{"id":30616,"date":"2015-06-25T19:30:40","date_gmt":"2015-06-25T18:30:40","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=30616"},"modified":"2021-01-12T09:38:48","modified_gmt":"2021-01-12T08:38:48","slug":"zuzanna-sokolowska-ksiazka-cialo-i-tekst-rita-baum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-sokolowska-ksiazka-cialo-i-tekst-rita-baum","title":{"rendered":"Ksi\u0105\u017cka, cia\u0142o i tekst"},"content":{"rendered":"
\n

Kiedy trzymamy w r\u0119ku ksi\u0105\u017ck\u0119, zostaje uruchomiony szereg dozna\u0144 zmys\u0142owych. Pierwszym wra\u017ceniem, jakie si\u0119 pojawia, jest uczucie ci\u0119\u017cko\u015bci w d\u0142oniach. Opuszki palc\u00f3w badaj\u0105 struktur\u0119 publikacji, g\u0142adz\u0105c tward\u0105, g\u0142adk\u0105 lub szorstk\u0105 i mi\u0119kk\u0105 ok\u0142adk\u0119. Po chwili, w rytm przewracanych kartek, pojawia si\u0119 obezw\u0142adniaj\u0105cy zapach nowo\u015bci, drukarskiej farby lub nadmiernego wyeksploatowania woluminu, kt\u00f3ry natr\u0119tnie dra\u017cni receptory w\u0119chowe podczas wdychania powietrza, przenosz\u0105cego do kom\u00f3rek moleku\u0142y ksi\u0105\u017ckowej woni. Bez w\u0105tpienia gest czytania jest odruchem zaw\u0142aszczaj\u0105cym, poch\u0142aniaj\u0105cym, kt\u00f3rego pozosta\u0142o\u015bci, takie jak odciski palc\u00f3w, zapach d\u0142oni i otaczaj\u0105cej przestrzeni zostaj\u0105 zakonserwowane na kartkach ksi\u0105\u017cki. Wbrew pozorom, okre\u015blenie statusu ontologicznego woluminu nie jest prostym zadaniem. Jak trafnie zauwa\u017ca Andrzej Dr\u00f3\u017cd\u017c, ksi\u0105\u017cki dostarczaj\u0105 wiedzy o \u015bwiecie, ale jednocze\u015bnie pilnie strzeg\u0105 wiedzy o sobie[1]<\/sup><\/a>.\u201ePowodem tego zjawiska s\u0105 transcendowane w ksi\u0105\u017ck\u0119 tre\u015bci psychiczne, kt\u00f3re powoduj\u0105, \u017ce zostaje ona wyniesiona ponad stan zwyk\u0142ych rzeczy\u201d[2]<\/sup><\/a> <\/em>\u2013 konstatuje badacz. Tymczasem Michel Foucault definiuje j\u0105 jako tw\u00f3r wielowymiarowy \u2013 j\u0119zykowy, przestrzenny i kompozycyjny. \u201eNawet je\u015bli rozumie si\u0119 j\u0105 jako zesp\u00f3\u0142 powi\u0105za\u0144 \u2013 nie mo\u017ce by\u0107 identyczna na tych wszystkich poziomach. Ksi\u0105\u017cka daremnie usi\u0142uje jawi\u0107 si\u0119 jako przedmiot, kt\u00f3ry mamy pod r\u0119k\u0105, daremnie krzepnie w \u00f3w ma\u0142y prostopad\u0142o\u015bcian, kt\u00f3ry j\u0105 w sobie zamyka. Jej jedno\u015b\u0107 jest zmienna i relatywna: gdyby podda\u0107 j\u0105 badaniu, przestaje by\u0107 oczywista \u2013 nie wskazuje na siebie sam\u0105, albowiem mo\u017ce powsta\u0107 ze z\u0142o\u017conego pola dyskursu\u201d \u2013 stwierdzi\u0142 francuski my\u015bliciel. Innymi s\u0142owy, czytanie jest form\u0105 pobudzenia energetycznego na r\u00f3\u017cnych poziomach, zar\u00f3wno \u015bwiadomo\u015bci, jak i kultury. Skoro zatem ksi\u0105\u017cka staje si\u0119 tre\u015bciow\u0105 form\u0105 ludzkiej egzystencji, czym staje si\u0119 ok\u0142adka, kt\u00f3ra ma przykuwa\u0107 wzrok przysz\u0142ego czytelnika? Andrzej Dr\u00f3\u017cd\u017c traktuje j\u0105 jako rodzaj symbolicznej maski dla tre\u015bci, poniewa\u017c ksi\u0105\u017cka jest r\u00f3wnie\u017c mask\u0105 autora i czytelnika, upi\u0119kszaj\u0105cym lub