{"id":30785,"date":"2015-07-04T18:00:50","date_gmt":"2015-07-04T17:00:50","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=30785"},"modified":"2020-09-01T13:04:09","modified_gmt":"2020-09-01T12:04:09","slug":"marta-panas-goworska-andrzej-goworski-moje-zycie-i-ja-jane-hirshfield-akcent","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marta-panas-goworska-andrzej-goworski-moje-zycie-i-ja-jane-hirshfield-akcent","title":{"rendered":"Moje \u017cycie i ja. Jane Hirshfield"},"content":{"rendered":"

\u017bycie barwione herbat\u0105<\/strong><\/p>\n

\u201e\u017by\u0107 w pe\u0142ni i ochoczo w \u015bwiecie istot \u017cywych jest nawet wi\u0119kszym bohaterstwem, ni\u017c i\u015b\u0107 bez zmru\u017cenia oka przeciw \u015bmierci\u201d \u2013 pisa\u0142a w eseju Facing the Lion<\/em> (Twarz\u0105 w twarz z lwem<\/em>) Jane Hirshfield[1]<\/sup><\/a>. Stwierdzenie owo wydaje si\u0119 nie tylko artystyczn\u0105, ale i \u017cyciow\u0105 maksym\u0105 autorki. Ta t\u0142umaczka, eseistka oraz jedna z najwyrazistszych wsp\u00f3\u0142czesnych ameryka\u0144skich poetek na literack\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 wst\u0105pi\u0142a w latach 70. minionego wieku. Pocz\u0105tkowo sz\u0142a \u015bladami bardziej do\u015bwiadczonych poprzednik\u00f3w, bowiem wytyczona przez tw\u00f3rc\u00f3w beat generation literacka droga na lata zdeterminowa\u0142a wybory m\u0142odych ameryka\u0144skich pisarzy. Hirshfield w wywiadzie udzielonym poecie i redaktorowi Chardowi deNiordowi w 2012 roku stwierdzi\u0142a: \u201ePo zako\u0144czeniu studi\u00f3w [w 1973 roku \u2013 przyp. A. G.] i przepracowanym roku na farmie postanowi\u0142am wsi\u0105\u015b\u0107 do mojego vana marki Dodge, kt\u00f3ry mia\u0142 zas\u0142onki barwione herbat\u0105, zielone dywaniki, biblioteczk\u0119, maszyn\u0119 do pisania i domowej roboty \u0142\u00f3\u017cko, i poszuka\u0107 jakiego\u015b miejsca, gdzie mog\u0142abym \u017cy\u0107 szcz\u0119\u015bliwie, pracowa\u0107 jako kelnerka i pisa\u0107. By\u0142y to wczesne lata siedemdziesi\u0105te, zatem wydawa\u0142o si\u0119 oczywiste, \u017ce tak mam post\u0105pi\u0107\u201d.<\/p>\n

\"Jane<\/a>
Jane Hirshfield, fot. VOA – A. Phillips (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)<\/figcaption><\/figure>\n

