{"id":30482,"date":"2015-06-15T11:00:35","date_gmt":"2015-06-15T10:00:35","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=30482"},"modified":"2020-09-01T13:04:11","modified_gmt":"2020-09-01T12:04:11","slug":"milosz-stelmach-zawod-orson-welles-ekrany","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/milosz-stelmach-zawod-orson-welles-ekrany","title":{"rendered":"Zaw\u00f3d: Orson Welles"},"content":{"rendered":"<p>Orson Welles jak ma\u0142o kto w historii kina zas\u0142uguje na miano cz\u0142owieka o wielu twarzach, i to nie tylko dlatego, \u017ce jako aktor potrafi\u0142 wcieli\u0107 si\u0119 w niemal ka\u017cd\u0105 posta\u0107. Przede wszystkim posiada\u0142 on r\u00f3\u017cne oblicza, kt\u00f3re ods\u0142ania\u0142 na kolejnych etapach swojej kariery. Jednym z nich by\u0142a tragikomiczna maska b\u0142azna do wynaj\u0119cia, kt\u00f3r\u0105 przybra\u0142 w ostatnich latach \u017cycia.<\/p>\n<figure id=\"attachment_30496\" aria-describedby=\"caption-attachment-30496\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?attachment_id=30496\" rel=\"attachment wp-att-30496\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-30496\" title=\"Jedyny singiel Orsona Wellesa (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-singiel-540x343.jpg\" alt=\"Jedyny singiel Orsona Wellesa (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\" width=\"540\" height=\"343\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-singiel-540x343.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-singiel-900x573.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-singiel-576x366.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-singiel.jpg 1000w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-30496\" class=\"wp-caption-text\">Jedyny singiel Orsona Wellesa (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Na kartach historii zapisa\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie jako bezkompromisowy i niezale\u017cny re\u017cyser, kt\u00f3ry zmieni\u0142 oblicze kina, a tak\u017ce jako genialny, ale chimeryczny aktor (zaprezentowany w artykule Ewy Szponar). W cieniu tego historycznofilmowego pos\u0105gu czaj\u0105 si\u0119 jednak mniej znane w Polsce sylwetki: pe\u0142en werwy radiowiec (kt\u00f3rego opisuje Micha\u0142 Lesiak), innowacyjny cz\u0142owiek teatru oraz paradoksalnie najmniej rozpoznawalny spo\u015br\u00f3d wszystkich Welles\u00f3w \u2013 popularna persona telewizyjna.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-30482 gallery-columns-5 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/milosz-stelmach-zawod-orson-welles-ekrany\/orson-welles-singiel'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-singiel-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Jedyny singiel Orsona Wellesa (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30496\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30496'>\n\t\t\t\tJedyny singiel Orsona Wellesa (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/milosz-stelmach-zawod-orson-welles-ekrany\/orson-welles-show'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-show-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Program telewizyjny (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30495\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30495'>\n\t\t\t\tProgram telewizyjny (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/milosz-stelmach-zawod-orson-welles-ekrany\/orson-welles-reklama'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-reklama-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Reklama (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30494\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30494'>\n\t\t\t\tReklama (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/milosz-stelmach-zawod-orson-welles-ekrany\/orson-welles-pilot'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-pilot-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Plansza tytu\u0142owa niesprzedanego pilota (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30493\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30493'>\n\t\t\t\tPlansza tytu\u0142owa niesprzedanego pilota (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/milosz-stelmach-zawod-orson-welles-ekrany\/orson-welles-manowar'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-manowar-400x240.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Orson Welles w studiu z zespo\u0142em Manowar (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30492\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30492'>\n\t\t\t\tOrson Welles w studiu z zespo\u0142em Manowar (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Tymczasem przeci\u0119tny ameryka\u0144ski telewidz z po\u0142owy lat 70., zapytany o Orsona Wellesa, natychmiast rozpozna\u0142by rubasznego, t\u0119giego jegomo\u015bcia, kt\u00f3ry z nieod\u0142\u0105cznym cygarem w ustach, g\u0142\u0119bokim g\u0142osem opowiada pikantne anegdoty lub popisuje si\u0119 magicznymi sztuczkami. Widzia\u0142 go wszak\u017ce w niezliczonych odcinkach program\u00f3w rozrywkowych i popularnych talk-show czy wy\u015bwietlanych pomi\u0119dzy nimi reklamach. Owszem, s\u0142ysza\u0142 zapewne, \u017ce ten 150-kilogramowy Houdini wieczornej ram\u00f3wki ma te\u017c ekscentryczne hobby, kt\u00f3rym jest kr\u0119cenie artystycznych film\u00f3w w Europie, ale to raczej dodatek do jego barwnej komercyjnej persony.