{"id":30226,"date":"2015-06-01T10:30:04","date_gmt":"2015-06-01T09:30:04","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=30226"},"modified":"2015-06-02T09:32:51","modified_gmt":"2015-06-02T08:32:51","slug":"muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-3","title":{"rendered":"Muzyczny przewodnik po podstawach filozofii, cz. 3"},"content":{"rendered":"

Tym razem postaram si\u0119 zilustrowa\u0107 muzycznymi przyk\u0142adami g\u0142\u00f3wne spo\u0142eczno-polityczne za\u0142o\u017cenia Niccolo Machiavellego, Thomasa Hobbesa i Monteskiusza \u2013 my\u015blicieli, w kt\u00f3rych filozoficznej refleksji istotn\u0105 rol\u0119 odegra\u0142y w\u0105tki zarz\u0105dzania pa\u0144stwem i obywatelami. Jest to w pewnym sensie najkonkretniejsza dziedzina filozofii (tzw. filozofia polityczna), gdy\u017c, przynajmniej w teorii, opr\u00f3cz abstrakcyjnych docieka\u0144 i prognoz szczeg\u00f3lny nacisk powinno k\u0142a\u015b\u0107 si\u0119 tu tak\u017ce na praktyczno\u015b\u0107\u00a0oraz u\u017cyteczno\u015b\u0107 danych rozwi\u0105za\u0144. Inna sprawa, \u017ce wiele z poni\u017cszych propozycji okaza\u0142o si\u0119 raczej utopiami<\/a>, cho\u0107 w historii zdarza\u0142y si\u0119 oczywi\u015bcie ich niemal modelowe odwzorowania. Tak wi\u0119c, zaczynajmy!<\/p>\n

\"\u201eMuzyczny<\/a>
\u201eMuzyczny przewodnik po podstawach filozofii\u201d, grafika autorstwa Justyny Ciesielskiej (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)<\/figcaption><\/figure>\n

Niccolo Machiavelli<\/strong><\/p>\n

Niccolo Machiavelli jest naturalnie autorem s\u0142ynnego traktatu zatytu\u0142owanego Ksi\u0105\u017c\u0119<\/a><\/em>, kt\u00f3rego pe\u0142n\u0105 tre\u015b\u0107 mo\u017cna znale\u017a\u0107 cho\u0107by tutaj<\/a>. To w\u0142a\u015bnie w nim pojawi\u0142a si\u0119 legendarna, ciesz\u0105ca si\u0119 wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie \u201emainstreamow\u0105\u201d ju\u017c wr\u0119cz popularno\u015bci\u0105, maksyma: \u201eCel u\u015bwi\u0119ca \u015brodki<\/a>\u201d, kt\u00f3rej powszechno\u015b\u0107 (ba, sentencji uda\u0142o si\u0119 nawet przenikn\u0105\u0107 do j\u0119zyka potocznego) w pe\u0142ni dor\u00f3wnuje filozoficznym highlightom\u00a0z innych epok, jak \u201eWiem, \u017ce nic nie wiem\u201d czy \u201eMy\u015bl\u0119, wi\u0119c jestem\u201d. Co ciekawe, highlightom autorstwa du\u017co \u015bwiatlejszych w mojej ocenie my\u015blicieli. C\u00f3\u017c takiego uczyni\u0142\/zdiagnozowa\u0142 wi\u0119c Machiavelli, \u017ce i jemu uda\u0142o si\u0119 do\u0142\u0105czy\u0107 do tego ponadczasowego, erudycyjnego panteonu?<\/p>\n