wyja\u015bniaj\u0105cym elementem, wywo\u0142uj\u0105cym dezorientacj\u0119 otoczenia[3]<\/sup><\/a>. \u201eOtwarcie ksi\u0105\u017cki i jej zamkni\u0119cie oraz czytanie i przerwanie czytania, przypomina za\u0142o\u017cenie i \u015bci\u0105gni\u0119cie maski. Ksi\u0105\u017cka otwarta i czytana jest jak za\u0142o\u017cenie maski (…). Ksi\u0105\u017cka zamkni\u0119ta i od\u0142o\u017cona na p\u00f3\u0142k\u0119 oznacza, \u017ce cz\u0142owiek konfrontuje si\u0119 bezpo\u015brednio ze \u015bwiatem pospolitym, rz\u0105dzonym przez przypadek. Zak\u0142adanie maski i czytanie ksi\u0105\u017cki podlegaj\u0105 zasadom gry\u201d[4]<\/sup><\/a> <\/em>\u2013 podkre\u015bla Dr\u00f3\u017cd\u017c. Gest czytania to zatem naturalny odruch adaptacji do otaczaj\u0105cego \u015bwiata, staj\u0105cy si\u0119 symptomem i symbolem otaczaj\u0105cej rzeczywisto\u015bci, przechodzeniem pomi\u0119dzy tym, co realne, a wyobra\u017cone.<\/p>\n

\"Grafika<\/a>
Grafika O.pl<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n

Jeszcze wi\u0119cej problem\u00f3w definicyjnych nastr\u0119czaj\u0105 te publikacje, kt\u00f3re pretenduj\u0105 do miana dzie\u0142a sztuki. Czym tak naprawd\u0119 staj\u0105 si\u0119 one w \u015bwiecie zdominowanym przez elektroniczne media, skutecznie wypieraj\u0105ce papier jako no\u015bnik informacji? Obiektem wzrokowej kontemplacji? Popisem kreatywno\u015bci i wyobra\u017ani? Czy rzeczywi\u015bcie prawdziwymi dzie\u0142ami sztuki z prawdziwego zdarzenia? Clive Phillipot, bibliotekarz nowojorskiego Museum of Modern Art w ten oto spos\u00f3b definiuje ten rodzaj woluminu: \u201eTermin ksi\u0105\u017cka artystyczna zosta\u0142 u\u017cyty, by opisa\u0107 unikalne ksi\u0105\u017cki i przedmioty ksi\u0105\u017ckowe. Ksi\u0105\u017cki te przedstawiaj\u0105 warto\u015bci bardziej malarskie lub rze\u017abiarskie ni\u017c te, kt\u00f3re powiela si\u0119 w masowych nak\u0142adach. (…) Cz\u0119sto sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z cyklu obraz\u00f3w lub kola\u017cy oprawionych w jeden tom; nierzadko s\u0105 poka\u017anymi przedmiotami zrobionymi z jednego tworzywa lub ich rozmaito\u015bci. O ksi\u0105\u017ckach powielanych (o nak\u0142adzie wi\u0119kszym ni\u017c jeden egzemplarz) mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce zbli\u017caj\u0105 si\u0119 do tradycji graficznych i fotograficznych, z tym jednak, \u017ce odgrywa w nich istotniejsz\u0105 rol\u0119 stosunek artysty do samego procesu powielania\u201d[5]<\/sup><\/a>. Innymi s\u0142owy, ksi\u0105\u017cka artystyczna staje si\u0119 zaprzeczeniem masowej reprodukcji, poszukiwaniem nowych rozwi\u0105za\u0144 formalnych, a tak\u017ce potwierdzeniem utrwalonej przez wiele wiek\u00f3w relacji oko-m\u00f3zg-r\u0119ka, kt\u00f3ra jest najbardziej naturaln\u0105 w procesie czytania[6]<\/sup><\/a> oraz cielesnego do\u015bwiadczania przedmiotu \u2013 jego dotyku, ogl\u0105dania w\u0105chania, zaw\u0142aszczania. Tymczasem elektroniczne media, opr\u00f3cz wzrokowej reakcji, pozbawiaj\u0105 badawczego, cielesnego kontaktu, kt\u00f3rego mo\u017cna bezpo\u015brednio do\u015bwiadczy\u0107 jedynie poprzez czytanie ksi\u0105\u017cki.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka jako cia\u0142o <\/strong><\/p>\n