<\/p>\n<p>Ta ostatnia za\u015b wydaje si\u0119 warta opisania, cho\u0107by ze wzgl\u0119du na jej wspomnian\u0105 odmienno\u015b\u0107 od dominuj\u0105cego w Polsce dyskursu wytworzonego wok\u00f3\u0142 Wellesa. W filmoznawczym kanonie wyst\u0119puje on jako kodyfikator technicznych i stylistycznych mo\u017cliwo\u015bci kina klasycznego, w innowacyjny i brawurowy spos\u00f3b poszerzaj\u0105cy granice \u00f3wczesnego j\u0119zyka filmu. Pozosta\u0142 te\u017c nieformalnym patronem Nowej Fali, swoj\u0105 praktyk\u0105 wyprzedzaj\u0105cym polityk\u0119 autorsk\u0105 Truffauta i Godarda. Jego losy s\u0105 przytaczane z nabo\u017cn\u0105 czci\u0105 jako egzemplifikacja mitu o niedocenionym geniuszu, kt\u00f3ry za spraw\u0105 swojego indywidualizmu i potrzeby artystycznej swobody \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 na siebie gniew nieznosz\u0105cej sprzeciwu komercyjnej machiny Hollywoodu i w celu zachowania kontroli tw\u00f3rczej nad w\u0142asnymi dzie\u0142ami musia\u0142 salwowa\u0107 si\u0119 ucieczk\u0105 do bardziej go\u015bcinnej Europy.<\/p>\n<p>Za t\u0119 niezale\u017cno\u015b\u0107 Welles musia\u0142 jednak s\u0142ono zap\u0142aci\u0107 i to w znaczeniu dos\u0142ownym \u2013 pozbawiony \u015brodk\u00f3w przez du\u017ce wytw\u00f3rnie finansowa\u0142 swoje filmy z w\u0142asnej kieszeni, zarabiaj\u0105c na to ci\u0119\u017ck\u0105 prac\u0105. Cen\u0105 za pozostanie bezczelnie niekomercyjnym tw\u00f3rc\u0105 by\u0142a wi\u0119c konieczno\u015b\u0107 stania si\u0119 bezwstydnie komercyjnym cz\u0142owiekiem do wynaj\u0119cia.<\/p>\n<p><strong>\u201eNo wine before its time<\/strong><strong>\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Nic dziwnego, \u017ce najch\u0119tniej przyjmowa\u0142 propozycje typowo aktorskie. Internetowy serwis IMDb przypisuje mu a\u017c 122 wyst\u0119py w filmach kinowych i telewizyjnych. Jednocze\u015bnie na ka\u017cd\u0105 fikcyjn\u0105 posta\u0107, w kt\u00f3r\u0105 kiedykolwiek si\u0119 wcieli\u0142, przypada przynajmniej kilka wyst\u0119p\u00f3w \u201ewe w\u0142asnej osobie\u201d \u2013 jako telewizyjny prezenter, go\u015b\u0107 w mniej lub bardziej popularnym programie albo po prostu gwiazda spot\u00f3w reklamowych. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z tych materia\u0142\u00f3w nie zachowa\u0142a si\u0119 do dzi\u015b b\u0105d\u017a te\u017c w najlepszym wypadku gnije w przepastnych archiwach stacji NBC czy CBS. Sporo fragment\u00f3w jest jednak dost\u0119pnych w Internecie i powinno stanowi\u0107 nie lada gratk\u0119 dla tych, kt\u00f3rzy chc\u0105 pozna\u0107 oblicze Wellesa tak rzadko pojawiaj\u0105ce si\u0119 na filmoznawczych kursach i w naukowych publikacjach.<\/p>\n<figure id=\"attachment_30495\" aria-describedby=\"caption-attachment-30495\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?attachment_id=30495\" rel=\"attachment wp-att-30495\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-30495\" title=\"Program telewizyjny (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-show-540x655.jpg\" alt=\"Program telewizyjny (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\" width=\"540\" height=\"655\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-show-540x655.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-show-576x699.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-show.jpg 720w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-30495\" class=\"wp-caption-text\">Program telewizyjny (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Przede wszystkim mog\u0105 oni trafi\u0107 na niekt\u00f3re materia\u0142y reklamowe wykorzystuj\u0105ce twarz lub g\u0142os tw\u00f3rcy <em>Damy z Szanghaju<\/em> (1947). Ze \u015bwiatem reklamy mia\u0142 on do czynienia w zasadzie od pocz\u0105tku swojej kariery radiowej, kiedy jako 22-latek zosta\u0142 g\u0142osem czekoladowego puddingu marki My-T-Fine, a nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej jego program <em>The Mercury Theatre on the Air<\/em> przemianowano, zgodnie z umow\u0105 sponsorsk\u0105, na <em>The Campbell Playhouse<\/em>. Zreszt\u0105 w \u00f3wczesnym radiu by\u0142a to powszechna praktyka i nikt nie uwa\u017ca\u0142 tego za dzia\u0142alno\u015b\u0107 niegodn\u0105 artysty. R\u00f3wnie\u017c gwiazdy kinowe ch\u0119tnie podpisywa\u0142y lukratywne kontrakty \u2013 ju\u017c w latach 40. i 50. w spotach promocyjnych wyst\u0119powali mi\u0119dzy innymi Laurence Olivier (dla Polaroida), Henry Fonda (Life Savers), Paul Newman (American Express) czy Bette Davis (General Electric).