Jednym z kluczowych w\u0105tk\u00f3w poruszanych na kartach wspomnianego Ksi\u0119cia<\/em> by\u0142a kwestia rozgraniczenia dw\u00f3ch umownych porz\u0105dk\u00f3w: etyki<\/a> i polityki<\/a>. Kwestia, rzecz jasna, w \u017cadnym stopniu prze\u0142omowa, w ko\u0144cu zwraca\u0142 ju\u017c na ni\u0105 uwag\u0119 cho\u0107by Arystoteles. O ile jednak Stagiryta, tak jak wspomina\u0142em w pierwszej cz\u0119\u015bci cyklu, trosk\u0119 i odpowiedzialno\u015b\u0107 za funkcjonowanie pa\u0144stwa \u201ezrzuca\u0142\u201d na barki samoorganizuj\u0105cego si\u0119 ludu, Machiavelli jasno artyku\u0142owa\u0142, \u017ce odpowiedzialno\u015b\u0107 za kraj winna le\u017ce\u0107 tylko i wy\u0142\u0105cznie po stronie twardego, nieust\u0119pliwego w\u0142adcy<\/a>. Wspomniany modelowy przyw\u00f3dca nie powinien jednak wed\u0142ug niego\u2026 powstrzymywa\u0107 si\u0119 od okrutnych czyn\u00f3w<\/a>, zw\u0142aszcza je\u015bli ma gwarancj\u0119, \u017ce np. pope\u0142nienie kilku egzekucji (cho\u0107by na niewygodnych dla pa\u0144stwowego \u0142adu buntownikach) b\u0119dzie w stanie zapobiec p\u00f3\u017aniejszym zamieszkom i rozruchom. Wielop\u0142aszczyznowa atrakcyjno\u015b\u0107 niniejszego, kontrowersyjnego moralnie zagadnienia sprawia, \u017ce po dzi\u015b dzie\u0144 jest ono eksploatowane na bardzo wiele sposob\u00f3w, chocia\u017cby w popkulturze, czego najlepszym dowodem jeden
\nz g\u0142o\u015bniejszych zesz\u0142orocznych hollywoodzkich blockbuster\u00f3w, czyli marvelowski Kapitan Ameryka: Zimowy \u017co\u0142nierz<\/em>, gdzie swoistym post-makiawelist\u0105 (z by\u0107 mo\u017ce nieco bardziej globalnymi ambicjami) okaza\u0142a si\u0119 posta\u0107 Alexandra Pierce\u2019a odgrywana przez Roberta Redforda. Wr\u00f3\u0107my jednak do renesansu.<\/p>\n

Florentczyk zajadle krytykowa\u0142 chrze\u015bcija\u0144stwo, stwierdzaj\u0105c (oczywi\u015bcie bardzo upraszczaj\u0105c jego argumentacj\u0119), \u017ce poprzez szereg zwi\u0105zanych z religi\u0105 moralnych zasad, cho\u0107by troski o to, by szlachetnymi uczynkami<\/a> zas\u0142u\u017cy\u0107 sobie na \u017cycie wieczne po \u015bmierci, w wierz\u0105cych zanika hart ducha i motywacja, by walczy\u0107 o dobra doczesne, a tym samym o presti\u017c w\u0142asnego kraju. Z symboliczn\u0105 \u201eg\u0142ow\u0105
\nw chmurach\u201d trudno wed\u0142ug niego o zdecydowanie w kwestiach bardziej przyziemnych. Tym samym preferowa\u0142 inny typ moralno\u015bci, tzw. \u201emoralno\u015b\u0107 poga\u0144sk\u0105\u201d, charakteryzuj\u0105c\u0105 si\u0119 wyzbytymi metafizycznej spekulacji, konkretnymi dzia\u0142aniami pomagaj\u0105cymi osi\u0105gn\u0105\u0107 sukces\/chwa\u0142\u0119\/satysfakcj\u0119 tu i teraz, na ziemi. Zwa\u017cywszy jednak na to, \u017ce w ca\u0142o\u015bciowej koncepcji Machiavellego cz\u0142owiek jest definiowany jako egoista<\/a> i, by by\u0142 u\u017cyteczny, wystarczy go czasem nieco \u201eutemperowa\u0107\u201d, nie ma w tych za\u0142o\u017ceniach nic dziwnego, cho\u0107 wspomniana wizja zniech\u0119ci\u0142a naturalnie do my\u015bliciela niemal wszystkich entuzjast\u00f3w spo\u0142ecznych modeli opartych na solidarno\u015bci i wzajemno\u015bci. Szczeg\u00f3lnie obrazowe wydaje mi si\u0119 te\u017c por\u00f3wnanie przez Florentczyka kr\u00f3la do lisa i lwa, a \u015bci\u015blej podkre\u015blenie, \u017ce
\nw trakcie rz\u0105d\u00f3w w\u0142adcy potrzebne b\u0119d\u0105 atrybuty obu tych jak\u017ce szanownych zwierz\u0105t. Lisa, gdy\u017c ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j spryt i czujno\u015b\u0107 jest on w stanie unika\u0107 side\u0142 i pu\u0142apek (przyjmuj\u0105c tak\u0105 optyk\u0119, Juliusz Cezar, zabity przez skrytob\u00f3jc\u00f3w
\nz Brutusem i Kasjuszem na czele, na miano lisa raczej by nie zas\u0142u\u017cy\u0142). Co mia\u0142 na my\u015bli Machiavelli pisz\u0105c o wywo\u0142uj\u0105cym skojarzenia z si\u0142\u0105 i odwag\u0105 lwie, my\u015bl\u0119 \u017ce wiadomo.<\/p>\n