Roland Barthes w swojej ksi\u0105\u017cce Przyjemno\u015b\u0107 tekstu<\/em> opisuje strategi\u0119 do\u015bwiadczania niczym nieskr\u0119powanej, ekstatycznej euforii podczas powolnego, leniwego czytania. Barthes konstruuje portret dw\u00f3ch rodzaj\u00f3w czytelnik\u00f3w \u2013 czytelnik\u00f3w przyjemno\u015bci i rozkoszy. Mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107, \u017ce poj\u0119cia, kt\u00f3rymi operuje my\u015bliciel, s\u0105 to\u017csame cielesno\u015bci. Nie inaczej dzieje si\u0119 przypadku realizacji artysty Briana Dettmera, kt\u00f3ry w swoich dzia\u0142aniach \u0142\u0105czy cia\u0142o i tekst. Z ksi\u0105\u017cek tworzy abstrakcyjne rze\u017aby, kt\u00f3re swoj\u0105 form\u0105 przypominaj\u0105 brutaln\u0105 sekcj\u0119 zw\u0142ok. Artysta odnosi si\u0119 do ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re pieczo\u0142owicie wyszukuje na pchlich targach i antykwariatach, jak do \u017cywej tkanki, kt\u00f3r\u0105 trzeba zbada\u0107, spenetrowa\u0107. Z powycinanych kartek tworzy ludzki szkielet, rozcina wn\u0119trze ksi\u0105\u017cki, by przeprowadzi\u0107 prywatn\u0105 wiwisekcj\u0119, a potem tworzy w\u0142asne, autorskie projekty, w tym podr\u0119cznik do chirurgii, w kt\u00f3rym obrazki stanowi\u0105 ruchome, papierowe mi\u0119\u015bnie, m\u00f3zg czy twarzoczaszk\u0119. Dettmer unika \u0142atwych wizualnych rozwi\u0105za\u0144. Swoimi dzia\u0142aniami pr\u00f3buje nada\u0107 ksi\u0105\u017ckom, a raczej w tym kontek\u015bcie oryginalnym, artystycznym dzia\u0142aniom, wymiar autentycznej fizyczno\u015bci, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna poczu\u0107 pod opuszkami palc\u00f3w, do\u015bwiadczaj\u0105c zmys\u0142owej, wr\u0119cz dzikiej przyjemno\u015bci. Dzia\u0142ania Dettmera mniej lub bardziej bezpo\u015brednio odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do antropologii, a dok\u0142adniej tatua\u017cu, jednej z pierwotnych form pisma jako przyk\u0142adu \u017cywej, mi\u0119snej ksi\u0119gi, \u017cywego tekstu i obrazu. Jego ksi\u0105\u017ckowe rze\u017aby bez w\u0105tpienia zachwycaj\u0105 precyzj\u0105 wykonania i kunsztem, s\u0105 niemal frywolne w swojej bezpo\u015brednio\u015bci, kt\u00f3ra obezw\u0142adnia.<\/p>\n

W podobnym zmys\u0142owym tonie utrzymane s\u0105 realizacje holenderskiej artystki Annemarieke Kloosterhof. W pracy The Smell of Literature<\/em> znienacka wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 z ksi\u0105\u017cki kwiaty, staj\u0105c si\u0119 symboliczn\u0105 egzemplifikacj\u0105 zapachu tekstu. Kloosterhof swoj\u0105 pieczo\u0142owicie wykonan\u0105, papierow\u0105 instalacj\u0105 przypomina, \u017ce zmys\u0142 powonienia jest zmys\u0142em uczucia. Jan Jakub Rousseau twierdzi\u0142, \u017ce zdolno\u015b\u0107 do odczuwania zapach\u00f3w jest zmys\u0142em wyobra\u017ani i lubie\u017cno\u015bci, kt\u00f3ry bardziej ni\u017c s\u0142uch potrafi wstrz\u0105sn\u0105\u0107 \u017cyciem duchowym cz\u0142owieka[7]<\/sup><\/a>. Kloosterhof w swoich dzia\u0142aniach odwo\u0142uje si\u0119 do potencja\u0142u ksi\u0105\u017cki jako no\u015bnika warto\u015bci, kt\u00f3ry wp\u0142ywa na percepcj\u0119. W swoich kolejnych, nies\u0142ychanie delikatnych realizacjach, artystka tworzy drzewa, kt\u00f3re wyrastaj\u0105 wprost ze \u015brodka ksi\u0105\u017cek, tworz\u0105c