<\/p>\n<p>Sytuacja Orsona Wellesa by\u0142a jednak pod tym wzgl\u0119dem specyficzna. Wraz z up\u0142ywem lat traci\u0142 on finansow\u0105 wiarygodno\u015b\u0107 i coraz ci\u0119\u017cej by\u0142o mu zgromadzi\u0107 \u015brodki na kolejne produkcje. Rozpocz\u0119te projekty ci\u0105gn\u0119\u0142y si\u0119 latami, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich nie ujrza\u0142a nawet \u015bwiat\u0142a dziennego. Je\u015bli ju\u017c uda\u0142o mu si\u0119 co\u015b nakr\u0119ci\u0107 i zmontowa\u0107, to problemy z dystrybucj\u0105 sprawia\u0142y, \u017ce nie odzyskiwa\u0142 pieni\u0119dzy w\u0142o\u017conych w produkcj\u0119. Konsekwencj\u0105 by\u0142y wi\u0119c coraz liczniejsze i coraz mniej wyrafinowane wyst\u0119py w reklamach, kt\u00f3rych w ca\u0142ej swojej karierze zaliczy\u0142 kilkadziesi\u0105t, zachwalaj\u0105c mi\u0119dzy innymi Texaco, Eastern Airlines, wod\u0119 Perrier, aparaty fotograficzne Vivitar, elektroniczn\u0105 gr\u0119 planszow\u0105 <em>Dark Tower<\/em>, kserokopiarki marki Nashua, a nawet regionialne produkty reklamowane w lokalnych ameryka\u0144skich stacjach telewizyjnych oraz radiowych.<\/p>\n<p>To wszystko z\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na reputacj\u0119 cz\u0142owieka do wynaj\u0119cia, kt\u00f3ry by\u0107 mo\u017ce jest nieugi\u0119ty jako filmowiec, ale zrobi wszystko jako aktor reklamowy. Na z\u0142o\u015bliwe pytanie o reklam\u0119 jedzenia dla ps\u00f3w, w kt\u00f3rej wyst\u0119powa\u0142, odpowiedzia\u0142 pono\u0107 autoironicznie: \u201eNie, ja nie jem z puszki, ja celebruj\u0119 jej zawarto\u015b\u0107 przed kamer\u0105\u201d. Welles nie odmawia\u0142 nikomu, kogo by\u0142o sta\u0107 na zap\u0142acenie kilku tysi\u0119cy dolar\u00f3w za jedno przedpo\u0142udnie pracy, podczas kt\u00f3rego czyta\u0142 kilka linijek przygotowanego tekstu lub spogl\u0105da\u0142 znacz\u0105co spode \u0142ba w stron\u0119 kamery. Zapytany o u\u017cyczenie wizerunku marce Jim Beam, odpowiedzia\u0142 w rozbrajaj\u0105co bezpo\u015bredni spos\u00f3b: \u201eTo najbardziej niewinna forma kurwienia si\u0119, jak\u0105 znam\u201d. Joseph McBride, kt\u00f3ry w swojej znakomitej biografii re\u017cysera stara si\u0119 odpowiedzie\u0107 na pytanie zadawane w latach 70. przez wiele os\u00f3b: \u201eCo si\u0119 sta\u0142o z Orsonem Wellesem?\u201d \u2013 zauwa\u017ca, \u017ce \u201eameryka\u0144ska publiczno\u015b\u0107 rzadko widzia\u0142a filmy, kt\u00f3re dzi\u0119ki temu \u00bbkurwieniu si\u0119\u00ab re\u017cyserowa\u0142, tak wi\u0119c wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi my\u015bla\u0142a, \u017ce zajmuje si\u0119 wy\u0142\u0105cznie tym\u201d (<em>What Ever Happened to Orson Welles? A Portrait of an Independent Career<\/em>, Lexington 2006, s. 8).<\/p>\n<p>Renoma Wellesa cierpia\u0142a tym bardziej, \u017ce reklamodawcy bez lito\u015bci eksploatowali i tym samym utrwalali jego wizerunek niepohamowanego sybaryty, najch\u0119tniej zatrudniaj\u0105c go do promocji napoj\u00f3w alkoholowych. Obok Jim Beama by\u0142a to tak\u017ce japo\u0144ska whisky Nikka (kt\u00f3rej spoty nawet sam re\u017cyserowa\u0142), hiszpa\u0144skie sherry Pedro Domecq, a tak\u017ce marka, kt\u00f3ra przynios\u0142a mu najwi\u0119ksz\u0105 (nie)s\u0142aw\u0119 \u2013 Paul Masson. Podpisany pod koniec lat 70. trzyletni kontrakt z kalifornijsk\u0105 firm\u0105 winiarsk\u0105 opiewa\u0142 na niebagateln\u0105 sum\u0119 p\u00f3\u0142tora miliona dolar\u00f3w, a ca\u0142a seria emitowanych do znudzenia reklam sprawi\u0142a, \u017ce sta\u0142 si\u0119 prawdopodobnie bardziej rozpoznawalny ni\u017c kiedykolwiek. Podstawow\u0105 fraz\u0105 z nim kojarzon\u0105 przesta\u0142a by\u0107 kultowa \u201er\u00f3\u017cyczka\u201d, a sta\u0142o si\u0119 has\u0142o marki Paul Masson: \u201eNie sprzedamy wina, dop\u00f3ki nie przyjdzie na nie w\u0142a\u015bciwy czas\u201d. Charles Higham, jeden z pierwszym biograf\u00f3w Wellesa, stwierdzi\u0142 nawet, \u017ce dla m\u0142odego pokolenia prze\u0142omu lat 70. i 80. jest on bardziej znany z reklam kalifornijskiego wina ni\u017c z <em>Obywatela Kane<\/em><em>\u2019a<\/em> (1941).<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p><strong>Re\u017cyser niepokorny<\/strong><\/p>\n<p>W tym czasie wielkie sukcesy artystyczne tw\u00f3rcy <em>Dotyku z\u0142a<\/em> (1958) by\u0142y ju\u017c odleg\u0142\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105, a publiczno\u015b\u0107 raczej niezdrowo emocjonowa\u0142a si\u0119 jego tusz\u0105, uznaj\u0105c j\u0105 za przejaw tej samej frywolno\u015bci, lekkomy\u015blno\u015bci i braku kontroli, kt\u00f3re z\u0142ama\u0142y jego karier\u0119. Nie pomaga\u0142 fakt, \u017ce znany by\u0142 r\u00f3wnie\u017c z kapry\u015bnego zachowania na planie, nawet je\u015bli chodzi\u0142o o niewiele znacz\u0105ce reklam\u00f3wki. Zdarzy\u0142o mu si\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce przecie\u017c nikt go nie mo\u017ce zmusi\u0107, aby przed kamer\u0105 stwierdzi\u0142, i\u017c wino Paul Masson jest lepsze ni\u017c Stradivarius, tak wi\u0119c tego akurat spotu nie nagrano. Znany jest te\u017c zabawny zapis audio (najcz\u0119\u015bciej okre\u015blany potocznie jako \u201eFrozen Peas\u201d) z nagra\u0144 do spot\u00f3w dla brytyjskiej firmy Findus produkuj\u0105cej mro\u017conki, w kt\u00f3rym Welles poucza re\u017cysera, jak powinna wygl\u0105da\u0107 reklama, kilkukrotnie u\u017cywaj\u0105c do\u015b\u0107 nieparlamentarnych zwrot\u00f3w. Nagranie trwa kilka minut, podczas kt\u00f3rych Welles kwestionuje jako\u015b\u0107 tekstu, stron\u0119 wizualn\u0105 planowanej reklam\u00f3wki i wskaz\u00f3wki re\u017cysera, a ko\u0144czy si\u0119 stwierdzeniem, \u017ce \u201eto nie jest warte \u017cadnych pieni\u0119dzy\u201d i odg\u0142osami sugeruj\u0105cymi raptowne opuszczenie studia.