{"id":30671,"date":"2015-06-30T19:10:51","date_gmt":"2015-06-30T18:10:51","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=30671"},"modified":"2021-01-12T09:39:02","modified_gmt":"2021-01-12T08:39:02","slug":"piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera","title":{"rendered":"Znowu zaczyna si\u0119 od Peipera"},"content":{"rendered":"<p><strong>Karolina Zychowicz: Czy Tadeusz Peiper jest najwa\u017cniejszym polskim poet\u0105, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rego mo\u017cna skonstruowa\u0107 wystaw\u0119 tego typu co <em>Papie\u017c awangardy\u2026<\/em>, opieraj\u0105c\u0105 si\u0119 na zwi\u0105zkach literata z artystami z kr\u0119gu sztuk wizualnych?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Piotr Rypson<\/strong>: My\u015bl\u0119, \u017ce Peiper jest jednym z nielicznych polskich poet\u00f3w, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rych mo\u017cna zbudowa\u0107 wystaw\u0119 o tak szerokim zasi\u0119gu terytorialnym i jedynym polskim poet\u0105, kt\u00f3rego biografia i tw\u00f3rczo\u015b\u0107 pozwalaj\u0105 pokaza\u0107 histori\u0119 rozgrywaj\u0105c\u0105 si\u0119 pomi\u0119dzy Polsk\u0105, Francj\u0105, Hiszpani\u0105, Belgi\u0105, Ameryk\u0105 Po\u0142udniow\u0105, no i w jakiej\u015b mierze Rosj\u0105. Jest chyba r\u00f3wnie\u017c jednym z niewielu poet\u00f3w, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rych mo\u017cna osnu\u0107 narracj\u0119 dotycz\u0105c\u0105 przemian kultury dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego, a nawet si\u0119gn\u0105\u0107 do lat wcze\u015bniejszych, do okresu I wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n<figure id=\"attachment_30689\" aria-describedby=\"caption-attachment-30689\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/mnw-papiez-awangardy-2015-003\/\" rel=\"attachment wp-att-30689\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-30689\" title=\"Wystawa \u201ePapie\u017c awangardy. Tadeusz Peiper w Hiszpanii, Polsce, Europie\u201d, fot. Bartosz Bajerski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/mnw-papiez-awangardy-2015-003-540x360.jpg\" alt=\"Wystawa \u201ePapie\u017c awangardy. Tadeusz Peiper w Hiszpanii, Polsce, Europie\u201d, fot. Bartosz Bajerski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" width=\"540\" height=\"360\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/mnw-papiez-awangardy-2015-003-540x360.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/mnw-papiez-awangardy-2015-003-900x600.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/mnw-papiez-awangardy-2015-003-576x384.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/mnw-papiez-awangardy-2015-003.jpg 1000w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-30689\" class=\"wp-caption-text\">Wystawa \u201ePapie\u017c awangardy. Tadeusz Peiper w Hiszpanii, Polsce, Europie\u201d, fot. Bartosz Bajerski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Wcze\u015bniej opracowa\u0142 Pan chyba podobn\u0105 wystaw\u0119 wok\u00f3\u0142 postaci Jana Brz\u0119kowskiego, tylko nie w Polsce<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-1\" id=\"refmark-1\"><sup>[1]<\/sup><\/a>. <\/strong><\/p>\n<p>Ja nie by\u0142em autorem tej wystawy, tylko wsp\u00f3\u0142pracownikiem. Napisa\u0142em tekst do ksi\u0105\u017cki opublikowanej w wydawnictwie Walther K\u00f6nig w Niemczech<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-2\" id=\"refmark-2\"><sup>[2]<\/sup><\/a>, kt\u00f3ra by\u0142a po\u015bwi\u0119cona Brz\u0119kowskiemu jako &nbsp;\u201enetworkerowi\u201d europejskiej sceny artystycznej w latach 30. XX wieku. No ale Brz\u0119kowski by\u0142 wychowankiem Peipera i bardzo wiele si\u0119 od niego nauczy\u0142, w zwi\u0105zku z czym ta wystawa \u2013 \u015bwiat sztuki zwi\u0105zany z Brz\u0119kowskim \u2013 mog\u0142aby stanowi\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 wystawy po\u015bwi\u0119conej Peiperowi.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-30671 gallery-columns-4 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/zwrotnica-006'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/zwrotnica-006-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201eZwrotnica\u201d, nr 9, Krak\u00f3w, 1926\u20131927, projekt graficzny: Kazimierz Podsadecki, kolekcja Jana Strausa (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30712\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30712'>\n\t\t\t\t\u201eZwrotnica\u201d, nr 9, Krak\u00f3w, 1926\u20131927, projekt graficzny: Kazimierz Podsadecki, kolekcja Jana Strausa (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/zwrotnica-005'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/zwrotnica-005-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201eZwrotnica\u201d, nr 7, Krak\u00f3w, 1926\u20131927, projekt graficzny: Kazimierz Podsadecki, kolekcja Jana Strausa (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30711\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30711'>\n\t\t\t\t\u201eZwrotnica\u201d, nr 7, Krak\u00f3w, 1926\u20131927, projekt graficzny: Kazimierz Podsadecki, kolekcja Jana Strausa (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/zwrotnica-004'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/zwrotnica-004-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201eZwrotnica\u201d, nr 5, Krak\u00f3w, czerwiec 1923, projekt graficzny: Tadeusz Peiper; projekt ok\u0142adki: Tymon Niesio\u0142owski, kolekcja Jana Strausa (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30710\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30710'>\n\t\t\t\t\u201eZwrotnica\u201d, nr 5, Krak\u00f3w, czerwiec 1923, projekt graficzny: Tadeusz Peiper; projekt ok\u0142adki: Tymon Niesio\u0142owski, kolekcja Jana Strausa (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/zwrotnica-002'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/zwrotnica-002-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201eZwrotnica\u201d, nr 3, Krak\u00f3w, listopad 1922, projekt graficzny: Tadeusz Peiper; projekt ok\u0142adki: Zygmunt Waliszewski, kolekcja Jana Strausa (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30709\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30709'>\n\t\t\t\t\u201eZwrotnica\u201d, nr 3, Krak\u00f3w, listopad 1922, projekt graficzny: Tadeusz Peiper; projekt ok\u0142adki: Zygmunt Waliszewski, kolekcja Jana Strausa (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/zwrotnica-001'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/zwrotnica-001-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201eZwrotnica\u201d, nr 1, Krak\u00f3w, maj 1922, projekt graficzny: Tadeusz Peiper, kolekcja Jana Strausa (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30708\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30708'>\n\t\t\t\t\u201eZwrotnica\u201d, nr 1, Krak\u00f3w, maj 1922, projekt graficzny: Tadeusz Peiper, kolekcja Jana Strausa (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/albert-gleizes-para-1920'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/albert-gleizes-para-1920-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Albert Gleizes, \u201eLe couple [Para]\u201d, 1920, gwasz, papier, 33 \u00d7 24, kolekcja Marka Roeflera (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30684\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30684'>\n\t\t\t\tAlbert Gleizes, \u201eLe couple [Para]\u201d, 1920, gwasz, papier, 33 \u00d7 24, kolekcja Marka Roeflera (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/kazimierz-malewicz-rysunek-suprematystyczny-1927'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/kazimierz-malewicz-rysunek-suprematystyczny-1927-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Kazimierz Malewicz, Rysunek suprematystyczny, 1927, o\u0142\u00f3wek, papier, 22,5 \u00d7 14,5, Signum Foundation (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30685\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/kazimierz-malewicz-rysunek-suprematystyczny-1927-80x80.jpg 80w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/kazimierz-malewicz-rysunek-suprematystyczny-1927-540x547.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/kazimierz-malewicz-rysunek-suprematystyczny-1927-576x583.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/kazimierz-malewicz-rysunek-suprematystyczny-1927.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 80px) 100vw, 80px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30685'>\n\t\t\t\tKazimierz Malewicz, Rysunek suprematystyczny, 1927, o\u0142\u00f3wek, papier, 22,5 \u00d7 14,5, Signum Foundation (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/marek-wlodarski-pan-z-fajka-1926'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/marek-wlodarski-pan-z-fajka-1926-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Marek W\u0142odarski (Henryk Streng), \u201ePan z fajk\u0105\u201d, 1926, olej, p\u0142\u00f3tno, 82,5 \u00d7 88, Muzeum Narodowe w Warszawie (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30714\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30714'>\n\t\t\t\tMarek W\u0142odarski (Henryk Streng), \u201ePan z fajk\u0105\u201d, 1926, olej, p\u0142\u00f3tno, 82,5 \u00d7 88, Muzeum Narodowe w Warszawie (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015-009'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015-009-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Leon Chwistek, \u201eMiasto\u201d, ok.1919, olej, tektura, 100 \u00d7 70, Muzeum Narodowe w Krakowie (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30706\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30706'>\n\t\t\t\tLeon Chwistek, \u201eMiasto\u201d, ok.1919, olej, tektura, 100 \u00d7 70, Muzeum Narodowe w Krakowie (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015-006'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015-006-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Juan Gris (1887-1927), \u201cLa bouteille de vin (Butelka wina)\u201d, 1918, Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofia, Madryt (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30703\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30703'>\n\t\t\t\tJuan Gris (1887-1927), \u201cLa bouteille de vin (Butelka wina)\u201d, 1918, Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofia, Madryt (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015-005'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015-005-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Fernand L\u00e9ger, \u201eLa Roue rouge [Czerwone ko\u0142o]\u201d, 1920, olej, p\u0142\u00f3tno, 65 \u00d7 54, Centre Pompidou, Pary\u017c (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30702\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30702'>\n\t\t\t\tFernand L\u00e9ger, \u201eLa Roue rouge [Czerwone ko\u0142o]\u201d, 1920, olej, p\u0142\u00f3tno, 65 \u00d7 54, Centre Pompidou, Pary\u017c (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015-004'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015-004-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Robert Delaunay (1885-1941), \u201eWidok na miasto\u201d, 1910-1914, Kunsthalle Mannheim, Depozyt Landu Baden-W\u00fcrttemberg od 1966, foto: Cem Y\u00fccetas (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30701\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30701'>\n\t\t\t\tRobert Delaunay (1885-1941), \u201eWidok na miasto\u201d, 1910-1914, Kunsthalle Mannheim, Depozyt Landu Baden-W\u00fcrttemberg od 1966, foto: Cem Y\u00fccetas (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015-003'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015-003-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"J\u00f3zef Pankiewicz (1866-1940), \u201eUlica w Madrycie\u201d, 1916-18, Muzeum Narodowe w Warszawie (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30700\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30700'>\n\t\t\t\tJ\u00f3zef Pankiewicz (1866-1940), \u201eUlica w Madrycie\u201d, 1916-18, Muzeum Narodowe w Warszawie (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015-002'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015-002-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Fernand L\u00e9ger, Ilustracja do manifestu Tadeusza Peipera, \u201eNowe usta\u201d, 1920\u20131925 tusz, papier, 27,3 \u00d7 20,9, Muzeum Sztuki w \u0141odzi (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30699\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30699'>\n\t\t\t\tFernand L\u00e9ger, Ilustracja do manifestu Tadeusza Peipera, \u201eNowe usta\u201d, 1920\u20131925  tusz, papier, 27,3 \u00d7 20,9, Muzeum Sztuki w \u0141odzi (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015-001'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015-001-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Wystawa \u201ePapie\u017c awangardy. Tadeusz Peiper w Hiszpanii, Polsce, Europie\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30698\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30698'>\n\t\t\t\tWystawa \u201ePapie\u017c awangardy. Tadeusz Peiper w Hiszpanii, Polsce, Europie\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015-007'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015-007-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Tadeusz Peiper, repr. za: \u201eLwowskie Wiadomo\u015bci Muzyczne i Literackie\u201d 1933, nr 79 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30704\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30704'>\n\t\t\t\tTadeusz Peiper, repr. za: \u201eLwowskie Wiadomo\u015bci Muzyczne i Literackie\u201d 1933, nr 79 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015-008'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015-008-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Tadeusz Peiper, repr. za: \u201e\u015awiatowid\u201d 1931, nr 6 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30705\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30705'>\n\t\t\t\tTadeusz Peiper, repr. za: \u201e\u015awiatowid\u201d 1931, nr 6 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/tadeusz-peiper-1925'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/tadeusz-peiper-1925-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Tadeusz Peiper, repr. za: \u201e\u015awiat\u201d 1925, nr 15 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30697\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30697'>\n\t\t\t\tTadeusz Peiper, repr. za: \u201e\u015awiat\u201d 1925, nr 15 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/rafael-barradas-retrato-de-antonio'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/rafael-barradas-retrato-de-antonio-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Rafael Barradas (1890-1929), \u201ePortret Antonia\u201d, 1920-1922, Fundaci\u00f3n Telef\u00f3nica, Madryt (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30695\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30695'>\n\t\t\t\tRafael Barradas (1890-1929), \u201ePortret Antonia\u201d, 1920-1922, Fundaci\u00f3n Telef\u00f3nica, Madryt (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/mnw-papiez-awangardy-2015-008'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/mnw-papiez-awangardy-2015-008-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Wystawa \u201ePapie\u017c awangardy. Tadeusz Peiper w Hiszpanii, Polsce, Europie\u201d, fot. Bartosz Bajerski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30694\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30694'>\n\t\t\t\tWystawa \u201ePapie\u017c awangardy. Tadeusz Peiper w Hiszpanii, Polsce, Europie\u201d, fot. Bartosz Bajerski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/mnw-papiez-awangardy-2015-007'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/mnw-papiez-awangardy-2015-007-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Wystawa \u201ePapie\u017c awangardy. Tadeusz Peiper w Hiszpanii, Polsce, Europie\u201d, fot. Bartosz Bajerski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30693\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30693'>\n\t\t\t\tWystawa \u201ePapie\u017c awangardy. Tadeusz Peiper w Hiszpanii, Polsce, Europie\u201d, fot. Bartosz Bajerski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/mnw-papiez-awangardy-2015-006'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/mnw-papiez-awangardy-2015-006-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Wystawa \u201ePapie\u017c awangardy. Tadeusz Peiper w Hiszpanii, Polsce, Europie\u201d, fot. Bartosz Bajerski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30692\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30692'>\n\t\t\t\tWystawa \u201ePapie\u017c awangardy. Tadeusz Peiper w Hiszpanii, Polsce, Europie\u201d, fot. Bartosz Bajerski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/mnw-papiez-awangardy-2015-005'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/mnw-papiez-awangardy-2015-005-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Wystawa \u201ePapie\u017c awangardy. Tadeusz Peiper w Hiszpanii, Polsce, Europie\u201d, fot. Bartosz Bajerski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30691\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30691'>\n\t\t\t\tWystawa \u201ePapie\u017c awangardy. Tadeusz Peiper w Hiszpanii, Polsce, Europie\u201d, fot. Bartosz Bajerski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/mnw-papiez-awangardy-2015-004'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/mnw-papiez-awangardy-2015-004-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Wystawa \u201ePapie\u017c awangardy. Tadeusz Peiper w Hiszpanii, Polsce, Europie\u201d, fot. Bartosz Bajerski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30690\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30690'>\n\t\t\t\tWystawa \u201ePapie\u017c awangardy. Tadeusz Peiper w Hiszpanii, Polsce, Europie\u201d, fot. Bartosz Bajerski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/mnw-papiez-awangardy-2015-003'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/mnw-papiez-awangardy-2015-003-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Wystawa \u201ePapie\u017c awangardy. Tadeusz Peiper w Hiszpanii, Polsce, Europie\u201d, fot. Bartosz Bajerski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30689\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30689'>\n\t\t\t\tWystawa \u201ePapie\u017c awangardy. Tadeusz Peiper w Hiszpanii, Polsce, Europie\u201d, fot. Bartosz Bajerski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/mnw-papiez-awangardy-2015-002'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/mnw-papiez-awangardy-2015-002-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Wystawa \u201ePapie\u017c awangardy. Tadeusz Peiper w Hiszpanii, Polsce, Europie\u201d, fot. Bartosz Bajerski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30688\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30688'>\n\t\t\t\tWystawa \u201ePapie\u017c awangardy. Tadeusz Peiper w Hiszpanii, Polsce, Europie\u201d, fot. Bartosz Bajerski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/mnw-papiez-awangardy-2015-001'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/mnw-papiez-awangardy-2015-001-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Wystawa \u201ePapie\u017c awangardy. Tadeusz Peiper w Hiszpanii, Polsce, Europie\u201d, fot. Bartosz Bajerski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30687\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30687'>\n\t\t\t\tWystawa \u201ePapie\u017c awangardy. Tadeusz Peiper w Hiszpanii, Polsce, Europie\u201d, fot. Bartosz Bajerski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-plakat-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-plakat-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Wystawa \u201ePapie\u017c awangardy. Tadeusz Peiper w Hiszpanii, Polsce, Europie\u201d \u2013 plakat (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30707\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30707'>\n\t\t\t\tWystawa \u201ePapie\u017c awangardy. Tadeusz Peiper w Hiszpanii, Polsce, Europie\u201d \u2013 plakat (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p><strong>Wiadomo, \u017ce w tamtym okresie, kiedy dzia\u0142ali Peiper i Brz\u0119kowski, zwi\u0105zki mi\u0119dzy poetami i artystami by\u0142y bardzo bliskie. Rozumiem, \u017ce wok\u00f3\u0142 wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie \u017cyj\u0105cego poety nie da\u0142oby si\u0119 zorganizowa\u0107 takiego przedsi\u0119wzi\u0119cia. <\/strong><\/p>\n<p>Nie przychodzi mi do g\u0142owy \u017caden taki poeta. Trzeba podkre\u015bli\u0107, \u017ce okres pierwszej po\u0142owy XX wieku to jeszcze by\u0142 czas, kiedy poeci pisali o malarzach, chodzili na ich wystawy, a malarze czytali du\u017co poezji i literatury. Te obydwie ga\u0142\u0119zie sztuki przenika\u0142y si\u0119, zawierano sojusze w r\u00f3\u017cnych ugrupowaniach estetyczno-poetyckich. Ostatni\u0105 bardzo wa\u017cn\u0105 grup\u0105 tego typu w Polsce by\u0142a grupa a.r., kt\u00f3r\u0105 tworzyli przecie\u017c malarze W\u0142adys\u0142aw Strzemi\u0144ski i Henryk Sta\u017cewski, rze\u017abiarka Katarzyna Kobro oraz poeci Jan Brz\u0119kowski, Julian Przybo\u015b, Jalu Kurek. Dzisiaj mamy do czynienia z fragmentaryzacj\u0105 \u015bwiata kultury, b\u0119d\u0105c\u0105 \u2013 jak s\u0105dz\u0119 \u2013 ujemnym wynikiem przemian kulturowych, przynajmniej w naszym kraju.<\/p>\n<figure id=\"attachment_30705\" aria-describedby=\"caption-attachment-30705\" style=\"width: 375px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015-008\/\" rel=\"attachment wp-att-30705\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-30705\" title=\"Tadeusz Peiper, repr. za: \u201e\u015awiatowid\u201d 1931, nr 6 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015-008.jpg\" alt=\"Tadeusz Peiper, repr. za: \u201e\u015awiatowid\u201d 1931, nr 6 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" width=\"375\" height=\"600\"\/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-30705\" class=\"wp-caption-text\">Tadeusz Peiper, repr. za: \u201e\u015awiatowid\u201d 1931, nr 6 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>W tekstach wprowadzaj\u0105cych do wystawy podkre\u015bla Pan, \u017ce Peiper by\u0142 najwa\u017cniejsz\u0105 postaci\u0105 tego typu w naszej cz\u0119\u015bci Europy<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-3\" id=\"refmark-3\"><sup>[3]<\/sup><\/a>. Zastanawiam si\u0119, czy miejsce \u201eZwrotnicy\u201d w kontek\u015bcie ca\u0142ej europejskiej awangardy to rzeczywi\u015bcie dobrze zbadany temat. Czy czasopismo Peipera by\u0142o rozpoznawalne?