miniaturowy teatr cieni albo wycina skomplikowany mechanizm zegarka, nawi\u0105zuj\u0105c bezpo\u015brednio do wydawanego przez Karola Dickensa periodyku literackiego \u201e<\/em><\/strong>Master Humphrey\u2019s Clock\u201d, na kt\u00f3ry sk\u0142ada\u0142 si\u0119 szereg opowiada\u0144 tego wybitnego pisarza. Kloosterhof bawi si\u0119 kulturowymi konwencjami, tworz\u0105c prywatne definicje ksi\u0105\u017cki. Jej szalenie zmys\u0142owe prace zyskuj\u0105 status totalnej odr\u0119bno\u015bci i \u017cywotno\u015bci. \u201eKsi\u0105\u017cki, rzeczywi\u015bcie, w niczym nie s\u0105 rzeczami martwymi, ale zawieraj\u0105 w sobie potencja\u0142 \u017cycia, kt\u00f3ry czyni je na tyle aktywnymi, ile jest w nich ducha, kt\u00f3rego s\u0105 potomstwem; co wi\u0119cej, one przechowuj\u0105 jak w jakiej\u015b fiolce najczystsz\u0105 si\u0142\u0119 i esencj\u0119 tego \u017cyj\u0105cego intelektu, kt\u00f3ry je stwarza\u201d \u2013 trafnie zauwa\u017cy\u0142 John Milton[8]<\/sup><\/a>. Dla Kloosterhof ksi\u0105\u017cki staj\u0105 si\u0119 symbolicznym homunculusem<\/em>, materialnym, przedmiotowym wcieleniem ludzkiej \u015bwiadomo\u015bci, kt\u00f3rej istot\u0119 kszta\u0142tuje j\u0119zyk oraz tekst.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017ckowe obrazy <\/strong><\/p>\n

Mike Stilkey nie czyta. Daleki od cielesnych skojarze\u0144, artysta po prostu obserwuje obwoluty i grzbiety starych ksi\u0105\u017cek, pr\u00f3buj\u0105c z nich stwarza\u0107 obrazy, kt\u00f3re sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na wielkoformatowe instalacje. Z bardzo dobrym skutkiem. Z prawdziwie ameryka\u0144skim rozmachem, Stilkey obsesyjnie uk\u0142ada i formuje z ksi\u0105\u017cek imitacj\u0119 gigantycznego p\u0142\u00f3tna, na kt\u00f3r\u0105 przelewa ekspresyjne skojarzenia, nawi\u0105zuj\u0105ce najcz\u0119\u015bciej do postaci i film\u00f3w wykreowanych przez Tima Burtona. Artysta wyja\u0142awia ksi\u0105\u017cki z ich archetypicznego znaczenia, nie zwracaj\u0105c kompletnie uwagi na tekst, tylko na kszta\u0142t. Nie poch\u0142aniaj\u0105 go \u015bwiaty wyobra\u017cone. Stilkey jest twardym egzystencjalist\u0105, kt\u00f3ry kpi ze wzrokowych przyzwyczaje\u0144 maluj\u0105c na grzbietach ksi\u0105\u017cek rekiny, koty, psy i wizerunki kobiet nonszalancko odpalaj\u0105cych papierosa. Nie inaczej dzieje si\u0119 w przypadku kolejnego specjalisty od przekszta\u0142cania ksi\u0105\u017cek w artystyczne formy, Guya Laram\u00e9e. W przeciwie\u0144stwie do Stilkey\u2019a, Laram\u00e9e tworzy mikro\u015bwiaty, kt\u00f3rego budulcem s\u0105 stare ksi\u0105\u017cki, s\u0142owniki i encyklopedie. Artysta, inspiruj\u0105c si\u0119 biblijnymi \u017ar\u00f3d\u0142ami, sk\u0142ada ho\u0142d naturze, kreuj\u0105c z wolumin\u00f3w zielone, soczyste wzniesienia, lodowce, koryta rzek i pierwotne miejsca kultu, wycinaj\u0105c pieczo\u0142owicie we wn\u0119trzu ksi\u0105\u017cki kszta\u0142ty i otwory, przez kt\u00f3re przenika \u015bwiat\u0142o, przenosz\u0105c wzrok widza w zupe\u0142nie inny \u015bwiat. Jego przestrzenne realizacje to przyk\u0142ad wizualnego geniuszu. Idealnie wypreparowane i przyci\u0119te, przygotowane do wzrokowej kontemplacji ksi\u0105\u017cki, to niezwyk\u0142e realistyczne rze\u017aby, kt\u00f3re pozbawione s\u0105 