<\/p>\n<figure id=\"attachment_30494\" aria-describedby=\"caption-attachment-30494\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?attachment_id=30494\" rel=\"attachment wp-att-30494\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-30494\" title=\"Reklama (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-reklama-540x755.jpg\" alt=\"Reklama (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\" width=\"540\" height=\"755\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-reklama-540x755.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-reklama-643x900.jpg 643w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-reklama-576x805.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-reklama.jpg 715w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-30494\" class=\"wp-caption-text\">Reklama (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Ponadto w Internecie \u0142atwo mo\u017cna znale\u017a\u0107 pochodz\u0105cy z prac nad jednym ze spot\u00f3w dla firmy Paul Masson klip, na kt\u00f3rym Welles kilkukrotnie pr\u00f3buje wypowiedzie\u0107 swoje kwestie, b\u0119d\u0105c wyra\u017anie \u201epod wp\u0142ywem\u201d. Wiele os\u00f3b zapewne zby\u0142oby to ironicznym komentarzem, sugeruj\u0105cym, \u017ce wszak\u017ce Welles musia\u0142 dog\u0142\u0119bnie pozna\u0107 reklamowany przez siebie produkt, aby przekonuj\u0105co go poleci\u0107, gdyby nie fakt, i\u017c nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej w jednym z wywiad\u00f3w przyzna\u0142, i\u017c nigdy nawet nie pr\u00f3bowa\u0142 wina tej marki. Ta wypowied\u017a sprawi\u0142a, \u017ce kilkuletnia wsp\u00f3\u0142praca z ameryka\u0144sk\u0105 firm\u0105 dobieg\u0142a ko\u0144ca, a jako twarz marki zast\u0105pi\u0142 go bardziej uk\u0142adny John Gielgud.<\/p>\n<p>Incydenty takie jak ten, zw\u0142aszcza w zestawioniu z faktem, \u017ce przez ostatnie 11 lat \u017cycia Wellesowi nie uda\u0142o si\u0119 uko\u0144czy\u0107 \u017cadnego filmu kinowego (mimo du\u017cego stopnia zaawansowania kilku projekt\u00f3w), sprawi\u0142y, \u017ce w pami\u0119ci wielu Amerykan\u00f3w zapisa\u0142 si\u0119 jako pazerny utracjusz, troszcz\u0105cy si\u0119 wy\u0142\u0105cznie o w\u0142asn\u0105 kiesze\u0144 i \u017co\u0142\u0105dek. Kiepska reputacja ci\u0105gn\u0119\u0142a si\u0119 za nim nawet po \u015bmierci, co udowadnia zrealizowany w 1999 roku film Tima Robbinsa <em>Cradle Will Rock<\/em>, w kt\u00f3rym Welles (pokazany w pierwszych latach swojej kariery) zostaje sportretowany jako nadu\u017cywaj\u0105cy alkoholu i pozbawiony skrupu\u0142\u00f3w kabotyn, kt\u00f3remu wielka sztuka wychodzi jakby mimochodem.<\/p>\n<p><strong>The Orson Welles Show<\/strong><\/p>\n<p>Liczne spoty reklamowe by\u0142y by\u0107 mo\u017ce najbardziej kontrowersyjn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 p\u00f3\u017anej dzia\u0142alno\u015bci Wellesa, ale to wcale nie one zapewnia\u0142y mu najwi\u0119cej czasu antenowego. Nieustanna obecno\u015b\u0107 re\u017cysera <em>Wspania\u0142o\u015bci Amberson\u00f3w<\/em> (1942) w pejza\u017cu medialnym Ameryki lat 70. i 80. by\u0142a raczej efektem niezliczonych wyst\u0119p\u00f3w w wieczornych programach rozrywkowych, kt\u00f3re mniej wi\u0119cej od pocz\u0105tku lat 70. prze\u017cywa\u0142y prawdziwy rozkwit. Ich magnesami by\u0142a zazwyczaj charyzma i wyrazista osobowo\u015b\u0107 prowadz\u0105cego oraz zestaw r\u00f3\u017cnorodnych atrakcji, na kt\u00f3re sk\u0142ada\u0142y si\u0119 wywiady, skecze, piosenki i co tylko przysz\u0142o do g\u0142owy kreatywnym scenarzystom.<\/p>\n<p>Welles pojawia\u0142 si\u0119 regularnie m.in. u Deana Martina, Dicka Cavetta, Merva Griffina czy Johnny\u2019ego Carsona. Szczeg\u00f3lnie ch\u0119tnie bywa\u0142 w <em>The Tonight Show Starring Johnny Carson<\/em> (emitowanym na antenie NBC nieprzerwanie od 1962 do 1992 roku), niejednokrotnie zast\u0119puj\u0105c bardziej presti\u017cowych go\u015bci, kt\u00f3rzy w ostatniej chwili zrezygnowali ze swojego udzia\u0142u, a czasem nawet samego Carsona \u2013 tylko w 1976 roku wyst\u0119powa\u0142 tam 12 razy, w tym dwa razy w roli prowadz\u0105cego. Zdarza\u0142y mu si\u0119 powa\u017cne wywiady, w kt\u00f3rych ch\u0119tnie rzuca\u0142 anegdotami i opowiada\u0142 o swoim \u017cyciu oraz pracy (wznosz\u0105c si\u0119 przy okazji na wy\u017cyny mitomanii), przewa\u017cnie jednak sypa\u0142 zaskryptowanymi dowcipami, odgrywa\u0142 komiczne scenki, \u015bpiewa\u0142, ta\u0144czy\u0142 oraz, nade wszystko, pokazywa\u0142 magiczne sztuczki.