<\/strong><\/p>\n<p>Peiper by\u0142 zdecydowanie \u2013 w mojej i nie tylko mojej optyce \u2013 kluczow\u0105 postaci\u0105 dla polskiej awangardy, a jego pismo mia\u0142o zasi\u0119g szerszy ni\u017c polski, chocia\u017c w j\u0119zyku polskim by\u0142o redagowane i drukowane. Takich \u201eZwrotnic\u201d by\u0142o w\u00f3wczas w Europie kilka: pismo \u201eZenit\u201d ukazuj\u0105ce si\u0119 w Zagrzebiu, pismo \u201eContimporanul\u201d, kt\u00f3re wychodzi\u0142o w Bukareszcie, analogiczne tytu\u0142y ukazuj\u0105ce si\u0119 w Hiszpanii, takie jak \u201eUltra\u201d, czy we Francji i Niemczech. Wszystkie by\u0142y ze sob\u0105 r\u00f3\u017cnymi ni\u0107mi po\u0142\u0105czone. W\u0119drowa\u0142y z miasta do miasta. By\u0142 taki zwyczaj, \u017ce na ostatniej stronie gazety umieszczano nag\u0142\u00f3wki wszystkich czasopism, z kt\u00f3rymi wsp\u00f3\u0142pracuje albo pozostaje w relacji, co potwierdza\u0142oby og\u00f3lnoeuropejski, a nawet transeuropejski, bo si\u0119gaj\u0105cy do Ameryki Po\u0142udniowej, front nowoczesno\u015bci, o kt\u00f3r\u0105 upominali si\u0119 i o kt\u00f3r\u0105 walczyli arty\u015bci, literaci zgrupowani wok\u00f3\u0142 tych czasopism. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce te pisma by\u0142y w\u00f3wczas pierwszoplanow\u0105, szalenie wa\u017cn\u0105 platform\u0105 komunikacji i wsp\u00f3\u0142pracy. Nie by\u0142o tylu telefon\u00f3w, nie by\u0142o innych \u015brodk\u00f3w masowego przekazu, takich jak Internet, w zwi\u0105zku z tym czasopisma i my\u015bli w nich zawarte w\u0119drowa\u0142y z kraju do kraju.<\/p>\n<p>W archiwach kluczowych postaci europejskiej i pozaeuropejskiej sceny artystycznej \u2013 na przyk\u0142ad chilijskiego poety Vincente Huidobro \u2013 znajdujemy podobne zestawy gazet z do\u015b\u0107 zaskakuj\u0105cych czasem miast, takich jak Belgrad, Warszawa, Krak\u00f3w czy Zagrzeb. Ci ludzie byli ze sob\u0105 skomunikowani, wiedzieli co robi\u0105, czym si\u0119 zajmuj\u0105, jakie wa\u017cne teksty opublikowali, nawet je\u015bli do ko\u0144ca nie rozumieli, co jest w nich napisane. Oczywi\u015bcie z reprodukcjami obraz\u00f3w, grafik i rze\u017ab by\u0142o \u0142atwiej.<\/p>\n<p><strong>Czy \u201eZwrotnica\u201d mia\u0142a te\u017c wymiar lokalny? W jaki spos\u00f3b r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 od pozosta\u0142ych czasopism awangardowych? Pytam dlatego, \u017ce znany jest zarzut Karola Irzykowskiego o imporcie z Zachodu pewnych idei, kt\u00f3re nie przystawa\u0142y do polskiej rzeczywisto\u015bci<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-4\" id=\"refmark-4\"><sup>[4]<\/sup><\/a>. <\/strong><\/p>\n<p>Zarzut Irzykowskiego by\u0142 skierowany przede wszystkim przeciwko polskim futurystom i formistom, tej pierwszej generacji. Irzykowski szanowa\u0142 Peipera. Wprawdzie by\u0142 jego adwersarzem, ale traktowa\u0142 go jako r\u00f3wnorz\u0119dnego partnera w sporze estetycznym i przyznawa\u0142 jemu oraz \u201eZwrotnicy\u201d oryginalno\u015b\u0107.<\/p>\n<p>Je\u015bli chodzi o wt\u00f3rno\u015b\u0107, to my\u015bl\u0119, \u017ce ona Peipera nie dotyczy\u0142a. Zarzut wt\u00f3rno\u015bci zawsze w Polsce by\u0142 stawiany; to jest odwieczny kompleks wynikaj\u0105cy po cz\u0119\u015bci z tego, \u017ce wiele tendencji, nurt\u00f3w do Polski przyw\u0119drowa\u0142o \u2013 najcz\u0119\u015bciej z Zachodu, zar\u00f3wno w XIX, jak i w XX wieku. Ale \u201eZwrotnica\u201d by\u0142a bardzo oryginalnym produktem. Nie chc\u0119 przez to powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142a o stokro\u0107 lepsza od podobnych czasopism, kt\u00f3re wychodzi\u0142y w innych krajach. Ale by\u0142a na pewno pierwsz\u0105 w Polsce gazet\u0105 artystyczn\u0105, kt\u00f3ra mia\u0142a mi\u0119dzynarodowy zasi\u0119g i tak wysoki poziom. Publikowa\u0142y w niej rzeczywi\u015bcie najt\u0119\u017csze pi\u00f3ra, najt\u0119\u017csze g\u0142owy i najt\u0119\u017csze p\u0119dzle z r\u00f3\u017cnych kraj\u00f3w Europy. Nie by\u0142o to pismo tylko lokalne. Korespondencje z Pary\u017ca przysy\u0142a\u0142 do niego Darius Milhaud, jeden z najlepszych kompozytor\u00f3w nowoczesnych we Francji; publikowa\u0142 w nim Marinetti, publikowali Rosjanie, Francuzi, no i oczywi\u015bcie polscy awangardzi\u015bci, kt\u00f3rzy cz\u0119\u015bciowo \u2013 ale tu chodzi o bardzo znacz\u0105ce nazwiska \u2013 w \u201eZwrotnicy\u201d debiutowali. Tutaj z jednej strony jest W\u0142adys\u0142aw Strzemi\u0144ski, Katarzyna Kobro czy Mieczys\u0142aw Szczuka, a z drugiej Kazimierz Malewicz.<\/p>\n<figure id=\"attachment_30710\" aria-describedby=\"caption-attachment-30710\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/zwrotnica-004\/\" rel=\"attachment wp-att-30710\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-30710\" title=\"\u201eZwrotnica\u201d, nr 5, Krak\u00f3w, czerwiec 1923, projekt graficzny: Tadeusz Peiper; projekt ok\u0142adki: Tymon Niesio\u0142owski, kolekcja Jana Strausa (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/zwrotnica-004-540x709.jpg\" alt=\"\u201eZwrotnica\u201d, nr 5, Krak\u00f3w, czerwiec 1923, projekt graficzny: Tadeusz Peiper; projekt ok\u0142adki: Tymon Niesio\u0142owski, kolekcja Jana Strausa (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" width=\"540\" height=\"709\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/zwrotnica-004-540x709.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/zwrotnica-004-576x756.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/zwrotnica-004.jpg 761w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-30710\" class=\"wp-caption-text\">\u201eZwrotnica\u201d, nr 5, Krak\u00f3w, czerwiec 1923, projekt graficzny: Tadeusz Peiper; projekt ok\u0142adki: Tymon Niesio\u0142owski, kolekcja Jana Strausa (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Okres dzia\u0142alno\u015bci Peipera zwi\u0105zany ze \u201eZwrotnic\u0105\u201d jest do\u015b\u0107 dobrze opracowany przez polskich badaczy, dlatego chyba najwa\u017cniejsz\u0105 rzecz\u0105 na wystawie jest okres hiszpa\u0144ski, kt\u00f3rym nikt si\u0119 nie zajmowa\u0142. Wydaje si\u0119, \u017ce zwi\u0105zki Peipera z literatur\u0105 w czasie jego pobytu w Hiszpanii dok\u0142adnie opracowa\u0142a tylko Beata Lentas. W jej ksi\u0105\u017cce <em>Tadeusz Peiper w Hiszpanii <\/em>znalaz\u0142am zdanie: \u201eNie wiadomo, z kim artysta si\u0119 spotyka\u0142 w Madrycie, w jakich \u015brodowiskach przebywa\u0142 i co naprawd\u0119 \u0142\u0105czy\u0142o go z hiszpa\u0144sk\u0105 awangard\u0105\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-5\" id=\"refmark-5\"><sup>[5]<\/sup><\/a>. Ta wystawa pokazuje jednak, \u017ce mo\u017cna by\u0142o zdoby\u0107 du\u017co informacji na temat hiszpa\u0144skich kontakt\u00f3w Peipera. <\/strong><\/p>\n<p>Troch\u0119 wi\u0119cej. Rzeczywi\u015bcie nie wiemy zbyt wiele \u2013 nie przetrwa\u0142o archiwum r\u00f3\u017cnych epizod\u00f3w z \u017cycia Peipera, zapewne zagin\u0119\u0142o podczas drugiej wojny \u015bwiatowej. Nie wiemy, co si\u0119 sta\u0142o z \u2013 na pewno niezwykle bogat\u0105 \u2013 korespondencj\u0105, kt\u00f3r\u0105 musia\u0142 prowadzi\u0107 jako redaktor takiego czasopisma, rysunkami, grafikami, dzie\u0142ami sztuki i tak dalej. Wiadomo, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 z tych materia\u0142\u00f3w Peiper zniszczy\u0142 w 1939 roku, kiedy Niemcy wchodzili do Krakowa.<\/p>\n<p>Natomiast Beata Lentas wykona\u0142a ogromn\u0105 prac\u0119, odnajduj\u0105c ca\u0142\u0105 publicystyk\u0119 Peipera, kt\u00f3ra ma charakter przede wszystkim polityczny. W Hiszpanii Peiper by\u0142 bardzo wzi\u0119tym publicyst\u0105. Opublikowa\u0142 tam pewnie blisko sto tekst\u00f3w dotycz\u0105cych przede wszystkim Europy \u015arodkowej, Polski, wojny polsko-bolszewickiej, rewolucji rosyjskiej, policji politycznej Czeka, uwik\u0142ania artyst\u00f3w sowieckich w przygody z now\u0105 w\u0142adz\u0105 bolszewick\u0105 w Rosji i tak dalej. Wystaw\u0119 skonstruowali\u015bmy na podstawie nielicznych relacji, a przede wszystkim na podstawie tego, co wiemy o szlakach ma\u0142ej grupki Polak\u00f3w tworz\u0105cych bardzo interesuj\u0105c\u0105 koloni\u0119 artystyczn\u0105 w Madrycie, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych Peiper si\u0119 obraca\u0142. To by\u0142o dla niego najbardziej naturalne \u015brodowisko \u2013 oni znajdowali si\u0119 w samym \u015brodku hiszpa\u0144skiej awangardy. Wcze\u015bniej badacze do\u015b\u0107 ostro\u017cnie formu\u0142owali takie zdania, poniewa\u017c Peiper sam twierdzi\u0142, \u017ce nic go z hiszpa\u0144sk\u0105 awangard\u0105 nie \u0142\u0105czy\u0142o.<\/p>\n<p><strong>Dlaczego?<\/strong><\/p>\n<p>Stawiam tutaj bardzo wyra\u017an\u0105 hipotez\u0119 \u2013 r\u00f3wnie\u017c poprzez prezentacj\u0119 tych artyst\u00f3w i literat\u00f3w na wystawie \u2013 \u017ce by\u0142o wr\u0119cz przeciwnie. Peiper mia\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 spotkania niemal wszystkich wybitnych poet\u00f3w, malarzy, grafik\u00f3w, filozof\u00f3w bezpo\u015brednio, bo chocia\u017c Madryt by\u0142 du\u017cym miastem, to nie a\u017c tak wielkim, \u017ceby nie wiedzie\u0107, gdzie spotyka si\u0119 Ram\u00f3n G\u00f3mez de la Serna na swoich tertuliach, w kt\u00f3rych bierze udzia\u0142 W\u0142adys\u0142aw Jahl, przyjaciel Peipera z czas\u00f3w madryckich, albo gdzie zbieraj\u0105 si\u0119 literaci i pisarze zwi\u0105zani z czasopismem \u201eUltra\u201d, kt\u00f3rego przecie\u017c Peiper zosta\u0142 korespondentem.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p><strong>Dlaczego wi\u0119c nie chcia\u0142 si\u0119 przyzna\u0107 do tych znajomo\u015bci?<\/strong><\/p>\n<p>My\u015bl\u0119, \u017ce uci\u0105\u0142 ten epizod \u2013 je\u015bli tak mo\u017cna powiedzie\u0107, bo to wcale nie by\u0142 epizod, tylko ca\u0142a epoka w \u017cyciu m\u0142odego cz\u0142owieka \u2013 poniewa\u017c rz\u0105dzi\u0142 nim taki samostw\u00f3rczy imperatyw, zreszt\u0105 do\u015b\u0107 typowy w owych czasach, potrzeba bycia oryginalnym. Ka\u017cdy sam siebie wymy\u015bla\u0142, ka\u017cdy wykuwa\u0142 pomys\u0142y, estetyki, my\u015bli sam z siebie i w samotni. Jednocze\u015bnie by\u0107 mo\u017ce Peiper obawia\u0142 si\u0119 do\u015b\u0107 powierzchownego s\u0105du, \u017ce wyuczy\u0142 si\u0119 tych wszystkich nowoczesno\u015bci w Madrycie i teraz usi\u0142uje je zaszczepia\u0107 na polskim gruncie. Wi\u0119c zaprzecza\u0142 tym kontaktom.<\/p>\n<p>Jednocze\u015bnie mamy jego korespondencj\u0119 z Vincente Huidobro, kt\u00f3ra znajduje si\u0119 bardzo daleko, bo w Santiago de Chile. S\u0105 listy W\u0142adys\u0142awa Jahla, kt\u00f3ry w imieniu Peipera prosi o nowe publikacje. Wiem na pewno, \u017ce Peiper przywi\u00f3z\u0142 ze sob\u0105 z Madrytu \u2013 mo\u017ce w innej walizeczce ni\u017c tej, kt\u00f3ra mu zgin\u0119\u0142a<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-6\" id=\"refmark-6\"><sup>[6]<\/sup><\/a>, ale przywi\u00f3z\u0142 \u2013 szalenie wa\u017cne publikacje awangardy hiszpa\u0144skiej, kt\u00f3rymi musia\u0142 czarowa\u0107 \u015brodowisko awangardzist\u00f3w w Krakowie. Jednocze\u015bnie w pi\u015bmie \u201eFormi\u015bci\u201d ukaza\u0142y si\u0119 przedruki z pisma \u201eUltra\u201d, kt\u00f3re wy\u0142\u0105cznie z r\u0119ki Peipera mog\u0142y do redakcji \u201eFormist\u00f3w\u201d trafi\u0107. Zreszt\u0105 on sam wchodzi\u0142 w sk\u0142ad redakcji ostatniego numeru tego hiszpa\u0144skiego czasopisma, wi\u0119c by\u0142 jego korespondentem; opublikowa\u0142 tam w 1921 roku recenzj\u0119 z ksi\u0105\u017cki Leona Chwistka <em>Wielo\u015b\u0107 rzeczywisto\u015bci w sztuce<\/em>. Te kontakty bez w\u0105tpienia posiada\u0142. My\u015bl\u0119, \u017ce tak naprawd\u0119 zadaniem literaturoznawc\u00f3w i historyk\u00f3w literatury b\u0119dzie przestudiowanie tego zagadnienia \u2013 to nie jest wcale takie proste, bo historia literatury iberoameryka\u0144skiej i hiszpa\u0144skiej nie jest w Polsce najpopularniej uprawianym poletkiem, chocia\u017c jest szereg \u015bwietnych specjalist\u00f3w w tej dziedzinie. Ale to komparatystka powinna pokaza\u0107 pewne zwi\u0105zki mi\u0119dzy poetyckimi teoriami Peipera a tym, co robi\u0105 Hiszpanie, Chilijczycy, Argenty\u0144czycy, przede wszystkim Jorge Louis Borges, Ram\u00f3n G\u00f3mez de la Serna i poeci hiszpa\u0144scy. My\u015bl\u0119 nie tylko o Peiperze. Widz\u0119 pewne zapo\u017cyczenia z ultraistycznych czasopism, kt\u00f3re Peiper przywi\u00f3z\u0142 do Krakowa, u Tytusa Czy\u017cewskiego, wielkiego poety i malarza formistyczno-futurystycznego.