jednoznacznego, ontologicznego statusu. Z jednej strony dalej zachowuj\u0105 swoj\u0105 pierwotn\u0105 form\u0119 woluminu, z drugiej staj\u0105 si\u0119 zupe\u0142nie osobnymi, estetycznymi obiektami. Artysta z laboratoryjn\u0105 wr\u0119cz dok\u0142adno\u015bci\u0105 oddaje kszta\u0142t g\u00f3rskich krajobraz\u00f3w, kt\u00f3ry wy\u0142ania si\u0119 z precyzyjnie przyci\u0119tych stron encyklopedii, odzwierciedlaj\u0105c na nich z chirurgiczn\u0105 precyzj\u0105 soczysto\u015b\u0107 trawy i drzew, wartki nurt potoku i topniej\u0105cego \u015bniegu na szczycie lodowca.<\/p>\n

Tymczasem Cara Barer zamienia ksi\u0105\u017cki w kwietne i zwierz\u0119ce instalacje \u2013 ka\u017cda ze stron woluminu, kt\u00f3ry dostanie si\u0119 w jej r\u0119ce, ulega szybkim przekszta\u0142ceniom w form\u0119 motyla, owada lub w\u0142a\u015bnie rozkwitaj\u0105cego kwiatu lub krzewu. Artystka pieczo\u0142owicie moczy\u0142a kartki ksi\u0105\u017cek w kolorowych, wodnych roztworach, by jak najdok\u0142adniej odda\u0107 kolorystyk\u0119 interesuj\u0105cych j\u0105 fragment\u00f3w rzeczywisto\u015bci. Jej gotowe instalacje najcz\u0119\u015bciej mo\u017cna zobaczy\u0107 na fotografiach, kt\u00f3re dokumentuj\u0105 pomys\u0142owo\u015b\u0107 artystki. Dla Barer ten rodzaj dzia\u0142a\u0144 jest sposobem na artystyczn\u0105 utylizacj\u0119 ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re nie s\u0105 jej ju\u017c potrzebne, a kt\u00f3rych te\u017c, z drugiej strony, nie chcia\u0142a si\u0119 pozbywa\u0107. Sta\u0142y si\u0119 one dla niej \u017ar\u00f3d\u0142em ponownej inspiracji, ponownego odczytania, kt\u00f3re przekszta\u0142ci\u0142a w obiekty estetycznej adoracji.<\/p>\n

Do czytania czy patrzenia?<\/strong><\/p>\n

Arty\u015bci igraj\u0105cy z i tak ju\u017c utrudnion\u0105, jednoznaczn\u0105 definicj\u0105 ksi\u0105\u017cki, stawiaj\u0105 jednocze\u015bnie pytania o to, czym jest tekst i czym jest publikacja. Okazuje si\u0119, \u017ce nie tworz\u0105 one zwartej jedno\u015bci. Jak zauwa\u017ca Ulisses Carion, <\/em>ksi\u0105\u017cka to pewna konstrukcja przestrzeni. \u201eKa\u017cda z nich jest postrzegana w innej chwili \u2013 ksi\u0105\u017cka jest tak\u017ce sekwencj\u0105 chwil. Ksi\u0105\u017cka nie jest pojemnikiem s\u0142\u00f3w, nie jest workiem s\u0142\u00f3w, ani te\u017c no\u015bnikiem s\u0142\u00f3w. Pisarz, przeciwnie ni\u017c si\u0119 uwa\u017ca, nie pisze ksi\u0105\u017cek. Pisarz pisze teksty. Tekst literacki (proza) zawarty w ksi\u0105\u017cce ignoruje fakt istnienia ksi\u0105\u017cki jako pewnej autonomicznej sekwencji czasoprzestrzennej\u201d[9]<\/sup><\/a> \u2013 twierdzi Carion. Arty\u015bci, wyja\u0142awiaj\u0105c woluminy z tre\u015bci, nadaj\u0105 im status autonomicznego, konceptualnego bytu, stanowi\u0105cego wizualny eksperyment, kt\u00f3ry uczy czyta\u0107, a nie tylko patrze\u0107 na obrazy.<\/p>\n

Poka\u017c przypisy<\/span>    (\u21b5 returns to text)<\/p>\n
    \n
  1. A. Dr\u00f3\u017cd\u017c, Ksi\u0105\u017cka w \u015bwiecie utopii<\/em>, Krak\u00f3w 2006, s. 15.\u21b5<\/a><\/li>\n
  2. Cyt. za A. Dro\u017cd\u017c, dz. cyt.<\/em>, s. 24.\u21b5<\/a><\/li>\n
  3. Tam\u017ce, s.41.\u21b5<\/a><\/li>\n
  4. Tam\u017ce, s. 41.\u21b5<\/a><\/li>\n
  5. http:\/\/aspwroclaw.blox.pl\/2013\/05\/Czym-jest-aktualnie-ksiazka-artystyczna.html\u21b5<\/a><\/li>\n