<\/p>\n<figure id=\"attachment_30493\" aria-describedby=\"caption-attachment-30493\" style=\"width: 480px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?attachment_id=30493\" rel=\"attachment wp-att-30493\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-30493\" title=\"Plansza tytu\u0142owa niesprzedanego pilota (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-pilot.jpg\" alt=\"Plansza tytu\u0142owa niesprzedanego pilota (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\" width=\"480\" height=\"360\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-30493\" class=\"wp-caption-text\">Plansza tytu\u0142owa niesprzedanego pilota (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)<\/figcaption><\/figure>\n<p>To w\u0142a\u015bnie prestidigitatorskie popisy sta\u0142y si\u0119 jego znakiem rozpoznawczym \u2013 od prostych karcianych trik\u00f3w po rozbudowane scenki, w kt\u00f3rych na przyk\u0142ad przecina\u0142 na p\u00f3\u0142 sam\u0105 Marlen\u0119 Dietrich (wkr\u00f3tce zast\u0105pion\u0105 w tym numerze przez \u017con\u0119 re\u017cysera, Rit\u0119 Hayworth). W jednym z wywiad\u00f3w, kt\u00f3re w latach 1969\u20131974 przeprowadzi\u0142 z nim Peter Bogdanovich (wydanych p\u00f3\u017aniej w formie ksi\u0105\u017ckowej pod tytu\u0142em <em>This <\/em><em>Is Orson Welles<\/em>), Welles twierdzi\u0142, \u017ce magicznych umiej\u0119tno\u015bci, kt\u00f3re fascynowa\u0142y go od dzieci\u0144stwa, nauczy\u0142 si\u0119 od samego Houdiniego. Najprawdopodobniej jest to jedna z wielu autobiograficznych bajek, kt\u00f3re Welles ch\u0119tnie sprzedawa\u0142 publiczno\u015bci, nie zmienia to jednak faktu, \u017ce by\u0142 bardzo wprawnym sztukmistrzem, a swoje umiej\u0119tno\u015bci doskonali\u0142 przez ca\u0142e \u017cycie. Jeszcze wieczorem 9 pa\u017adziernika 1985 roku, zaledwie na kilka godzin przed \u015bmierci\u0105, bra\u0142 udzia\u0142 w nagraniach do programu <em>The Merv Griffin Show<\/em>, gdzie pokazywa\u0142 jak\u0105\u015b sztuczk\u0119 karcian\u0105. Program zosta\u0142 wyemitowany pi\u0119\u0107 dni po \u015bmierci re\u017cysera i by\u0142 ostatnim z blisko 50 wyst\u0119p\u00f3w Wellesa u Griffina.<\/p>\n<p>Na spotkaniu z paryskimi studentami, kt\u00f3rzy w 1982 roku pytali go o jego pozycj\u0119 jako re\u017cysera w Ameryce, Welles m\u00f3wi\u0142: \u201eW Stanach zajmuj\u0119 si\u0119 rozrywk\u0105. Robi\u0119 magiczne sztuczki, opowiadam dowcipy. Mam zupe\u0142nie inn\u0105 karier\u0119\u201d. Pragn\u0105c j\u0105 rozwin\u0105\u0107, nie poprzestawa\u0142 na roli wiecznego go\u015bcia w programach prowadzonych przez inne s\u0142awy. Ju\u017c w 1955 roku nagra\u0142 cykl sze\u015bciu telewizyjnych travelogue\u2019\u00f3w zebranych pod szyldem <em>Around the World with Orson Welles<\/em> i opieraj\u0105cych si\u0119 na jego renomie obie\u017cy\u015bwiata. Zwiedza\u0142 w nich europejskie miasta, prezentuj\u0105c ich t\u0142o historyczne oraz kulturowe. Wiele lat p\u00f3\u017aniej planowa\u0142 jeszcze jeden tego typu program \u2013 <em>The Good Life<\/em>, kt\u00f3ry mia\u0142 by\u0107 zestawem konsumpcjonistycznych przewodnik\u00f3w po turystycznie atrakcyjnych miejscach, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem sponsoruj\u0105cych program hoteli, restauracji czy biur podr\u00f3\u017cy. Projekt sko\u0144czy\u0142 si\u0119 jednak na sze\u015bciominutowym zwiastunie. Tego typu plany pojawia\u0142y si\u0119 do\u015b\u0107 cz\u0119sto, zazwyczaj jednak r\u00f3wnie szybko znika\u0142y z horyzontu zainteresowa\u0144 nadpobudliwego re\u017cysera \u2013 Gary Graver, jego sta\u0142y operator w tym czasie, wspomina\u0142 nawet, \u017ce pewnego razu na planie <em>F jak fa\u0142szerstwo<\/em> (1973) Welles wpad\u0142 na pomys\u0142 realizacji programu kulinarnego, w kt\u00f3rym on by\u0142by prowadz\u0105cym i szefem kuchni.<\/p>\n<p>Lista telewizyjnych show, kt\u00f3re ostatecznie nigdy nie zosta\u0142y wyemitowane, jest zreszt\u0105 znacznie d\u0142u\u017csza. Mia\u0142 by\u0107 gwiazd\u0105 jednorazowego programu <em>Orson<\/em><em>\u2019s Bag<\/em>, filmowanego dla CBS w latach 1967\u20131971, w kt\u00f3rym re\u017cyser odgrywa\u0142 komiczne scenki, wcielaj\u0105c si\u0119 za ka\u017cdym razem w kilka r\u00f3\u017cnych postaci. Stacja przerwa\u0142a projekt ju\u017c w 1969 roku ze wzgl\u0119du na problemy Wellesa z urz\u0119dem podatkowy w USA, ale on postanowi\u0142 kontynuowa\u0107 prace na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119, ostatecznie jednak program nie ujrza\u0142 \u015bwiat\u0142a dziennego. Podobny los spotka\u0142 <em>Orson Welles Magic Show<\/em>, kt\u00f3ry mia\u0142 by\u0107 ca\u0142kowicie po\u015bwi\u0119cony magicznym popisom re\u017cysera. Zdj\u0119cia, realizowane z przerwami od roku 1976 a\u017c do jego \u015bmierci 9 lat p\u00f3\u017aniej, skutkowa\u0142y wieloma godzinami zarejestrowanego materia\u0142u, ale ani jedn\u0105 emisj\u0105.