W\u0142adca powinien wzbudza\u0107 u poddanych strach, ale w \u017cadnym razie nie wolno mu generowa\u0107 w\u015br\u00f3d nich nienawi\u015bci<\/a>, gdy\u017c mo\u017ce przyp\u0142aci\u0107 to nie tylko utrat\u0105 w\u0142adzy, ale i \u017cyciem. Scenariusz ten spe\u0142nia\u0142 si\u0119 zreszt\u0105 w historii wielokrotnie, jak cho\u0107by
\nw przypadku Karola I Stuarta, kt\u00f3ry o krok za daleko zabrn\u0105\u0142 w swoich reformach religijnych i \u201ewalkach\u201d z brytyjskim parlamentem. Tak\u017ce w fikcyjnych narracjach (literatura, kinematografia) panuje nieustanny popyt na ekranizowanie losu zawzi\u0119tych, bezkompromisowych w\u0142adc\u00f3w \u2013 dla dodania kolorytu skupmy si\u0119 na tych spo\u015br\u00f3d nich, kt\u00f3rzy wykraczaj\u0105 wr\u0119cz poza makiawelistyczne dyrektywy \u2013 a jednym z ciekawszych z ostatnich tego typu przyk\u0142ad\u00f3w wydaje si\u0119 cho\u0107by posta\u0107 kr\u00f3la Joffreya z serialowej ekranizacji Gry o Tron<\/em> George\u2019a R. Martina.<\/p>\n

Znajdziemy jednak i u Machiavellego nieco empatii. Twierdzi\u0142 on na przyk\u0142ad, \u017ce okrucie\u0144stw, o ile tylko nie s\u0105 konieczno\u015bci\u0105 b\u0105d\u017a ostateczno\u015bci\u0105, w \u017cadnym razie w\u0142adcy pope\u0142nia\u0107 nie wolno. Opr\u00f3cz tego postulowa\u0142, \u017ce to dobrze, gdy hegemon potrafi dogodzi\u0107 poddanym, okaza\u0107 si\u0119 czasem hojnym b\u0105d\u017a wyrozumia\u0142ym.
\nW porz\u0105dku, troch\u0119 koloryzuj\u0119, i tu jest bowiem pewien haczyk. Niewdzi\u0119czne zadania, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 na \u201edrug\u0105 stron\u0119 medalu\u201d, powinni wykonywa\u0107 wys\u0142annicy w\u0142adcy, kt\u00f3ry, o ile to tylko mo\u017cliwe, od wszelkich mog\u0105cych ugodzi\u0107 we w\u0142asne dobre imi\u0119 dzia\u0142a\u0144 powinien trzyma\u0107 si\u0119 z daleka. Chc\u0105c sprowadzi\u0107 wi\u0119c my\u015bl Machiavellego do jednozdaniowej esencji: dla utrzymania w pa\u0144stwie przez w\u0142adc\u0119 \u0142adu, porz\u0105dku i stabilno\u015bci, usprawiedliwione s\u0105 jego okazjonalne, niemoralne czyny. I to w\u0142a\u015bnie, w du\u017cym uproszczeniu, nazywamy makiawelizmem. Jak z tym za\u0142o\u017ceniem koresponduje my\u015bl polityczna Thomasa Hobbesa?<\/p>\n

<\/p>\n

Thomas Hobbes<\/strong><\/p>\n

Tym, czym dla Machiavellego okaza\u0142 si\u0119 Ksi\u0105\u017c\u0119<\/em>, dla Hobbesa sta\u0142 si\u0119 (o wiele obszerniejszy) Lewiatan<\/a><\/em>. Tym, czym dla wsp\u00f3\u0142czesnej popularno\u015bci Florentczyka jest maksyma \u201eCel u\u015bwi\u0119ca \u015brodki\u201d, dla Anglika by\u0142aby za\u015b chyba sentencja \u201eWojna wszystkich ze wszystkimi<\/a>\u201d (ewentualnie w\u0105tek tzw. umowy spo\u0142ecznej). Dla swoistego por\u00f3wnania politycznych idei obu pan\u00f3w, kt\u00f3rych, co ciekawe, kilka spraw \u0142\u0105czy\u0142o \u2013 cho\u0107by podzielany przez obydwu pogl\u0105d o konieczno\u015bci prymatu w\u0142adzy \u015bwieckiej nad religijn\u0105 \u2013 warto zacz\u0105\u0107 od zarysowania wizji stosunk\u00f3w spo\u0142ecznych, jak\u0105 my\u015bliciel przedstawi\u0142 w swojej reprezentatywnej ksi\u0119dze. Gdzie dopatrywa\u0107 si\u0119 wi\u0119c genezy wspomnianej w cytacie wojny?<\/p>\n