<\/p>\n<figure id=\"attachment_30706\" aria-describedby=\"caption-attachment-30706\" style=\"width: 418px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015-009\/\" rel=\"attachment wp-att-30706\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-30706\" title=\"Leon Chwistek, \u201eMiasto\u201d, ok.1919, olej, tektura, 100 \u00d7 70, Muzeum Narodowe w Krakowie (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015-009.jpg\" alt=\"Leon Chwistek, \u201eMiasto\u201d, ok.1919, olej, tektura, 100 \u00d7 70, Muzeum Narodowe w Krakowie (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" width=\"418\" height=\"600\"\/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-30706\" class=\"wp-caption-text\">Leon Chwistek, \u201eMiasto\u201d, ok.1919, olej, tektura, 100 \u00d7 70, Muzeum Narodowe w Krakowie (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>To ciekawe, chyba nikt nie pisa\u0142 o tym wcze\u015bniej.<\/strong><\/p>\n<p>Nie, to wymaga szczeg\u00f3lnych kompetencji. Ja takich kompetencji, kt\u00f3re by umo\u017cliwi\u0142y por\u00f3wnanie i prze\u015bledzenie konkretnych utwor\u00f3w, manifest\u00f3w literackich i lokalnych poetyk po to, \u017ceby doj\u015b\u0107 do konkluzji, na pewno nie mam.<\/p>\n<p><strong>A na ile ultraizm by\u0142 znany w polskim \u015brodowisku artystycznym?<\/strong><\/p>\n<p>Na pewno na tyle, na ile Peiper chcia\u0142 o nim opowiada\u0107, bo to by\u0142 jednak drugi kraniec Europy.<\/p>\n<p><strong>Czyli \u017caden badacz wcze\u015bniej si\u0119 tym nie zajmowa\u0142?<\/strong><\/p>\n<p>Niewiele wcze\u015bniej o tym nie pisano poniewa\u017c \u2013 powt\u00f3rz\u0119 \u2013 rzecz dzieje si\u0119 daleko, dzi\u015b wprawdzie cztery godziny samolotem od Warszawy, ale jednak w kraju przez dekady niedost\u0119pnym r\u00f3wnie\u017c z powod\u00f3w politycznych \u2013 nie tylko dlatego, \u017ce Polska by\u0142a komunistyczna, ale r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce Hiszpania by\u0142a frankistowska. Nie by\u0142o wcale takie \u0142atwe pojecha\u0107 Polakowi do Hiszpanii i bada\u0107 archiwa, i biblioteki.<\/p>\n<p>Z drugiej strony taka rzecz troch\u0119 wykracza poza potoczny horyzont wyobra\u017ani. Jakie zwi\u0105zki z Chile albo jakim\u015b innym Buenos Aires w roku 1920 czy wcze\u015bniej? Pary\u017c \u2013 owszem. Berlin \u2013 jasne, Moskwa \u2013 naturalnie. Ale \u017ce stolica Ameryki Po\u0142udniowej, <em>via<\/em> Madryt oczywi\u015bcie, to ju\u017c si\u0119 troch\u0119 nie mie\u015bci w g\u0142owie. A poprzez t\u0119 jedn\u0105 posta\u0107 Tadeusza Peipera takich kontakt\u00f3w przyby\u0142o. Ale opr\u00f3cz Peipera w Hiszpanii by\u0142o kilku innych bardzo wa\u017cnych artyst\u00f3w i teoretyk\u00f3w polskich, kt\u00f3rzy wsp\u00f3\u0142tworzyli nowoczesn\u0105 scen\u0119 artystyczn\u0105 Madrytu. My\u015bl\u0119, \u017ce w Hiszpanii napisano dziesi\u0119\u0107 razy wi\u0119cej na ten temat ni\u017c w Polsce, jakkolwiek zawsze <em>en passant<\/em> i w przypisach. Teraz mamy kilka tekst\u00f3w w katalogu towarzysz\u0105cym wystawie Peipera, kt\u00f3ry t\u0119 sytuacj\u0119 opisuje. Aczkolwiek jestem pewien, \u017ce nale\u017cy przeprowadzi\u0107 powa\u017cne badania dzia\u0142alno\u015bci tego \u015brodowiska, bo to poszerzy nasz\u0105 optyk\u0119 kulturow\u0105 w bardzo interesuj\u0105cy spos\u00f3b.<\/p>\n<figure id=\"attachment_30695\" aria-describedby=\"caption-attachment-30695\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/rafael-barradas-retrato-de-antonio\/\" rel=\"attachment wp-att-30695\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-30695\" title=\"Rafael Barradas (1890-1929), \u201ePortret Antonia\u201d, 1920-1922, Fundaci\u00f3n Telef\u00f3nica, Madryt (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/rafael-barradas-retrato-de-antonio-540x703.jpg\" alt=\"Rafael Barradas (1890-1929), \u201ePortret Antonia\u201d, 1920-1922, Fundaci\u00f3n Telef\u00f3nica, Madryt (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" width=\"540\" height=\"703\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/rafael-barradas-retrato-de-antonio-540x703.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/rafael-barradas-retrato-de-antonio-691x900.jpg 691w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/rafael-barradas-retrato-de-antonio-576x750.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/rafael-barradas-retrato-de-antonio.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-30695\" class=\"wp-caption-text\">Rafael Barradas (1890-1929), \u201ePortret Antonia\u201d, 1920-1922, Fundaci\u00f3n Telef\u00f3nica, Madryt (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Na konferencji prasowej Monika Poliwka wspomina\u0142a, \u017ce polscy ultrai\u015bci s\u0105 te\u017c zapomniani na terenie Hiszpanii, nie tylko w Polsce. Madrycka ods\u0142ona wystawy<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-7\" id=\"refmark-7\"><sup>[7]<\/sup><\/a><\/strong><strong>&nbsp;powinna by\u0107 zatem istotnym wydarzeniem w \u017cyciu kulturalnym Hiszpanii.<\/strong><\/p>\n<p>Liczymy na to, \u017ce b\u0119dzie istotnym wydarzeniem. Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce nie chodzi tylko o kilkoro artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy co\u015b w Madrycie robili, bo wojna ich tam zagna\u0142a. Wystawa sztuki polskiej \u2013 kilkorga malarzy \u2013 kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 w Madrycie w 1918 roku, kiedy Polski nie by\u0142o jeszcze na mapie, jest uwa\u017cana przez niekt\u00f3rych historyk\u00f3w w Hiszpanii za pierwsz\u0105 powa\u017cn\u0105 ods\u0142on\u0119 sztuki nowoczesnej w stolicy kraju. Da\u0142a nap\u0119d r\u00f3wnie\u017c ruchowi ultraistycznemu, do kt\u00f3rego przy\u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 przynajmniej dw\u00f3ch artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy brali w niej udzia\u0142: W\u0142adys\u0142aw Jahl i malarz, ale przede wszystkim teoretyk malarstwa, Marian Paszkiewicz. Rzeczywi\u015bcie w Hiszpanii o nich zapomniano; Polacy wyst\u0119puj\u0105 w przypisach albo mi\u0119dzy wierszami. Zreszt\u0105 Pankiewicz czy Paszkiewicz\u2026 \u2013 to si\u0119 myli, te nazwiska dla Hiszpan\u00f3w s\u0105 k\u0142opotliwe, cho\u0107 do\u015b\u0107 cz\u0119sto pojawiaj\u0105 si\u0119 w relacjach z epoki. Na przyk\u0142ad Salvador Dali pisze o Marianie Paszkiewiczu \u2013 o kt\u00f3rym nb. przygotowuj\u0119 tekst do \u201eRocznika Muzeum Narodowego\u201d \u2013 \u017ce do muzeum Prado chcia\u0142 chodzi\u0107 w\u0142a\u015bnie z nim, bo najlepiej wyk\u0142ada\u0142 mu sztuk\u0119 tam pokazywan\u0105. A Rafael Alberti m\u00f3wi: \u201edzi\u0119ki Paszkiewiczowi przesta\u0142em zajmowa\u0107 si\u0119 malarstwem i na serio zaj\u0105\u0142em si\u0119 poezj\u0105, bo mi odradzi malowanie. Powiedzia\u0142: daj sobie spok\u00f3j z malarstwem, zabierz si\u0119 za wiersze, to ci znacznie lepiej wychodzi\u201d. To s\u0105 wa\u017cne dokumenty z lat 20. XX wieku, kt\u00f3re pokazuj\u0105, jak\u0105 w\u00f3wczas rol\u0119 i pozycj\u0119 mieli ci ludzie w Hiszpanii, zw\u0142aszcza w \u015brodowisku madryckim. A Marian Paszkiewicz jest osob\u0105, o kt\u00f3rej w Polsce nikt nic nie wie.<\/p>\n<p><strong>Publikowa\u0142 po polsku?<\/strong><\/p>\n<p>Opublikowa\u0142 po polsku jeden znany mi artyku\u0142 w \u201eSztukach Pi\u0119knych\u201d w 1927 roku, tekst po\u015bwi\u0119cony nie malarstwu nowoczesnemu, lecz tw\u00f3rczo\u015bci Velazqueza. Natomiast w Hiszpanii Paszkiewicz by\u0142 jednym z najwa\u017cniejszych krytyk\u00f3w i teoretyk\u00f3w malarstwa. Gdy kto\u015b chcia\u0142 tekst o kubizmie czy o malarstwie nowoczesnym, zwraca\u0142 si\u0119 do Mariana Paszkiewicza. W latach 20. i 30. robi\u0142 karier\u0119 dyplomatyczn\u0105, r\u00f3wnie\u017c bardzo interesuj\u0105c\u0105. I t\u0119 posta\u0107 staram si\u0119 odbudowa\u0107 \u2013 r\u00f3wnie\u017c z jakich\u015b strz\u0119p\u00f3w, fragment\u00f3w, poniewa\u017c Marian Paszkiewicz nigdy do Polski nie powr\u00f3ci\u0142. Nie m\u00f3g\u0142 pogodzi\u0107 si\u0119 z komunizacj\u0105 \u017cycia i ani razu po wojnie Polski nie odwiedzi\u0142.<\/p>\n<p><strong>Czyli to taka posta\u0107, kt\u00f3rej nale\u017ca\u0142aby si\u0119 ksi\u0105\u017cka, nie tylko artyku\u0142. <\/strong><\/p>\n<p>Ksi\u0105\u017cki chyba nie uda si\u0119 skleci\u0107 z tego, czego do tej pory dowiedzieli\u015bmy si\u0119 o Paszkiewiczu, ale artyku\u0142 na pewno. Mamy przynajmniej sze\u015b\u0107 portret\u00f3w malowanych przez r\u00f3\u017cnych wybitnych malarzy. Paszkiewicz w oczach Hiszpan\u00f3w musia\u0142 by\u0107 nie tylko wybitnym umys\u0142em, ale r\u00f3wnie\u017c bardzo typowym S\u0142owianinem \u2013 mia\u0142 blond w\u0142osy, tak\u0105\u017c brod\u0119, bardzo wyraziste ko\u015bci policzkowe. Cz\u0119sto malowano go i rysowano jako takiego w\u0142a\u015bnie <em>polaco<\/em>. To niezwykle zas\u0142u\u017cona posta\u0107, kt\u00f3ra odegra\u0142a te\u017c wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w czasie okupacji, kiedy Polacy, cz\u0119sto \u017cydowskiego pochodzenia, umykali z Francji przez Hiszpani\u0119, Portugali\u0119 do Stan\u00f3w Zjednoczonych, do Kanady albo do Ameryki Po\u0142udniowej. Wszystko poprzez konsulat polski w Lizbonie, w kt\u00f3rym Paszkiewicz pe\u0142ni\u0142 wtedy rol\u0119 attach\u00e9.<\/p>\n<figure id=\"attachment_30704\" aria-describedby=\"caption-attachment-30704\" style=\"width: 410px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015-007\/\" rel=\"attachment wp-att-30704\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-30704\" title=\"Tadeusz Peiper, repr. za: \u201eLwowskie Wiadomo\u015bci Muzyczne i Literackie\u201d 1933, nr 79 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015-007.jpg\" alt=\"Tadeusz Peiper, repr. za: \u201eLwowskie Wiadomo\u015bci Muzyczne i Literackie\u201d 1933, nr 79 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" width=\"410\" height=\"600\"\/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-30704\" class=\"wp-caption-text\">Tadeusz Peiper, repr. za: \u201eLwowskie Wiadomo\u015bci Muzyczne i Literackie\u201d 1933, nr 79 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Z tego co zrozumia\u0142am, W\u0142adys\u0142aw Jahl te\u017c jest kompletnie nieznany na polskim gruncie.