  6. Tam\u017ce.\u21b5<\/a><\/li>\n
  7. Cyt. za A. Hurton, Erotyka perfum, czyli tajemnice pi\u0119knych zapach\u00f3w<\/em>, Krak\u00f3w 1994, s. 18.\u21b5<\/a><\/li>\n
  8. A. Dr\u00f3\u017cd\u017c, dz. cyt.<\/em>, s. 48.\u21b5<\/a><\/li>\n
  9. Tam\u017ce.\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Jeszcze wi\u0119cej problem\u00f3w definicyjnych nastr\u0119czaj\u0105 te publikacje, kt\u00f3re pretenduj\u0105 do miana dzie\u0142a sztuki. Czym tak naprawd\u0119 staj\u0105 si\u0119 one w \u015bwiecie zdominowanym przez elektroniczne media, skutecznie wypieraj\u0105ce papier jako no\u015bnik informacji? Obiektem wzrokowej kontemplacji? Popisem kreatywno\u015bci i wyobra\u017ani? Czy rzeczywi\u015bcie prawdziwymi dzie\u0142ami sztuki z prawdziwego zdarzenia? <\/p>\n","protected":false},"author":26,"featured_media":30622,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[3817,3816,3820,3819,3818,7301,849,92],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[14401],"yoast_head":"\nKsi\u0105\u017cka artystyczna jako zaprzeczenie masowej reprodukcji<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Ksi\u0105\u017cka artystyczna jako zaprzeczenie masowej reprodukcji, poszukiwanie nowych rozwi\u0105za\u0144 formalnych oraz potwierdzenie utrwalanej przez wieki relacji oko-m\u00f3zg-r\u0119ka\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-sokolowska-ksiazka-cialo-i-tekst-rita-baum\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-sokolowska-ksiazka-cialo-i-tekst-rita-baum#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/magazyn-opl-grafika-001-2012-10-081.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/magazyn-opl-grafika-001-2012-10-081.jpg\",\"width\":840,\"height\":574,\"caption\":\"Grafika O.pl\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-sokolowska-ksiazka-cialo-i-tekst-rita-baum#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-sokolowska-ksiazka-cialo-i-tekst-rita-baum\",\"name\":\"Ksi\u0105\u017cka artystyczna jako zaprzeczenie masowej reprodukcji\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-sokolowska-ksiazka-cialo-i-tekst-rita-baum#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2015-06-25T18:30:40+00:00\",\"dateModified\":\"2021-01-12T08:38:48+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ac1bdf883946a5d13a834ff1dad9a7c5\"},\"description\":\"Ksi\u0105\u017cka artystyczna jako zaprzeczenie masowej reprodukcji, poszukiwanie nowych rozwi\u0105za\u0144 formalnych oraz potwierdzenie utrwalanej przez wieki relacji oko-m\u00f3zg-r\u0119ka\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-sokolowska-ksiazka-cialo-i-tekst-rita-baum#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-sokolowska-ksiazka-cialo-i-tekst-rita-baum\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-sokolowska-ksiazka-cialo-i-tekst-rita-baum#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Ksi\u0105\u017cka, cia\u0142o i tekst\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ac1bdf883946a5d13a834ff1dad9a7c5\",\"name\":\"Zuzanna Soko\u0142owska\",\"description\":\"ZUZANNA SOKO\u0141OWSKA (1982) \u2013 absolwentka historii i filozofii, wyk\u0142adowca akademicki. Publikowa\u0142a na \u0142amach Arteonu, Polskiego Portalu Kultury O.pl, Rity Baum, artPapieru oraz czasopisma kulturalnego Fragile.