Je\u015bli zaufa\u0107 Hobbesowi, wypada\u0142oby rozpocz\u0105\u0107 od tego, \u017ce, jak \u015bpiewa\u0142a nie tak dawno Dorota Mas\u0142owska<\/a>, (proto)spo\u0142ecze\u0144stwo jest niemi\u0142e. Jednostki, bez jakiegokolwiek nadzoru (czy to prawnego, czy religijnego), stawiaj\u0105 wed\u0142ug filozofa sw\u00f3j interes ponad dobrem wsp\u00f3lnym, a tym samym szybko pojawia si\u0119 nier\u00f3wno\u015b\u0107, bo gdy dwie kieruj\u0105ce si\u0119 subiektywnymi motywami osoby \u2013 s\u0142absza i silniejsza \u2013 obior\u0105 sobie ten sam cel, \u0142atwo si\u0119 domy\u015bli\u0107, kt\u00f3ra z nich zwyci\u0119\u017cy kosztem kt\u00f3rej. Tym samym \u015bwiat staje si\u0119 miejscem niesprawiedliwo\u015bci, chaosu, niepewno\u015bci, przemocy, zupe\u0142nie jak (w mikroskali) we W\u0142adcy much<\/em> Williama Goldinga.
\nW refleksji tej pojawia si\u0119 wi\u0119c kluczowy u Hobbesa dylemat: wolno\u015b\u0107<\/a> czy bezpiecze\u0144stwo<\/a>? Dylemat, kt\u00f3ry w zachodniej my\u015bli analizowany i odmieniany by\u0142 przez chyba wszystkie przypadki: od intryguj\u0105cych rozwa\u017ca\u0144 Norberta Eliasa (Przemiany obyczaj\u00f3w w cywilizacji Zachodu<\/em>), kt\u00f3ry, m.in. na przyk\u0142adzie zwyk\u0142ej sytuacji do\u015bwiadczanej przez nas w trakcie przechodzenia na \u015bwiat\u0142ach drogowych, gdzie, cho\u0107 wszyscy chcieliby\u015bmy i\u015b\u0107\/jecha\u0107 jak najszybciej, jednak cierpliwie czekamy, pokazuje, jak dostosowujemy si\u0119 do niemej umowy spo\u0142ecznej dla zminimalizowania ryzyka (pozdrowienia dla wszystkich przebiegaj\u0105cych w ostatniej chwili na \u201eczerwonym\u201d!), przez polemik\u0119 ze strony np. Johna Locke\u2019a po\u2026 bie\u017c\u0105ce spory polityczne, chocia\u017cby libertarian i zwolennik\u00f3w pa\u0144stwa opieku\u0144czego, gdzie dominuj\u0105c\u0105 rol\u0119 odgrywa kwestia proporcji wolno\u015bci lub bezpiecze\u0144stwa w r\u00f3\u017cnych obszarach codziennego \u017cycia czy gospodarki. Przy wszystkich tych p\u00f3\u017aniejszych dywagacjach, zerojedynkowe stanowisko Hobbesa wygl\u0105da do\u015b\u0107 klarownie
\ni, ogromnie upraszczaj\u0105c, mo\u017cna zawrze\u0107 je w takim oto ultimatum: \u201eAlbo si\u0119 dogadamy i odpu\u015bcimy mo\u017cliwo\u015b\u0107 robienia co nam si\u0119 tylko podoba, a w zamian, na rzecz \u015bwi\u0119tego spokoju, podporz\u0105dkujemy si\u0119 komu\u015b, kto b\u0119dzie mia\u0142 prawo wszystkim nam rozkazywa\u0107, albo w takiej niepewno\u015bci i rywalizacji b\u0119dziemy trwa\u0107 ju\u017c zawsze. A wtedy biada najs\u0142abszym spo\u015br\u00f3d nas\u201d.<\/p>\n

Filozofowi zarzucano p\u00f3\u017aniej, \u017ce jego wizja stanu natury jest raczej tylko prywatn\u0105 projekcj\u0105, gdy\u017c nie ma \u017cadnych stricte<\/em> biologicznych dowod\u00f3w na to, \u017ce \u017cycie
\nw stadium, nazwijmy je, przedspo\u0142ecznym wygl\u0105da\u0142o w taki w\u0142a\u015bnie spos\u00f3b (cz\u0119sto podnosi si\u0119 w tym przypadku chocia\u017cby kwesti\u0119 ludzkiego altruizmu). Warto mie\u0107 te\u017c na uwadze, \u017ce nasza egzystencja jest w my\u015bli Hobbesa w du\u017cej mierze sprowadzona do dw\u00f3ch newralgicznych stan\u00f3w: a) poszukiwania przyjemno\u015bci b) unikania b\u00f3lu<\/a>. Ca\u0142y ten punkt wyj\u015bcia stanowi\u0142 oczywi\u015bcie znakomity pretekst do postulatu o silnym w\u0142adcy, kt\u00f3ry to chaotyczne, zdecentralizowane uniwersum by\u0142by w stanie siln\u0105 r\u0119k\u0105 uporz\u0105dkowa\u0107. Na wie\u015b\u0107 o tak sztucznym charakterze pa\u0144stwa ponownie \u201ezap\u0142aka\u0142by\u201d Arystoteles. Ponownie, gdy\u017c, tak jak pisa\u0142em, policzek wymierzy\u0142 mu swoim pomys\u0142em z w\u0142adc\u0105 absolutnym r\u00f3wnie\u017c Machiavelli.<\/p>\n