Charakterystyczne dla Allena Ginsberga czy Jacka Kerouaca \u017cyciopisanie nie by\u0142o jednak jej przeznaczeniem. Istotn\u0105 rol\u0119 w procesie kszta\u0142towania si\u0119 indywidualnego stylu literackiego Hirshfield odegra\u0142a poezja japo\u0144ska; pierwsz\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105, kt\u00f3r\u0105 Jane kupi\u0142a w wieku o\u015bmiu lat, by\u0142 zbi\u00f3r haiku. Formalny rygor owego gatunku wp\u0142yn\u0105\u0142 na tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Hirshfield i jej juwenilia odznacza\u0142y si\u0119 przemy\u015blan\u0105 konstrukcj\u0105 oraz zwartym przekazem. Do kolejnego wa\u017cnego spotkania z literatur\u0105 Kraju Kwitn\u0105cej Wi\u015bni dosz\u0142o podczas studi\u00f3w w Princeton, gdy poetka pozna\u0142a bitnika Gary\u2019ego Snydera, kt\u00f3ry wyg\u0142osi\u0142 wyk\u0142ad po\u015bwi\u0119cony japo\u0144skiej liryce. Prelegent \u2013 jeden z pierwszych ameryka\u0144skich praktyk\u00f3w zen \u2013 opowiada\u0142 m.in. o buddyzmie. Spotkanie to sk\u0142oni\u0142o Hirshfield do g\u0142\u0119bszego zastanowienia si\u0119 nad filozofi\u0105 Wschodu. \u201eOtworzy\u0142o to co\u015b, co jak si\u0119 mia\u0142o okaza\u0107, by\u0142o tylko drzwiami\u201d \u2013 stwierdzi\u0142a poetka w rozmowie z deNiordem. Autorka zbioru Come, Thief<\/em> (Przyjd\u017a, z\u0142odzieju<\/em>, 2011) postanowi\u0142a ju\u017c na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 kontynuowa\u0107 studia z zakresu buddyjskiej duchowo\u015bci. Latem 1974 roku, w wieku dwudziestu lat, trafi\u0142a do najstarszego w USA klasztoru zen \u2013 Tassajara Zen Mountain Center[2]<\/sup><\/a>. W owym ulokowanym w g\u00f3rskich rejonach Kalifornii przybytku sp\u0119dzi\u0142a pocz\u0105tkowo siedem dni. Do\u015bwiadczenia tego tygodnia sk\u0142oni\u0142y Hirshfield do podj\u0119cia niezwyk\u0142ego wyzwania \u2013 zamkn\u0119\u0142a si\u0119 w klasztorze na kolejnych tysi\u0105c dni. \u201ePodczas lat, kt\u00f3re sp\u0119dzi\u0142am w Tassajara, nie by\u0142am poetk\u0105, by\u0142am mniszk\u0105\u201d \u2013 wyzna\u0142a w rozmowie z ameryka\u0144skimi literatami: Ily\u0105 Kami\u0144skim i Katherine Towler. Obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 w klasztorze surow\u0105 regu\u0142\u0119 (wyznacza\u0142a ona nawet sposoby zachowania si\u0119 mnich\u00f3w w tzw. czasie wolnym) Hirshfield urozmaica\u0142a sobie jedynie codzienn\u0105 fili\u017cank\u0105 kawy. Zaparza\u0142a j\u0105 na spirytusowej maszynce p\u00f3\u0142 godziny przed porannymi medytacjami. Niebieski p\u0142omie\u0144 palnika mocno utkwi\u0142 w jej pami\u0119ci. O innych detalach monastycznego \u017cycia opowiedzia\u0142a w rozmowie z redaktorem Znaku Jerzym Illgiem: \u201eNie ma elektryczno\u015bci ani ogrzewania, mieszka si\u0119 w ma\u0142ych sekwojowych domkach z plastikowymi szybami, zimn\u0105 wod\u0105 i kilkoma naftowymi lampami. Przez trzy miesi\u0105ce nikt nie przyje\u017cd\u017ca i nikt nie wyje\u017cd\u017ca\u201d [dotyczy to surowego okresu zimowego \u2013 przyp. A. G.] \u2013 <\/em>\u201ewidzisz te same czterdzie\u015bci czy pi\u0119\u0107dziesi\u0105t twarzy, i to wszystko. Czasami, p\u00f3\u017an\u0105 noc\u0105, s\u0142yszysz, jak dr\u0105 si\u0119 pumy schodz\u0105ce do wodopoju\u201d[3]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

W rozmowie z Illgiem Hirshfield wspomnia\u0142a r\u00f3wnie\u017c o czterech \u015bcie\u017ckach praktykowania buddyzmu: \u015bcie\u017cce kap\u0142ana, mnicha, gospodarza i tzw. praktyki herbacianej. Poetka wybra\u0142a ostatni\u0105 z nich. Jej symboliczn\u0105 reprezentacj\u0105 jest powolne rozchodzenie si\u0119 esencji w gor\u0105cej wodzie. Poezja \u2013 zdaniem Amerykanki \u2013 podobnie jak herbata mo\u017ce z czasem nabiera\u0107 mocy i w liryce wcale nie trzeba wyra\u017ca\u0107 idei zen wprost, wystarczy \u017ce buddyjskie warto\u015bci zostan\u0105 subtelnie zasugerowane lub odzwierciedlone na poziomie konstrukcji wiersza.<\/p>\n

Po trzech latach sp\u0119dzonych w odosobnieniu poetka opu\u015bci\u0142a klasztor, by ponownie odkrywa\u0107 \u015bwieck\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. Proces ten przebiega\u0142 powoli, a\u00a0Hirshfield odnalaz\u0142a swoje miejsce na obrze\u017cach \u201estarego-nowego\u201d \u015bwiata. Na prze\u0142omie lat 70. i 80. najpierw podr\u00f3\u017cowa\u0142a po Stanach Zjednoczonych wielkimi ci\u0119\u017car\u00f3wkami, p\u00f3\u017aniej za\u015b pomieszkiwa\u0142a w kalifornijskim Fresno, kt\u00f3re by\u0142o w owym czasie \u2013 jak sama stwierdza \u2013 \u201ejednym z \u017cywych centr\u00f3w ameryka\u0144skiej poezji\u201d. Okres ten by\u0142 tak\u017ce p\u0142odny pod wzgl\u0119dem literackim \u2013 w 1982 roku ukaza\u0142a si\u0119 jej debiutancka ksi\u0105\u017cka poetycka Alaya<\/em>. Publikacja, cho\u0107 uznana przez autork\u0119 jedynie za wprawk\u0119, otworzy\u0142a przed Hirshfield drzwi do literackiej kariery. Ponadto w latach 80. poetka otrzyma\u0142a stypendium, kt\u00f3re umo\u017cliwi\u0142o jej rozpocz\u0119cie prac translatorskich nad poezj\u0105 japo\u0144sk\u0105, oraz zacz\u0119\u0142a prowadzi\u0107 zaj\u0119cia z kreatywnego pisania na ameryka\u0144skich uczelniach. Uzyskana w ten spos\u00f3b niezale\u017cno\u015b\u0107 finansowa pozwoli\u0142a Hirshfield zintensyfikowa\u0107 tw\u00f3rcze dzia\u0142ania.<\/p>\n