<\/strong><\/p>\n<p>W\u0142adys\u0142aw Jahl jest lepiej znany, poniewa\u017c nieco jego prac jest w Polsce. Mamy w muzeum bardzo pi\u0119kny obraz, kilka mniejszych dzie\u0142 i szereg grafik oraz rysunk\u00f3w. Niedawno kupili\u015bmy te\u017c do zbior\u00f3w kolekcj\u0119 akwafort, kt\u00f3rych motywem wiod\u0105cym jest Don Kichot; Jahl tworzy\u0142 du\u017co prac wok\u00f3\u0142 tej postaci. Natomiast nie posiadamy niczego z dzie\u0142 powsta\u0142ych w latach 20. XX wieku. Z tego okresu pokazujemy na wystawie tylko kilka grafik z czasopisma \u201eUltra\u201d. Jahl by\u0142 jednym z trzech kluczowych grafik\u00f3w tego czasopisma, razem z siostr\u0105 Jorge Louisa Borgesa, Nor\u0105, i wybitnym malarzem urugwajskim, Rafaelem Barradasem, kt\u00f3rego te\u017c pokazujemy na wystawie poprzez kilka bardzo dobrych prac. Jahl mia\u0142 butik ultraistyczny w Madrycie, kt\u00f3ry za\u0142o\u017cy\u0142 ze swoj\u0105 \u017con\u0105 Lucie Auerbach; sprzedawali tam r\u00f3\u017cne \u2013 dzisiaj powiedzieliby\u015bmy designerskie \u2013 przedmioty nowoczesne\u2026, a my dysponujemy tylko jednym dzbankiem przez niego malowanym i sygnowanym. Podejrzewam, \u017ce gdyby troch\u0119 poby\u0107 w Hiszpanii i poszpera\u0107 w r\u00f3\u017cnych zakamarkach, co zreszt\u0105 moi przyjaciele, Juan Manuel Bonet i Monika Poliwka, starali si\u0119 robi\u0107 przez lata, to co\u015b by si\u0119 jeszcze tam pewnie znalaz\u0142o. Natomiast niemal ca\u0142y wczesny dorobek Jahla przepad\u0142 w Pary\u017cu, gdzie mieszka\u0142, do Polski nie wr\u00f3ci\u0142, mia\u0142 wystaw\u0119 w Warszawie w 1936 roku i w zasadzie tyle.<\/p>\n<p><strong>Po wojnie nie mia\u0142 ju\u017c \u017cadnych wystaw?<\/strong><\/p>\n<p>By\u0142 pokazywany po wojnie w jakiej\u015b wystawie zbiorowej. Ale jest to artysta, kt\u00f3remu bez w\u0105tpienia nale\u017cy si\u0119 osobna wystawa, jednak b\u0119dzie bardzo trudno j\u0105 zrobi\u0107. Jahl przeszed\u0142 przez m\u0142yny wojny, jego pracownia zosta\u0142a okradziona w czasie okupacji. Ukrywa\u0142 si\u0119 na po\u0142udniu Francji wraz ze swoj\u0105 c\u00f3rk\u0105, \u017con\u0119 Niemcy wywie\u017ali z obozu w Drancy do O\u015bwi\u0119cimia i tam zosta\u0142a zamordowana. Rozmawia\u0142em z jego wnukiem, kt\u00f3ry ze wstydem powiedzia\u0142, \u017ce w\u0142a\u015bciwie nic nie wie \u2013 co si\u0119 dzia\u0142o z tym ma\u0142\u017ce\u0144stwem w czasie okupacji, jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce los ich rozdzieli\u0142 i jaka by\u0142a historia obraz\u00f3w i prac. Po wojnie Jahl by\u0142 dosy\u0107 aktywny w Pary\u017cu. Malowa\u0142, tworzy\u0142 pi\u0119kne grafiki. Ale ju\u017c inne ni\u017c ta awangardowa tw\u00f3rczo\u015b\u0107 z lat \u201enastych\u201d, z wczesnych lat 20., kiedy by\u0142 w Madrycie jednym z najbardziej uznanych artyst\u00f3w madryckiej nowoczesno\u015bci.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p><strong>Chyba Jan Wac\u0142aw Zawadowski jest najlepiej w Polsce rozpoznany. <\/strong><\/p>\n<p>Tak, Zawadowski jest lepiej rozpoznany, bo jemu los bardziej sprzyja\u0142. Wcze\u015bniej ni\u017c Peiper i Jahl wyjecha\u0142 z Pary\u017ca, w \u015blad za Pankiewiczem, kt\u00f3rego by\u0142 uczniem. Pankiewicz wyznaczy\u0142 go na swojego nast\u0119pc\u0119 jako szefa filii krakowskiej Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Pary\u017cu. Krak\u00f3w szcz\u0119\u015bliwie mia\u0142 tak\u0105 ma\u0142\u0105 fili\u0119, dzi\u0119ki czemu pewnie co zdolniejsi studenci mogli pojecha\u0107 do Pary\u017ca i poterminowa\u0107 w tej stolicy sztuki. I jako\u015b mu si\u0119 w \u017cyciu powiod\u0142o, to znaczy by\u0142 kupowany w Pary\u017cu, by\u0142 kupowany w Polsce. W 1922 roku mia\u0142 wystaw\u0119 w Warszawie, z kt\u00f3rej mamy tu, w Muzeum Narodowym, bardzo dobry obraz. Nie jestem pewien, czy by\u0142 bezpo\u015brednio zakupiony z tej wystawy, czy ju\u017c po wojnie \u2013 no ale Zawadowski by\u0142 wzi\u0119tym malarzem. Bra\u0142 udzia\u0142 w \u017cyciu artystycznym r\u00f3wnie\u017c w Polsce, by\u0142 cz\u0142onkiem i za\u0142o\u017cycielem grupy Jednor\u00f3g i tak dalej. Mamy szcz\u0119\u015bcie posiada\u0107 w zbiorach MNW r\u00f3wnie\u017c dobry portret Jahla p\u0119dzla Zawadowskiego. Jest zatem troch\u0119 jego malarstwa w Polsce, a tak\u017ce w kolekcjach francuskich (w latach p\u00f3\u017aniejszych osiad\u0142 na po\u0142udniu Francji i tam do\u017cy\u0142 dojrza\u0142ego wieku, maluj\u0105c g\u0142\u00f3wnie pejza\u017ce). By\u0142 wysmakowanym koloryst\u0105. Je\u015bli wi\u0119c chodzi o Zawadowskiego, to wystaw mia\u0142 kilka i nie ma wielkiego problemu z przedstawieniem jego postaci. Odegra\u0142 on jednak mniejsz\u0105 rol\u0119 w kszta\u0142towaniu hiszpa\u0144skiej awangardy ni\u017c Jahl, Paszkiewicz czy nawet J\u00f3zef Pankiewicz. Bo jest pewnym odkryciem naszej wystawy, \u017ce Pankiewicz, kt\u00f3rego mamy za wytrawnego postimpresjonist\u0119, symbolist\u0119, sta\u0142 si\u0119 nagle w Hiszpanii nowoczesnym, niemal skandalizuj\u0105cym t\u0105 nowoczesno\u015bci\u0105 malarzem.<\/p>\n<figure id=\"attachment_30700\" aria-describedby=\"caption-attachment-30700\" style=\"width: 493px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015-003\/\" rel=\"attachment wp-att-30700\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-30700\" title=\"J\u00f3zef Pankiewicz (1866-1940), \u201eUlica w Madrycie\u201d, 1916-18, Muzeum Narodowe w Warszawie (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015-003.jpg\" alt=\"J\u00f3zef Pankiewicz (1866-1940), \u201eUlica w Madrycie\u201d, 1916-18, Muzeum Narodowe w Warszawie (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" width=\"493\" height=\"600\"\/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-30700\" class=\"wp-caption-text\">J\u00f3zef Pankiewicz (1866-1940), \u201eUlica w Madrycie\u201d, 1916-18, Muzeum Narodowe w Warszawie (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>To jeden z moich ulubionych moment\u00f3w wystawy.<\/strong><\/p>\n<p>Sta\u0142 si\u0119 nowoczesnym malarzem bezsprzecznie pod wp\u0142ywem Roberta Delaunay\u2019a, z kt\u00f3rym dzieli\u0142 pracowni\u0119. Odkrycie przeurocze! Bardzo \u017ca\u0142uj\u0119, \u017ce nie poszed\u0142 dalej t\u0105 drog\u0105, lecz powr\u00f3ci\u0142 do wcze\u015bniejszej formu\u0142y swej sztuki. Pozosta\u0142 przy tym \u015bwietnym malarzem. Jednak jego okres madrycki jest wyj\u0105tkowy. W Hiszpanii Pankiewicza wpisuj\u0105 w poczet artyst\u00f3w awangardowych, co polskiemu historykowi sztuki do g\u0142owy by raczej nie przysz\u0142o.<\/p>\n<p><strong>To zestawienie Pankiewicza z Delaunay\u2019em&nbsp;\u0142amie troch\u0119 nasze poznawcze przyzwyczajenia.<\/strong><\/p>\n<p>Bo to s\u0105 przyzwyczajenia ukszta\u0142towane lokalnie. Mam na my\u015bli ogl\u0105danie historii sztuki polskiej w Polsce \u2013 i \u201ez Polski\u201d. A przecie\u017c Polacy byli w latach \u201enastych\u201d wsz\u0119dzie. Polski jako pa\u0144stwa nie by\u0142o jeszcze w\u00f3wczas. Oczywi\u015bcie na terenie ziem polskich mieszka\u0142o zapewne najwi\u0119cej polskich malarzy, pisarzy, ale tak samo mo\u017cna by\u0142o ich spotka\u0107 w Gruzji, w Madrycie, Chicago, Petersburgu i oczywi\u015bcie w Pary\u017cu. Szko\u0142\u0119 parysk\u0105, \u00c9cole de Paris, znamy najlepiej, jednak przede wszystkim dzi\u0119ki dzia\u0142alno\u015bci kolekcjoner\u00f3w prywatnych, bo to oni stworzyli kolekcj\u0119 polskiej sztuki paryskiej. Muzea polskie raczej trzyma\u0142y si\u0119 tych artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy mieszkali w Polsce albo do Polski wracali. Jak kapi\u015bci, Nacht, Czapski, Cybisowie lub Tytus Czy\u017cewski \u2013 kt\u00f3rzy mieszkali w Pary\u017cu, ale do Polski wr\u00f3cili. A to, co si\u0119 dzia\u0142o gdzie indziej i nie wpisa\u0142o si\u0119 w lokaln\u0105 histori\u0119, z czasem zwyczajnie wylecia\u0142o poza horyzont widzenia, a potem czas zrobi\u0142 swoje i rzecz posz\u0142a w zapomnienie. Kawa\u0142ek historii, historii europejskiej w ca\u0142ej rozci\u0105g\u0142o\u015bci \u2013 od Zachodu po wschodnie rubie\u017ce, jak Gruzja czy Rosja, gdzie polscy arty\u015bci byli obecni, tworz\u0105c i wsp\u00f3\u0142tworz\u0105c bardzo r\u00f3\u017cne sceny artystyczne, w szerszym ni\u017c lokalny kontek\u015bcie. Odnajdywanie i opisywanie zapomnianych zjawisk, artyst\u00f3w, ich udzia\u0142u w kulturze Europy jest wynikiem obecnych proces\u00f3w politycznych i ekonomicznych, kt\u00f3re powoduj\u0105, \u017ce dysponujemy szerszym, panoramicznym i europejskim spojrzeniem na te kwestie.<\/p>\n<figure id=\"attachment_30691\" aria-describedby=\"caption-attachment-30691\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/mnw-papiez-awangardy-2015-005\/\" rel=\"attachment wp-att-30691\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-30691\" title=\"Wystawa \u201ePapie\u017c awangardy. Tadeusz Peiper w Hiszpanii, Polsce, Europie\u201d, fot. Bartosz Bajerski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/mnw-papiez-awangardy-2015-005-540x360.jpg\" alt=\"Wystawa \u201ePapie\u017c awangardy. Tadeusz Peiper w Hiszpanii, Polsce, Europie\u201d, fot. Bartosz Bajerski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" width=\"540\" height=\"360\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/mnw-papiez-awangardy-2015-005-540x360.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/mnw-papiez-awangardy-2015-005-900x600.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/mnw-papiez-awangardy-2015-005-576x384.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/mnw-papiez-awangardy-2015-005.jpg 1000w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-30691\" class=\"wp-caption-text\">Wystawa \u201ePapie\u017c awangardy. Tadeusz Peiper w Hiszpanii, Polsce, Europie\u201d, fot. Bartosz Bajerski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Zauwa\u017cy\u0142am, \u017ce na wystawie korzysta Pan z kolekcji prywatnych<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-8\" id=\"refmark-8\"><sup>[8]<\/sup><\/a><\/strong><strong>, je\u015bli chodzi o \u00c9cole de Paris. To znaczy, \u017ce polskie muzea nie maj\u0105 takich zasob\u00f3w. <\/strong><\/p>\n<p>W polskich muzeach \u2013 a w warszawskim Muzeum Narodowym na pewno \u2013 wed\u0142ug mojego rozpoznania stanowi to ogromn\u0105 luk\u0119. Bo jest kilkoro wybitnych artyst\u00f3w pochodzenia polskiego, polskich \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy wyjechali dawno, dawno temu, na pocz\u0105tku XX wieku, do stolicy Francji i z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w tam pozostali. My\u015bl\u0119 tutaj o Meli Muter, kt\u00f3ra by\u0142a malark\u0105 bardzo znan\u0105, ale w polskich kolekcjach muzealnych jest bardzo s\u0142abo reprezentowana. My\u015bl\u0119 r\u00f3wnie\u017c o Henryku Haydenie, \u015bwietnym malarzu zar\u00f3wno w swoim okresie kubistycznym, jak i w p\u00f3\u017anym czasie swego \u017cycia, w latach 50. czy 60. XX wieku. Nie jestem pewien, czy mamy cho\u0107by jeden jego obraz w kolekcji, ale na pewno \u017caden taki, kt\u00f3ry bym chcia\u0142 pokaza\u0107 na wystawie. Znam kolekcje prywatne, gdzie obraz\u00f3w tego malarza jest dwadzie\u015bcia-trzydzie\u015bci, a po\u0142owa z nich naprawd\u0119 bardzo, bardzo dobra. Tych nazwisk jest wi\u0119cej. Z oczywistych powod\u00f3w prace tych os\u00f3b nie by\u0142y kupowane przed wojn\u0105, no bo przed wojn\u0105 muzeum, kt\u00f3re te\u017c nie by\u0142o zanadto bogate, tak jak nie jest zasobne i dzisiaj, raczej kupowa\u0142o rzeczy, kt\u00f3re znajdowa\u0142y si\u0119 w zasi\u0119gu wzroku. Nie je\u017cd\u017cono na zakupy do Pary\u017ca. A po wojnie ju\u017c wszystko by\u0142o lokalne. Czasem tylko zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce jaki\u015b artysta uczestniczy\u0142 w wystawie zbiorowej albo zapisa\u0142 testamentalnie zbiory, tak jak J\u00f3zef Pankiewicz albo Tadeusz Makowski. Mamy najwi\u0119ksz\u0105 w Polsce kolekcj\u0119 prac Tadeusza Makowskiego, kt\u00f3ry do Polski nie wr\u00f3ci\u0142, ale zapisa\u0142 Polsce to wszystko, co po nim zosta\u0142o. Mamy takich kilka niezwykle mocnych pozycji w kolekcji publicznej, ale ca\u0142a reszta znajduje si\u0119 w r\u0119kach prywatnych. Tutaj wielki uk\u0142on \u2013 chapeau bas \u2013 w stron\u0119 tych kolekcjoner\u00f3w. Pierwszy by\u0142 Wojciech Fibak, kt\u00f3ry na serio zainteresowa\u0142 si\u0119 grup\u0105 \u00c9cole de Paris, b\u0119d\u0105c\u0105 w zasi\u0119gu jego mo\u017cliwo\u015bci finansowych. To nie by\u0142y bardzo drogie obrazy. Dzi\u0119ki temu muzealnik czy kurator taki jak ja mo\u017ce si\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 z pro\u015bb\u0105 do kolekcjoner\u00f3w, kt\u00f3rzy s\u0105 bardzo \u0142askawi, o wypo\u017cyczenie wa\u017cnych obraz\u00f3w.