Angielski my\u015bliciel doskonale odnalaz\u0142by si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w dzisiejszym \u015bwiecie medi\u00f3w b\u0105d\u017a w public relations. Wyznawa\u0142 bowiem zasad\u0119, \u017ce przed ludem powinno ukrywa\u0107 si\u0119 niewygodne informacje<\/a>, kt\u00f3re mog\u0105 go rozjuszy\u0107. O ile wi\u0119c u Machiavellego zastali\u015bmy despotyzm jako model wzorcowy, tak u Hobbesa hegemona wybieramy\u00a0z rozs\u0105dku, po szybkim, wsp\u00f3lnym przekalkulowaniu zwi\u0105zanych z tym zysk\u00f3w (bezpiecze\u0144stwo za niewol\u0119) i strat (niewola za bezpiecze\u0144stwo). Przewrotne wydaj\u0105 mi si\u0119 w tym kontek\u015bcie apokaliptyczne wr\u0119cz s\u0142owa Michela Foucault, kt\u00f3ry pisa\u0142 wieeele lat p\u00f3\u017aniej (XX wiek), dewastuj\u0105c jednocze\u015bnie zasadno\u015b\u0107 wspomnianej alternatywy, \u017ce okresy pokoju s\u0105 tak naprawd\u0119 tylko i wy\u0142\u0105cznie pewnymi przerwami, przystankami pomi\u0119dzy czasem dla nas naturalnym, czasem wojny. I patrz\u0105c zar\u00f3wno na histori\u0119, jak i na czasy bie\u017c\u0105ce, trudno tu, mimo \u017ce z ci\u0119\u017ckim sercem, cho\u0107by cz\u0119\u015bciowo nie przyzna\u0107 Foucaultowi racji. Ale \u017ce zrobi\u0142o si\u0119 ju\u017c chyba odrobin\u0119 zbyt powa\u017cnie, najwy\u017cszy czas pogapi\u0107 si\u0119 troch\u0119 na zajadaj\u0105cego pizz\u0119 chomika<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

Monteskiusz<\/strong><\/p>\n

Odwiedzili\u015bmy Itali\u0119 i Angli\u0119, pora na Francj\u0119. Cho\u0107 Monteskiusz, a w\u0142a\u015bciwie Charles Louis de Secondat baron de la Brede et de Montesquieu (ratunku!), jest ju\u017c co prawda filozofem o\u015bwieceniowym (osiemnasty wiek), ale jeszcze przedrewolucyjnym, to w\u0142a\u015bnie jego idee wydaj\u0105 mi si\u0119 najbardziej kompatybilne
\nz problematyk\u0105, kt\u00f3r\u0105 wydoby\u0142em na pierwszy plan z my\u015bli obu wy\u017cej wymienionych. Ale bez obaw, do siedemnastego wieku wr\u00f3cimy jeszcze w kolejnej cz\u0119\u015bci cyklu, by przyjrze\u0107 si\u0119 dok\u0142adniej rozwa\u017caniom Kartezjusza (Rene Descartes) oraz Johna Locke\u2019a (nie myli\u0107 z jednym z g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w serialu Zagubieni<\/em>), kt\u00f3ry to Locke, swoj\u0105 drog\u0105, jako pierwszy tak jasno wyartyku\u0142owa\u0142 konieczno\u015b\u0107 zniesienia absolutyzmu na rzecz wyra\u017anego rozdzia\u0142u pa\u0144stwowych obowi\u0105zk\u00f3w<\/a>, co te\u017c skrz\u0119tnie podchwyci\u0142 i rozwin\u0105\u0142 w\u0142a\u015bnie Monteskiusz.<\/p>\n

O ile my\u015bl Hobbesa i Machiavellego cechowa\u0142 do\u015b\u0107 utopijny charakter, cho\u0107 niekt\u00f3re monarchie naturalnie wpasowywa\u0142y si\u0119 z grubsza w ich radykaln\u0105 wizj\u0119 rz\u0105dzenia, a
\ni w krajach totalitarnych ideologia ta by\u0142a wygodnym alibi dla nie przebieraj\u0105cych
\nw \u015brodkach dyktator\u00f3w, chyba najwi\u0119kszy realny wp\u0142yw na wsp\u00f3\u0142czesne zachodnie systemy polityczne mia\u0142 urodzony dziesi\u0119\u0107 lat po \u015bmierci Anglika Monteskiusz. Monteskiusz, kt\u00f3rego koncepcja tr\u00f3jpodzia\u0142u w\u0142adzy<\/a> po dzi\u015b dzie\u0144 zajmuje zaszczytne miejsce w szkolnych podr\u0119cznikach do wiedzy o spo\u0142ecze\u0144stwie czy historii. Co takiego, w wielkim skr\u00f3cie, zaproponowa\u0142 wi\u0119c zafascynowany prawem Francuz?<\/p>\n