\u201eKobietom z Polski\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201eZen jest niczym wi\u0119cej, jak smakowaniem swojego w\u0142asnego j\u0119zyka w\u00a0swoich w\u0142asnych ustach\u201d \u2013 tak Hirshfield charakteryzuje \u015bwiatopogl\u0105d, kt\u00f3ry przyswoi\u0142a sobie podczas trzyletnich praktyk monastycznych. Pod koniec lat 70. i w latach 80. XX wieku z du\u017c\u0105 uwag\u0105 \u015bledzi\u0142a polityczne wydarzenia na \u015bwiecie. I w zgodzie z przywo\u0142an\u0105 osobist\u0105 definicj\u0105 buddyjskiej duchowo\u015bci zainteresowania te znalaz\u0142y odzwierciedlenie w pisanych przez poetk\u0119 wierszach. Jednym z istotnych w\u0105tk\u00f3w poruszanych przez Hirshfield w tekstach ze zbioru Of Gravity and Angels<\/em> (O ci\u0105\u017ceniu i anio\u0142ach<\/em>, 1988) opr\u00f3cz tematu inwazji USA na Grenad\u0119 czy wojny w Afganistanie sta\u0142a si\u0119 kwestia rewolucyjnych przemian w Polsce. Inspiracj\u0105 do napisania wiersza For the Women of Poland: December 1981<\/em> (Kobietom z Polski: grudzie\u0144 1981<\/em>) by\u0142a prasowa informacja o wprowadzeniu w Polsce podczas stanu wojennego racjonowania \u017cywno\u015bci. Na przyk\u0142adzie tego liryku wskaza\u0107 mo\u017cna elementy poetyki charakterystyczne dla dojrza\u0142ej tw\u00f3rczo\u015bci Hirshfield. Sytuacja liryczna wiersza zosta\u0142a bowiem zaprezentowana we w\u0142a\u015bciwej autorce perspektywie, kt\u00f3rej istotnym elementem jest zmys\u0142 uwa\u017cnej obserwacji. Rozpoczynaj\u0105cy tekst dwuwers \u2013 \u201eI think of you standing \/ at the crossing of two streets\u201d (\u201eMy\u015bl\u0119 o tobie stoj\u0105cej \/ na skrzy\u017cowaniu dw\u00f3ch ulic\u201d) \u2013 pozwala czytelnikom na osadzenie bohatera w konkretnych realiach. Jednocze\u015bnie za spraw\u0105 medium, dzi\u0119ki kt\u00f3remu mo\u017cliwa jest taka wizualizacja \u2013 czyli owemu \u201eja\u201d wypowiadaj\u0105cemu inicjuj\u0105ce \u201eMy\u015bl\u0119 o tobie…\u201d \u2013 wiersz nabiera dynamiki. Fragment dotycz\u0105cy braku \u201ezwyk\u0142ych plon\u00f3w: \/ wytrzyma\u0142ych kolb kukurydzy, \/ ziemniak\u00f3w z kie\u0142kuj\u0105cymi na zielono oczami\u201d wywo\u0142uje u\u00a0odbiorc\u00f3w niepok\u00f3j.<\/p>\n