<\/p>\n<p>Welles nie zra\u017ca\u0142 si\u0119 i zach\u0119cany przez swojego dobrego znajomego, producenta <em>The Dean Martin Show<\/em>, Grega Garrisona, w latach 1978\u20131979 nagra\u0142 nawet pilot w\u0142asnego talk-show (o ma\u0142o oryginalnym tytule <em>The Orson Welles Show<\/em>). Zabra\u0142 si\u0119 do tego po swojemu \u2013 zrealizowa\u0142 go za w\u0142asne \u015brodki, w studiu filmowym, na ta\u015bmie i przy wykorzystaniu filmowej estetyki, a dopiero potem pr\u00f3bowa\u0142 zainteresowa\u0107 tym projektem jak\u0105\u015b stacj\u0119. G\u0142\u00f3wnym go\u015bciem 74-minutowego programu by\u0142 jego dobry znajomy Burt Reynolds, ale poza tym pojawia\u0142y si\u0119 oczywi\u015bcie magiczne sztuczki, scenki z udzia\u0142em muppet\u00f3w (w programie wyst\u0105pili tak\u017ce Jim Henson i Frank Oz, sp\u0142acaj\u0105c tym samym d\u0142ug wdzi\u0119czno\u015bci za wyst\u0119p Wellesa w <em>Wielkiej wyprawie muppet\u00f3w<\/em> [1979, J. Frawley], do kt\u00f3rego zdj\u0119cia powstawa\u0142y w podobnym okresie) i komediowe przerywniki. Szybko wszak okaza\u0142o si\u0119, \u017ce \u017cadna stacja nie chce zakupi\u0107 tego formatu, a puszki z ta\u015bm\u0105 do\u0142\u0105czy\u0142y do innych okaleczonych, niewyemitowanych lub nawet niezmontowanych materia\u0142\u00f3w filmowych oraz telewizyjnych, kt\u00f3re Welles zgromadzi\u0142 w czasie swojej d\u0142ugiej kariery.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p><strong>Przygoda z piosenk\u0105<\/strong><\/p>\n<p>Na pocz\u0105tku kariery najwi\u0119ksz\u0105 s\u0142aw\u0119 przyni\u00f3s\u0142 Orsonowi Wellesowi jego niepowtarzalny g\u0142os. Wykorzystuj\u0105c go jednak do pracy w radiu, tw\u00f3rca kultowej <em>Wojny \u015bwiat\u00f3w<\/em> nie spodziewa\u0142 si\u0119 zapewne, \u017ce potrzeba spieni\u0119\u017cenia tego \u201enarz\u0119dzia\u201d pracy doprowadzi go kiedy\u015b do kr\u00f3tkiego romansu z bran\u017c\u0105 muzyczn\u0105. Spo\u015br\u00f3d potomstwa zrodzonego z tego popkulturowego mezaliansu najbardziej spektakularna okaza\u0142a si\u0119 wsp\u00f3\u0142praca z&#8230; heavymetalowym zespo\u0142em Manowar.<\/p>\n<figure id=\"attachment_30492\" aria-describedby=\"caption-attachment-30492\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?attachment_id=30492\" rel=\"attachment wp-att-30492\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-30492\" title=\"Orson Welles w studiu z zespo\u0142em Manowar (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-manowar-540x455.jpg\" alt=\"Orson Welles w studiu z zespo\u0142em Manowar (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\" width=\"540\" height=\"455\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-manowar-540x455.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-manowar-120x101.jpg 120w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-manowar-90x76.jpg 90w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-manowar-320x270.jpg 320w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-manowar.jpg 550w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-30492\" class=\"wp-caption-text\">Orson Welles w studiu z zespo\u0142em Manowar (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Ta ameryka\u0144ska kapela, wyros\u0142a na fali zainteresowania muzyk\u0105 metalow\u0105 w pierwszej po\u0142owie lat 80., celowa\u0142a w epickich, patetycznych utworach wype\u0142nionych szybkimi sol\u00f3wkami, wysokimi partiami wokalnymi i ikonografi\u0105 spod znaku <em>heroic fantasy<\/em>. Gdy w 1982 roku powstawa\u0142 debiutancki album grupy, muzycy obok wokalu chcieli do niekt\u00f3rych utwor\u00f3w w\u0142\u0105czy\u0107 deklamowan\u0105 podnios\u0142ym tonem narracj\u0119 podbijaj\u0105c\u0105 jeszcze heroiczny nastr\u00f3j p\u0142yty. Pocz\u0105tkowo fragmenty te mia\u0142y zosta\u0107 odczytane przez Erica Adamsa, wokalist\u0119 zespo\u0142u, ale muzycy nie byli zadowoleni z rezultat\u00f3w, wi\u0119c zwr\u00f3cili si\u0119 o pomoc do swojego producenta. Powiedzieli, \u017ce potrzebuj\u0105 kogo\u015b obdarzonego g\u0142osem g\u0142\u0119bokim, tajemniczym i budz\u0105cym respekt \u2013 jednym s\u0142owem, kogo\u015b takiego jak Orson Welles. Jak wspomina Adams w wywiadach, zdziwienie muzyk\u00f3w nie mia\u0142o granic, gdy dowiedzieli si\u0119, \u017ce odpowiedzialna za produkcj\u0119 p\u0142yty wytw\u00f3rnia Liberty Records wzi\u0119\u0142a sobie t\u0119 sugesti\u0119 do serca i zatrudni\u0142a w\u0142a\u015bnie re\u017cysera <em>Otella<\/em> (1952).