<\/p>\n<p><strong>W\u0105tek paryski jest na wystawie budowany g\u0142\u00f3wnie z obraz\u00f3w \u00c9cole de Paris z kolekcji prywatnej. Wydaje mi si\u0119, \u017ce ta cz\u0119\u015b\u0107 ekspozycji to przede wszystkim inwencja kuratorska. Zastanawiam si\u0119 czy kiedy\u015b jaki\u015b badacz b\u0119dzie w stanie zrekonstruowa\u0107 losy Peipera w Pary\u017cu. A mo\u017ce to by\u0142 zbyt kr\u00f3tki okres w jego biografii?<\/strong><\/p>\n<p>Zbyt kr\u00f3tki. Mamy jedno zdj\u0119cie, mamy jaki\u015b wiersz, gdzie pojawia si\u0119 wie\u017ca Eiffla i tak dalej z wczesnego tomiku poezji Tadeusza Peipera, kt\u00f3ry wydany by\u0142 w 1924 roku, a wi\u0119c dziesi\u0119\u0107 lat po jego trzymiesi\u0119cznej wizycie w stolicy Francji. Ale nie wiadomo, czy to jest pisane w Pary\u017cu. Powtarza si\u0119 w publikacjach, \u017ce Peiper studiowa\u0142 u Henri Bergsona w Pary\u017cu. Wiemy jednak, \u017ce nie studiowa\u0142, bo kiedy przyjecha\u0142 do Pary\u017ca, to Bergson by\u0142 akurat na uniwersytetach w Szkocji i Irlandii. Potem w lipcu wybuch\u0142a wojna, wi\u0119c o \u017cadnych studiach nie mog\u0142o by\u0107 mowy. By\u0107 mo\u017ce co\u015b si\u0119 znajdzie, jakie\u015b fotograficzne zasoby w kt\u00f3rym\u015b z paryskich archiw\u00f3w. Mo\u017ce gdzie\u015b tam Peiper mignie, tak jak na zdj\u0119ciu z wycieczki, gdzie stoi obok Makowskiego. Inwencja inwencj\u0105, ale oni obydwaj s\u0105 na tym zdj\u0119ciu, wi\u0119c ewidentnie si\u0119 znali. Wiadomo te\u017c, \u017ce Peiper zna\u0142 si\u0119 z Moj\u017ceszem Kislingiem, poniewa\u017c jest kilka trop\u00f3w, kt\u00f3re do tego wniosku prowadz\u0105 \u2013 wsp\u00f3\u0142tworzyli z Kislingiem tom poezji. Kisling zreszt\u0105 u\u0142atwia\u0142 mu szereg kontakt\u00f3w na scenie paryskiej. Peiper zna\u0142 si\u0119 z Paszkiewiczem, kt\u00f3ry te\u017c jest na tym samym zdj\u0119ciu. Paszkiewicz by\u0142 ju\u017c m\u0142odym krytykiem, mia\u0142 wyk\u0142ady w Pary\u017cu.<\/p>\n<figure id=\"attachment_30711\" aria-describedby=\"caption-attachment-30711\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/zwrotnica-005\/\" rel=\"attachment wp-att-30711\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-30711\" title=\"\u201eZwrotnica\u201d, nr 7, Krak\u00f3w, 1926\u20131927, projekt graficzny: Kazimierz Podsadecki, kolekcja Jana Strausa (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/zwrotnica-005-540x738.jpg\" alt=\"\u201eZwrotnica\u201d, nr 7, Krak\u00f3w, 1926\u20131927, projekt graficzny: Kazimierz Podsadecki, kolekcja Jana Strausa (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" width=\"540\" height=\"738\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/zwrotnica-005-540x738.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/zwrotnica-005-576x787.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/zwrotnica-005.jpg 731w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-30711\" class=\"wp-caption-text\">\u201eZwrotnica\u201d, nr 7, Krak\u00f3w, 1926\u20131927, projekt graficzny: Kazimierz Podsadecki, kolekcja Jana Strausa (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Paszkiewicz publikowa\u0142 po francusku?<\/strong><\/p>\n<p>Nie, nie znam ani jednej publikacji Paszkiewicza po francusku. Natomiast polska prasa z pocz\u0105tku 1914 roku donosi\u0142a, \u017ce m\u0142ody krytyk Marian Paszkiewicz mia\u0142 wyk\u0142ad taki a taki \u2013 co jest ma\u0142\u0105 sensacj\u0105, bo o kubizmie. My\u015bl\u0119, \u017ce Peiper m\u00f3g\u0142 go zna\u0107 jeszcze z Krakowa, co jest prawdopodobne, bo Krak\u00f3w to nie Nowy Jork, a byli r\u00f3wie\u015bnikami \u2013 chodzili do r\u00f3\u017cnych gimnazj\u00f3w, ale gimnazjali\u015bci te\u017c si\u0119 znali i czapkowali sobie na Plantach. M\u00f3g\u0142 wi\u0119c zna\u0107 jeszcze z czas\u00f3w krakowskich zar\u00f3wno Paszkiewicza, jak i Jana Rubczaka czy Jana Hrynkowskiego . Ale rzeczywi\u015bcie nie mamy \u017cadnych po\u015bwiadcze\u0144, poniewa\u017c Polska ma t\u0119 ujemn\u0105 cech\u0119, \u017ce poprzez potworne zniszczenia, kt\u00f3rych dokonali tu Niemcy, pal\u0105c ca\u0142e miasta, biblioteki, mieszkania, bardzo rzadko zdarza si\u0119 sytuacja, kt\u00f3ra na zachodzie Europy ci\u0105gle si\u0119 powtarza \u2013 \u017ce co pisarz, to archiwum, co malarz, to archiwum, a w tych archiwach dokumenty, zdj\u0119cia, B\u00f3g wie co. Na przyk\u0142ad w Centre Pompidou jest archiwum Fernanda L\u00e9gera, gdzie s\u0105 zdj\u0119cia Peipera z Malewiczem, kt\u00f3rych w Polsce nie u\u015bwiadczysz.<\/p>\n<p><strong>Niestety. A kontynuuj\u0105c w\u0105tek francuski \u2013 teraz chcia\u0142abym zapyta\u0107 o cz\u0119\u015b\u0107 wystawy po\u015bwi\u0119con\u0105 pierwszej serii \u201eZwrotnicy\u201d. Dlaczego tam nie ma \u201eL\u2019Esprit nouveau\u201d, czasopisma uwa\u017canego przez badaczy za pierwowz\u00f3r \u201eZwrotnicy\u201d? Pokaza\u0142 Pan przecie\u017c du\u017co innych awangardowych wydawnictw, mi\u0119dzy innymi \u201eUltr\u0119\u201d. <\/strong><\/p>\n<p>Pokazywa\u0142em publikacje i czasopisma ludzi, kt\u00f3rzy z Peiperem wsp\u00f3\u0142pracowali, z kt\u00f3rymi on wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 albo pisma, w kt\u00f3rych publikowa\u0142. Nie publikowa\u0142 w \u201eL\u2019Esprit nouveau\u201d. Publikowa\u0142 na przyk\u0142ad w \u201eManom\u00e8tre\u201d, takim mniej znanym, ale bardzo wa\u017cnym czasopi\u015bmie, w kt\u00f3rym znowu spotykaj\u0105 si\u0119 ci ludzie, kt\u00f3rzy byli w Madrycie: Huidobro, Guillermo de Torre, Tadeusz Peiper \u2013 on tam publikowa\u0142 bodaj w 1925 roku wiersze ze swojego pierwszego tomiku <em>A<\/em>. To nie by\u0142by \u017caden b\u0142\u0105d pokaza\u0107 \u201eL\u2019Esprit Nouveau\u201d. Mnie si\u0119 wydaje, \u017ce \u201eZwrotnica\u201d by\u0142a \u0142amana raczej na wz\u00f3r \u201eUltry\u201d. To znaczy, \u017ce je\u015bli si\u0119 spojrzy na winiety pisma \u201eUltra\u201d, na jego format, to bardzo przypomina uk\u0142ady \u201eZwrotnicy\u201d, kt\u00f3re \u2013 trzeba to podkre\u015bli\u0107 \u2013 sam Peiper robi\u0142. Nie by\u0142o jeszcze wtedy wielu nowoczesnych \u201edesigner\u00f3w\u201d i Peiper sam projektowa\u0142 uk\u0142ady czasopisma. W zwi\u0105zku z tym jeszcze dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej, w 1932 roku, W\u0142adys\u0142aw Strzemi\u0144ski, robi\u0105c wystaw\u0119 <em>Drukarstwo nowoczesne<\/em>, po\u015br\u00f3d wszystkich wybitnych europejskich typograf\u00f3w i projektant\u00f3w umie\u015bci\u0142 r\u00f3wnie\u017c prace \u2013 zapewne \u201eZwrotnicowe\u201d \u2013 Tadeusza Peipera. Dodatkowo funkcjonuje on wi\u0119c jako prekursor nowoczesnej typografii w Polsce, co te\u017c jest bardzo interesuj\u0105ce. To by\u0142 niezwykle uzdolniony cz\u0142owiek o rozleg\u0142ych zainteresowaniach.<\/p>\n<figure id=\"attachment_30699\" aria-describedby=\"caption-attachment-30699\" style=\"width: 450px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015-002\/\" rel=\"attachment wp-att-30699\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-30699\" title=\"Fernand L\u00e9ger, Ilustracja do manifestu Tadeusza Peipera, \u201eNowe usta\u201d, 1920\u20131925  tusz, papier, 27,3 \u00d7 20,9, Muzeum Sztuki w \u0141odzi (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/wystawa-papiez-awangardy-tadeusz-peiper-muzeum-narodowe-w-warszawie-2015-002.jpg\" alt=\"Fernand L\u00e9ger, Ilustracja do manifestu Tadeusza Peipera, \u201eNowe usta\u201d, 1920\u20131925 tusz, papier, 27,3 \u00d7 20,9, Muzeum Sztuki w \u0141odzi (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" width=\"450\" height=\"600\"\/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-30699\" class=\"wp-caption-text\">Fernand L\u00e9ger, Ilustracja do manifestu Tadeusza Peipera, \u201eNowe usta\u201d, 1920\u20131925 tusz, papier, 27,3 \u00d7 20,9, Muzeum Sztuki w \u0141odzi (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Mo\u017cna si\u0119 o tym przekona\u0107, ogl\u0105daj\u0105c wystaw\u0119. Pyta\u0142am o \u201eL\u2019Esprit noveau\u201d, dlatego \u017ce pisali o tym badacze \u2013 Stanis\u0142aw Jaworski<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-9\" id=\"refmark-9\"><sup>[9]<\/sup><\/a><\/strong><strong>, Maria Kossakowska<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-10\" id=\"refmark-10\"><sup>[10]<\/sup><\/a><\/strong><strong>. Kiedy\u015b sprawdzi\u0142am, \u017ce z dw\u00f3ch du\u017cych artyku\u0142\u00f3w, kt\u00f3re Peiper napisa\u0142 o sztukach plastycznych, pierwszy po\u015bwi\u0119ci\u0142 L\u00e9gerowi<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-11\" id=\"refmark-11\"><sup>[11]<\/sup><\/a><\/strong><strong>, a drugi puryzmowi Am\u00e9d\u00e9e Ozenfanta i <\/strong><strong>Charles-\u00c9douarda Jeannereta (p\u00f3\u017aniej znanego jako Le Corbusier)<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-12\" id=\"refmark-12\"><sup>[12]<\/sup><\/a>, czyli artystom, kt\u00f3rzy byli silnie obecni na \u0142amach \u201eL\u2019Esprit nouveau\u201d.<\/strong><\/p>\n<p>To jest rzeczywi\u015bcie znamienne i mo\u017cna by\u0142o to silniej wydoby\u0107. Ale w\u0142a\u015bnie fakt, \u017ce w pierwszym numerze \u201eZwrotnicy\u201d pojawia si\u0119 L\u00e9ger, a zaraz p\u00f3\u017aniej, opr\u00f3cz oczywi\u015bcie artyst\u00f3w polskich, pury\u015bci, czyli Ozenfant, Le Corbusier i Albert Glaizes, pokazuje, \u017ce Peiper pr\u00f3buj\u0105c w pewien spos\u00f3b dystansowa\u0107 si\u0119 wobec formizmu i futuryzmu (od kt\u00f3rego do ko\u0144ca nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 zdystansowa\u0107, bo z kim\u015b musia\u0142 t\u0119 gazet\u0119 w Krakowie robi\u0107, a byli tam tylko formi\u015bci i futury\u015bci, Strzemi\u0144ski do\u0142\u0105czy\u0142 troch\u0119 p\u00f3\u017aniej, a mieszka\u0142 gdzie\u015b pod Wilnem \u2013 na kompletnej prowincji), dawa\u0142 pierwsze\u0144stwo sztuce, kt\u00f3ra wychodzi z kubizmu, a jednocze\u015bnie kubizm prze\u0142amuje; st\u0105d w\u0142a\u015bnie Fernand L\u00e9ger, kt\u00f3ry wprowadzi\u0142 maszynowy \u015bwiat wielkomiejski do swej sztuki.