Przywo\u0142any utw\u00f3r jest swego rodzaju zapowiedzi\u0105 licznych inspiracji, kt\u00f3rych \u017ar\u00f3d\u0142em mia\u0142a si\u0119 sta\u0107 dla poetki literatura polska. W\u00a0rozmowie z\u00a0deNiordem Hirshfield stwierdzi\u0142a, \u017ce For the Women of Poland: December 1981 <\/em>napisa\u0142a <\/em>\u201ed\u0142ugo przed odkryciem polskich tw\u00f3rc\u00f3w\u201d, <\/em>a <\/em>\u201eniekt\u00f3rzy z\u00a0nich musieli sta\u0107 w tych [wspomnianych w\u00a0wierszu \u2013 przyp. A. G.] kolejkach\u201d. Jednak najwa\u017cniejszym polskim pisarzem maj\u0105cym wp\u0142yw na rozw\u00f3j koncepcji estetycznych Amerykanki by\u0142 Czes\u0142aw Mi\u0142osz. Autor Widze\u0144 nad Zatok\u0105 San Francisco<\/em> o\u00a0znajomo\u015bci z Hirshfield wspomina we wst\u0119pie do przet\u0142umaczonego na j\u0119zyk polski wyboru jej wierszy Uwa\u017cno\u015b\u0107<\/em> (2002): \u201eW Kalifornii mieszkali\u015bmy przedzieleni Zatok\u0105 San Francisco, ja w Berkeley, ona w Marion County. Jest jedn\u0105 z wybitnych osobisto\u015bci w naszej tamtejszej konfraterni poet\u00f3w. Ciesz\u0119 si\u0119, \u017ce Magda Heydel zrobi\u0142a wyb\u00f3r z kilku tomik\u00f3w mojej kalifornijskiej kole\u017canki\u201d[4]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Mi\u0142osz to tak\u017ce autor przek\u0142ad\u00f3w paru wierszy Hirshfield zamieszczonych w zbiorze Wypisy z ksi\u0105g u\u017cytecznych<\/em>. Bohaterem jednego z nich, zatytu\u0142owanego Opowie\u015b\u0107<\/em>, jest martwy ptaszek. Jego truch\u0142o odnalaz\u0142y owady. Ich \u017car\u0142oczna kot\u0142owanina we wn\u0119trzu nie\u017cywego cia\u0142a by\u0142a tak intensywna, \u017ce pi\u00f3rka ptaka zacz\u0119\u0142y si\u0119 porusza\u0107. Ma\u0142a dziewczynka, kt\u00f3ra to zauwa\u017cy\u0142a, pobieg\u0142a do mamy i oznajmi\u0142a, \u017ce \u015bliczny ptaszek o\u017cy\u0142. Mi\u0142osz tak komentuje przes\u0142anie owego liryku: \u201eDziecko jeszcze nie wie, ale matka wie i czuje si\u0119 za\u017cenowana t\u0105 swoj\u0105 wiedz\u0105 o powszechno\u015bci umierania i rodzenia si\u0119, \u017ceby umiera\u0107. W\u0142a\u015bnie to za\u017cenowanie, ch\u0119\u0107 oszcz\u0119dzenia dziecku wiedzy mnie przejmuje\u201d[5]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Inspiracje s\u0105 obustronne. Hirshfield w wywiadach b\u0105d\u017a podczas prelekcji (wyg\u0142aszanych tak\u017ce w Polsce) wielokrotnie podkre\u015bla\u0142a, jak du\u017cy wp\u0142yw na jej poezj\u0119 ma tw\u00f3rczo\u015b\u0107 polskiego noblisty. Wers rozpoczynaj\u0105cy Mi\u0142oszowsk\u0105 Ars poetica? <\/em>\u2013 \u201eZawsze t\u0119skni\u0142em do formy bardziej pojemnej\u201d \u2013 sta\u0142 si\u0119 dla Amerykanki jednym z literackich drogowskaz\u00f3w. Fraz\u0119 z Nieobj\u0119tej ziemi<\/em> \u2013 \u201eDziwne, dziwne, dziwne. O jakie dziwne, jak dziwne. O jakie \u015bmieszne i dziwne\u201d \u2013 lubi natomiast najbardziej ze wszystkich zda\u0144, jakie znalaz\u0142y si\u0119 w\u00a0dzie\u0142ach Polaka. Hirshfield wysoko ceni r\u00f3wnie\u017c poezj\u0119 Wis\u0142awy Szymborskiej (poetki pozna\u0142y si\u0119 w Krakowie). Zdaniem Amerykanki wiersz polskiej noblistki Widok z ziarnkiem piasku<\/em> jest <\/em>\u201emajstersztykiem przypomnienia o\u00a0miejscu, jakie zajmujemy w \u015bwiecie\u201d[6]<\/sup><\/a>. Rozpatruj\u0105c powi\u0105zania mi\u0119dzy dzia\u0142alno\u015bci\u0105 literack\u0105 Jane Hirshfield a dokonaniami polskich artyst\u00f3w, warto tak\u017ce podkre\u015bli\u0107 rol\u0119 jej eseistyki w promowaniu polskiej literatury. Popularny w\u015br\u00f3d ameryka\u0144skich czytelnik\u00f3w zbi\u00f3r Nine Gates<\/em> (Dziewi\u0119\u0107 bram<\/em>) po\u015bwi\u0119cony zosta\u0142 rozwa\u017caniom na temat szeroko rozumianej poetycko\u015bci. Swoje koncepcje dotycz\u0105ce mowy wi\u0105zanej autorka ilustruje konkretnymi lirykami, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 cz\u0119sto do wierszy polskich autor\u00f3w: Czes\u0142awa Mi\u0142osza, Zbigniewa Herberta oraz Adama Zagajewskiego. Natomiast w eseju The Question of Originality<\/em> (Zagadnienie oryginalno\u015bci<\/em>), omawiaj\u0105c histori\u0119 wiersza wolnego oraz przywo\u0142uj\u0105c nazwiska prekursor\u00f3w tego systemu wersyfikacyjnego, Hirshfield wspomina takich tw\u00f3rc\u00f3w jak Friedrich H\u00f6lderlin i… Adam Mickiewicz.<\/p>\n