<\/p>\n<p>Do dzi\u015b zachowa\u0142y si\u0119 zdj\u0119cia, na kt\u00f3rych mo\u017cemy dostrzec, jak kilku d\u0142ugow\u0142osych m\u0142odzie\u0144c\u00f3w stoi nad Orsonem Wellesem, czytaj\u0105cym do mikrofonu kolejne linijki patetycznego tekstu. Tak powsta\u0142a rozbudowana narracja do utworu <em>Dark Avenger<\/em> z debiutanckiego kr\u0105\u017cka grupy zatytu\u0142owanego <em>Battle Hymns<\/em>. Z tej samej sesji pochodzi narracja do utworu <em>Defender<\/em>, kt\u00f3ry zosta\u0142 opublikowany dopiero po \u015bmierci Wellesa, na pochodz\u0105cej z 1987 roku p\u0142ycie <em>Fighting the World<\/em>. Najmniejszym, ale by\u0107 mo\u017ce najtrwalszym wk\u0142adem Wellesa w tw\u00f3rczo\u015b\u0107 kapeli by\u0142o jedno zarejestrowane w\u00f3wczas zdanie, kt\u00f3re do dzi\u015b, puszczane z ta\u015bmy, otwiera ka\u017cdy koncert ameryka\u0144skiego zespo\u0142u: \u201eLadies and gentlemen, from the United States of America, all hail Manowar!\u201d.<\/p>\n<p>Na oficjalnej stronie Manowar, w rubryce po\u015bwi\u0119conej wybitnym osi\u0105gni\u0119ciom i rekordom zdobytym przez kapel\u0119, dumnie widnieje wpis: \u201eJedyny zesp\u00f3\u0142, kt\u00f3ry nagrywa\u0142 z Orsonem Wellesem\u201d. Ta efektowna przechwa\u0142ka nie jest do ko\u0144ca prawdziwa, poniewa\u017c ju\u017c w 1975 roku tw\u00f3rca <em>Obywatela Kane<\/em><em>\u2019a<\/em> zarejestrowa\u0142 sw\u00f3j g\u0142os na potrzeby p\u0142yty <em>Tales of Mystery and Imagination<\/em> prog-rockowego zespo\u0142u The Alan Parsons Project. Niestety ta\u015bma z nagraniem dotar\u0142a do studia za p\u00f3\u017ano, by w\u0142\u0105czy\u0107 j\u0105 do gotowego albumu, a narracja Wellesa pojawia si\u0119 dopiero na reedycji wydanej w 1987 roku.<\/p>\n<p>Zar\u00f3wno nagrania dla Manowar, jak i The Alana Parsons Project to w zasadzie melorecytacje, korzystaj\u0105ce z narracyjnego talentu Orsona Wellesa, co bynajmniej nie oznacza, \u017ce nie zdarza\u0142o mu si\u0119 od czasu do czasu \u015bpiewa\u0107. Najcz\u0119\u015bciej mia\u0142o to miejsce w programach telewizyjnych, w kt\u00f3rych wyst\u0119powa\u0142 \u2013 jak na przyk\u0142ad u Deana Martina, gdzie razem z prowadz\u0105cym oraz Jamesem Stewartem pl\u0105sa\u0142 w wielkiej peruce z papilotami i opiewa\u0142 zalety d\u0142ugich wizyt u fryzjera. Co wi\u0119cej, w 1984 roku ukaza\u0142 si\u0119 nawet sygnowany nazwiskiem (i twarz\u0105) Orsona Wellesa singiel z wykonywan\u0105 przez niego piosenk\u0105 <em>I Know What It Is To Be Young (But You Don<\/em><em>\u2019t Know What It Is To Be Old)<\/em>. Bez ma\u0142a 70-letni re\u017cyser w banalnych s\u0142owach przypomina o ulotno\u015bci ludzkiego istnienia, ale jego przejmuj\u0105ca liryka najwyra\u017aniej nie trafi\u0142a w gusta szerszej publiczno\u015bci, gdy\u017c utw\u00f3r nie cieszy\u0142 si\u0119 zbytni\u0105 popularno\u015bci\u0105 (cho\u0107 zosta\u0142 wydany na siedmiocalowej p\u0142ycie nie tylko w Stanach Zjednoczonych, ale tak\u017ce w Wielkiej Brytanii, Belgii i W\u0142oszech).<\/p>\n<p><strong>Dotyk z\u0142a<\/strong><\/p>\n<p>Dominuj\u0105ca narracja na temat przebiegu kariery Orsona Wellesa g\u0142osi, \u017ce ten wielki czarodziej ekranu, kt\u00f3ry zahipnotyzowa\u0142 ca\u0142e pokolenie zafascynowanych nim widz\u00f3w, krytyk\u00f3w oraz tw\u00f3rc\u00f3w, z czasem sta\u0142 si\u0119 podrz\u0119dnym magikiem \u2013 specem od rutynowych sztuczek z kartami i kiepskich reklam. Welles bowiem jako zjawisko kultury filmowej to posta\u0107 schizofreniczna: paradoksalnie, im bardziej niezale\u017cny chcia\u0142 by\u0107, tym bardziej musia\u0142 uzale\u017cnia\u0107 si\u0119 od komercyjnych \u017ar\u00f3de\u0142 dochod\u00f3w. Wola\u0142 bra\u0107 pieni\u0105dze od reklamodawc\u00f3w, kt\u00f3rzy proponowali mu wyst\u0119py poni\u017cej godno\u015bci, ale nie ingerowali w \u017caden spos\u00f3b w autorskie projekty, ni\u017c od producent\u00f3w, kt\u00f3rzy wymagaliby nieakceptowalnych dla niego kompromis\u00f3w.<\/p>\n<p>Szkody, kt\u00f3re tym post\u0119powaniem wyrz\u0105dzi\u0142 swojej reputacji, s\u0105 chyba nieodwracalne, o czym \u015bwiadczy nie tylko potoczne wyobra\u017cenie o ostatnich latach jego kariery i \u017cycia, ale tak\u017ce liczne parodie, kt\u00f3re wci\u0105\u017c pojawiaj\u0105 si\u0119 od czasu do czasu w ameryka\u0144skich programach rozrywkowych lub serialach animowanych (jak na przyk\u0142ad <em>Simpsonowie<\/em> [2006, sezon XVIII, odcinek 4] czy <em>Animaniaki<\/em> [1994, odcinek 52]) i pokazuj\u0105 go jako egotycznego i pretensjonalnego hedonist\u0119. Cennym <em>votum separatum<\/em> jest wspomniana ksi\u0105\u017cka McBride\u2019a, kt\u00f3ry stara si\u0119 pokaza\u0107, \u017ce \u201ep\u00f3\u017any\u201d Welles to by\u0107 mo\u017ce nie tyle leniwy utracjusz przyjmuj\u0105cy jedynie ma\u0142o wymagaj\u0105ce fuchy, ile raczej ambitny, zapracowany pionier kina niezale\u017cnego, kt\u00f3rego arcydzie\u0142 (jakimi pono\u0107 by\u0142y nakr\u0119cone niemal w ca\u0142o\u015bci, lecz nigdy przez niego nie zmontowane <em>The Other Side of the Wind<\/em> czy <em>Don Kichot<\/em>) po prostu nie by\u0142o dane nam zobaczy\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Orson Welles jak ma\u0142o kto w historii kina zas\u0142uguje na miano cz\u0142owieka o wielu twarzach, i to nie tylko dlatego, \u017ce jako aktor potrafi\u0142 wcieli\u0107 si\u0119 w niemal ka\u017cd\u0105 posta\u0107. Przede wszystkim posiada\u0142 on r\u00f3\u017cne oblicza, kt\u00f3re ods\u0142ania\u0142 na kolejnych etapach swojej kariery. Jednym z nich by\u0142a tragikomiczna maska b\u0142azna do wynaj\u0119cia, kt\u00f3r\u0105 przybra\u0142 w ostatnich latach \u017cycia.