Przede wszystkim zanegowa\u0142 on sens uniwersalnych, dobrych na ka\u017cd\u0105 okazj\u0119, elastycznych system\u00f3w, zwracaj\u0105c uwag\u0119, \u017ce wszystkie ludy czy pa\u0144stwa posiadaj\u0105 swoj\u0105 specyfik\u0119. Przyjmuj\u0105c przyk\u0142adowo za punkt bazowy sport: w Polsce szczeg\u00f3ln\u0105 estym\u0105 ciesz\u0105 si\u0119 np. \u017cu\u017cel i siatk\u00f3wka, i to tym spo\u015br\u00f3d wielu dyscyplin nale\u017ca\u0142oby w zwi\u0105zku z tym po\u015bwi\u0119ci\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 (infrastruktura, system szkole\u0144, sponsorzy, zainteresowanie medi\u00f3w). Na Litwie ten zestaw by nie przeszed\u0142<\/em>, bo uwaga niezbyt przecie\u017c licznego narodu od lat koncentruje si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na znakomitej dru\u017cynie koszykarzy. W Indiach z kolei na sugestie podobne powy\u017cszym zrobiono by wielkie oczy, zapraszaj\u0105c w zamian na partyjk\u0119 hokeja na trawie. Realne zaplecze determinuje wi\u0119c okre\u015blone ruchy, kt\u00f3re trzeba przedsi\u0119wzi\u0105\u0107, by wyniki by\u0142y jak najefektywniejsze. Podobnie sprawy maj\u0105 si\u0119
\nz dopasowaniem do warunk\u00f3w geograficznych (\u017cyzne gleby, lasy, rzeki, g\u00f3ry) czy, do czego zmierzam, coraz bardziej zawi\u0142ymi i niewdzi\u0119cznymi dziedzinami, jak w\u0142a\u015bnie prawo czy ekonomia.<\/p>\n

Negowa\u0107 i komentowa\u0107 mo\u017ce sobie jednak oczywi\u015bcie ka\u017cdy, co szczeg\u00f3lnie dobrze wida\u0107 dzi\u015b na wszelakich forach internetowych wype\u0142nionych tysi\u0105cami \u201eekspert\u00f3w od wszystkiego\u201d, kt\u00f3rych ulubionymi zaj\u0119ciami s\u0105 mi\u0119dzy innymi: nieustanne dyktowanie trenerom optymalnego sk\u0142adu i taktyki, emocjonalne analizy polityczne cechuj\u0105ce si\u0119\u2026 tym \u017ce s\u0105 emocjonalne i podszyte postkantowsk\u0105 pretensj\u0105 do subiektywnej powszechno\u015bci (o kt\u00f3rej wi\u0119cej za dwa, mo\u017ce trzy \u201eodcinki\u201d) ocenianie film\u00f3w i muzyki (\u201eCzemu 10\/10 dla American Pie<\/em>? Bo tak! A ty ch*** si\u0119 znasz!\u201d). Monteskiusz za\u015b, opr\u00f3cz samej krytyki, zaproponowa\u0142 tak\u017ce bardzo praktyczne
\ni zdroworozs\u0105dkowe rozwi\u0105zanie, kt\u00f3re zdominowa\u0142o w zasadzie p\u00f3\u017aniejsze spojrzenie na polityk\u0119, administracj\u0119 czy kwestie spo\u0142eczne w wi\u0119kszo\u015bci kraj\u00f3w
\nz umownego zachodniego bloku. A wszystko to przez wspomniany tr\u00f3jpodzia\u0142 w\u0142adzy.<\/p>\n

Francuz uzna\u0142, \u017ce jeden urz\u0105d nie powinien by\u0107 na tyle uprzywilejowany, by dysponowa\u0107 wszystkimi uprawnieniami i tym samym zdecydowa\u0142, \u017ce rozwarstwienie na w\u0142adz\u0119 ustawodawcz\u0105 (uchwa\u0142y, stanowienie prawa), wykonawcz\u0105 (umiej\u0119tne wprowadzanie tych teoretycznych zarz\u0105dze\u0144 w \u017cycie) i s\u0105downicz\u0105 (wiadomo) b\u0119dzie ruchem najbardziej sprawiedliwym, praktycznym i daj\u0105cym w kryzysowych sytuacjach jaki\u015b margines bezpiecze\u0144stwa. Gdyby wszystkie te trzy przestrzenie znajdowa\u0142y si\u0119 w gestii jednej osoby, to, na przyk\u0142ad w momencie trafienia na wariata, spo\u0142ecze\u0144stwo by\u0142oby bezbronne. A tak, zaproponowany system, nie do\u015b\u0107 \u017ce si\u0119 przyj\u0105\u0142, funkcjonuje, naturalnie przy mniejszych b\u0105d\u017a wi\u0119kszych patologiach, po dzi\u015b dzie\u0144.<\/p>\n