<\/p>\n

Jak papryka albo czosnek<\/strong><\/p>\n

Zdaniem Hirshfield poezj\u0119 mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 do wehiku\u0142u, kt\u00f3ry transportuje wie\u015bci ze \u015bwiata niewidzialnego do widzialnego. Nie wszystkie strofy zawieraj\u0105ce taki przekaz godne s\u0105 jednak miana warto\u015bciowego wiersza. W\u00a0rozmowie z ameryka\u0144sk\u0105 pisark\u0105 i redaktork\u0105 Judith Moore poetka stwierdzi\u0142a, \u017ce od dobrej liryki oczekuje \u201ekonfrontacji z inn\u0105 istot\u0105 ludzk\u0105, kt\u00f3ra b\u0119dzie mia\u0142a inny charakter i inaczej b\u0119dzie pojmowa\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107\u201d. Tak rozumiana poezja sta\u0107 si\u0119 mo\u017ce niebezpieczna zar\u00f3wno dla autora, jak i czytelnik\u00f3w. Hirshfield t\u0119 ciemn\u0105 stron\u0119 utwor\u00f3w poetyckich omawia w\u00a0zbiorze esej\u00f3w Nine Gates<\/em> mi\u0119dzy innymi na przyk\u0142adzie Daru <\/em>Mi\u0142osza: \u201eI\u00a0zwa\u017cywszy, \u017ce natychmiast czujemy, \u017ce to dobry wiersz, wiemy te\u017c, \u017ce gdzie\u015b w\u00a0nim musi si\u0119 znajdowa\u0107 cie\u0144 lwa, kt\u00f3ry \u2013 cho\u0107 niemal ca\u0142kowicie ukryty\u00a0\u2013 jest jednak obecny\u201d. Konstatacje takie, nawet je\u015bli wypowiedziane z my\u015bl\u0105 o\u00a0innych tw\u00f3rcach, mog\u0105 by\u0107 u\u017cyteczne w kontek\u015bcie rozwa\u017ca\u0144 o pisarstwie samej Hirshfield. Autorka zbioru Given Sugar, Given Salt<\/em> (2001) ceni kunszt rzemie\u015blniczy, kt\u00f3ry umo\u017cliwia jej wy\u0142uskiwanie liryk\u00f3w z niebytu. W eseju The Question of Originality<\/em> stwierdza: \u201eDla mnie znajdywanie nowego wiersza jest zawsze niepoznawalne i trudne. Czasami wiersz mo\u017ce zacz\u0105\u0107 we mnie m\u00f3wi\u0107. Innym razem, niczym w\u0119dkarz id\u0105cy nad rzek\u0119, mam nadziej\u0119, \u017ce co\u015b mi si\u0119 trafi. Nigdy nie uznaj\u0119 za pewne, \u017ce b\u0119d\u0119 w stanie napisa\u0107 wiersz\u201d. Pisanie bywa dla Hirshfield przyjemno\u015bci\u0105, cho\u0107 wiersze, kt\u00f3re sprawiaj\u0105 wra\u017cenie najl\u017cejszych, rodzi\u0142y si\u0119 w b\u00f3lach i przed publikacj\u0105 poetka poprawia\u0142a je nawet po kilkadziesi\u0105t razy. \u201eNikt za\u015b nie zatrzyma si\u0119 i nie pogratuluje ci uko\u0144czonego szkicu\u201d \u2013 \u017cartuje w jednym z wywiad\u00f3w Hirshfield. Prac\u0119 nad lirykiem poetka ko\u0144czy wtedy, gdy uzna, \u017ce tonacja (ang. mode) w\u0142a\u015bciwa dla powstaj\u0105cego utworu zosta\u0142a przez ni\u0105 odpowiednio wyra\u017cona. W\u00f3wczas tekst o\u017cywa. \u201eJak papryka albo czosnek \u2013 poezja ma tak\u0105 moc, \u017ce nawet niewielka jej ilo\u015b\u0107 mo\u017ce obudzi\u0107 j\u0119zyk i serce\u201d \u2013 przekonuje autorka.<\/p>\n