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/zuzanna-sokolowska\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Ksi\u0105\u017cka artystyczna jako zaprzeczenie masowej reprodukcji","description":"Ksi\u0105\u017cka artystyczna jako zaprzeczenie masowej reprodukcji, poszukiwanie nowych rozwi\u0105za\u0144 formalnych oraz potwierdzenie utrwalanej przez wieki relacji oko-m\u00f3zg-r\u0119ka","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-sokolowska-ksiazka-cialo-i-tekst-rita-baum","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-sokolowska-ksiazka-cialo-i-tekst-rita-baum#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/magazyn-opl-grafika-001-2012-10-081.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/magazyn-opl-grafika-001-2012-10-081.jpg","width":840,"height":574,"caption":"Grafika O.pl"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-sokolowska-ksiazka-cialo-i-tekst-rita-baum#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-sokolowska-ksiazka-cialo-i-tekst-rita-baum","name":"Ksi\u0105\u017cka artystyczna jako zaprzeczenie masowej reprodukcji","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-sokolowska-ksiazka-cialo-i-tekst-rita-baum#primaryimage"},"datePublished":"2015-06-25T18:30:40+00:00","dateModified":"2021-01-12T08:38:48+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ac1bdf883946a5d13a834ff1dad9a7c5"},"description":"Ksi\u0105\u017cka artystyczna jako zaprzeczenie masowej reprodukcji, poszukiwanie nowych rozwi\u0105za\u0144 formalnych oraz potwierdzenie utrwalanej przez wieki relacji oko-m\u00f3zg-r\u0119ka","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-sokolowska-ksiazka-cialo-i-tekst-rita-baum#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-sokolowska-ksiazka-cialo-i-tekst-rita-baum"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-sokolowska-ksiazka-cialo-i-tekst-rita-baum#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Ksi\u0105\u017cka, cia\u0142o i tekst"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ac1bdf883946a5d13a834ff1dad9a7c5","name":"Zuzanna Soko\u0142owska","description":"ZUZANNA SOKO\u0141OWSKA (1982) \u2013 absolwentka historii i filozofii, wyk\u0142adowca akademicki. Publikowa\u0142a na \u0142amach Arteonu, Polskiego Portalu Kultury O.pl, Rity Baum, artPapieru oraz czasopisma kulturalnego Fragile.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/zuzanna-sokolowska"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30616"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/26"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=30616"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30616\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":49115,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30616\/revisions\/49115"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/30622"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=30616"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=30616"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=30616"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=30616"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=30616"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}