Tu otwiera si\u0119 oczywi\u015bcie kolejne pole do dyskusji, gdy\u017c system ten \u015bci\u015ble wi\u0105\u017ce si\u0119 z demokracj\u0105<\/a>, a stronnictw od wiek\u00f3w maj\u0105cych o tej formie rz\u0105d\u00f3w okre\u015blone zdanie jest co najmniej kilka. Trzy perspektywy w mojej ocenie najistotniejsze prezentuj\u0105 si\u0119 nast\u0119puj\u0105co:<\/p>\n

1) Demokracja to ustr\u00f3j optymalny i, mimo pewnych zgrzyt\u00f3w, sprawiedliwy, bo przecie\u017c wszyscy jeste\u015bmy w nim r\u00f3wni.<\/p>\n

2) Demokracja to ustr\u00f3j z wieloma wadami, ale niczym lepszym p\u00f3ki co nie dysponujemy.<\/p>\n

3) Demokracja to ustr\u00f3j wr\u0119cz koszmarny, oddaj\u0105cy spo\u0142ecze\u0144stwo pod dyktat przewa\u017caj\u0105cej liczebnie, \u0142atwej do manipulacji i zupe\u0142nie niekompetentnej w kwestiach prawno-politycznych wi\u0119kszo\u015bci.<\/p>\n

Ale to ju\u017c naturalnie temat do dyskusji na zupe\u0142nie inny, co najmniej r\u00f3wnie obszerny artyku\u0142, bo przecie\u017c w ka\u017cdym z tych punkt\u00f3w widzenia znajdziemy troch\u0119 racji. W kolejnym odcinku, zgodnie z obietnic\u0105, w rolach g\u0142\u00f3wnych \u201ewyst\u0105pi\u0105\u201d John Locke i Rene Descartes, a na dole, tradycyjnie, za\u0142\u0105czam list\u0119 wszystkich wykorzystanych w tek\u015bcie utwor\u00f3w. Do przeczytania nast\u0119pnym razem!<\/p>\n