<\/p>\n<p><strong>W\u0142a\u015bnie u L\u00e9gera pojawiaj\u0105 si\u0119 te r\u00f3\u017cnego rodzaju semafory i tym podobne. <\/strong><\/p>\n<p>Tak, pojawia si\u0119 tam mitologia wielkiego miasta. Przestaj\u0105 by\u0107 to po prostu skrzypce, dzbanek, gruszka, gazeta \u2013 zaczynaj\u0105 si\u0119 urbanistyczne wizje. No a z drugiej strony ten porz\u0105dek, \u0142ad kompozycyjny, kt\u00f3ry wprowadzaj\u0105 pury\u015bci bardzo r\u00f3\u017cni si\u0119 od postfuturyzm\u00f3w i postkubizm\u00f3w formistycznych. Ma te\u017c wp\u0142yw na sztuk\u0119 polsk\u0105, troch\u0119 na Sta\u017cewskiego i Mari\u0119 Ewa \u0141unkiewicz-Rogoysk\u0105&nbsp;\u2013&nbsp;wida\u0107 wi\u0119c znaczenie tej lekcji, przemy\u015blane ruchy Peipera. I teraz pytanie: czy to dzieje si\u0119 pod wp\u0142ywem lektur \u201eL\u2019Esprit nouveau\u201d, czy mo\u017ce znaczenie ma co\u015b innego? Tutaj \u017cadnej pewno\u015bci mie\u0107 nie mo\u017cemy. Na pewno Peiper po\u017cera\u0142 \u201eL\u2019Esprit nouveau\u201d, kiedy tylko dosta\u0142 jaki\u015b numer; on si\u0119 bezustannie skar\u017cy\u0142 na brak dost\u0119pno\u015bci tych wszystkich czasopism, kt\u00f3re przychodzi\u0142y z op\u00f3\u017anieniem. Z kolei wiadomo, \u017ce Marian Paszkiewicz w 1922 roku, a wi\u0119c w momencie kiedy Peiper zaczyna\u0142 robi\u0107 \u201eZwrotnic\u0119\u201d, wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w pierwszym mi\u0119dzynarodowym kongresie czasopism artystycznych, kt\u00f3re by\u0142o organizowane troch\u0119 pod egid\u0105 Andr\u00e9 Bretona. Paszkiewicz reprezentowa\u0142 w\u00f3wczas czasopismo \u201eUltra\u201d i opisywa\u0142 w nim p\u00f3\u017aniej takie w\u0142a\u015bnie prze\u0142amywanie kubizmu przez nowe tendencje. Peiper dostawa\u0142 nowe numery pisma \u201eUltra\u201d, by\u0142 jego korespondentem, no wi\u0119c i o tym r\u00f3wnie\u017c musia\u0142 czyta\u0107. Chocia\u017c Paszkiewicz nie pojawi\u0142 si\u0119 nigdy na \u0142amach jego gazety\u2026, to dla mnie niejasna sprawa i nie wiem, czy kiedykolwiek jasna b\u0119dzie.<\/p>\n<p><strong>Mo\u017ce teraz uda si\u0119 Panu zbada\u0107 t\u0119 kwesti\u0119.<\/strong><\/p>\n<p>Najciekawsze rzeczy znajdujemy na ten temat w Santiago de Chile. W Buenos Aires nie s\u0105dz\u0119, bo tam z Borgesami chyba nic takiego si\u0119 nie dzia\u0142o, ale kto wie, nie wiadomo, co sk\u0105d wyniknie, a dzi\u0119ki Internetowi coraz wi\u0119cej rzeczy jest dost\u0119pnych. Mo\u017cna w ka\u017cdym razie zidentyfikowa\u0107, \u017ce gdzie\u015b tam s\u0105, zapyta\u0107. Pewnie jakie\u015b kawa\u0142eczki tej historii jeszcze nam si\u0119 ods\u0142oni\u0105.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p><strong>Chcia\u0142abym zapyta\u0107 jeszcze o Marka W\u0142odarskiego. Na wystawie znajduj\u0105 si\u0119 jego obrazy z okresu l\u00e9gerowskiego, kt\u00f3re mo\u017cna uzna\u0107 za pastisze L\u00e9gera z lat 20. XX wieku. Czy jest on namiastk\u0105 L\u00e9gera na tej wystawie? W\u0142odarski chyba z Peiperem nie wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142?<\/strong><\/p>\n<p>Tak, W\u0142odarski nie mia\u0142 bezpo\u015brednich zwi\u0105zk\u00f3w ze \u201eZwrotnic\u0105\u201d, Peiper nie po\u015bwi\u0119ci\u0142 mu chyba ani jednego akapitu w \u017cadnej z serii \u201eZwrotnicy\u201d. Niemniej W\u0142odarskiego, podobnie zreszt\u0105 jak kilkoro innych postaci, kt\u00f3re pojawiaj\u0105 si\u0119 na wystawie, mo\u017cna przypisa\u0107 do wychowank\u00f3w tej nowoczesnej lektury, formu\u0142y sztuki, kt\u00f3r\u0105 \u201eZwrotnica\u201d proponuje. Ale jednocze\u015bnie W\u0142odarski pojawia si\u0119 poprzez powinowactwo z L\u00e9gerem. Jednak jak to by\u0142o z tym L\u00e9gerem do ko\u0144ca nie wiemy; mamy tylko jeden oryginalny rysunek, kt\u00f3ry L\u00e9ger wykona\u0142 do <em>Nowych ust<\/em> Peipera\u2026<\/p>\n<figure id=\"attachment_30714\" aria-describedby=\"caption-attachment-30714\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/marek-wlodarski-pan-z-fajka-1926\/\" rel=\"attachment wp-att-30714\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-30714\" title=\"Marek W\u0142odarski (Henryk Streng), \u201ePan z fajk\u0105\u201d, 1926, olej, p\u0142\u00f3tno, 82,5 \u00d7 88, Muzeum Narodowe w Warszawie (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/marek-wlodarski-pan-z-fajka-1926-540x508.jpg\" alt=\"Marek W\u0142odarski (Henryk Streng), \u201ePan z fajk\u0105\u201d, 1926, olej, p\u0142\u00f3tno, 82,5 \u00d7 88, Muzeum Narodowe w Warszawie (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" width=\"540\" height=\"508\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/marek-wlodarski-pan-z-fajka-1926-540x508.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/marek-wlodarski-pan-z-fajka-1926-576x542.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/marek-wlodarski-pan-z-fajka-1926.jpg 815w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-30714\" class=\"wp-caption-text\">Marek W\u0142odarski (Henryk Streng), \u201ePan z fajk\u0105\u201d, 1926, olej, p\u0142\u00f3tno, 82,5 \u00d7 88, Muzeum Narodowe w Warszawie (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Ale jak to jest z tymi rysunkami? Czy Peiper zna\u0142 L\u00e9gera i Juana Grisa? Czy oni mo\u017ce mu przys\u0142ali jakiekolwiek swoje prace, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej zosta\u0142y po prostu opublikowane w tych zbiorach poezji?<\/strong><\/p>\n<p>Je\u015bli chodzi o L\u00e9gera, to ten m\u00f3g\u0142 przes\u0142a\u0107 mu w zasadzie cokolwiek, bo do <em>Nowych ust<\/em> ka\u017cdy z rysunk\u00f3w l\u00e9gerowskich m\u00f3g\u0142by pasowa\u0107 w tym czy innym uk\u0142adzie. Inaczej rzecz ma si\u0119 z Juanem Grisem; jest u niego chyba do\u015b\u0107 interesuj\u0105ca korespondencja pomi\u0119dzy poezj\u0105 a rysunkami. Ale archiwum L\u00e9gera znajduje si\u0119 chyba w muzeum jego imienia na po\u0142udniu Francji i tam trzeba by by\u0142o si\u0119 uda\u0107 i troch\u0119 w archiwach poszpera\u0107, \u017ceby to zrozumie\u0107. L\u00e9ger by\u0142 zawsze tak na dobr\u0105 spraw\u0119 blisko Polak\u00f3w. Wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z Peiperem, a potem z jego wychowankiem Janem Brz\u0119kowskim i to nie raz. Nadia L\u00e9ger, z domu Chodasiewicz, by\u0142a kole\u017cank\u0105 tych ludzi, Polk\u0105 ze zruszczonej rodziny. Brz\u0119kowski opisuje, \u017ce kiedy prowadzi\u0142 rodzinne (ze strony \u017cony) hotele gdzie\u015b na po\u0142udniu Francji, L\u00e9gerowie tam przyje\u017cd\u017cali i relaksowali si\u0119 po paryskich trudach. To \u015brodowisko mia\u0142o ze sob\u0105 du\u017co wsp\u00f3lnego, podobnie jak Strzemi\u0144ski, Sta\u017cewski i tak dalej, ale to znowu zaczyna si\u0119 w jaki\u015b spos\u00f3b od Peipera.<\/p>\n<p><strong>Wszystko zaczyna si\u0119 od Peipera.<\/strong><\/p>\n<p>Je\u015bli spojrze\u0107 na te \u015brodowiska, kt\u00f3re kszta\u0142tuj\u0105 m\u0142odzi poeci \u2013 na \u201eL\u2019Art Contemporain\u201d, kt\u00f3re robi Brz\u0119kowski w Pary\u017cu, na grup\u0119 a.r., kt\u00f3ra jest grup\u0105 poetycko-literack\u0105 \u2013 to wszystko w zasadzie powt\u00f3rzenia tego pierwszego, bardzo mocnego Peiperowskiego ukszta\u0142towania relacji i my\u015bl\u0119, \u017ce jego rola papieska jest tutaj bardzo, bardzo wa\u017cna.<\/p>\n<figure id=\"attachment_30697\" aria-describedby=\"caption-attachment-30697\" style=\"width: 504px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/tadeusz-peiper-1925\/\" rel=\"attachment wp-att-30697\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-30697\" title=\"Tadeusz Peiper, repr. za: \u201e\u015awiat\u201d 1925, nr 15 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/tadeusz-peiper-1925-504x800.jpg\" alt=\"Tadeusz Peiper, repr. za: \u201e\u015awiat\u201d 1925, nr 15 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\" width=\"504\" height=\"800\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/tadeusz-peiper-1925-504x800.jpg 504w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/tadeusz-peiper-1925-567x900.jpg 567w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/tadeusz-peiper-1925.jpg 631w\" sizes=\"(max-width: 504px) 100vw, 504px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-30697\" class=\"wp-caption-text\">Tadeusz Peiper, repr. za: \u201e\u015awiat\u201d 1925, nr 15 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Niejednokrotnie znajdowa\u0142am informacj\u0119 o tym, \u017ce w drugiej serii \u201eZwrotnicy\u201d obecno\u015b\u0107 artyst\u00f3w wizualnych zanika, ale nigdzie nie znalaz\u0142am wyt\u0142umaczenia tego faktu. Jak by Pan to wyja\u015bni\u0142?<\/strong><\/p>\n<p>My\u015bl\u0119, \u017ce s\u0105 przynajmniej dwa powody, chocia\u017c mog\u0119 si\u0119 myli\u0107. Po pierwsze, druga seria \u201eZwrotnicy\u201d zajmowa\u0142a si\u0119 bardziej kwestiami literackimi. Peiper mia\u0142 ju\u017c swoje ksi\u0105\u017cki opublikowane. Robi\u0142 to pismo z trzema innymi poetami, w zwi\u0105zku z czym nie mia\u0142o ju\u017c jednego redaktora, ale pi\u0119ciu \u2013 do nich zalicza\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c Kazimierz Podsadecki. Po drugie, malarstwo nie potrzebowa\u0142o ju\u017c chyba takiego nowoczesnego \u201etarana\u201d, bo powsta\u0142o pismo \u201eBlok\u201d, kt\u00f3re w 1924 i 1925 roku publikowa\u0142o ogromn\u0105 ilo\u015b\u0107 sztuki konstruktywistycznej. Peiper nie musia\u0142 ju\u017c w tym szczeg\u00f3lnie pomaga\u0107. Z drugiej strony w 1926 roku zawi\u0105za\u0142a si\u0119 architektoniczno-malarska grupa Praesens, kt\u00f3ra i wystawia\u0142a, i mia\u0142a swoje czasopismo, cho\u0107 malarze z tej grupy potem odeszli. Byli bardzo widoczni na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu w 1929 roku, m\u0142odzi architekci budowali pawilony. Rzeczywisto\u015b\u0107 artystyczna wymy\u015blana w roku 1922, 1926 czy 1927 zaczyna\u0142a si\u0119 ukonkretnia\u0107 i nie trzeba ju\u017c by\u0142o ujmowa\u0107 &nbsp;jej teoretycznie w takim stopniu. Zaczyna\u0142a by\u0107 naprawd\u0119. W kolejnej dekadzie te wy\u015bnione budynki, miasta zacz\u0119\u0142y si\u0119 stawa\u0107, wraz z COP-em (Centralnym Okr\u0119giem Przemys\u0142owym), Gdyni\u0105, nowymi projektami architektonicznymi w Katowicach, Warszawsk\u0105 Sp\u00f3\u0142dzielni\u0105 Mieszkaniow\u0105 na \u017boliborzu, a potem na Kole, Sask\u0105 K\u0119p\u0105 i tak dalej. To wszystko si\u0119 urzeczywistnia\u0142o.<\/p>\n<p>Drugi pow\u00f3d jest prawdopodobnie ekonomiczny, to znaczy Peiper nie\u017ale pop\u0142yn\u0105\u0142 finansowo na pierwszej serii \u201eZwrotnicy\u201d. Te wszystkie kolorowe klisze i tak dalej by\u0142y pewnie jedn\u0105 z dro\u017cszych zabaw przy robieniu tego czasopisma.<\/p>\n<p>Trzeci pow\u00f3d jest taki, \u017ce oni si\u0119 bardziej interesowali projektowaniem, Bauhausem, architektur\u0105 ni\u017c kwestiami stricte plastycznymi, dotycz\u0105cymi malarstwa \u2013 w \u201eZwrotnicy\u201d by\u0142 do\u015b\u0107 interesuj\u0105cy blok ilustracyjno-tekstowy po\u015bwi\u0119cony rzeczom w\u015br\u00f3d ludzi. Wprawdzie w pi\u015bmie publikowali i Malewicz, i Strzemi\u0144ski, ale wydaje mi si\u0119, \u017ce wi\u0119ksze sprawy, kt\u00f3re zaczyna\u0142y dotyka\u0107 ca\u0142ych grup ludzi, organizacji ich \u017cycia, bytowania, codzienno\u015bci, wychodzi\u0142y na pierwszy plan. Pewnie Peiper zacz\u0105\u0142 si\u0119 tak\u017ce mierzy\u0107 z popularno\u015bci\u0105 niekt\u00f3rych temat\u00f3w. Nie w tym sensie, \u017ce mia\u0142a ona zwi\u0119kszy\u0107 sprzeda\u017c gazety, tylko \u017ce zagadnienia te maj\u0105 wi\u0119ksze znaczenie spo\u0142eczne.<\/p>\n<p><strong>Ju\u017c na sam koniec chcia\u0142abym zapyta\u0107 o plakat, bo jest bardzo interesuj\u0105cy. Kto go zaprojektowa\u0142?<\/strong><\/p>\n<p>Plakat i zewn\u0119trzn\u0105 identyfikacj\u0119 wizualn\u0105 wystawy zaprojektowa\u0142 Edgar B\u0105k. Z kolei katalog zaprojektowa\u0142 Przemek Dembowski, g\u0142\u00f3wny grafik i wsp\u00f3\u0142wydawca wydawnictwa Karakter, kt\u00f3re wydaje \u015bwietne ksi\u0105\u017cki na temat nowoczesnej architektury, designu, typografii i tak dalej. Typografi\u0119 na wystawie zaprojektowa\u0142o team Super Super \u2013 a projekt samej wystawy, bardzo udany, jest dzie\u0142em Grzegorza Rytla. Starali\u015bmy si\u0119 wi\u0119c pracowa\u0107 z bardzo dobrymi artystami.<\/p>\n<p><strong>Dzi\u0119kuj\u0119 bardzo za rozmow\u0119.