rozpowszechni\u0142a si\u0119 wersja: \u201es\u0142uchaj\u201d; oczywi\u015bcie brak interpunkcji utrudnia ostateczne ustalenie, czy mamy do czynienia z b\u0142\u0119dem korekty, czy \u015bwiadom\u0105 poprawk\u0105 autorsk\u0105.<a href=\"#refmark-15\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-16\" class=\"fn-text\">A. Mickiewicz:\u00a0<em>Dzie\u0142a wszystkie<\/em>, t. I, cz. 2,\u00a0<em>Wiersze 1825-1829<\/em>. Oprac. C. Zgorzelski. Wroc\u0142aw-Warszawa-Krak\u00f3w-Gda\u0144sk 1972, s. 19.<a href=\"#refmark-16\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-17\" class=\"fn-text\">To uzasadnia te\u017c wprowadzenie emendacji w pierwszym wersie tej strofoidy: s\u0142ucha ] s\u0142ucha\u0107 (r\u0119kopis i maszynopis).<a href=\"#refmark-17\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-18\" class=\"fn-text\">Bruliony z lat 1928-1933, k 60 r, tytu\u0142: <em>wozem przez kresy<\/em>.<a href=\"#refmark-18\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-19\" class=\"fn-text\">A. Mickiewicz: <em>Dzie\u0142a wszystkie<\/em>, t. I, cz. 2, <em>Wiersze 1825-1829<\/em>,<em> <\/em>dz. cyt., s. 17.<a href=\"#refmark-19\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-20\" class=\"fn-text\">Ten\u017ce: <em>Dzie\u0142a wszystkie<\/em>, t. IV, <em>Pan Tadeusz<\/em>. Oprac. K. G\u00f3rski. Wroc\u0142aw-Warszawa-Krak\u00f3w 1969, s. 279.<a href=\"#refmark-20\">\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Wo\u0142y\u0144 zajmuje w tw\u00f3rczo\u015bci J\u00f3zefa Czechowicza miejsce ogromnie znacz\u0105ce i wybitne. Jest nie tylko \u017ar\u00f3d\u0142em inspiracji dla licznych tekst\u00f3w zar\u00f3wno poetyckich, prozatorskich, jak i publicystycznych, ale tak\u017ce miejscem dojrzewania ideowego i artystycznego poety. <\/p>\n","protected":false},"author":563,"featured_media":29963,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[3738,3720,7321,484,1079,3739],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[3737],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Wo\u0142y\u0144 J\u00f3zefa Czechowicza<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Wo\u0142y\u0144 zajmuje w tw\u00f3rczo\u015bci J\u00f3zefa Czechowicza miejsce ogromnie znacz\u0105ce i wybitne\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/jozef-f-fert-wolyn-jozefa-czechowicza-akcent\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/jozef-f-fert-wolyn-jozefa-czechowicza-akcent\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/jozef-f-fert-wolyn-jozefa-czechowicza-akcent#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/jozef-czechowicz-rys-jan-wydra-1937-fragment.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/jozef-czechowicz-rys-jan-wydra-1937-fragment.jpg\",\"width\":557,\"height\":306,\"caption\":\"J\u00f3zef Czechowicz, rys. Jan Wydra, 1937 \u2013 fragment (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/jozef-f-fert-wolyn-jozefa-czechowicza-akcent#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/jozef-f-fert-wolyn-jozefa-czechowicza-akcent\",\"name\":\"Wo\u0142y\u0144 J\u00f3zefa Czechowicza\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/jozef-f-fert-wolyn-jozefa-czechowicza-akcent#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2015-05-15T23:00:40+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:04:12+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e8877fce25c369512384df48fd4a42ed\"},\"description\":\"Wo\u0142y\u0144 zajmuje w tw\u00f3rczo\u015bci J\u00f3zefa Czechowicza miejsce ogromnie znacz\u0105ce i wybitne\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/jozef-f-fert-wolyn-jozefa-czechowicza-akcent#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/jozef-f-fert-wolyn-jozefa-czechowicza-akcent\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/jozef-f-fert-wolyn-jozefa-czechowicza-akcent#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Wo\u0142y\u0144 J\u00f3zefa Czechowicza\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e8877fce25c369512384df48fd4a42ed\",\"name\":\"J\u00f3zef F. Fert\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/jozef-fert\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Wo\u0142y\u0144 J\u00f3zefa Czechowicza","description":"Wo\u0142y\u0144 zajmuje w tw\u00f3rczo\u015bci J\u00f3zefa Czechowicza miejsce ogromnie znacz\u0105ce i wybitne","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/jozef-f-fert-wolyn-jozefa-czechowicza-akcent","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/jozef-f-fert-wolyn-jozefa-czechowicza-akcent\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/jozef-f-fert-wolyn-jozefa-czechowicza-akcent#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/jozef-czechowicz-rys-jan-wydra-1937-fragment.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/jozef-czechowicz-rys-jan-wydra-1937-fragment.jpg","width":557,"height":306,"caption":"J\u00f3zef Czechowicz, rys. Jan Wydra, 1937 \u2013 fragment (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/jozef-f-fert-wolyn-jozefa-czechowicza-akcent#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/jozef-f-fert-wolyn-jozefa-czechowicza-akcent","name":"Wo\u0142y\u0144 J\u00f3zefa Czechowicza","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/jozef-f-fert-wolyn-jozefa-czechowicza-akcent#primaryimage"},"datePublished":"2015-05-15T23:00:40+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:04:12+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e8877fce25c369512384df48fd4a42ed"},"description":"Wo\u0142y\u0144 zajmuje w tw\u00f3rczo\u015bci J\u00f3zefa Czechowicza miejsce ogromnie znacz\u0105ce i wybitne","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/jozef-f-fert-wolyn-jozefa-czechowicza-akcent#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/jozef-f-fert-wolyn-jozefa-czechowicza-akcent"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/jozef-f-fert-wolyn-jozefa-czechowicza-akcent#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Wo\u0142y\u0144 J\u00f3zefa Czechowicza"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e8877fce25c369512384df48fd4a42ed","name":"J\u00f3zef F. Fert","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/jozef-fert"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29946"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/563"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=29946"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29946\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/29963"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=29946"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=29946"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=29946"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=29946"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=29946"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}