Wys\u0142annik<\/strong><\/p>\n

Wyb\u00f3r polskich przek\u0142ad\u00f3w wierszy Hirshfield zawiera liryki z jej czterech zbior\u00f3w. Poetka \u2013 ju\u017c po opublikowaniu przez Znak w 2002 roku Uwa\u017cno\u015bci<\/em> \u2013 wyda\u0142a w USA kolejne trzy tomy, w tym \u015bwietny, bodaj\u017ce najlepszy w ca\u0142ej jej tw\u00f3rczo\u015bci Come, Thief<\/em>. Tytu\u0142 ten jest aluzj\u0105 do starej chi\u0144skiej legendy o\u00a0mnichu samotniku, kt\u00f3ry zosta\u0142 okradziony. Spostrzeg\u0142szy \u015blady rabunku w\u00a0swojej chatce, schwyci\u0142 ci\u0119\u017ck\u0105, bogato zdobion\u0105 waz\u0119 i uda\u0142 si\u0119 z\u00a0ni\u0105 w\u00a0pogo\u0144 za z\u0142odziejem. \u201eCzekaj, czekaj, zapomnia\u0142e\u015b jeszcze naczynia\u201d \u2013 wykrzykiwa\u0142 eremita, dogoniwszy uciekaj\u0105cego na \u015bcie\u017cce. \u201eJa tak\u017ce chc\u0119 zaprosi\u0107 tego z\u0142odzieja do mojego \u017cycia \u2013 wyznaje Hirshfield deNiordowi \u2013 i\u00a0sprawi\u0107, \u017ceby wszystko si\u0119 zmieni\u0142o\u201d[7]<\/sup><\/a>. T\u0119, zdawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o, autodestrukcyjn\u0105 deklaracj\u0119 warto rozpatrzy\u0107 z perspektywy sytuacji lirycznej Wys\u0142annika<\/em> (The Envoy<\/em> z\u00a0tomu Given Sugar, Given Salt<\/em>). \u201eW centrum tego wiersza le\u017cy idea niemo\u017cno\u015bci zg\u0142\u0119bienia \u017cycia emocjonalnego\u201d \u2013 wyznaje autorka. Konstatacja owa \u2013 nale\u017ca\u0142oby doda\u0107 \u2013 dotyczy poznania o charakterze racjonalnym. Zaproszenie do swojego \u017cycia z\u0142odzieja albo istot, kt\u00f3rym to, co ludzkie, jest obce, mo\u017ce pom\u00f3c spojrze\u0107 w g\u0142\u0105b w\u0142asnych uczu\u0107. Nag\u0142e pojawienie si\u0119 w domu bohatera wiersza ma\u0142ego szczura i w\u0119\u017ca \u2013 i r\u00f3wnie nag\u0142e znikni\u0119cie zwierz\u0105t \u2013 staje si\u0119 metaforycznym wyrazem emocji, ich budzenia si\u0119 i obumierania. Refleksja nad sensem tej przeno\u015bni zawarta zosta\u0142a w dw\u00f3ch ostatnich strofach:<\/p>\n

S\u0105 w naszym \u017cyciu otwarcia,<\/em><\/p>\n

o kt\u00f3rych nic nie wiemy<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

Przez nie<\/em><\/p>\n

w\u0119druj\u0105 swobodnie stada z dzwoneczkami,<\/em><\/p>\n

d\u0142ugonogie, spragnione, pokryte obcym kurzem.<\/em><\/p>\n

(t\u0142um. Magdalena Heydel<\/em>)<\/p><\/blockquote>\n

Robert Bly, poeta i prozaik, autor popularnego \u017belaznego Jana<\/em>, uzna\u0142 ten liryk za jeden z najwa\u017cniejszych ameryka\u0144skich wierszy ostatniego pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciolecia.<\/p>\n

Moje \u017cycie…<\/strong><\/p>\n

Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 poetycka oraz translatorska i eseistyczna Jane Hirshfield wsp\u00f3\u0142tworzy obecne trendy literatury ameryka\u0144skiej. Prace autorki Come, Thief<\/em> maj\u0105 jednak szczeg\u00f3lny wymiar tak\u017ce dla polskich czytelnik\u00f3w. Obecne w\u00a0utworach Amerykanki inspiracje nasz\u0105 poezj\u0105 sprawiaj\u0105, \u017ce takie teksty jak wiersz For the Women of Poland: December 1981<\/em> czy eseje Facing the Lion<\/em> lub The Question of Originality<\/em> odczytujemy jako gesty sympatii, a nawet \u2013 je\u015bli we\u017amiemy pod uwag\u0119 znajomo\u015b\u0107 artystki z Czes\u0142awem Mi\u0142oszem \u2013 \u015bwiadectwa dobrych relacji.<\/p>\n