<\/strong><\/p>\n<p><em>Muzeum Narodowe w Warszawie, 29 maja 2015 roku<\/em><\/p>\n<div id=\"footnote-list\" style=\"display:inherit\"><span id=fn-heading>Poka\u017c przypisy<\/span> &nbsp;&nbsp;&nbsp;(\u21b5 returns to text)<\/p>\n<ol>\n<li id=\"footnote-1\" class=\"fn-text\">Chodzi o wystaw\u0119&nbsp;<em>Kilom\u00e9trage \u2013 Jan Brz\u0119kowski und seine K\u00fcnstlerwelten<\/em>. Instytut Polski w Berlinie, 9 wrze\u015bnia \u2013 5 stycznia 2012. Zdj\u0119cia z wystawy:&nbsp;<a href=\"http:\/\/berlin.polnischekultur.de\/index.php?navi=013&amp;id=675\">http:\/\/berlin.polnischekultur.de\/index.php?navi=013&amp;id=675<\/a>&nbsp;[dost\u0119p: 3 czerwca 2015].<a href=\"#refmark-1\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-2\" class=\"fn-text\">&nbsp;<em>Kilom\u00e9trage: Jan Brz\u0119kowski und seine K\u00fcnstlerwelten<\/em>, red. Michael Lailach, Piotr Rypson, kat. wyst. Instytut Polski w Berlinie, K\u00f6ln 2011.<a href=\"#refmark-2\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-3\" class=\"fn-text\">Mo\u017cna tam znale\u017a\u0107 sformu\u0142owanie: \u201eTadeusz Peiper znany jest w Polsce jako najbardziej prominentna posta\u0107 \u015brodkowoeuropejskiej awangardy i za\u0142o\u017cyciel czasopisma \u00abZwrotnica\u00bb (1922)\u201d, a tak\u017ce: \u201ePeiper by\u0142 g\u0142\u00f3wn\u0105 postaci\u0105 \u015brodkowo-europejskiej awangardy, jednym z jej najwcze\u015bniejszych i najbardziej wp\u0142ywowych herold\u00f3w \u2013 w Polsce osob\u0105 o znaczeniu pierwszorz\u0119dnym i prze\u0142omowym dla rozwoju nowych pr\u0105d\u00f3w sztuki i literatury\u201d (zob. materia\u0142y prasowe wystawy).<a href=\"#refmark-3\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-4\" class=\"fn-text\">Zob. na przyk\u0142ad rozmowy Czes\u0142awa Mi\u0142osza z Aleksandrem Watem: \u201eWiele razy dziwiono si\u0119, \u017ce ten konstruktywizm i ta jaka\u015b aprobata nowoczesnej cywilizacji, to has\u0142o: masa, miasto, maszyna, powsta\u0142y w kraju, kt\u00f3ry nie nale\u017ca\u0142 do najbardziej uprzemys\u0142owionych w Europie. By\u0142 w tym pewien paradoks, je\u015bli zwa\u017cy\u0107 stan mas ch\u0142opskich, og\u00f3lny stan kraju, kt\u00f3ry co prawda przeszed\u0142 przez do\u015b\u0107 siln\u0105 rewolucj\u0119 przemys\u0142ow\u0105 w pierwszej dekadzie XX wieku, jeszcze przed pierwsz\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105, ale mimo to z wyj\u0105tkiem niekt\u00f3rych o\u015brodk\u00f3w by\u0142 krajem przemys\u0142owo zacofanym\u201d. Na co odpowiada mu Wat: \u201eTo znaczy chodzi o to, \u017ce nie tylko maszyn nie by\u0142o, ale maszyny nie mie\u015bci\u0142y si\u0119 jeszcze w g\u0142owach, nie uformowa\u0142y g\u0142\u00f3w. Ale, widzisz, ten zarzut to jest zarzut Irzykowskiego, kiedy m\u00f3wi\u0142 o plagiatorach prze\u0142omu\u201d (Aleksander Wat,&nbsp;<em>M\u00f3j wiek. Pami\u0119tnik m\u00f3wiony, cz\u0119\u015b\u0107 pierwsza.&nbsp;<\/em>Rozmowy przeprowadzi\u0142 i przedmow\u0105 opatrzy\u0142 Czes\u0142aw Mi\u0142osz, Warszawa 1990, s. 43).<a href=\"#refmark-4\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-5\" class=\"fn-text\">Beata Lentas,&nbsp;<em>Tadeusz Peiper w Hiszpanii<\/em>, Gda\u0144sk 2011, s. 7.<a href=\"#refmark-5\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-6\" class=\"fn-text\">Peiper twierdzi\u0142, \u017ce gdy wraca\u0142 z Hiszpanii do Krakowa przez Wiede\u0144, skradziono mu walizk\u0119, w kt\u00f3rej znajdowa\u0142y si\u0119 r\u0119kopisy b\u0119d\u0105ce owocem pracy w czasie kilkuletniej emigracji. Badacze spieraj\u0105 si\u0119 o to, czy historia ta mia\u0142a miejsce; by\u0107 mo\u017ce jest jedynie cz\u0119\u015bci\u0105 automitologii Peipera, kt\u00f3ry w ojczy\u017anie zadebiutowa\u0142 do\u015b\u0107 p\u00f3\u017ano.<a href=\"#refmark-6\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-7\" class=\"fn-text\">Od 18 wrze\u015bnia do 6 listopada 2015 wystawa b\u0119dzie prezentowana w Real Academia de Bellas Artes de San Fernando w Madrycie.<a href=\"#refmark-7\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-8\" class=\"fn-text\">Cz\u0119\u015b\u0107 wystawy po\u015bwi\u0119cona pobytowi Peipera w Pary\u017cu w du\u017cej mierze zosta\u0142a zilustrowana pracami z kolekcji Marka Roeflera, znajduj\u0105cymi si\u0119 w prywatnym muzeum Villa La Fleur (Konstancin-Jeziorna).<a href=\"#refmark-8\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-9\" class=\"fn-text\">Stanis\u0142aw Jaworski,&nbsp;<em>U podstaw awangardy. Tadeusz Peiper, pisarz i teoretyk<\/em>, Krak\u00f3w 1980, s. 36.<a href=\"#refmark-9\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-10\" class=\"fn-text\">Maria Kossakowska,&nbsp;<em>Teoria awangardy francuskiej. Puryzm i jego tw\u00f3rcy<\/em>, Wroc\u0142aw 1980, s. 92.<a href=\"#refmark-10\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-11\" class=\"fn-text\">Marian Bielski (Tadeusz Peiper),&nbsp;<em>Fernand L\u00e9ger<\/em>, \u201eZwrotnica\u201d 1922, nr 1, s. 12\u201314.<a href=\"#refmark-11\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-12\" class=\"fn-text\">Marian Bielski (Tadeusz Peiper),&nbsp;<em>Ozenfant i Jeanneret<\/em>, \u201eZwrotnica\u201d 1922, nr 2, s. 39\u201343. By\u0142 to ten sam numer czasopisma, w kt\u00f3rym znalaz\u0142 si\u0119 s\u0142awny tekst Peipera&nbsp;<em>Miasto, Masa, Maszyna<\/em>.<a href=\"#refmark-12\">\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>My\u015bl\u0119, \u017ce Peiper jest jednym z nielicznych polskich poet\u00f3w, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rych mo\u017cna zbudowa\u0107 wystaw\u0119 o tak szerokim zasi\u0119gu terytorialnym i jedynym polskim poet\u0105, kt\u00f3rego biografia i tw\u00f3rczo\u015b\u0107 pozwalaj\u0105 pokaza\u0107 histori\u0119 rozgrywaj\u0105c\u0105 si\u0119 pomi\u0119dzy Polsk\u0105, Francj\u0105, Hiszpani\u0105, Belgi\u0105, Ameryk\u0105 Po\u0142udniow\u0105, no i w jakiej\u015b mierze Rosj\u0105. Jest chyba r\u00f3wnie\u017c jednym z niewielu poet\u00f3w, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rych mo\u017cna osnu\u0107 narracj\u0119 dotycz\u0105c\u0105 przemian kultury dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego, a nawet si\u0119gn\u0105\u0107 do lat wcze\u015bniejszych, do okresu I wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n","protected":false},"author":575,"featured_media":30684,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[65],"tags":[3836,3837,3764,73,3838,3834,1532,1039,3766,849,3833,190,3835],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[14304],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Tadeusz Peiper: papie\u017c awangardy w Muzeum Narodowym w Warszawie<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Peiper by\u0142 zdecydowanie \u2013 w mojej i nie tylko mojej optyce \u2013 kluczow\u0105 postaci\u0105 dla polskiej awangardy.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/albert-gleizes-para-1920.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/albert-gleizes-para-1920.jpg\",\"width\":\"3150\",\"height\":\"3990\",\"caption\":\"Albert Gleizes, \u201eLe couple [Para]\u201d, 1920, gwasz, papier, 33 \u00d7 24, kolekcja Marka Roeflera (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\",\"name\":\"Tadeusz Peiper: papie\u017c awangardy w Muzeum Narodowym w Warszawie\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2015-06-30T18:10:51+00:00\",\"dateModified\":\"2021-01-12T08:39:02+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/3b452f66e62acada08b64899fcbcaee6\"},\"description\":\"Peiper by\u0142 zdecydowanie \u2013 w mojej i nie tylko mojej optyce \u2013 kluczow\u0105 postaci\u0105 dla polskiej awangardy.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Znowu zaczyna si\u0119 od Peipera\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/3b452f66e62acada08b64899fcbcaee6\",\"name\":\"Piotr Rypson\",\"description\":\"PIOTR RYPSON \u2013 historyk sztuki i literatury, krytyk sztuki. Prac\u0119 doktorsk\u0105 obroni\u0142 w Instytucie Polonistyki UW (2000). W latach 1990-95 redaktor naczelny czasopisma \u201eObieg\u201d, w latach 1993-1996 G\u0142\u00f3wny Kurator Zbior\u00f3w i Galerii w Centrum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej w Zamku Ujazdowskim, od 1993 do 1999 roku wyk\u0142adowca Rhode Island School of Design w Providence. Opublikowa\u0142 m. in. Piramidy, s\u0142o\u0144ca, labirynty (2002), Ksi\u0105\u017cki i Strony. Polska ksi\u0105\u017cka awangardowa i artystyczna w XX wieku (2000), Nie g\u0119si. Polskie projektowanie graficzne 1919-1949 (2011). Obecnie p.o. Dyrektora w Muzeum Narodowym w Warszawie.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/piotr-rypson\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Tadeusz Peiper: papie\u017c awangardy w Muzeum Narodowym w Warszawie","description":"Peiper by\u0142 zdecydowanie \u2013 w mojej i nie tylko mojej optyce \u2013 kluczow\u0105 postaci\u0105 dla polskiej awangardy.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/albert-gleizes-para-1920.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/albert-gleizes-para-1920.jpg","width":"3150","height":"3990","caption":"Albert Gleizes, \u201eLe couple [Para]\u201d, 1920, gwasz, papier, 33 \u00d7 24, kolekcja Marka Roeflera (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe MNW)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera","name":"Tadeusz Peiper: papie\u017c awangardy w Muzeum Narodowym w Warszawie","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera#primaryimage"},"datePublished":"2015-06-30T18:10:51+00:00","dateModified":"2021-01-12T08:39:02+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/3b452f66e62acada08b64899fcbcaee6"},"description":"Peiper by\u0142 zdecydowanie \u2013 w mojej i nie tylko mojej optyce \u2013 kluczow\u0105 postaci\u0105 dla polskiej awangardy.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/piotr-rypson-karolina-zychowicz-znowu-zaczyna-sie-od-peipera#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Znowu zaczyna si\u0119 od Peipera"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/3b452f66e62acada08b64899fcbcaee6","name":"Piotr Rypson","description":"PIOTR RYPSON \u2013 historyk sztuki i literatury, krytyk sztuki. Prac\u0119 doktorsk\u0105 obroni\u0142 w Instytucie Polonistyki UW (2000). W latach 1990-95 redaktor naczelny czasopisma \u201eObieg\u201d, w latach 1993-1996 G\u0142\u00f3wny Kurator Zbior\u00f3w i Galerii w Centrum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej w Zamku Ujazdowskim, od 1993 do 1999 roku wyk\u0142adowca Rhode Island School of Design w Providence. Opublikowa\u0142 m. in. Piramidy, s\u0142o\u0144ca, labirynty (2002), Ksi\u0105\u017cki i Strony. Polska ksi\u0105\u017cka awangardowa i artystyczna w XX wieku (2000), Nie g\u0119si. Polskie projektowanie graficzne 1919-1949 (2011). Obecnie p.o. Dyrektora w Muzeum Narodowym w Warszawie.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/piotr-rypson"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30671"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/575"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=30671"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30671\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":49116,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30671\/revisions\/49116"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/30684"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=30671"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=30671"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=30671"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=30671"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=30671"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}