<\/p>\n","protected":false},"author":232,"featured_media":30492,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[1607,377,1463,3802],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[1464],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Zaw\u00f3d: Orson Welles<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Orson Welles jak ma\u0142o kto w historii kina zas\u0142uguje na miano cz\u0142owieka o wielu twarzach.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/milosz-stelmach-zawod-orson-welles-ekrany\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/milosz-stelmach-zawod-orson-welles-ekrany\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/milosz-stelmach-zawod-orson-welles-ekrany#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-manowar.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-manowar.jpg\",\"width\":550,\"height\":464,\"caption\":\"Orson Welles w studiu z zespo\u0142em Manowar (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/milosz-stelmach-zawod-orson-welles-ekrany#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/milosz-stelmach-zawod-orson-welles-ekrany\",\"name\":\"Zaw\u00f3d: Orson Welles\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/milosz-stelmach-zawod-orson-welles-ekrany#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2015-06-15T10:00:35+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:04:11+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/99a209b40f0341f1f282f7e41866bcd8\"},\"description\":\"Orson Welles jak ma\u0142o kto w historii kina zas\u0142uguje na miano cz\u0142owieka o wielu twarzach.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/milosz-stelmach-zawod-orson-welles-ekrany#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/milosz-stelmach-zawod-orson-welles-ekrany\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/milosz-stelmach-zawod-orson-welles-ekrany#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Zaw\u00f3d: Orson Welles\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/99a209b40f0341f1f282f7e41866bcd8\",\"name\":\"Mi\u0142osz Stelmach\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/milosz-stelmach\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Zaw\u00f3d: Orson Welles","description":"Orson Welles jak ma\u0142o kto w historii kina zas\u0142uguje na miano cz\u0142owieka o wielu twarzach.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/milosz-stelmach-zawod-orson-welles-ekrany","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/milosz-stelmach-zawod-orson-welles-ekrany\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/milosz-stelmach-zawod-orson-welles-ekrany#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-manowar.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/orson-welles-manowar.jpg","width":550,"height":464,"caption":"Orson Welles w studiu z zespo\u0142em Manowar (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/milosz-stelmach-zawod-orson-welles-ekrany#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/milosz-stelmach-zawod-orson-welles-ekrany","name":"Zaw\u00f3d: Orson Welles","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/milosz-stelmach-zawod-orson-welles-ekrany#primaryimage"},"datePublished":"2015-06-15T10:00:35+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:04:11+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/99a209b40f0341f1f282f7e41866bcd8"},"description":"Orson Welles jak ma\u0142o kto w historii kina zas\u0142uguje na miano cz\u0142owieka o wielu twarzach.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/milosz-stelmach-zawod-orson-welles-ekrany#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/milosz-stelmach-zawod-orson-welles-ekrany"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/milosz-stelmach-zawod-orson-welles-ekrany#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Zaw\u00f3d: Orson Welles"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/99a209b40f0341f1f282f7e41866bcd8","name":"Mi\u0142osz Stelmach","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/milosz-stelmach"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30482"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/232"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=30482"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30482\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/30492"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=30482"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=30482"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=30482"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=30482"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=30482"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}