Podwaliny pod ten most polsko-ameryka\u0144skiego porozumienia literackiego po\u0142o\u017cyli, rzecz jasna, tak\u017ce inni tw\u00f3rcy i badacze literatury. Swego czasu w\u00a0Ameryce zbi\u00f3r wierszy Wis\u0142awy Szymborskiej Collected Poems<\/em> sprzedany zosta\u0142 w nak\u0142adzie stu dwudziestu tysi\u0119cy egzemplarzy, a poezja ameryka\u0144ska nurtu nowojorskiego (zw\u0142aszcza o\u2019haryzm) oraz tw\u00f3rczo\u015b\u0107 bitnik\u00f3w mocno wp\u0142yn\u0119\u0142y na polsk\u0105 literatur\u0119. Obecnie jednak zainteresowanie najnowsz\u0105 liryk\u0105 zza oceanu nie jest w naszym kraju a\u017c tak wyra\u017ane jak jeszcze kilka czy kilkana\u015bcie lat temu, kiedy to za spraw\u0105 mi\u0119dzy innymi Piotra Sommera regularnie publikowane by\u0142y polskie t\u0142umaczenia ameryka\u0144skich wierszy. Odnowienie i uwsp\u00f3\u0142cze\u015bnienie wzajemnych wi\u0119zi poetyckich mo\u017ce by\u0107 o\u017cywcze dla muz po obu stronach Atlantyku. W zamieszczonym w marcu 2014 roku na \u0142amach \u201eNew Yorkera\u201d wierszu Moje \u017cycie by\u0142o w rozmiarze mojego \u017cycia<\/em> Jane Hirshfield apoteozuje rado\u015b\u0107 istnienia:<\/p>\n

By\u0142y chwile, gdy moje \u017cycie i ja wsp\u00f3lnie \u017cartowali\u015bmy.<\/em><\/p>\n

By\u0142y chwile, gdy robili\u015bmy chleb.<\/em><\/p>\n

Raz zmarkotnia\u0142am i oddali\u0142am si\u0119.<\/em><\/p>\n

Powiedzia\u0142am mojemu \u017cyciu, \u017ce potrzebuj\u0119 czasu,<\/em><\/p>\n

chcia\u0142abym zacz\u0105\u0107 widywa\u0107 inne.<\/em><\/p>\n

W ci\u0105gu tygodnia wr\u00f3cili\u015bmy: ja i moja pusta walizka.<\/em><\/p>\n

By\u0142am g\u0142odna, wtedy i moje \u017cycie,<\/em><\/p>\n

moje \u017cycie tak\u017ce by\u0142o g\u0142odne, nie mogli\u015bmy powstrzyma\u0107<\/em><\/p>\n

naszych r\u0105k naszych ubra\u0144 naszych j\u0119zyk\u00f3w<\/em>[8]<\/sup><\/a>.<\/p><\/blockquote>\n