Tracklista:<\/p>\n

1. Goldfrapp – Utopia<\/em>
\n2. Prince – Clouds<\/em>
\n3. The Dose \u2013 The End Justifies The Means<\/em>
\n4. Cranes \u2013 Beautiful Friend<\/em>
\n5. Tears For Fears \u2013 Everybody Wants To Rule The World<\/em>
\n6. Swans \u2013 Children Of God<\/em>
\n7. Cannibal Corpse \u2013 Vector of Cruelty<\/em>
\n8. Belbury Poly \u2013 A Pilgrim\u2019s Path<\/em>
\n9. Ron Morelli \u2013 Lone Navigator<\/em>
\n10. Tim Hecker \u2013 Hatred Of Music I<\/em>
\n11. Mark Lanegan Band – Leviathan<\/em>
\n12. These New Puritans \u2013 We Want War<\/em>
\n13. Mister D. \u2013 Spo\u0142ecze\u0144stwo jest niemi\u0142e<\/em>
\n14. Neil Young \u2013 Rockin\u2019 In The Free World<\/em>
\n15. tUnE-yArDs – Safety<\/em>
\n16. The Chameleons \u2013 Pleasure And Pain<\/em>
\n17. CHVRCHES – Lies<\/em>
\n18. Tegan & Sara – Divided<\/em>
\n19. Daniel Kelley, Jenni Olson, Bryan Pezzone \u2013 Tripartite Sonata<\/em>
\n20. Leonard Cohen \u2013 Democracy<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tym razem postaram si\u0119 zilustrowa\u0107 muzycznymi przyk\u0142adami g\u0142\u00f3wne spo\u0142eczno-polityczne za\u0142o\u017cenia Niccolo Machiavellego, Thomasa Hobbesa i Monteskiusza \u2013 my\u015blicieli, w kt\u00f3rych filozoficznej refleksji istotn\u0105 rol\u0119 odegra\u0142y w\u0105tki zarz\u0105dzania pa\u0144stwem i obywatelami. Jest to w pewnym sensie najkonkretniejsza dziedzina filozofii (tzw. filozofia polityczna), gdy\u017c, przynajmniej w teorii, opr\u00f3cz abstrakcyjnych docieka\u0144 i prognoz szczeg\u00f3lny nacisk powinno k\u0142a\u015b\u0107 si\u0119 tu tak\u017ce na praktyczno\u015b\u0107 oraz u\u017cyteczno\u015b\u0107 danych rozwi\u0105za\u0144. Inna sprawa, \u017ce wiele z poni\u017cszych propozycji okaza\u0142o si\u0119 raczej utopiami, cho\u0107 w historii zdarza\u0142y si\u0119 oczywi\u015bcie ich niemal modelowe odwzorowania. Tak wi\u0119c, zaczynajmy!<\/p>\n","protected":false},"author":514,"featured_media":30230,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[3752,56,3750,3751,3265],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[3264],"yoast_head":"\nMuzyczny przewodnik po podstawach filozofii, cz. 3<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Niccolo Machiavelli, Thomas Hobbes i Monteskiusz \u2013 g\u0142\u00f3wne spo\u0142eczno-polityczne za\u0142o\u017cenia my\u015blicieli wyja\u015bniane poprzez utwory muzyczne.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-3\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-3\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-3#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/justyna-ciesielska-grafika.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/justyna-ciesielska-grafika.jpg\",\"width\":900,\"height\":599,\"caption\":\"\u201eMuzyczny przewodnik po podstawach filozofii\u201d, grafika autorstwa Justyny Ciesielskiej (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-3#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-3\",\"name\":\"Muzyczny przewodnik po podstawach filozofii, cz. 3\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-3#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2015-06-01T09:30:04+00:00\",\"dateModified\":\"2015-06-02T08:32:51+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/d9a9d53cbbc9930ce03db2d219ea33aa\"},\"description\":\"Niccolo Machiavelli, Thomas Hobbes i Monteskiusz \u2013 g\u0142\u00f3wne spo\u0142eczno-polityczne za\u0142o\u017cenia my\u015blicieli wyja\u015bniane poprzez utwory muzyczne.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-3#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-3\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-3#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Muzyczny przewodnik po podstawach filozofii, cz. 3\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/d9a9d53cbbc9930ce03db2d219ea33aa\",\"name\":\"Wojciech Michalski\",\"description\":\"Wojciech Michalski \u2013 kulturoznawca, dziennikarz muzyczny. Redaktor w serwisach Screenagers.pl i Fpiec.pl, publikowa\u0142 m.in. w magazynie \u201eGlissando\u201d, na portalach \u201eMeakultura\u201d, \u201ePopmoderna\u201d, \u201eVICE\u201d czy Racjonalista.pl i w prasie lokalnej. Prowadzi bloga Miastokultury.blogspot.com.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/wojciech-michalski\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Muzyczny przewodnik po podstawach filozofii, cz. 3","description":"Niccolo Machiavelli, Thomas Hobbes i Monteskiusz \u2013 g\u0142\u00f3wne spo\u0142eczno-polityczne za\u0142o\u017cenia my\u015blicieli wyja\u015bniane poprzez utwory muzyczne.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-3","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-3\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-3#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/justyna-ciesielska-grafika.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/justyna-ciesielska-grafika.jpg","width":900,"height":599,"caption":"\u201eMuzyczny przewodnik po podstawach filozofii\u201d, grafika autorstwa Justyny Ciesielskiej (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-3#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-3","name":"Muzyczny przewodnik po podstawach filozofii, cz. 3","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-3#primaryimage"},"datePublished":"2015-06-01T09:30:04+00:00","dateModified":"2015-06-02T08:32:51+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/d9a9d53cbbc9930ce03db2d219ea33aa"},"description":"Niccolo Machiavelli, Thomas Hobbes i Monteskiusz \u2013 g\u0142\u00f3wne spo\u0142eczno-polityczne za\u0142o\u017cenia my\u015blicieli wyja\u015bniane poprzez utwory muzyczne.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-3#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-3"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/muzyczny-przewodnik-po-podstawach-filozofii-cz-3#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Muzyczny przewodnik po podstawach filozofii, cz. 3"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/d9a9d53cbbc9930ce03db2d219ea33aa","name":"Wojciech Michalski","description":"Wojciech Michalski \u2013 kulturoznawca, dziennikarz muzyczny. Redaktor w serwisach Screenagers.pl i Fpiec.pl, publikowa\u0142 m.in. w magazynie \u201eGlissando\u201d, na portalach \u201eMeakultura\u201d, \u201ePopmoderna\u201d, \u201eVICE\u201d czy Racjonalista.pl i w prasie lokalnej. Prowadzi bloga Miastokultury.blogspot.com.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/wojciech-michalski"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30226"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/514"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=30226"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30226\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/30230"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=30226"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=30226"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=30226"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=30226"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=30226"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}