\n

 <\/p>\n<\/div>\n

Poka\u017c przypisy<\/span>    (\u21b5 returns to text)<\/p>\n
    \n
  1. Przek\u0142ady z angielskiego \u2013 je\u015bli nie podano inaczej \u2013 Andrzej Goworski.\u21b5<\/a><\/li>\n
  2. S\u0142owo \u201etassajara\u201d pochodzi z j\u0119zyka india\u0144skiego i oznacza miejsce \u201esuszenia mi\u0119sa\u201d.\u21b5<\/a><\/li>\n
  3. \u00a0Je\u017celi Zen jest we mnie, b\u0119dzie te\u017c w moich wierszach. Z Jane Hirshfield rozmawia Jerzy Illg<\/em>. \u201eMagazyn Kulturalny. Tygodnik Powszechny\u201d 2002, nr 1, http:\/\/www.tygodnik.com.pl\/kontrapunkt\/62\/index.html (t\u0142um. Jerzy Illg).\u21b5<\/a><\/li>\n
  4. C. Mi\u0142osz:\u00a0Wst\u0119p<\/em>\u00a0[w:] J. Hirshfield:\u00a0Uwa\u017cno\u015b\u0107<\/em>. T\u0142um. M. Heydel. Krak\u00f3w 2002.\u21b5<\/a><\/li>\n
  5. Tam\u017ce.\u21b5<\/a><\/li>\n
  6. \u00a0Je\u017celi Zen jest we mnie<\/em>…, dz. cyt.\u21b5<\/a><\/li>\n
  7. Prowadz\u0105cy wywiad deNiord przypomnia\u0142, \u017ce z\u0142odziej z buddyjskiej legendy ma w kulturze anglosaskiej sw\u00f3j odpowiednik w postaci mistyfikatora (ang. trickster). Znaczenie figury mistyfikatora om\u00f3wi\u0142 Lewis Hyde w ksi\u0105\u017cce Trickster Makes This World<\/em> (1998); publikacja ta, cho\u0107 dotyczy wa\u017cnych aspekt\u00f3w mechaniki wsp\u00f3\u0142czesnej kultury, nie zosta\u0142a jeszcze przet\u0142umaczona na j\u0119zyk polski.\u21b5<\/a><\/li>\n
  8. Przek\u0142ad filologiczny \u2013 Andrzej Goworski.\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Zdaniem Hirshfield poezj\u0119 mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 do wehiku\u0142u, kt\u00f3ry transportuje wie\u015bci ze \u015bwiata niewidzialnego do widzialnego. Nie wszystkie strofy zawieraj\u0105ce taki przekaz godne s\u0105 jednak miana warto\u015bciowego wiersza. W rozmowie z ameryka\u0144sk\u0105 pisark\u0105 i redaktork\u0105 Judith Moore poetka stwierdzi\u0142a, \u017ce od dobrej liryki oczekuje \u201ekonfrontacji z inn\u0105 istot\u0105 ludzk\u0105, kt\u00f3ra b\u0119dzie mia\u0142a inny charakter i inaczej b\u0119dzie pojmowa\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107\u201d. Tak rozumiana poezja sta\u0107 si\u0119 mo\u017ce niebezpieczna zar\u00f3wno dla autora, jak i czytelnik\u00f3w. <\/p>\n","protected":false},"author":577,"featured_media":30790,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[3115,3870,7321,484,3871],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[3872,3113],"yoast_head":"\nMoje \u017cycie i ja. Jane Hirshfield<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"O poezji i \u017cyciu Jane Hirshfield pisze Marta Panas-Goworska i Andrzej Goworski.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marta-panas-goworska-andrzej-goworski-moje-zycie-i-ja-jane-hirshfield-akcent\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marta-panas-goworska-andrzej-goworski-moje-zycie-i-ja-jane-hirshfield-akcent\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marta-panas-goworska-andrzej-goworski-moje-zycie-i-ja-jane-hirshfield-akcent#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/jane-hirshfield.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/jane-hirshfield.jpg\",\"width\":480,\"height\":481,\"caption\":\"Jane Hirshfield, fot. VOA - A. Phillips (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marta-panas-goworska-andrzej-goworski-moje-zycie-i-ja-jane-hirshfield-akcent#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marta-panas-goworska-andrzej-goworski-moje-zycie-i-ja-jane-hirshfield-akcent\",\"name\":\"Moje \u017cycie i ja. Jane Hirshfield\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marta-panas-goworska-andrzej-goworski-moje-zycie-i-ja-jane-hirshfield-akcent#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2015-07-04T17:00:50+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:04:09+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/71571da8abcbd17adc0586871e6560c4\"},\"description\":\"O poezji i \u017cyciu Jane Hirshfield pisze Marta Panas-Goworska i Andrzej Goworski.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marta-panas-goworska-andrzej-goworski-moje-zycie-i-ja-jane-hirshfield-akcent#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marta-panas-goworska-andrzej-goworski-moje-zycie-i-ja-jane-hirshfield-akcent\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marta-panas-goworska-andrzej-goworski-moje-zycie-i-ja-jane-hirshfield-akcent#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Moje \u017cycie i ja. Jane Hirshfield\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/71571da8abcbd17adc0586871e6560c4\",\"name\":\"Marta Panas-Goworska\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/marta-panas-goworska\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Moje \u017cycie i ja. Jane Hirshfield","description":"O poezji i \u017cyciu Jane Hirshfield pisze Marta Panas-Goworska i Andrzej Goworski.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marta-panas-goworska-andrzej-goworski-moje-zycie-i-ja-jane-hirshfield-akcent","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marta-panas-goworska-andrzej-goworski-moje-zycie-i-ja-jane-hirshfield-akcent\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marta-panas-goworska-andrzej-goworski-moje-zycie-i-ja-jane-hirshfield-akcent#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/jane-hirshfield.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/jane-hirshfield.jpg","width":480,"height":481,"caption":"Jane Hirshfield, fot. VOA - A. Phillips (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marta-panas-goworska-andrzej-goworski-moje-zycie-i-ja-jane-hirshfield-akcent#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marta-panas-goworska-andrzej-goworski-moje-zycie-i-ja-jane-hirshfield-akcent","name":"Moje \u017cycie i ja. Jane Hirshfield","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marta-panas-goworska-andrzej-goworski-moje-zycie-i-ja-jane-hirshfield-akcent#primaryimage"},"datePublished":"2015-07-04T17:00:50+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:04:09+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/71571da8abcbd17adc0586871e6560c4"},"description":"O poezji i \u017cyciu Jane Hirshfield pisze Marta Panas-Goworska i Andrzej Goworski.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marta-panas-goworska-andrzej-goworski-moje-zycie-i-ja-jane-hirshfield-akcent#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marta-panas-goworska-andrzej-goworski-moje-zycie-i-ja-jane-hirshfield-akcent"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marta-panas-goworska-andrzej-goworski-moje-zycie-i-ja-jane-hirshfield-akcent#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Moje \u017cycie i ja. Jane Hirshfield"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/71571da8abcbd17adc0586871e6560c4","name":"Marta Panas-Goworska","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/marta-panas-goworska"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30785"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/577"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=30785"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30785\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/30790"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=30785"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=30785"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=30785"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=30785"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=30785"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}